Plagen in Egypte en de tocht in de woestijn - 3
Hoe is het godsbeeld in de westerse maatschappij de afgelopen decennia verschoven
De afgelopen decennia heeft het godsbeeld in de westerse maatschappij een radicale transformratie ondergaan. Waar de westerse cultuur eeuwenlang werd gedomineerd door een eenduidig, kerkelijk bepaald godsbeeld, is het spirituele landschap vandaag de dag gefragmenteerd en sterk geïndividualiseerd.
De verschuiving die zich grofweg vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw tot nu (2026) heeft voltrokken, laat zich het best omschrijven als de beweging van een externe, oordelende Gezagdrager naar een interne, therapeutische Coach of Kosmische Kracht.
De belangrijkste verschuivingen zijn als volgt in kaart te brengen:
1. Van de "Harde Meester" naar de "Onvoorwaardelijke Vriend"
* Vroeger: Het traditionele christelijke godsbeeld in het Westen (zowel katholiek als protestants) legde veel nadruk op God als de soevereine Rechter, Wetgever en Heerser. God was transcendent (hoog boven ons), heilig en eiste moraal, zondebesef en gehoorzaamheid.
* Verschuiving: Dit beeld is nagenoeg volledig verdwenen uit de mainstream cultuur. Binnen de kerken die zijn overgebleven, en in de cultuur daarbuiten, is God getransformeerd tot een liefdevolle, accepterende Vader of Vriend. Woorden als 'zonde' en 'oordeel' hebben plaatsgemaakt voor 'genade', 'liefde' en 'er mogen zijn zoals je bent'. God is niet langer iemand voor wie je ontzag moet hebben, maar een bron van troost en persoonlijke bevestiging.
2. Van het Monotheïsme naar "Ietsisme" en de Kosmische Energie
* Vroeger: Je geloofde in de persoonlijke God van de Bijbel, of je was atheïst en geloofde helemaal niet. Het was een binair systeem.
* Verschuiving: De secularisatie heeft niet geleid tot massaal, hard atheïsme, maar tot de opkomst van het 'Ietsisme' (het geloof dat er iets moet zijn tussen hemel en aarde) en de populariteit van oosterse en esoterische filosofieën. God is voor veel westerlingen verschoven van een persoon naar een onpersoonlijke kracht: een kosmische energie, het universum, of de verbindende stroom van het leven. Men bidt niet meer tot een Vader, maar men "manifesteert" of zoekt afstemming met de energie van het universum.
3. De Democratisering van God: "God is in Mij"
* Vroeger: De mens was klein en zondig; God was groot en almachtig. De kerk en de priester/dominee waren de noodzakelijke bemiddelaars om met God in contact te komen.
* Verschuiving: Onder invloed van het individualisme en de New Age-beweging is het godsbeeld geïnternaliseerd. Het goddelijke wordt gezocht in de mens zelf. God is je 'hogere zelf', je diepste intuïtie of de goddelijke vonk in jouw binnenste. De autoriteit ligt niet meer bij een extern instituut of een heilig Boek, maar bij het individuele gevoel: "Als het voor mij goed voelt, dan is dat mijn spirituele waarheid."
4. Moralistisch Therapeutisch Deïsme (MTD)
Sociologen (zoals Christian Smith) hebben ontdekt dat het dominante, onuitgesproken godsbeeld van de moderne westerse mens — zelfs onder veel religieuze jongeren — het Moralistisch Therapeutisch Deïsme is geworden. Dit houdt vijf basisovertuigingen in:
* Een God heeft de wereld geschapen en overziet het menselijk leven.
* God wil dat mensen goed, aardig en eerlijk zijn tegen elkaar (Moralistisch).
* Het centrale doel van het leven is om gelukkig te zijn en je goed te voelen over jezelf (Therapeutisch).
* God hoeft niet speciaal betrokken te zijn bij je leven, behalve als je een probleem hebt en Hij het moet oplossen (Deïsme).
* Goede mensen gaan naar de hemel.
