Het einde naderde.

Zonder enige twijfel was het zo’n V1 die mijn vader, in  april 1944 rond 7 uur in de morgen, hoorde naderen. Op dat moment viel het pruttelend geluid in de verte plots stil. Vader snelde van op de akker vliegensvlug naar huis, in paniek schreeuwend: ”Iedereen naar buiten! Er gaat een vliegende bom op het huis vallen!”

Al wie kon vluchtte het huis uit. In zeven haasten trok moeder de dekens helemaal over het slapende jongste kind. Zij en mijn oudste zus grepen in allerijl elk één van de jongere kinderen onder de arm en vluchtten naar buiten. Op dat ogenblik ontplofte de bom, waardoor beiden tegen de grond werden geslingerd.

Op de slapende kleinste en mijn jongere zus na was iedereen tijdig buiten geraakt. Mijn broer Frans en ik vluchtten achter onze vertrouwde hooimijt, vanwaar wij angstvallig het akelige geruisloos naderende vreemde tuig, in glijvlucht zagen dalen in de richting van onze hoeve.

Mijn broer en ik draaiden behoedzaam mee rond de hooimijt. Pal boven het huis gekomen, op een hoogte van ongeveer vijftig meter, brak toen plots, met een lichte knal, de linker vleugelstomp van de logge romp af. Het stuk vleugel stortte neer en boorde zich een paar meter achter het huis met een tip in de grond.

Toen kantelde de bom naar links, en gleed langzaam van het huis weg. We zagen ze achter de nok van het dak verdwijnen.

Een paar seconden later klonk een doffe knal. Een ogenblik later zagen wij voor onze ogen duizenden grote en  kleine projectielen, als een wervelwind, het weidegras aan flarden rukkend, voorbijvliegen.

Wij twee waren dubbel beschermd, door het huis en door de hooimijt. Geen vijf seconden later was alles rondom ons gehuld in dichte zwartgrijze rook. Daarop volgde een ijzige stilte.

Van de hand Gods geslagen kwamen wij na enkele ogenblikken uit onze schuilplaats te voorschijn. Wat we zagen was een apocalyptisch beeld.

Een haast niet te beschrijven ravage was aangericht. De boerderij stond nog rechtop. Geen enkele pan lag nog op het dak. Het ganse neerhof was bezaaid met brokstukken, scherven van dakpannen, stuk geslagen vensters en spaanders hout van deuren, ramen en daktimmerwerk.

De grote schuurpoort lag wel twintig meter verder, in de weide van een buurman geslingerd. Bijna alle buitendeuren waren uit hun hengsels gerukt.

Toen zagen we vader en mijn oudste broer komen toelopen vanuit de richting waar de bom  was ontploft. Tegelijkertijd zagen we moeder nabij de drinkwaterput recht krabbelen met een van de kinderen op de arm. Ook mijn twee jaar oudere broer en mijn oudste zus kwamen erbij staan. We stonden allen aan de grond genageld.

Het leek wel een mirakel. Niemand bleek gewond, of toch wel. Na enkele ogenblikken kwam mijn jongere zus het huis uit, ze weende. Een paar straaltjes bloed, liepen langzaam langs haar elleboog en haar dijbeen naar beneden. Na verzorging bleken ze veroorzaakt door rondvliegende glasscherven.

En de jongste broer? Die lag nog rustig voort te slapen in zijn bedje, onder de dekens die moeder helemaal over hem heen had getrokken. Over de hoge bedrand heen lag het uitgerukte vensterraam. De talloze glasscherven hadden hem niet gedeerd. 

In de woonkamer was alles stuk geslagen. Potten en pannen, borden en tassen lagen verspreid op de grond. Zelfs het behang hing met grote lappen aan flarden van de muren naar beneden. Overal verspreid lag kalk van losgerukt bezetsel en scherven van stukgeslagen ruiten.

Van beneden op de vloer kon je op talrijke plaatsen gewoon, langs de muur naar boven kijkend, de lucht waarnemen.

Grote verslagenheid alom.

