Zegswijzen en uitdrukkingen deel 7

III. LICHAAMSDELEN EN DAARROND (vervolg).

Buik

A-j-éiter zannem bouik vâ vol.

A-j-aaf zannem bouik vast van ‘t lache.

Nem bouik kraige.

‘n Tiëke vâ welstant.

Op ne goeje stal zitte.

Mannem bouik begint te grolle.

Schraiv’et mor op am bouik.

‘t Is in zannem bouik gesloëge.

A-j-éid’n tuëgzwèir.

Zam bèstkas is gezakt.

Azuë’n tonne (nem brèdde).

Nem bierbouik.

A-j-is pessies e poër mointj vèir.

A kan trommelen op zannem bouik.

Handen en daarrond.

Puëte gelèk as kaulschèppe

Blaift er mè-j-éir twië puëte tegelaik mor af !

Géif mè de vaif.

Doër ave’k man anden af !

Doër kènd’â puëte liëlek on verbranne (ande).

Wâ pèisde géir nâ, van den iësten oëvet mè-j-éir twië puëte tegelaik.

Iet bè d’ant èmme.

A-j-éiter d’ant in g’at.

Mè zan ande in zan oër zitte.

Iet in zan ande stéike (puëte).

Mè-j-anden en voeten ouitlègge.

Twië-j-anden op iënem bouik.

‘k Em mor twië-j-ande zènne !

Zan anden iëke.

Zan ande stoën schiëf (puëte).

Iet on d’ant doen.

Achter d’ant ave.

Legd’â-j-ant op aa kop en kèkt wie datter onderstoët !

A-j-éiter een anneke vâ weg !

A vraifd’in zan ande...

‘t Is téige man ant.

Mè léig ande stoën.

Vuile handen

Zain â-j-ande gewasse ?

Mè zuë’n zwèrte klaan komde ni-j-on toëfel (puëte).

Vinger

Ront aa vinger drouë.

On iedere vinger iën...

Ginne vinger verroere.

A vingeren aflèkke.
Immant op zan vingere tikke.

Iet déir de vingere zien.

Ne vinger nor ouitstéike...

A vingere verbranne.

Mè-j-â vingere zitte drouë.

Duim

Iet ouit aan douim zouige.

Me-j-â douime drouë.

A kan’t op zannen douim.

Nagels

Op zan noëgele baite.

De noëgel vâ man duëtskist.

Zwèrte noëgele.

Voelen - tasten

Iet voelen oënkomme.

Nattegait voele.

Wie dâ ni wil louistere moet voele...

En voejlde gè nog niks ???

Vuist

Mè makandere op de vouist goën.

Recht vèr de vouist klappe...

Ouit  â vouist éite.

In zam vouist lache.

Bedreigen - slaan

‘k Zal â d’r isj een zwing drouë.

‘k Zal â tanden isj kouise.

‘k Zâ mè-j-aa ‘t stroët isj opvèige.

‘k Zal â d’r isj e poër kokkenaute drouë.

‘k Zal èm zannen oëver isj géive (zannen toebak).

‘k Zal èm isj onder ande pakke.

‘k Zâ zam broek isj wèirem moëke.

Zannen toebak géive datten graat en blaat ziet.

‘k Zal èm isj graat en blaat sloëge.

‘n Doefelingk géive, ‘n kauteringk géive, ‘n vlouë géive.

‘n Woëfel géive, ‘n dèssingk géive.

Wâ bobaine drouë, wâ sivvelètte drouë, wâ klatsje drouë.

Isj afdèsse.

‘k Zal èm sebiet ‘t achterste vâ man ant téige zan koëk sloëge.

Armen

Ne langen èirem èmme.

Eirem in èirem luëpe.

Ne rèchten èirem.

‘t Is goe vèr èirmen en biëne te brèike.

Elleboog

Mè zan èllebauge wèirke.

A mocht et mè zan èllebaugen oënpakke.