In dit model is God gereduceerd tot een spirituele psycholoog of een kosmische EHBO-post die op de achtergrond stand-by staat voor wanneer het leven even tegenzit.
De Conclusie voor onze "Woestijnfase"
Deze verschuiving heeft grote gevolgen voor hoe de westerse mens omgaat met de huidige maatschappelijke beproevingen.
Wanneer God louter wordt gezien als een 'therapeut' of een 'onpersoonlijke energie' die er is voor ons persoonlijk geluk, stort dat godsbeeld direct in zodra de wereld geconfronteerd wordt met harde, collectieve crises (zoals inflatie, oorlog of pandemieën). Een therapeut-God biedt immers geen antwoord op het lijden en heeft geen groter, profetisch plan met de geschiedenis.
Het dwingt veel zoekende westerlingen momenteel om opnieuw de diepte in te gaan: want als de makkelijke, comfortabele godsbeelden niet meer werken in de woestijn van de actualiteit, waar vinden we dan nog een echt, onwankelbaar fundament?
Het is duidelijk dat we van het werkelijk Godsbeeld zijn afgedwaald. De stromingen in de Katholieke Kerk en de Protestanten is dat we het niet meer weten. Wat vindt God het ideale Godsbeeld?
Het is inderdaad een herkenbare en terechte observatie dat zowel de Katholieke Kerk als de Protestantse stromingen vandaag de dag vaak worstelen met een gefragmenteerd, verwaterd of juist over-gelegaliseerd godsbeeld. Als de menselijke theologie het spoor bijster is, rijst de fundamentele vraag: Wat vindt God Zelf het ideale godsbeeld?
De Bijbel geeft hier een glashelder en radicaal antwoord op. Voor God is het ideale godsbeeld geen abstract filosofisch concept, geen theologische checklist en geen vaag gevoel. Het ideale godsbeeld is een Persoon.
In de Schrift openbaart God Zijn ideale en volmaakte zelfbeeld via drie fundamentele pijlers:
1. Jezus Christus is het "Exacte Beeld" van God
Wanneer de mensheid tast in het duister over wie God is, reikt God geen nieuwe set regels aan, maar menselijk vlees en bloed. Het Nieuwe Testament is hier onomwonden over:
* De blauwdruk: In de brief aan de Kolossenzen (1:15) staat: “Hij [Jezus] is het beeld van de onzichtbare God, de Eerstgeborene van heel de schepping.” En in Hebreeën 1:3 wordt Jezus “de afstraling van Gods heerlijkheid en de afdruk van Zijn zelfstandigheid” genoemd.
* Het antwoord van Jezus: Toen de discipel Filippus aan Jezus vroeg: "Heer, toon ons de Vader", antwoordde Jezus bijna verbaasd: “Ben Ik zo'n lange tijd bij u, en kent u Mij niet, Filippus? Wie Mij gezien heeft, heeft de Vader gezien” (Johannes 14:9).
* Wat dit betekent: Wil je weten hoe God reageert op een zondaar? Kijk naar Jezus. Wil je weten hoe God reageert op religieuze hypocrisie? Kijk naar Jezus. Wil je weten hoe God reageert op menselijk lijden? Kijk naar Jezus die weent bij het graf van Lazarus. Jezus is Gods eigen, perfecte zelfportret. Elke theologie of stroming die een godsbeeld schetst dat afwijkt van het karakter van Jezus Christus, dwaalt af.
2. De Paradox van het Lam en de Leeuw (Openbaring)
Het werkelijke godsbeeld dat de Schrift ons voorhoudt, weigert in één menselijk hokje te passen. Waar de dienaar uit de gelijkenis God zag als een eendimensionale 'harde meester', openbaart God Zich in het boek Openbaring in een adembenemende paradox:
Wanneer Johannes in de hemel zoekt naar iemand die de boekrollen van de geschiedenis mag openen, roept een engel: "Zie, de Leeuw uit de stam van Juda heeft overwonnen!" (Openbaring 5:5). Maar als Johannes zich omdraait om die machtige Leeuw te zien, wat ziet hij dan? “En ik zag (...) in het midden van de troon een Lam staan, als geslacht” (Openbaring 5:6). Dit is het ideale godsbeeld dat God van Zichzelf toont:
* Hij is het Lam: teder, opofferend, barmhartig, gewond door onze zonden en bereid om de straf te dragen. (Het tegendeel van de hardvochtige meester).