Er was in gans het huis geen enkel venster meer heel. Van alle binnendeuren hing er nog slechts één vast met één enkel scharnier.

Buiten lagen tot ver in de omtrek overal verwrongen en doorboorde stukken grijsgroen gekleurd verwrongen en doorboord plaatwerk, onderdelen van de bom.

Het duurde lang eer iedereen een beetje bekomen was van deze enorme verschrikking.

Al gauw kwamen de eerste ramptoeristen toestromen.

Wat mij toen het diepste heeft getroffen was de ongelooflijke nieuwsgierigheid  en het franke optreden van een aantal toegestroomde dorpsgenoten. Er liepen zeker meer dan honderd nieuwsgierigen rond. Sommigen overdreven nieuwsgierigen gingen ongegeneerd zelfs tot in het woonhuis rondneuzen.

Er was er slechts één, een schooljuffrouw, die hulp kwam bieden bij de verzorging van de enige lichtgewonde.

We hadden plots geen privé meer. We stonden als het ware ineens hulpeloos op straat.

Ik vraag me zelfs vandaag nog af,  waar mijn ouders de moed vandaan hebben gehaald om deze onbeschrijflijke ramp te boven te komen.

Met alle mogelijke middelen werden de allernoodzakelijkste deuren en ramen voor de eerstkomende nacht dicht getimmerd.  De rest zou later wel volgen.

Ik herinner me vandaag nog zeer goed hoe we die nacht, allen bevreesd voor de dieven, zijn gaan slapen.

Precies veertien dagen later, op een donderdag rond 13.00 uur,  kwam er weer zo’n sputterend tuig zeer laag overvliegen. Het hele huis daverde. We stormden naar buiten. Daar zagen en hoorden we de bom verder pruttelen. Op dat ogenblik viel de motor uit. Het akelige tuig daalde in zweefvlucht, langzaam glijdend  voorbij ons huis, tot  het 400 meter verder in de toppen van een dennenbosje ontplofte.

Vandaag kunnen we ter plaatse nog vaststellen, hoe er in diezelfde rij dennen een flink aantal ontbreken.

Twee vliegende bommen (V1) en één tweetrapsraket (V2), in de Goorstraat, hebben zo’n 64 jaar geleden ons  klein dorpje weten te treffen. Er was telkens grote stoffelijke schade, doch er vielen hierbij gelukkig geen doden.

Moest ik vandaag die Duitse rakettenpionier Von Braun nog kunnen ontmoeten, ik zou het hem eens flink onder zijn neus wrijven. De man is echter reeds 31 jaar geleden overleden.

Over het wereldwijde oorlogsgedoe 1940-1945 zouden wij pas later druppelsgewijze de ware toedracht vernemen.

Dichter bij huis zouden we echter de zware gevolgen van de Duitse vliegende bommen (V1) en hun tweetrapsraketten (V2) aan de lijve zelf ondervinden. In april 1944 kregen we er rechtstreeks mee te maken.

In het grootste geheim waren de nazi’s omstreeks 1942 reeds begonnen met proefnemingen en het uittesten van een “geheim wapen”.

De V1 was eigenlijk een logge, eerder trage en op betrekkelijk geringe hoogtevliegende bom, voortgedreven door een straalmotor. 
Deze vliegende bommen waren eerder betrekkelijk gemakkelijk in volle vlucht te onderscheppen en te vernietigen. Vanaf 13 juni 1944 wierpen de Duitsers hun zogenaamde vliegende bommen  (de V1) in de strijd. 

Later maakten zij gebruik van de V2 raketten. Dit waren zeer snel en zeer hoog vliegende tweetrapsraketten met grote vernielingskracht. Ze bereikten hun doel geluidloos en steeds onverwacht en maakten meestal vele slachtoffers.

Ontelbaar vele duizenden (circa 30.000) vliegende bommen (V1) werden gericht op Londen, en later op de haven van Antwerpen.

Onderweg naar hun doel werden de V1 projectielen op tal van plaatsen opgespoord en  beschoten, hetzij vanuit jachtvliegtuigen, hetzij door afweergeschut van op de grond.

