Archief

Nou vooruit... nog één keer Johanna op z'n Achterhoeks!

Vooral in het weekend horen we hier het geknal van de jagers. We halen dan onze katten binnen, want of ze het verschil niet (willen) zien? De jagers zien katten als vijand voor hun wild, heb ik me laten vertellen.
Buurman Jans wil de jagers niet langer vlakbij z'n huis hebben. Ze willen nl de fazanten op een bepaalde manier opjagen en die hebben dan geen schijn van kans meer. Bovendien vindt hij het voor Geesje te gevaarlijk. "Zee hef zo een schot hagel in de konte as ze doar in de tuin bezig is".
Meneer de jager was zo kwaad dat hij hele vervelende dingen ging zeggen die ik hier niet zal herhalen. Toen was Jans er helemaal klaar mee.
Op het land bij ons achter zijn ieder jaar nog een aantal hazen die je lekker ziet smikkelen en rennen. Verleden jaar waren er telkens vier zich daar prima vermaakten. De jagers kwamen... en de volgende dag was er nog maar één.
Hier komt dan Johannetty!

De jacht is lös

“t Is in de maond oktober
De hazen kriegt ’t der veur
Ik heure de geweren
Et geet al stief zo deur
Ik zie den jager trekken,
Et schot klinkt aover ’n es
Dan denk ik biej mie zölf:
“Den is der weer ewes.
Van ’t zommer nog zo nerig
eviesterd deur et bos
Noe vindt de hond em starvend
Op ’t zachte greune mos
Weer heure wie-j van klopjacht,
Dat is ’n moord in ’t groot.
Et dier in ’t nauw’ edreven
Is wisse van de dood
Zo is ok ’t hazenleaven
Een kommen en een goan
En ’t mensdom mag zo geerne
Een haesken, broen ebraon.
En bleven z’ allemaol lopen
Wat was ’t oew dan een toer,
Ze vratten alle rogge op
Van onzen armen boer.
Eén ding is mien zo wonder:
Dat héé neet scheten mag,
Wat op zíén greune akkers
Geet vretten dag nao dag.

Johanna gaf evèènsterd wat ik vertaald heb met eviesterd. Opa Bijenhof gebruikte dat voor iemand die er snel vandoor ging. Ik heb geen Achterhoeks woordenboek en moet soms gokken. En echt helemaal goed vertalen ?? In de Achterhoek is een es een enk en dan zit je weer met een rijmwoord dat niet klopt.

Wanneer in de brugklassen bij Nederlands het hoofdstuk Schooltaal-- Thuistaal aan de beurt was stond dit gedicht er als voorbeeld in èn het verhaal van Roodkapje op z'n Amsterdams. Ook leuk. De kinderen mochten zelf ook iets vertellen in hun eigen streektaal. Het was altijd een leuke les. Tot slot droeg ik dan mijn favoriet voor: Hans Knol in het Achterhoeks. Volgens hen konden ze de strekking goed begrijpen. Opa Bijenhof moest eens weten dat zijn gedicht hier de ronde doet.
En nu kom ik hier in het grote boek met Verzamelde gedichten van Johanna van Buren Den Sik uut Enter weer tegen.
Vooruit maar met de geit!

Den sik uut Enter

Det ’n oalen bok mangs biester op
’n Jong blaachien is gesteld,
Det wus ik, mar det ’n sik zoo was,
Had’ miej nog nums verteld.
In Enter was der kottens een’,
Door was ’t nog slimmer mee.
Den wol alleent mar mooi greun gros,
En aans beduun e “nee”.

Door kon de baas neet an voldoon,
Dreug heui, aans had’den neet.
Toew prakkezeren e wat uut,
Misschien det ’t hulp, wee weet.
Hee haal’n nen groten greunen bril
En dee den ’t sikkien veur.
Toew kreeg jandoriemiej het heui
Inees ne greune kleur!
Het sikkien dach det ’t meitied was,
Het beet der nerig in!
Aj de verbelinge mar hebt,
Het sikkien gung ’t noa ’t zin’.

Geleuft miej leu, zoo geet ’t alleent
Den sik uut Enter neet.
’t Maakt ook veur oons verschil, deur wat
Veur ’n bril ow ’n dink bezeet.
As oonzen bril is van goon mood,
Of van een good humeur,
Dan zeew de dinge neet zoo slim,
Dan komt z’oons better veur.

Bij de vlaggestok- zie kruisje- is het postkantoor, meldde oom Jaap.

Wel eens van Johanna F. van Buren gehoord? Zij schreef tijdens haar leven 1881-1962 meer dan 1000 dialectgedichten. De streektaal is die van de omgeving Hellendoorn. Het lijkt op het Achterhoeks en ook het Veluws en ja.... vooral Sallands/Twents is er in te herkennen. Het dikke boek met verzamelde gedichten van Johanna van Buren kreeg ik te leen van neef Wim Harwig. Het boek is van tante Riek geweest. Wim vertelde dat zijn ouders, onze tante Riek en ome Jaap, altijd Nederlands spraken, maar daar kwam verandering na de pensionering van oom Jaap en gingen ze terug naar de streektaal.
Voorin het boek staat het gedichtje dat tante Riek ook op de rouwkaart na het overlijden van oom Jaap had laten zetten.

Een man en vader waar je op kon bouwen,
Met een woord waar je op kon vertrouwen.
Achter je ligt een leven van plicht.
En juist dat bepaalde jouw eigen gezicht.