* Hij is de Leeuw: soeverein, krachtig, rechtvaardig, strijdend tegen het kwaad en Koning van het universum. (Het tegendeel van de tandeloze, puur therapeutische coach).
God vindt het ideale godsbeeld een dynamische eenheid van Heiligheid (Rechtvaardigheid) én Liefde (Genade). Haal je één van de twee weg, dan creëer je een afgod (een gouden kalf of een harde tiran).
3. De Mens als "Beelddrager"
God heeft Zijn ideale godsbeeld niet alleen in de hemel of in het verleden geplaatst; Hij heeft het in ons ontworpen. In Genesis 1:27 staat dat God de mens schiep naar Zijn beeld en Zijn gelijkenis.
* Het doel van de woestijn: God vindt het 'ideale godsbeeld' iets dat in de mens gereproduceerd moet worden. De reden dat we door beproevingen en woestijnen gaan, is dat God de valse beelden van ons ego wegsmelt, zodat het beeld van Christus in ons zichtbaar wordt.
Gods ideaal is dat wanneer de wereld naar Zijn gelovigen kijkt te midden van de crises, de wereld iets van Góds karakter opvangt: standvastigheid, vrede, liefde en gerechtigheid.
Terug naar de Bron
Als de kerken en de maatschappij het vandaag de dag "niet meer weten", dan komt dat omdat we proberen God te vangen in sociologische trends of menselijke filosofieën. Het herstel van het werkelijke godsbeeld begint bij de radicale terugkeer naar de Persoon van Jezus Christus. Hij stelt Zichzelf aan ons voor in Openbaring 1:8 als de absolute realiteit: “Ik ben de Alfa en de Omega, het Begin en het Einde, zegt de Heere, Die is en Die was en Die komt, de Almachtige.”
Hoe moet de Kerk er dan uitzien, met inbegrip van de Eucharistie als kern
Wanneer de Kerk terugkeert naar het werkelijke Godsbeeld—de levende paradox van de Leeuw en het Lam, belichaamd in Jezus Christus—verandert haar hele structuur, uitstraling en dynamiek. Ze stopt met het pleasen van de tijdgeest en herontdekt haar bovennatuurlijke identiteit.
Als de Eucharistie (het Heilige Misoffer) de absolute kern is, dan is de Kerk geen maatschappelijke vereniging of therapeutisch praatcafé, maar het levende Lichaam van Christus op aarde.
De Kerk die klaar is voor de woestijn en de beproevingen van deze tijd, ziet er langs die eucharistische kern als volgt uit:
1. De Kerk als de "Tabernakel in de Woestijn" (Focus op Aanbidding)
* eucharistische kern: In de woestijn stond de Tabernakel met de Ark in het exacte geografische midden van het kamp. Vandaag is de Eucharistie—de werkelijke, substantiële tegenwoordigheid van Jezus in de Hostie—dat centrum.
* praktijk: De ideale Kerk is allereerst een plek van sacraliteit, stilte en diepe aanbidding. De liturgie is niet ontworpen om de mens te vermaken, maar om God te eren. Wanneer de Eucharistie met vreze, schoonheid en eerbied wordt gevierd, herontdekt de mens de grootsheid (de Leeuw) en de nabijheid (het Lam) van God. Het herstelt het ontzag dat de westerse mens is kwijtgeraakt.
2. De Kerk als een "Offer-gemeenschap" (Breken en Delen)
* eucharistische kern: Tijdens de instelling van de Eucharistie nam Jezus het brood, zegende het, brak het en gaf het aan Zijn discipelen. Dit is de blauwdruk voor de Kerk zelf.