Benen.

De biëne vanonder â laif luëpe.

Slap op â biëne stoën.

‘t Vèl auver de biëne zain.

Rap op de biën zain.

‘t Baitj in zam biën.

‘t Biën staif ave.

Zam biënen ouitsloëge.

‘t Goët déir mèireg em biën.

A-j-éige’t on zam biën.

Op zan lèste biëne luëpe.

Z’éi fèrreme puëte onder éir gat.

Z’éi billes tot oën éir gat.

Z’éit de biëne vâ nen ujjevèir.

De die-j-éir èkster woejnd’uëg (lange benen).

D’r kan e vèirke tisse zam biëne.

Trèkt isj â lange tréimen in !

Ze zitte mè-j-éir tréimen onder toëfel (biënen).

Eir biëne zain zjust trommelstokke.

Zam biëne zain pessies melkflèsse (witte benen).

III. LICHAAMSDELEN EN DAARROND (vervolg)

Neus

Ne faine néis èmme.

Auveral zanne néis tissestéike.

Mè-j-aa néis bèistoën.

Ni verder kaike as dad’aa néis langk is.

Auveral in néize.

Zanne néis optrèkke.

Zanne néis verbèiklappe.

Vâ zanne néis moëke.

Zanne néis snitte.

‘t Zit i manne néis.

Die ne néis éit kan rieke.

Ne mauve néis van de zouip.

G’ètj ne néis ge kèn rieke.

‘k Zâ’t on aa néis ni-j-ange.

Zanne néis krolt.

Sloëge kraige dad’â néisgoëten achter â-j-uëre stoën.

Grote neus

Ne serjéize kaube, ne serjéize fakkel, ne serjéize gaffel.

‘n Fèrreme voengk, ‘n fèrreme schaa, ne fèrremen doemper.

‘n Fèrreme tammat, ne fèrreme rieker, ne fèrreme géivel.

‘n Serjéis èirebéis.

A-j-éid’op d’iëste raut gestoën.

A-j-is van Ternéize.

A-j-is goe bestèltj.

A kan d’r mè verauvervalle.

Scherpe neus

Ne néis vèr aut op te kappe.

A trèk goëten in zâ kisse.

As ge doër ne kap moest vâ kraige.

Ophalen

Ejje giëne zakdoek.

Snitj aa néis ouit

Schitj ouit mè-j-on die snottebèlle te lèkke.

Kouist â néis af.

Rieken

Zwaigd’en rikt â poërt.

Ge kèntj er on rieke.

Ge kèntj er ni-j-on rieke.

Makandere ni kènne rieke.

Op de réik afgoën.

‘k Kan ‘t ni rieke zènne.

Stinken

Stingke gelèk de pèst.

Stingke gelèk rotten èiringk.

Stingke gelèk rot èire.

Stingke gelèk rotte vis.

Stingken ieren in de wintsj.

Peuteren

‘n Pausse poëlingk vange.

As ge bauve zait doe tèn ‘t licht ouit.

Stèkt â-j-uëg mor ni-j-ouit.

A-j-is biësten on’t vange.

A-j-is vermisjèl ouit zanne néis on’t oële.

Bring mè-j-e pausseke méi.

Niezen

Got zéigend’â !

‘t Is beniest,‘t is de woërait.

Mond en daarrond

Zan taut afspéile.

Zanne mont ni kènnen ave.

‘t Woëter komd’i manne mont.

Ge pakt de waurden ouit manne mont.

Zanne mont verbèiklappe.

Ne gruëte mont opzètte.

A-j-is op zanne mont ni gevalle (op zan smoel).

A stoë mè zanne mont vol tande.

A doe zanne mont ni-j-aupe.

Brèk manne mont ni-j-aupe.

A kan zanne mont ni-j-ave (zan taut, zanne smikkel)

Aafd’â bakkes.

Aafd’aa woëfel.

Frangke taut.