Afhankelijk van hun vertrekbasis passeerden zeer veel van deze projectielen haast pal boven ons dorp en meermaals recht boven onze boerderij. Ze vlogen overdag maar vooral ook ’s avonds en ’s nachts om zo het afweergeschut van op de grond te verschalken.

Je hoorde hun motor reeds van op grote afstand komen aanpruttelen. Prut, prut, prut, prut, prut, prut, prut! Soms vlogen ze zo laag dat ons hele huis en ons bed angstwekkend schudde en daverde.

O, wee, als hun motorbrandstof was opgebruikt en het prut, prut, prut, geluid vroegtijdig stilviel. Dan was het rennen, redde wie zich redden kon, naar de afgesproken schuilplaats.

In het begin waren we doodsbang voor die helse tuigen. We bouwden een schuilkelder in de grond, onder een hoger opgeworpen berm. Doch alles went.

Zeer vele vliegende bommen (V1), helaas niet alle, werden zo neergehaald nog lang voor ze hun doel bereikten.

Soms gebeurde het dat zo’n aangeschoten bom als gevolg van het afweergeschut van richting veranderde of zelfs helemaal rechtsomkeer maakte, met alle gevolgen van dien.

               

Intussen werd er in de Stille Oceaan verwoed strijd geleverd door de Amerikanen tegen Japan.
In Noord-Afrika werden de Duitsers na langdurige gevechten verdreven om hun zo de toegang tot grondstoffen als metaal en rubber te beletten.
Pas na de landing van de geallieerden op 6 juni 1944 op de kusten van Normandië en Bretagne werden de Duitsers van de Atlantische kust verdreven.
Op 2 september 1944 trokken de geallieerde troepen België binnen.
Een maand later was bijna gans België bevrijd.
Het zou echter nog een jaar duren eer het Duitse monster volledig door de knieën ging.  

De tweede wereldbrand  rommelde intussen voort. Doch het tij keerde langzaam. De Duitse bezetter werd stelselmatig terug gedreven binnen zijn eigen grenzen.

Deze nieuw brug werd in 1944 zwaar bestookt  tijdens nachtelijke bombardementen, uitgevoerd door de geallieerde luchtmacht. Ze wilden zo de aftocht van de bezetter bemoeilijken.

Tijdens één bepaalde nacht waren er hevige bombardementen geweest, waarbij de hele omgeving van de kanaalbrug werd verlicht door talrijke neerdwarrelende magnesiumfakkels, om zo de ganse omgeving te kunnen fotograferen en de Duitse troepenbewegingen te kunnen kontroleren.
De Britse bommen konden slechts gaten slaan in het betonnen brugdek. Verscheidene bommen ontploften met een zware doffe knal in het kanaalwater. De brug zelf hield stand.

De volgende morgen besloten mijn ouders wijselijk, dat wij niet naar school mochten gaan vanwege het gevaar voor nieuwe bombardementen. En ja, die namiddag werd de kanaalbrug opnieuw belaagd.

Hierbij schampte één van de bommen af op een brugboog, kaatste weg over het gekasseide wegdek, om daarna horizontaal voort te vliegen, regelrecht in de richting van onze school.

De leerkrachten en aanwezige schoolkinderen waren tijdig naar de kelder in het huis naast de school gevlucht. Precies daar zou de bom zijn ontploft, ware het niet dat ze een twintigtal meter eerder werd opgevangen door "onze kersenboom" en het kippenhok van de familie Leus, waar ze ontplofte, vlak naast onze speelplaats.

Het ganse schoolgebouw werd verwoest. Er was gelukkig enkel stoffelijke schade. Leerkrachten en schoolkinderen kwamen er met de schrik vanaf.

Toen de Duitsers in september 1944 terugtrokken, brachten zij de tweede boogbrug  tot ontploffing, om de komst van de snel naderende geallieerden af te remmen.

Voortaan werden de leerlingen van de gemeenteschool ondergebracht in houten schoollokalen  aan de overkant van de Kapelstraat. Het waren overgebleven soldatenbarakken van het Belgisch leger uit de tijd van de mobilisatie van 1939. De tekening hieronder geeft een goede voorstelling van de bedoelde klaslokalen.