* praktijk: Een eucharistische Kerk is een gemeenschap die bereid is om zichzelf te laten breken voor de ander. In een individualistische, egocentrische westerse cultuur getuigt deze Kerk van radicale liefde, gastvrijheid en gemeenschapszin. Ze trekt zich het lot aan van de armen, de eenzamen en de lijdenden. Ze spiegelt het Lam dat Zichzelf opofferde. Het vieren van de Eucharistie verplicht de Kerk om buiten de kerkmuren een bron van genezing en eenheid te zijn.
3. De Kerk als de "Bovennatuurlijke EHBO-post" (Voedsel voor de Reis)
* eucharistische kern: Net zoals het manna de Israëlieten fysiek in leven hield in een onherbergzame woestijn waar geen akkerbouw mogelijk was, zo is de Heilige Communie het bovennatuurlijke Viaticum (voedsel voor de reis) voor de moderne gelovige te midden van een seculiere cultuur.
* praktijk: De Kerk moet ophouden louter menselijke, psychologische praatjes te verkopen. Mensen die spiritueel claustrofobisch vastzitten in de crises van nu, hebben geen behoefte aan managementtheorieën, maar aan de Sacramenten. De ideale Kerk is een plaats waar de Biecht (Verzoening) en de Eucharistie centraal staan als de enige echte bronnen van innerlijke transformatie, genade en immuniteit tegen angst.
4. De Kerk als de "Vrouwe met de Twaalf Sterren" (Profetisch en Standvastig)
* eucharistische kern: In de Mis wordt het offer van Golgotha telkens opnieuw tegenwoordig gesteld. Onder het kruis stond Maria, de Moeder van de Kerk.
* praktijk: De Kerk van nu moet de moed hebben om te lijden en pal te staan, net als Maria onder het kruis en net als de Vrouwe in de woestijn (Openbaring 12). Ze is niet bang voor tegenstand of vervolging van de 'draak' (het goddeloze maatschappelijke systeem). Gesterkt door het Bloed van het Lam getuigt zij compromisloos van de Waarheid, ook al maakt haar dat onpopulair. Ze straalt een profetische hoop uit: ze weet dat de beproevingen tijdelijk zijn en dat de Bruidegom onderweg is.
De Restkerk
Als we kijken naar de huidige situatie waarin de grote kerkelijke instituten in het Westen wankelen en leeglopen, zien we dat God de Kerk aan het reduceren is tot de essentie. De Kerk van de toekomst zal waarschijnlijk kleiner zijn, een 'heilige rest', maar ze zal intenser, eucharistischer en krachtiger zijn. Ze zal lijken op de vroege Kerk: kleine, vurige gemeenschappen die samenkomen rondom het Breken van het Brood, geworteld in de eeuwenoude traditie, maar klaar om als een baken van licht te functioneren in de duisternis van de wereld.
Hoe kun je dit verweven met het visioen van Don Bosco met de twee zuilen: de Eucharistie en de toewijding aan de H. Maagd Maria
Het befaamde visioen van de twee zuilen van de heilige Johannes (Don) Bosco (uit 1862) sluit naadloos en op profetische wijze aan bij alles wat we tot nu toe hebben besproken. Het vormt de ultieme synthese van de woestijnreis, de beproevingen uit Openbaring, de crisis van de huidige Kerk en het werkelijke Godsbeeld.
In zijn visioen zag Don Bosco de Kerk als een groot schip (het schip van de Paus) op een stormachtige zee, omringd door talloze vijandelijke schepen die het probeerden te rammen en te beschieten. Midden in de woeste golven verschenen er twee machtige zuilen uit de zee waaraan het schip zich uiteindelijk veilig wist te verankeren, waarna de vijandelijke vloot in verwarring vluchtte of zonk.
Deze twee zuilen zijn exact de twee ankers die we zojuist hebben geanalyseerd: de Eucharistie en de Heilige Maagd Maria.