Grote mond

‘n Gruëte mouil.

Ne fèrremen auve.

D’r kan e giël bruët in.

Spreken

Gin sproëke van.

In zâ zèlve babbele.

Babbele gelèk nen avvekoët.

Recht èmme vâ klappe.

Véil klappe mô waineg zègge.

Babbel mor op.

Spréiken is zilver en zwaigen is gaut.

Smaken - proeven

‘t Smok nô nog.

‘t Smok nô niks.

Eige’t gesmokt.

Smokke’t ewwâ.

Gapen

Ge kèn zien wâ datten g’éiten éit.

A gopt dâ ge de voejeringk vâ zam broek ziet.

Zanne mont goë schéire.

A trèk zanne mont tot achter zan uëre.

Dâ trèkt ier zènne.

Keel

Ne krop in zan kéil.

Ne fèrreme slikker.

A-j-éid’n eksteruëg in zan kéil (dorstig).

‘n Druëge kéil èmme.

Ne pouit in zan kéil.

In ‘t verkiërt kéilgat schiete.

Immant nor zan kéil vliege.

De kéil ouitange.

‘t Mes op de kéil zètte.

Zan kéil aupezètte.

Tanden

A-j-éid’n pèirdemouil.

A-j-éid’n nief éitkoëmer (valse tanne).

Schuëne bieterkes.

Op â tande baite.

Zan tande loëte zien.

Eite mè lange tande.

Stinkende adem

Zannen oëssem stingk gelèk as de pèst.

A stingkt ouit zannem bèk.

Zanne mont éi zwiëtvoete.

Nen oëssem gelèk as een stingkende rijjaul.

Lippen

Baitj op â lèppe.

On immant zan lèppen ange.

Iëne mè néigerlèppe.

‘t Is lèpkessaus.

Zan lèp angt.

A loitj zan lèp ange.

A trèkt een lèp tot op de gront.

‘t Kan in zanne mont rèigene.

Kaken

Koëke vèr in te baite.

Mè beschomde koëke stoën.

Kin

‘n Dobbel kinne.

‘n Poëterskinne.

Op â kinne kloppe.

‘n Kinne mè verdiepe.

‘n Kinne vèr staufaut op te kappe.

Tong

A-j-is wèl ter tong.

A-j-is zan tong verlaure.

‘t Ligd’op man tong.

‘n Lange tong èmme (e langk blat).

‘n Vouil tong èmme (e vouil blat).

‘t Zal on zan blat ni liege.

Slikt â tong in en zwaigt.

‘n Tong drouë.

III. LICHAAMSDELEN EN DAARROND (vervolg).

Ogen.

Schèllevisuëge (gelèk as Willy Sommers).

Uëge gelèk as mèirebolle, gelèk as kaugels.

Azuë’n bollakètte.

Uëge die blingke.

Kaike mè ‘t wit vâ zan uëge.

Op’t iëst uëg.

‘t Is op ‘t  uëg te zien.

Ge kènne’t zien mè ‘t bluët uëg.

Immant op ‘t uëg èmme.

‘t Springd’in ‘t uëg.

Ouit ‘t uëg, ouit ‘t èrt.

Onder vier uëge.

Gruët uëge trèkke.

Zan uëge de kost géive.

‘t Stoëd’in zan uëge te léize.

Kèkt ouit â-j-uëge.

Zan uëge zain aupegegoën.

Zan uëge zain gruëter as zannem bouik.

‘n Ugske in ‘t zail ave.

Déir ‘t uëg van een nojlle krouipe.

Immant zan uëgen ouitstéike.

Zien

Zie wâ dâ ge zegt zènne !

Iëst zien en tèn geluëve.

‘k Zien mô den èlft van’t schuë wéir.

Ge zain gezien.

Dâ zijje van ier.

A ziet er lief ouit.

D’r op zien.

Dâ zèlle me zien.

Ni te naa zien.

‘k Zâ nog zien.

