Ommerschans.
De Ommerschans.
De Ommerschans was een vestigingswerk in het noorden van de gemeente Ommen.
De schans maakte deel uit van een hele linie van verdedigingswerken, deze schans werd omstreeks 1625 gebouwd op kosten van Groningen en Friesland ter verdediging tegen de Spaanse troepen.
Rond 1625 werd de schans versterkt en na de val van Deventer in 1672 wordt de schans bezet door de troepen van de bisschop van Münster Bernard Galan, de verdedigers zijn dan al gevlucht naar het noorden.
Vanaf die tijd neemt de militaire betekenis van de Ommerschans af.
In 1740 wordt de schans nog eenmaal vergroot en gaat nu dienen als munitieopslag.
In 1800 blijft hier ook weinig of niets meer van over.
Daarom geeft de Nederlandse regering in 1819 het terrein in bruikleen aan “De Maatschappij van Weldadigheid”.
De Maatschappij van Weldadigheid.
De Maatschappij van Weldadigheid werd opgericht in het jaar 1818 met als doel de verpaupering in de steden tegen te gaan.
De armoe in de steden was toen erg groot en was zodoende te groot voor de armenzorg.
Daar kwam nog bij, dat na de Franse periode, teruggekeerde soldaten uit het legioen van Napoleon voor nog meer overlast zorgden. Ze konden moeilijk tot geen werk krijgen en trokken daardoor bedelend door het land.
De Maatschappij meende deze mensen te kunnen helpen door ze grote stukken brakke grond te laten ontginnen en het laten maken van goederen, die tegen gezette prijzen verkocht zouden worden. Dus een soort werkaanbod, en als men hard ploeterde kon men het hoofd zelfstandig boven water houden.
Men begon met de zogenaamde Vrije Kolonie Frederiksoord in het zuid westen van Drente. Later volgden Willemsoord en Wihelminaoord.
In 1820 bleek er naast de vrije koloniën ook behoefte te bestaan aan zo’n kolonie voor het opnemen van personen van “minder zedelijk en goed gedrag”. Daarmee bedoelde men zedeloos gedrag, luiaards, mensen die brutaal waren , bedelaars, wezen en vondelingen.
Deze laatste groepen werden gevestigd in “De Ommerschans”.
Toen de schans vol was richtte men in Veenhuizen een soortgelijk project op.
De bedelaarskolonie Ommerschans.
Het oude fort dat bestond uit een gebouw van 100 bij 100 meter ( 1 van de grootste gebouwen in het toenmalige Nederland) telde 2 verdiepingen en een grote binnenplaats met daarom heen een smalle gracht en een wal.
De omgeving werd geëgaliseerd zodat men er nog meerdere gebouwen kon bijbouwen.
Tot 1823 liep het hier niet echt storm, maar in 1823 werd er een premie op het hoofd gezet van iedere opgepakte “bedelaar” en zo vulde de Ommerschans zich algauw met zo’n 2000 bedelaars.
De mannen en de vrouwen werden strikt gescheiden, ook als ze getrouwd waren…maar er werden in die tijd wel zo’n 550 kinderen geboren !
De bedelaars moesten hard werken op de omliggende ontginningsboerderijen, daarvan waren er toen al zo’n 21 gerealiseerd. De kolonisten die hier boerden hadden eerder in de vrije kolonie al bewezen dat ze een boerderij aankonden.
In de winter werkte men in de werkplaatsen van de schans.
Als ze geschikt geacht werden konden ze zelf kolonist worden en een stuk land krijgen.
Naast het grote gebouw kende de schans ondertussen ook andere gebouwen daarbuiten, zoals een school, een katholieke en een hervormde kerk, gevangenis, ziekenhuis en een eigen begraafplaats.
In 1959 werd de Ommerschans overgenomen door de regering wegens financiële problemen bij de Maatschappij van Weldadigheid.
Ook Veenhuizen werd in die tijd overgenomen, maar hier betrof het steeds meer een echte strafinrichting. De wezen en vondelingen maakten hier plaats voor veroordeelden. De bedelaars en landlopers leefden er een tijdje naast de gedetineerden, het onderscheid was te zien aan hun kleding.
In 1889 werd de Ommerschans opgegeven en verdwenen de laatste bewoners naar Veenhuizen.
Sinds 1970 zijn er geen verpleegden meer in Veenhuizen, maar er zijn nog wel 3 strafinrichtingen.
Literatuur & bronnen.
Maatschappij van Weldadigheid zie
Drents Archief http://www.drenlias.nl/
Geschiedenis van de kolonie.
Veenhuizen http://www.gevangenismuseum.nl/paginas/veenhuizen.html.
http://www.deproefkolonie.nl/boek.lasso