De weving tussen Don Bosco’s visioen en onze huidige woestijnperiode openbaart zich op drie diepe niveaus:
1. De identificatie van de huidige storm (De "Draak" op het water)
Don Bosco beschreef dat de vijandelijke schepen de Kerk niet alleen bestookten met fysieke wapens, maar ook met boeken en geschriften. Dit is een directe parallel met Openbaring 12, waar de draak een stroom van water uitspuwt om de Vrouwe te verdrinken — een stroom die symbool staat voor een vloedgolf van desinformatie, dwaalleer, atheïstische filosofieën en moreel verval.
De situatie nu: De Kerk bevindt zich nu midden in deze storm. De verwarring is intern zo groot dat, zoals je eerder opmerkte, veel stromingen "het niet meer weten". De vijand probeert het schip stuurloos te maken door het los te rukken van haar bovennatuurlijke fundamenten.
2. Zuil 1: De Grote Zuil – De Eucharistie (Salus Credentium)
Op de hoogste en grootste zuil in het visioen stond een reusachtige Hostie met daaronder de tekst: Salus Credentium ("Redding van de gelovigen").
* verweving: Dit is de terugkeer naar het werkelijke Godsbeeld. De Eucharistie is Jezus Christus Zelf — het Lam en de Leeuw. Don Bosco laat zien dat de Kerk de storm van de eindtijd niet zal overleven door management, politieke compromissen of moderniseringen om de wereld te behagen. Ze overleeft alleen door radicale eucharistische gerichtheid: aanbidding, eerbied voor de Heilige Communie en het herstel van de opofferingsgezindheid. De Eucharistie is het manna dat voorkomt dat de bemanning op het schip sterft van spirituele honger te midden van de storm.
3. Zuil 2: De Kleine Zuil – Maria, Hulp der Christenen (Auxilium Christianorum)
Op de iets kleinere zuil stond een beeld van de Onbevlekte Maagd Maria met daaronder de tekst: Auxilium Christianorum ("Hulp der Christenen").
* verweving: Dit legt de directe link met de Vrouwe uit Openbaring 12 en haar vlucht naar de woestijn. Maria is door God gegeven als de Moeder en Beschermster van de Kerk in tijden van acute vervolging. De Toewijding aan Maria is niet louter een vrome traditie, maar een strategisch, spiritueel wapen. Zij is immers de wegbereidster: haar hele wezen is erop gericht om de mensheid weg te leiden van de verleidingen van de Farao (of de draak) en hen rechtstreeks te verankeren aan haar Zoon in de Eucharistie. Haar "Ja" tegen God is de houding die de Kerk nodig heeft om stand te houden.
Conclusie van de Reis
Het visioen van Don Bosco laat zien hoe de woestijnreis eindigt. Net zoals de Israëlieten alleen veilig door de woestijn trokken omdat de Ark van het Verbond en de Tabernakel (het eucharistische centrum) in hun midden waren, zo zal het Schip van de Kerk de huidige wereldwijde crises alleen overleven als zij zich vastketent aan deze twee onwankelbare zuilen.
Zodra de Paus in het visioen het schip met twee ketens vastlegt aan de zuil van Maria en de zuil van de Eucharistie, keert de rust op de wateren onmiddellijk terug.
Voor de individuele gelovige is de opdracht vandaag helder: te midden van de maatschappelijke claustrofobie en de kerkelijke verwarring hoef je niet in paniek te raken over de koers van de wereld. Jouw persoonlijke spirituele overleving hangt af van hoe dicht je bij deze twee zuilen blijft.