Scheel

Alles dobbel zien.

Zan iën uëg zeg foert téige zan ander.

Mè zan iën uëg nor Appels kaike en mè zan ander nô’t Sin-Zjilles.

Mè zâ lings uëg in zanne rechtem broekzak kènne kaike.

Bekijken

Immant zitte bekaike.

Emme’k iet oën van aa ?

Immant zitte begoëpe.

Aandachtig kijken

Iet in de goëten èmme.

Gin uëge genoeg èmme vèr d’r nô te kaike.

Vâ kop tot tiën bekaike.

Diën éid’attait alles gezien.

Onvoldoende zien

Slecht sjoere.

Gin stéik véir zan uëge zien.

‘t Lig blak en bluët véir zanne néis en â ziege’t ni.

Ni vajjer zien as dâ zanne néis langk is.

Ouë’t nen ont gewéist, â-j-at èm gebéite.

Dwaas kijken

Stoën kaike gelèk as e kieke dad’ouit een èi komt.

D’r gië wéize van èmme.

Stoën kaike gelèk as e pèirt dâ van een kèrre geschipt is.

Ouit de locht komme gevalle.

Ze zien vliege.

Boos kijken

Zan uëge branne gelèk as kaule vier.

Eir uëge springen ouit éire kop vâ kolèire.

Immant omvèir schiete mè zan uëge.

Oren.

Iën en al uër zain.

Zan uër te louistere lègge.

Mor mè-j-iën uër louistere.

On zan uëre trèkke.

Iet in zan uër flouistere.

Knup et in â-j-uëre.

‘t Iën uër in en ‘t ander uër ouit.

Giën uëren èmme.

Zan uëre loëten ange.

Zan uëre ni geluëve.

D’uëre vâ zanne kop zoëge.

On immant zan uëre trèkke.

Op zan uëre klatsje.

Ruët wèrre tot achter zan uëre.

Tot auver zan uëre in’t wèirek zitte.

Zan uëre zèlle touite.

Horen

Naa-j-uëre’k â klappe.

Ni willen uëre.

Uërde ni goet messchin ?

Makandere ni kènnen uëren of zien.

Langst dië kant uëre’k ni goet.

‘t Is van uëre zègge...

‘k Uër â komme.

We zèlle’t gon uëre...

Grote oren

Uëre gelèk as talluëre.

Serjéize blaffetiere.

Diën éi fèrreme dzjumbaus on zan uëre.

‘t Is pessies nen ottau mè zan déiren aupe.

Aster ne wintsj opkomt issen weg (goët’n vliege).

Luisteren

Zan u¨re rechtzètte.

Zan uëren aupezètte.

De mieren èmmen uëre.

Zam blaffetiere stoën aupe.

Niet luisteren

Uërde ni goet ?

‘t Zal â liëre ni louistere !

As ge naa ni louistert, ...

Lawaai maken

‘t Kot afbréike.

E lawait van d’èlsje dievels.

E gruët lawait.

‘t Is d’r vollem bak.

Z’ave d’r kot.

Man uëre singele d’r van.

‘t Is d’r bal poppelèir.

Azuë-j-e léive.

Z léive dad’uëren en zien vergoën.

E lawait men kan nemiër.

‘t Is vèr uërendil te wèrre.

III. LICHAAMSDELEN EN DAARROND 1

Hoofd

Ne kop dad’op een pinne stoët.

Dorvéir moeje ne kop op â laif èmme.

Mè-j-iet in â kop zitte.

‘n Vuëze roëp èmme.

Kop en kont.

Ne kop èmme gelèk ne mèrremit.

Manne kop sloëgd’aupen en toe.

Zanne kop auver iet bréike.

Zanne kop loëten ange.

Zanne kop ouitwèirke.

Ni wéite wordâ zanne kop stoët.

Immant zanne kop zot moëke.

Mè-j-â kop téige de mier luëpe.

Iet op de kop tikke.