Het was een langgerekt volledig houten bouwwerk, rustend op talrijke kleine gemetste pilaartjes. Het bouwwerk was onderverdeeld in drie klaslokalen. In elk lokaal stond er één kolenkachel.
Op het eerste zicht schijnbaar primitief.
Toch hadden deze klasjes gezien de omstandigheden ook hun eigen charme.   

Tijdens de speeltijd doken we dikwijls, achter de rug van de meester, snel op onze buik onder de lokalen door, tot bij het beekske. Daar zaten stekelbaarsjes, salamanders en schrijverkes. Het water was er immers staalhelder. 

Het grootste deel van mijn lagere schooltijd bracht ik in deze schoollokalen door.’s Winters bar koud, ’s zomers broeierig heet.

Verscheidene jaren later bouwde de gemeente nieuwe klaslokalen op de plaats waar voordien de oude school had gestaan.
Tegen die tijd was ik echter de lagere schooltijd reeds ontgroeid.

De eerste boogbrug was echter geen lang leven beschoren.

Bij de Duitse invasie op 10 mei 1940 werd ze verwoest, net zoals vrijwel alle bruggen en sluizen van het pas geopende Albertkanaal.

Op een morgen, op weg naar school, zagen we de reusachtige boogbrug, middendoor gebroken, met de beide middenstukken tegen elkaar in het kanaalwater liggen. Beide dorpshelften werden hierdoor letterlijk van elkaar gescheiden.

Sommige waaghalzen riskeerden het nog wel om langs de sterk hellende brugdelen naar de overkant te klauteren. Daar waagden wij ons zeker niet aan.

Er werd nu een vlotverbinding aangelegd, halverwege de Nieuwe weg en de Bredestraat.

Circa 1941 werden de twee brughelften met lasbranders stukgebrand en op de westelijke oever tot een troosteloze schroothoop gestapeld.

Daar lag nu “onze” mooie brug. Ze lag er nog lange tijd te roesten.

Op weg naar kerk of school gebruikten wij de rechtopstaande boogstukken wel eens als schuilplaats tegen de regen.

Er werd een tijdelijk vlot ineen getimmerd. Hiermee konden de bewoners nu weer de overkant bereiken.

In 1942 werd er een nieuwe boogbrug gebouwd.

Nu werd de brug in haar geheel, rustend op rollen op het wegdek, ineengetimmerd. Eenmaal voltooid, werd het hele gevaarte aan dikke stalen kabels door twee enorme windassen naar de oostelijke oever gesleept,totdat de enorme constructie precies op de vooraf bestemde plaats kwam te liggen.

Een ingewikkelde bruggenhistorie.

Tussen 1935 en 1937 werden hier de oude bruggen vervangen door één enkele enorme stalen boogbrug .

Ze werd ongeveer vierhonderd meter verder naar het noorden gebouwd.

Over een gans nieuw aangelegde weg zou dit reusachtig gevaarte, met enorme spanbogen en  

een breed betonnen wegdek voortaan het nieuwe kanaal overspannen.

De brug werd  ter plaatse gemonteerd van de westelijke naar de oostelijke oever. De onderdelen werden met zware klinknagels aan elkaar geklonken.

Zo te zien een gevaarlijk werk. Een dorpsgenoot viel tijdens dit werk van de hoogste hijskraan naar beneden. Hij werd hierbij ernstig gewond, maar bracht het er gelukkig toch levend vanaf. 

De beide oude bruggen konden nu worden afgebroken. De oude kanaalbedding werd immers verbreed tot ongeveer zestig meter.

Vanaf 1939 zou alle verkeer van west naar oost door het dorp verlopen via de nieuwe kanaalbrug. De nieuw aangelegde weg kreeg dan ook de naam Nieuwe Weg.

Als gevolg van deze ontwikkeling zullen de beide oude trajecten via de Kapelstraat en via de Bredestraat in de toekomst aan belang inboeten. Terwijl langs de Nieuwe Weg de bebouwing grote uitbreiding begon te nemen.

