NIEUW: Blog reclamevrij maken?
Latijnse thematische bloemlezing
Foto
Vergilius
Foto
Plautus
Foto
Seneca
Foto
Suetonius
Foto
Horatius
Foto
Livius
Foto
Plinius Minor
01-07-2008
Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Inleiding




Latijnse teksten uit de Oudheid,

uitgekozen op grond van hun nawerking

in latere tijden


TER VERANTWOORDING


Copyright, Uitgeverij De Sikkel n.v., 1979.

AVIS hebben we als titel voor deze bloemlezing gekozen, omdat het woord symbolisch kan zijn voor de manier waarop we gepoogd hebben antieke teksten te benaderen, nl. op een vrije en ongedwongen wijze een verkenningstocht door de Latijnse literatuur maken.
Het is bovendien geen toeval dat het woord AVIS de eerste lettergreep bevat van de werkwoorden AVdire en VIdere. Het audio-visueel aspect krijgt immers in dit florilegium sterk de nadruk. Bij elke tekst wordt erop gewezen hoe audiovisuele hulpmiddelen als "stimuli" bij de studie van Latijnse teksten systematisch kunnen gebruikt worden.
De gekozen Latijnse fragmenten zijn in 20 hoofdstukjes verwerkt, gegroepeerd in twee delen. In het eerste deel is "het schouwspel" de leidraad die alle teksten met elkaar verbindt, in het tweede staat  "liefde en verlangen" in de ruimst mogelijke betekenis centraal. Die twee thema's kwamen immers het sterkst naar voor bij het onderzoek van het materiaal dat we hadden verzameld op het gebied van de nawerking van de antieke cultuur.
Telkens wordt de lectuur van een Latijnse tekst ingeleid door een fase die tot doel heeft de belangstelling en de leergierigheid te stimuleren. Daartoe bevat elk hoofdstukje een deel dat als uitgangspunt wordt behandeld. Die uitgangspunten zijn zo gekozen dat ze globaal gezien een sterk licht werpen op het "continuum", de nawerking van de antieke cultuur. Daarbij hebben we naar afwisseling gestreefd om de aandacht gaande te houden. Praktisch gezien komt het erop neer dat een Latijnse tekst vooraf door middel van film, foto's, muziek en fragmenten uit literaire werken uit de Europese literatuur wordt ingeleid.
De idee om tekstlectuur op die manier in te leiden was bij mij opgekomen naar aanleiding van een voordracht in het voorjaar van 1973 van de Engelse hoogleraar E. Thompson, die voor een vergadering van classici uit het Gemeenschapsonderwijs kwam pleiten voor een vernieuwde aanpak van het onderwijs in de oude talen, die wegens de invoering van het Vernieuwd Secundair Onderwijs onder zware druk kwamen te staan. "We must attack!" luidde zijn strijdlustige oproep, waarmee hij doelde op het gebruik van het "continuum" bij de lectuur van klassieke teksten.



01-07-2008, 00:00 geschreven door Willy
Reacties (1)
02-07-2008
Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Inhoud


Klik op de tekst


 1.   Vergilius, Georgica IV 457-502
 2.   Vitruvius, De Architectura V 6, 1-2 / V 7, 1-2
 3.   Plautus, Aulularia 713-726
 4.   Plautus, Aulularia 40-78
 5.   Terentius, Eunuchus 232-255
 6.   Seneca, Thyestes 1021-1051
 7.   Seneca, Medea 910-957
 8.   Seneca, Epistulae ad Lucilium 7, 2-5
 9.   Tacitus, Annales XII 56
       Suetonius, Claudius 21
10.  Catullus, Carmina 85, 5, 51, 8
11.  Lucretius, De rerum natura I 1-20
       Horatius, Carmina I 4
12.  Apuleius, Metamorphoses V 22-23
13.  Plautus, Amphitryo 341-423
14.  Tacitus, Annales  XI 26
15.   Seneca, Oedipus 768-783; 998-1037
16.  Livius, Ab urbe condita I 57-58
17.  Suetonius, Divus Iulius 81-83
18.  Florus, Epitome II 8
19.  Tacitus, Annales XV 38-44
20.  Plinius Minor, Epistulae VI 16

 Laatste update op 11 juli 2017.