Al stoët’n op zanne kop...

De koppe bè makandere stéike.

A-j-is op zanne kop gevalle en blaive botse.

Loitj manne kop gerist.

Mè zanne kop spéile.

Nen èrte kop èmme.

On iet ginne kop kraige.

Manne kop af as’t ni woër is.

Groot hoofd

Azuë’n roëp.

Nen dikkem bloëskop.

Azuë’n poëzèi.

‘t Is azuë nog giën klèin galèt vâ ne kop.

Ne fèrremen oebel.

Ne woëterkop.

Haar

‘t Schil gin oër.

Zjiër in zan oër èmme.

Immant kènne van oër of plouim.

Gin oër béiter zain.

Frans mè-j-oër op.

Oër op â tannen èmme.

‘t Is em bitsje bè’t oër getrokke.

Makandere in ‘t oër vliege.

Gin oër op manne kop datter op pèist.

Lange haren

Zanne kwaffuir is duët.

A spoër vèr e matras.

Onverzorgde haren

A lup mè zan oër tisse zan tande.

Ge kèn krokètte in zan oër bakke (vettig).

Ne vèttegen blès.

Een baard

A-j-éi zan jongeren opgefrèt.

Iëne mè ne louizenboërt.

Een kaalkop

Nem biljaarbal.

A-j-éide véiruëft tot in zanne nèk.

A droëg zan oër last binne.

Zanne kop is déir zan oër gegroejt. A-j-is déir zan oër gegroejt.

A kam zan oër mè ne zjiëmvel.

A-j-éid’in em bèdde gesloëpe dâ te kèrt was.

Ne schuëne klatsjkop is uëk ni liëlek.

Een ènneke d’n of op.

Ne kop gelèk as e vliegplain.

Goed geheugen

‘t Zit goed in zanne kauker.

A kan zan lès op zan deumke.

A-j-éi ne kop gelèk as ne kompjoeter.

Diën omtaafd’alles.

Vergéite stoë ni-j-in zanne waurdemboek.

Slecht geheugen

Zâ gat vergéite.

Omtave van’t snoenes tot om twèlf iere.

Iet grat vergéite.

Ouit â gedacht goën.

‘t Wild i mâ verstant ni schiete.

Sloëg me duët, ik wéit et nemiër.

‘k Wil et kwait zain.

Nadenken

On’t pèize zain dâ g’er nen dikke kop vâ kraigt

A-j-is zan èssene on’t kloetsje.

A kraigt er ginne kant oën.

A moet al zâ verstant bèjiënlègge.

Loitj de pèirde pèize, die-j-èmme ne gruëte kop !

Gezicht

A trèkt e langk gezicht.

Iëne mè twië gezichte.

Zâ gezicht stoëd’op omwéir.

Zâ gezicht verlieze.

Zâ gezicht stoë mè ni-j-oën.

‘k Em ‘t èm in zâ gezicht gezèit.

Immant in zâ gezicht spiëkele...

Bleek gezicht

Iëne mè-j-’n plattekoëssmoel.

Nem bliëkschaiter.

‘t Is zjust een opgewèiremt laik.

Zuë wit as de duët...

Blozend gezicht

Blauze gelèk nen appel, gelèk ‘n kriek.

Zuë ruët as nen oën (ne koekeloerenoën).

A zâ wel isj omploffe.

De vlam èmme.

Ze blaus gelèk as e ruske, mô ‘t komt ouit ‘n duske.

Gepoederd gezicht

Z’is mè-j-éir mouil in de blom gevalle.

Ge kèn et d’r afkrabbe.

‘t Is zjust ‘n schillerèi.

‘t Is pessies ‘n gevèirfde Madonnâ.

Lelijk gezicht.

E gezicht gelèk ne pèirdestront wordâ de kiekes in gepikt èmme.

‘n Smoel vèr op te schaite.

E gezicht vèr maskes van te moëke.

E gezicht vèr van te spauge.