Deze ontwikkeling zou tijdelijk nog flink overhoop worden geworpen door het uitbreken van Wereldoorlog  II.

Van oudsher is ons dorp Stokrooie steeds een bosrijke omgeving geweest. Een gebied waar de bewoners vrij hout mochten rooien.

In 1154 wordt de naam voor het eerst vermeld in oude archiefstukken.

Op een zachte glooiing, ver genoeg verwijderd van het overstromingsgebied van de Demer groeide hier deze kleine nederzetting.

De bewoners leefden van de schaarse opbrengst van de landbouw.

Rond een kleine kapel,gebouwd circa 1500, breidde de dorpskern zich gestaag uit, onder het bestuur van de heren van de baronie van Vogelsanck en het kerkelijk toezicht van de Luikse prinsbisschoppen.

In 1846 werd ons dorp een vrije gemeente.

Tussen 1852 en 1856 werd de huidige parochiekerk gebouwd. Haar patroonheilige is de heilige Amandus. Hij leefde tussen 594 en 675.

Zijn levenswerk wordt bondig uitgebeeld in de huidige glasramen van de kerk. Ieder jaar tijdens de meimaand komen er bedevaarders de hulp inroepen van Sint Amandus. De bedevaarders roepen zijn voorspraak in bij koorts, verlamming, reumatiek, huidziekten, stuipen en ziekten onder het vee.

Slechts een boogscheut verwijderd van de eeuwenoude abdij van Herkenrode, was de invloed van de abdij nochtans niet zo uitermate groot.
De abdij bezat hier in het verleden wel wat grondeigendommen doch de opbrensten hierop waren niet zo denderend vanwege de mindere kwaliteit van de magere zandgrond in onze streek.
Ergens in de 15de of de 16de eeuw ontstond er een hoeve op "Het Goed van Olmen" in ons dorp. Toen de hoeve later onder de vleugels van de abdij kwam, verwierf de hoeve befaamdheid tot ver buiten de dorpsgrenzen. Na 1792, onder het Franse Bewind, werd de hoeve en "Het Goed van Olmen" samen met de abdij verkocht als "Zwart Goed".

Vogelnesten zoeken was een geliefd tijdverdrijf.



 Een opstelletje uit een schrijfboek van mijn twee jaar oudere broer, 30 april 1947.

Ik weet een vogel wonen. Zondagnamiddag waren wij op zoek geweest naar vogels. Wij hadden er twee gevonden. Zij woonden hoog in een dennenboom.Het waren twee eksters. De ene had drie eitjes en de andere twee. Wij gingen wat verder, daar in een haag stond een klein nestje. Het vogeltje zat er op, het vloog weg en we zagen drie schone eitjes met bruine puntjes er op. We gingen wat verder, bleven stilstaan, wat gebeurde er. Het vogeltje kwam weer aan gevlogen recht naar het nest en wipte er terug op, en het ging weer terug door met broeien. We zeiden tot elkaar: “zo schone vogeltjes en die zoveel goed doen, mogen wij nooit roven.”
 
’s Winters beleefden we de grootste pret met baantje glijden of sleeën met de zelfgemaakte ijsstoel..

Het schaatsenrijden op de ondiepe bevroren plassen was heerlijk, vooral als vader en de grote broers ook meegingen.
Frans een handige timmerman uit de buurt en een goede vriend van vader maakte op een minimum van tijd voor elk van ons een paar houten schaatsen.
’s Zomers waren verstoppertje spelen en voetballen met een zelf gemaakte bal van vodden en koeienhaar dikwijls ons belangrijkste tijdverdrijf, vooral op de zondagnamiddagen, als er bezoek was van neefjes en nichtjes of de kinderen van de buren.

Als er vakantie was, trokken we er soms een ganse dag op uit. We ontdekten talrijke soorten bloemen, planten, bomen en struiken in de vrije natuur.
Ons onbegrensde speelparadijs reikte tot ver over de dorpsgrenzen heen.