W.H. Bijenhof
19 mei 1984

In het boek heeft ze een telegram en een paar dierbare kaarten als boekenlegger gelegd. Een telegram voor haar verjaardag van jonge Jaap toen die op zee voer en verstuurd is vanaf ms de Japara via Radio Holland: -Lieve moeder, gefeliciteerd hoor. Ik vergeet u niet al ben ik ver weg. Jaap-. En een paar ansichtkaarten van ome Jaap, die in 1953 blijkbaar op het postkantoor van Lunteren werkte en kwam daardoor alleen in het weekend thuis. Toen kostte een postzegel nog 7 cent. Ik denk dat het net de tijd was voor ze vanuit Zutphen naar Vorden verhuisden. Op één van de kaarten meldt oom Jaap tot twee maal toe dat ze dat ene jurkje maar moet gaan kopen dat ze hadden gezien bij het tramstation in Zutphen. En aan het eind….. voor Henny een kusje, Jan en Jaap de groetjes en zelf een pakkerd, schrijft oom Jaap. Zo lief.
Ik zag dat vader Hein nog niet doen. Dit soort taal werd niet gebruikt in de boerenstand. Liefde en houden van…. Daar werd niet over gepraat. Jammer! Maar het was er wel…. Gelukkig!

Ze was niet eens onze eigen opoe. Toch was ze er bij alle verjaardagen bij: opoe Bruins.
Samen met onze "eigen" opoe en opa Bijenhof, opa uut Barchem, opoe uut Mossel en opoe Kornegoor vormden ze het ouderengroepje dat onze verjaardagen kwam opluisteren. De nieuwtjes van de familie en buurt werden uitgewisseld en lieten zich door mama verwennen. Opoe Bruins was de moeder van tante Janna en de opoe van Heintje, Gerrie, Hannie en Gerrit Bijenhof. Ook werd ze in de Wildenborch wel Gerritje van de bakker genoemd omdat ze naast de boerderij vroeger ook een bakkerij hadden. Hier zie je haar met Heintje en Gerrie. Gerrie is hier nog blond, maar wat later zal ze een donkere krullebos krijgen die ze ook nu nog steeds in een paardenstaart draagt. Gerrie is van mijn leeftijd en op de Haar kwam ze al bij ons spelen. Het liep op een keer uit de hand met ons wildebrassen. We gooiden per ongeluk de melkbus om. Het was een compleet melkballet. Dat was wat, want opa had maar 4 koetjes. Opa vond dat er gestraft moest worden, maar net op dàt moment werd Gerrie weer opgehaald. Die had geluk, maar ik werd voor straf in de paardenstal opgesloten. Ik vond het verschrikkelijk oneerlijk.
Als teeners trokken Gerrie en ik nog vaak met elkaar op. Gerrie was en is erg muzikaal en ik hield ook wel van zingen. We hebben er samen wat afgezongen èn gelachen. Onze topper was het lied: En mijn grootvaders klok is een heel oude klok… ja ja tweestemmig!

Nu we toch over de Achterhoek hebben…. Even weer een paar Achterhoekse spreuken. Alleen komen de laatste twee uit Twente

foto: Wim Harwig
Op het feestje ter gelegenheid van de 70e verjaardag van broer Johan dat gevierd werd in Winterswijk viel zijn oog op een in zijn ogen èchte Achterhoeker die zichzelf op een kopstoot tracteerde: een jenevertje mèt een pils.

Leefde en koffie smaakt heite ‘t beste

A’j völle zegt, mo’j ok völle verantwoorden

’t Is met ’t geweten net as met de mage:
A’j wat veult, is ’t neet in orde

De tonge maakt oe zwatter as ’n teerkwast

Zet neet al oew pötte en pannen op ’t vuur

In ’n vremd huus ku-j wel spekpannekoeke etn,
maor neet kommandeern

Biej peerde en vrouwleu wödt vake naor de bene ekekkn

Better één dee naost oe geet,
Dan twee dee achter oe ankomt

Op disse weerld he’j gin vaste plaatse,
Al gao’j nog zo breeduut zitten

Jongs praot oaver de wichter
En oalde leu oaver ’t weer ( Twents)

De ene kreaj neumt ’n aander Zwatgat ( Twents)

Een feestelijk plaatje ergens begin jaren 30 van de vorige eeuw in de Achterhoek. De bruiloft van het bruidspaar Schuizema. Ik heb nooit eerder die naam gehoord. Ik dacht aanvankelijk dat het iemand in de familie was die trouwde, want opa en opoe Eggink staan 2e en 3e van links helemaal achteraan en voor hen, precies tussen hen in ome Hendrik Kettelarij. Dit waren vrienden van ome Hendrik en tante Dika.
Wel een ècht mooi plaatje van vroeger met een aantal knipmutsen. Ja opoe ook nog! Natuurlijk zie ik ook een aantal oudere mannen ook in een soort streekdracht net als die twee aan de rechterkant. Let ook op die jongen met zijn mondharmonica links. De andere zit pontificaal middenvoor. De deur is ook versierd zoals gebruikelijk. Ik mis alleen de plaat Hulde aan het Bruidspaar zoals later de gewoonte was.

A festal picture was taken at beginning of the thirties in the 20th century. The wedding from the Schuizema couple. I’ve never heard that name before. At first I was thinking it would have been a wedding in the Egginks family, since opoe and opa Eggink are on it, 2th and 3th from the left on the last row and exactly between and before them uncle Hendrik Kettelarij. This were friends of Hendrik and Dika.
But a nice picture of very old times, isn’t it? All those mob caps… Yes opoe is wearing it too!
Also a couple of older man are wearing the regional costume like those two on the right.
Look at that boy with his mouth organ on the left. The other one is sitting in front. The door is decorated as usual. I ‘m only missing the paper with Hulde aan het bruidspaar on it, as it became usual later on.