Dië zouë’k ni gèire téigekomme in den dongkere.

Ne schoejndere liëlekoërt bestoët er ni.

Diën éid’uëk gi maske vandoen.

‘t Is pessies e gezicht van de Mini-Bazaar.

‘n Reméide téige de liefde.

Z’èmme vazzeléive ‘t kintsj weggesméite en de noëgeborte g’ave.

Azuë’n pombaksmoel.

E gezicht vèr de gazet auver te lègge.

‘t Is ‘t schoejnste van â liëleke bakkes ni.

Dâ’k e gat moest èmme gelèk as dâ gezicht, ik dift nimme gon schaite.

Sproeten

In de stront gebloëze.

Téigen ‘n strontkèrre geluëpe.

E gezicht dâ begint te roeste.

II. ONS LICHAAM.

We zain ammel gelaik as m’n in onzem bluëte stoën.

Ademen

Nor an oëssem snakke.

Op an oëssem trappe.

Vergéite t’oësseme.

Diën éid’oëssem gelèk as e pèirt.

Groeien

Groeje dâ ge’t ziet.

De groej schitj erin.

Beweeglijk (niet stilzitten).

De wintsj in zâ laif èmme.

Gië zittent gat èmme.

Van de miere gebéite zain.

A-j-éi zâ gat getingelt.

Onbeweeglijk

Ginne pingk veroere.

D’r stoën gelèk e stambiltj.

On de gront genoëgelt zain.

Van ’t Lam Gods gesloëge zain.

Moe

Afgejakkert zain.

Dem bak af zain, pompaf zain.

De batterie plat.

D’r zitj ginne poejer nimmer in.

Dem bliksem is in zam puëte gesloëge.

Zannen iëne puët véir zannen andere nimme kènne zètte.

De biëne sloege vanonder zâ gat.

Zuë slap as ‘n vodde vâ moegte.

Ze zèlle mè ni moete wiege.

Zuë moeg as e versléite pèirt.

Gaan slapen

In zannen tram goën (krouipe).

In zan koetsj, in zan schèllep, in zanne koffer, in zannen daudâ.

Tisse de loëkes krouipe.

Nô Bètlejèm goën.

Op zâ struët ligge.

Slapen

‘t Is tait vèr te gon sloëpe.

Eire pizzjemâ-j-oën en nô bauve.

‘k Uër mam bèdde roepe.

Zjiëzekke woërdâ.

Wâ dâ ge véir den twèlve slopt, tèlt dobbel.

As ge ni slopt, riste toch...

Nog zuëvéil kiëre sloëpe en ‘t is ...

Vast slapen

Sloëpe gelèk as ne mèrremot, gelèk nen os, gelèk een ruës.

Sloëpe gelèk as ne mojlder in’t méil.

Mè gin stokke wakker te kraige.

Ni wakker te kraige, nog mè gin onderduzent man.

Neffest zam bèdde mag em bom omploffe.

Lang slapen

Sloëpe tot as de zonne in â bèdde schaintj.

Em moeten ouit zam bèdde sléire.

Tot ‘t snoenes in â bèdde ligge stingke.

Op zan èm geléige.

E gat in den dag sloëpe.

Inslapen

Vertrokke zain.

Verkocht zain.

Zitte knikkebolle.

In sloëp valle.

A-j-is afgekapt.

Korte lichte slaap

‘n Eulke vange.

Rèzzekes zouile.

Ne kèrten trok doen.

Snurken.

E kaske déirzoëge.

Rongke gelèk as e vèirke.

Nem buëm déirzoëge.

Wakker worden

Ouit â bèdde valle.

A-j-éid’ in zam bèdde gepist zéiker ?

Op, mô ni wakker.

‘t Soëvest ni kènne sloëpe van den onger en ‘t smèires ni kènnen éite van de voëk.

Dromen

Druëme zain bedrog.

‘k Em gedrumt dâ’k...