02-07-2008, 00:00 geschreven door Willy
Reacties (0)
04-07-2008
Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Het 'continuum'

Lijst van de kunstwerken die werden gebruikt voor de inleidingen tot de teksten :

Literaire werken

K. van de Woestijne, De Terugtocht (caput 1)
Molière, L’ Avare (caput 3)
P. C. Hooft, Warenar (caput 4)
G. A. Bredero, Moortje (caput 5)
H. Claus, Thyestes (caput 6)
L. Couperus, Schimmen van Schoonheid (caput 9)
Molière, Amphitryon (caput 13)
R. Graves, I Claudius (caput 14)
R. Graves, Claudius the God (caput 14)
H. Claus, Oedipus (caput 15)
W. Shakespeare, The rape of Lucrece (caput 16)
W. Shakespeare, Julius Caesar (caput 17)
H. Fast, Spartacus (caput 18)
H. Sienkiewicz, Quo vadis ? (caput 19)
E. G. Conte Corti, Untergang und Auferstehung von Pompeii (caput 20)
P. Knudsen, De Ondergang van Pompeji (caput 20)

Schilderijen

E. Poynter, Orpheus and Eurydice (caput 1)
G .F. Watts, Orpheus and Eurydice (caput 1)
E. Delacroix, Orpheus en Eurydice (caput 1)
G. Kratzenstein, Orpheus en Eurydice (caput 1)
A. Frederick, Medea (caput 7)
J. W. Waterhouse, Jason en Medea (caput 7)
G. Moreau, Jason en Medea (caput 7)
A. Feuerbach, Medea (caput 7)
V. Mottez, Médée (caput 7)
E. Delacroix, Médée (caput 7)
C. Van Loo, Medea doodt haar kinderen (caput 7)
S. Botticelli, La Primavera (caput 11)
S. Botticelli, Geboorte van Venus (caput 11)
W. Bouguereau, Amor ontvoert Psyche (caput 12)
A. van Dijck, Amor en Psyche (caput 12)
J.-L. David, Amour et Psyché (caput 12)
W. Etty, Cupid and Psyche (caput 12)
J.-H. Fragonard, Psyché (caput 12)
J. Wood, Psyche Enamoured of Cupid (caput 12)
F. Gérard, Amor en Psyche (caput 12)
J. Zucchi, Amor en Psyche (caput 12)
J. W. Waterhouse, Psyche opening the golden box (caput 12)
J. W. Waterhouse, Psyche entering Cupid’s garden (caput 12)
J.-B. Regnault, Amor en Psyche (caput 12)
P.-P. Prud’hon, L’enlèvement de Psyché (caput 12)
L. Giordano, Psyche ontdekt Amor (caput 12)
J.-F. Lagrenée, Psyché (caput 12)
Rembrandt, Lucretia (caput 16)
L. Cranach de Oudere, Lucretia (caput 16)
A. Casali, Lucretia (caput 16)
Titiaan, Lucretia en Tarquinius(caput 16)
Titiaan, Zelfmoord van Lucretia (caput 16)
S. Botticelli, Storia di Lucrezia (caput 16)
Meester van het Heilig Bloed, Lucretia (caput 16)
A. Gentileschi, Lucretia (caput 16)
L. Giordano, The rape of Lucretia (caput 16)
G. Cagnacci, Lucretia (caput 16)
L. Lotto, Lucretia (caput 16)

Beeldhouwwerken

N.N., Jason en Medea (Romeinse sarcofaag, 1ste eeuw na Chr.) (caput 7)
A. Canova, Amor en Psyche (caput 12)
A. Canova, Amor haalt Psyche uit haar verdoving (caput 12)

Muzikale werken

C. W. von Gluck, Orfeo ed Euridice (caput 1)
L. Cherubini, Médée (caput 7)
C. Orff, Catulli Carmina (caput 10)
C. Orff, Carmina Burana (caput 11)
C. Franck, Psyché (caput 12)
G. F. Händel, Lucretia-cantate (caput 16)
A. Chatsjatoerian, Spartacus (caput 18)

Films

James Henson’s the Storyteller (D. Garfath, J. Madden) : Orpheus and Eurydice (caput 1)
L’ Avare (J. Girault) (caput 3)
Medea (P. Pasolini) (caput 7)
Spartacus (S. Kubrick) (caput 8 en 18)
Gladiator (R. Scott) (caput 8)
Ben Hur (W. Wyler) (caput 9)
Rome-TV-serie (M. Apted e.a.) (caput 14)
Edipo re (P. Pasolini) (caput 15)
Julius Caesar (J. Mankiewicz) (caput 17)
Quo vadis ? (M. Leroy) (caput 19)
Quo vadis ? (J. Kawalerowicz) (caput 19)
Gli ultimi giorni di Pompei (M. Bonnard) (caput 20)