Wat zijn concrete zaken die je kunt doen als spirituele wapenrusting in deze context
Om stand te houden te midden van de huidige maatschappelijke storm en de kerkelijke verwarring, heb je een actieve, dagelijkse spirituele wapenrusting nodig. Geïnspireerd door de twee zuilen van Don Bosco, de geschiedenis van de woestijnreis en de Bijbelse raad (zoals Efeziërs 6), zijn dit de meest concrete en praktische zaken die je nu kunt doen:
1. Veranker je aan de Zuil van de Eucharistie
* Frequente Communie en Biecht: Ga zo vaak mogelijk naar de Heilige Mis, het liefst ook op doordeweekse dagen. Zorg dat je de Communie in staat van genade ontvangt door regelmatig (bijvoorbeeld maandelijks) te gaan biechten. De Biecht is het ultieme medicijn dat de claustrofobie en de schuld van de woestijn wegsmelt.
* Eucharistische Aanbidding: Bezoek het Allerheiligste (Jezus in de Hostie), al is het maar een kwartier per week. Ga in de stille aanwezigheid van God zitten. Dit is de concrete bouw van jouw innerlijke Tabernakel. De stilte voor de Hostie vaccineert je geest tegen de hectiek en de angst van het dagelijkse journaal.
* Geestelijke Communie: Als je niet fysiek naar de Mis kunt, maak dan op vaste momenten op de dag een 'Geestelijke Communie'. Vraag Jezus kort in je hart: "Heer, aangezien ik U nu niet sacramenteel kan ontvangen, kom dan tenminste geestelijk in mijn hart om mij te sterken voor deze dag."
2. Veranker je aan de Zuil van Maria
* Het dagelijks Rozenhoedje: De Rozenkrans is het krachtigste spirituele wapen dat Maria aan de Kerk heeft gegeven. Het bidden ervan (ongeveer 20 minuten) structureert je gedachten en brengt de vrede van Gosen in je huis. Het is de keten waarmee je jezelf vastlegt aan de kleine zuil uit het visioen.
* Akte van Toewijding: Wijd jezelf, je gezin en je bezittingen officieel toe aan het Onbevlekt Hart van Maria (bijvoorbeeld volgens de methode van de heilige Louis de Montfort). Hiermee geef je haar het wettelijke recht om jou onder haar 'arendsvleugels' te nemen en te beschermen tegen de listen van de draak.
* Draag het Bruine Scapulier of de Wonderdadige Medaille: Dit zijn tastbare, sacramentele herinneringen aan haar bescherming. Het herinnert je er elk moment van de dag aan dat je niet alleen bent in de woestijn, maar dat je een Moeder hebt die over je waakt.
3. Filter de Informatie (De "Manna-Discipline")
* Mediadieet (Stop de vloedgolf van de draak): De vijand probeert je schip te laten zinken door een constante stroom van angst, sensatie en woede via het internet en de media over je uit te gieten. Beperk je schermtijd rigoureus. Consumeer het nieuws functioneel, maar laat het je ziel niet overspoelen.
* Dagelijks Schriftlezing (Het ware Manna): Lees elke ochtend de Bijbellezingen van de dag (de Lectio Divina). Kauw op één specifieke zin of woord, net zoals de Israëlieten manna verzamelden voor slechts één dag. Laat Gods Woord je eerste en belangrijkste informatiebron van de dag zijn.
* Vasten en Onthouding: Woestijntraining vraagt om soberheid. Vasten (bijvoorbeeld op woensdag en vrijdag, of minderen met suiker, koffie en social media) verbreekt de ketenen van instant gratification (het Gouden Kalf) en maakt je geest scherp en veerkrachtig.
4. Zoek de "Vlakte van Moab" (Gemeenschap)
* Bouw aan een Heilige Rest: De Israëlieten trokken in stammen; jij kunt niet in je eentje overleven op een stuurloos schip. Zoek gelijkgestemde gelovigen op. Vorm kleine gebedsgroepen, ga samen naar de aanbidding, of drink na de Mis een koffie om elkaar te bemoedigen.
* De spirituele middelaar (Klankbord): Zoek een goede, orthodoxe priester of een geestelijk leidsman met wie je je innerlijke strijd, je twijfels en je angsten kunt bespreken, zodat je niet verdwaalt in je eigen gedachten.