04-07-2008, 00:00 geschreven door Willy
Reacties (0)
06-07-2008
Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Deel I / Het schouwspel 1

1. "NIL NOVI SUB SOLE" (SALOMO, ECCL., I 10)

1.1. Als men de antieke beschaving oppervlakkig met de onze vergelijkt, dan heeft men ongetwijfeld moeite om de actualiteit van bovenstaand citaat aan te voelen. De veranderingen die zich vooral op het gebied van de materiële levensomstandigheden voltrokken hebben, zijn zo groot dat het op het eerste zicht niet opvalt hoe talrijk de punten van overeenkomst zijn tussen de moderne mens en zijn soortgenoot in een ver verleden. Die overeenkomsten moeten zelden op technisch vlak gezocht worden, maar eerder in het algemeen gedragspatroon : de mens die liefheeft, bezig is met de opvoeding van zijn kinderen, angst heeft voor de dood, ten oorlog trekt, zoekt naar een betere samenleving en noem maar op, vindt in het verleden dezelfde problematiek en dezelfde aspiraties.
Tot de constanten in het wezen van de mens behoort stellig zijn artistieke begaafdheid en gevoeligheid. Duizenden jaren lang reeds produceerden kunstenaars een ononderbroken en steeds aanzwellende stroom creaties, die de moderne mens bereiken op verschillende manieren en plaatsen : boek, concertzaal, radio, museum, theater, bioscoop, televisie...
Het kunstwerk wordt door kijken en luisteren voor de geest toegankelijk gemaakt. Genieten van kunst is het beleven van andermans creativiteit


In de mythologie van de oudheid vinden we in de figuur van Orpheus, die met zijn gezang mensen en dieren, ja zelfs bomen en rotsen wist te bekoren, een der oudste voorbeelden van de kracht die van een menselijke creatie kan uitgaan. De legende stelt ons Orpheus voor als een dichter-zanger uit Thracië (N.-Griekenland), die vóór de Trojaanse oorlog (1193-1184) geleefd zou hebben. Pas gehuwd verloor hij zijn echtgenote Eurydice, die stierf tengevolge van een adderbeet.

Image by FlamingText.com


E. Poynter, Orpheus and Eurydice


Orpheus besloot een poging te doen om in de onderwereld af te dalen en zijn vrouw terug te halen. Dankzij zijn talent als zanger kan hij de goden van de onderwereld vermurwen : hij krijgt Eurydice terug op voorwaarde dat hij tijdens de terugtocht niet omkijkt.


Nog vóór hij de bovenwereld bereikt, overtreedt hij dat bevel en hij verliest zijn geliefde nu voor altijd. Ontroostbaar wijst hij elke andere vrouw af, wat hem kwalijk wordt genomen. Tijdens een feest ter ere van Bacchus, door Thracische vrouwen gehouden, en waarbij als hoogtepunt een offerdier levend wordt verslonden, ondergaat Orpheus dat lot.


1.2. De legende heeft op talloze kunstenaars een sterke aantrekkingskracht uitgeoefend. Karel van de Woestijne (1878-1929) verwerkte ze in een lang gedicht, getiteld "De terugtocht", waaruit het volgende fragment werd geknipt :

O mijne vrienden! - en wij gingen, en
zij volgde mij gelijk een schromig kind.
Wij gingen al valleien, rotsen-bar;
een stroom was log aan onze zijde lijk
gesmolten lood; en gene lucht was, dan
van lood... Ik sprak geen woord. Halsstarrig ging 'k
naar mijne vreugde. En zij, ze volgde mij.

Ze had een kleed dat wuifde in zoet gerucht,
en geurde waar het wuifde. En ik en sprak,
het aangezicht aldoor mijn vreugde toe,
geen woord. En zij en sprak, dan voor een kleinen kreet :
"Mijn Orpheus!" en ik raadde een harden kei
onder heur voete'; of voor een schonen lach :
"Mijn Orpheus!" en ik raadde dat ze had
een vreugde om ene eenzame bloeme; of voor
een angst'ge vraag : "Mijn Orpheus?" en ik wist
dat haar de reize lang scheen... Maar ik ging
de hals gestrekt, de harde landen door,
bloed aan mijn zool weldra, en dorst ten mond.
En 'k dacht : "O lange reize! Heeft ook zij
thans bloed aan hare zole, en dorst ten mond?"
Maar 'k ging en zou niet ommezien... - Ik wist :
thans zuchtte zij. Een bons was in mijn hart
dien ik herkende haren bons te zijn,
gelijk ik vaak hem hoorde van heur hart.
En zij en sprak mijn naam weer. Zachte ging
ze me achteraan. Ze zuchtte maar, en bleef
een wijle staan, en ging dan weder aan,
en zuchtte dieper...
Tot plots heur kreet me ontstelde : "Orpheus!" was
heur gil; "Ach Orpheus!" weer, en were dan :
"Ach Orpheus, Orpheus!" - IJlings bleef ik staan.
Ik voelde dat ze bleek werd. Zijlings spande haar
ter keel een dubble peze... - Ik zweeg...
'k En roerde. Ik zag de toekomst in. Ik zweeg...
- Maar weder was,  en smekend thans, heur kreet :
"Mijn Orpheus! zie toch! zie : deze adder weer;
weer naar mijn hiel deze adder; Orpheus, oh,
de adder van Aristaeus!"...
- Vrienden, ach,
'k heb omgekeken toen. Haar stemme had
mijn hart verscheurd. En... 'k had mijn hoop verscheurd...
- Toen 'k omzag vlood een nevel vóór me weg.
"Eurydice, Eurydice!" bezwoer
'k de vliedende gestalte : maar 't en hielp.
Ik liep haar na; ik holde; ik had de kracht
des sterken winds in 't bol zeil van mijn kleed :
't en hielp... - Zij was, Eurydice, zij was,
o mijne vrienden, Eurydice was
verloren, mijne vrienden...
(uit Interludiën I, 1910-1911)




1.3. De opera, als muzikaal genre tegen het einde van de 16de eeuw ontstaan, was een poging om de klassieke Griekse drama's, waarvan men toen ten onrechte meende dat ze integraal gezongen waren, te reconstrueren. Zo begrijpt men dat de stof voor de opera's vrijwel uitsluitend ontleend werd aan de klassieke mythologie en geschiedenis. Dit bleef zo tot in de 18de eeuw. Het Orpheus-thema werd in die periode herhaaldelijk op het toneel gebracht, o.a. door Christoph Willibald von Gluck (1714-1787) in zijn "Orfeo ed Euridice" (1762). Hoewel dit stuk tegenwoordig meestal in het Frans wordt opgevoerd, werd de oorspronkelijke versie in het Italiaans geschreven, met een castraat in de titelrol. Deze laatste bijzonderheid maakt duidelijk waarom men in onze tijd de rol van Orpheus laat zingen door een vrouwenstem (alt). Hieronder volgt de tekst van een beroemde aria uit het derde bedrijf :

Che farò senza Euridice?                Wat moet ik doen zonder Eurydice?
Dove andrò senza il mio ben?         Waar ga ik heen zonder mijn geliefde?
Euridice! Oh Dio! Rispondi!             Eurydice! O God! Geef antwoord!
Io son pure il tuo fidel!                     Ik ben nochtans uw trouwe dienaar!
Euridice! Ah! non m'avanza             Eurydice! Ach! Niets kan me baten,
Più soccorso, più speranza,             Noch hulp, noch hoop,
Ne dal mondo, ne dal ciel!               Niet vanop de wereld, niet vanuit de hemel!
Che farò senza Euridice?                Wat moet ik doen zonder Eurydice?
Dove andrò senza il mio ben?         Waar ga ik heen zonder mijn geliefde?



1.4. De antieke bronnen die van de legende van Orpheus getuigen, zijn zeer talrijk. In de Latijnse letterkunde is het verhaal uitvoerig bewerkt door o.a. Ovidius (43 v. Chr.-18 na Chr.) en Vergilius (70-19 v. Chr.). Bij deze laatste dichter vinden we het verhaal in de Georgica. Dit leerdicht over diverse landbouwactiviteiten (akkerbouw, boomkweken, veefokkerij en bijenteelt) werd bij de tweede uitgave ervan in 26 v. Chr. verrijkt, op verzoek van keizer Augustus, met de episode over Orpheus. Vergilius slaagt erin het verhaal op een handige manier in het vierde boek te verwerken. Dit deel van de Georgica is aan de bijen gewijd. Hoewel ook bijen sterven, lijkt hun natuur dicht bij de "goddelijke" te staan. In de oudheid geloofde men immers dat bijen spontaan kunnen voortkomen, als bij mirakel, uit het rottend vlees van een dood kalf. Deze "methode" om bijen te kweken zou door een zekere Aristaeus ontdekt zijn. Hij slaagt er echter niet in zijn bijen in leven te houden. De verklaring van zijn mislukking krijgt hij van de waarzeggende zeegod Proteus : er rust een vloek op hem, omdat hij verantwoordelijk is voor de dood van Eurydice.


Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,                                
immanem ante pedes hydrum moritura puella
servantem ripas alta non vidit in herba.
Ipse cava solans aegrum testudine amorem
te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,                                             5
te veniente die, te decedente canebat.
Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,
et caligantem nigra formidine lucum
ingressus Manesque adiit regemque tremendum
nesciaque humanis precibus mansuescere corda.                                 10
At cantu commotae Erebi de sedibus imis
umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,
quam multa in foliis avium se milia condunt,
vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,
matres atque viri defunctaque corpora vita                                          15
magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae
impositique rogis iuvenes ante ora parentum;
quos circum limus niger et deformis harundo
Cocyti tardaque palus inamabilis unda
alligat et noviens Styx interfusa coercet.                                               20
Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti
Tartara caeruleosque implexae crinibus angues
Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora
atque Ixionii vento rota constitit orbis.
Iamque pedem referens casus evaserat omnes                                    25
redditaque Eurydice superas veniebat ad auras
pone sequens (namque hanc dederat Proserpina legem),
cum subita incautum dementia cepit amantem
ignoscenda quidem, scirent si ignoscere Manes :
restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa                                      30
immemor, heu, victusque animi respexit. Ibi omnis
effusus labor atque immitis rupta tyranni
foedera, terque fragor stagnis auditus Averni.
Illa "quis et me" inquit "miseram et te perdidit, Orpheu,
quis tantus furor? en iterum crudelia retro                                          35
fata vocant conditque natantia lumina somnus.
Iamque vale; feror ingenti circumdata nocte
invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas."
Dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras
commixtus tenues, fugit diversa neque illum                                       40
prensantem nequiquam umbras et multa volentem
dicere praeterea vidit.

(Georgica IV 457-458; 464-502)
Voetnoten
1. illa : Eurydice / te : Aristaeus / fugeret : na 'dum' verwacht men 'fugit'; de conj. drukt een schakering van doel uit
2. immanis, is, e : vreselijk / hydrus, i : slang
4. ipse : Orpheus / cavus : uitgehold, hol / solari : troosten, verzachten / testudo, inis : schildpad (het pantser van dit dier werd gebruikt voor het vervaardigen van de lier)
7. Taenarius : van Taenarum, stad en kaap in Laconië (tegenwoordig kaap Matapan), waar volgens de legende een grot was die toegang gaf tot de onderwereld) / fauces, ium : keel; ingang / Dis, Ditis : Pluto
8. caligare : in het duister gehuld zijn
9. Manes : de schimmen van de afgestorvenen
10. mansuescere : zich laten vermurwen
11. Erebus, i : de onderwereld
13. quam multa... : tam multa milia, quam multa...
17. rogus, i : brandstapel
19. Cocytus, i : stroom in de onderwereld
20. alligare : vasthouden, tegenhouden / noviens : negenmaal / coercere : bijeenhouden, insluiten
21. stupere, stupui : verstijven, verstommen
22. caeruleus : donkerblauw / anguis, is : slang
23. Eumenides : de Furiën, de wraakgodinnen
24. Ixionius : van Ixion; Ixion beledigde Iuno en werd hiervoor in de onderwereld op een eeuwig ronddraaiend rad gebonden
27. pone : adv. "achteraan"
30. resistere, restiti : blijven staan
32. immitis, is, e : onverzoenlijk
33. stagnum, i : (stilstaand) water / Avernus : meer in Campanië, volgens de sage één van de ingangen van de onderwereld
39. ceu : zoals

 


06-07-2008, 00:00 geschreven door Willy
Reacties (2)
Foto
Mijn favorieten
  • Alles voor leraar en student klassieke talen (Latijn)
  • Alles voor leraar en student klassieke talen (Grieks)
    Mijn overige blogs
  • Klassieke oudheid in de bioscoop
  • Klassieke oudheid in de opera
  • Esthetische Vorming
  • Film en klassieke muziek
    Foto
    Vitruvius' theater
    Foto
    Terentius
    Foto
    Tacitus
    Foto
    Catullus
    Foto
    Lucretius

    Blog tegen de regels? Meld het ons!
    Gratis blog op http://blog.seniorennet.be - SeniorenNet Blogs, eenvoudig, gratis en snel jouw eigen blog!