De bladeren vallen, donkere tijden...

Denk nu niet dat we met de zevenmijl laarzen en de grove borstel alle memorabel en respectabele gebruiken aan de kant hebben gezet en uren in oude boeken hebben gezeten. De beelden, die we hier presenteren, zijn amper de neerslag van een etmaal puzzlen. We zouden op halloween en consoorten kunnen inspelen op zo'n dag, maar dat doen we nu eens niet. We kregen een karrevoer oude boeken. Ja, oude boeken 17e eeuws enz. De schenkers vroegen een lijst en dan moet daar ook tijd voor worden gevonden. Dat was dan ook zo. We zaten enkele uren.. en daar volgen nog meer dan enkele uren aan de schrijftafel. Vooral onze Jef maakte er zijn werk van...  De secretaris zal hem wel bijbenen.



Dat was dan ook zo. Zo kom je ook in de buurt van onze voorgangers. Mensen die - als je het zo ziet - wat hebben afgebeden? Devote christelyke oeffeningen.. psalterium en penetentie...  Tot La préparation à la mort. Zo ben je meteen in de stemming van Allerzielen. We hebben vaak de indruk dat er veel boeken ongebruikt uit de rekken komen. Dat is ook zo van tal van recente boeken. Maar bij deze 17e en 18e eeuwse exemplaren, ook kerkboeken en gebedenboeken zie de bruine sporen van de lezer of lezeres...... Bij recente schenkingen gebeurt het meer dan de boeken niet eens werden opgesneden.

Gidsenonderhoud

Onzen Heertje erfgoedvereniging vzw, Doornstraat 15, 8970 Poperinge

We hopen enkele gidsen of geïnteresseerden in de folklore bijeen te brengen in twee beurten.

Als heemkunde en erfgoed-cel hebben we heel wat expertise opgebouwd. We willen hierin delen. Het is vaak nuttig vondsten of ongerijpte wetenschap in de groep te gooien. We plannen precies daarom enkele onder-onsjes waar we onze feesten willen onder de loupe nemen.

Waar komen de verhalen en de inkleding, de symbolen en de mythen rond de feesten vandaan?

WANNEER

In December 2012 twee woensdagnamiddagen Vanaf 13u30 tot ongeveer 16u00. Het kan ook langer als de uitverkorenen dat wensen. We voorzien woensdag 05 12 en 12 12 2012.

WIE?

Alle geïnteresseerden die het nuttig kunnen gebruiken.

Maximaal een elftal.

Er wordt geen prijs vastgesteld. Er is geen syllabus maar je kan wel je stick meedoen om de pps (voorbereidde gegevens) op te laden. Steunen mag. We zien het als een studienamiddag met collegae.

In onze jachtige TIJD, vol onzekerheden en kwetsbaarheid hebben we vaker dan vroeger de neiging om te roepen. STOP de wereld, ik wil er af.

Maar dat is niet eens een haalbare optie.

We leven in de TIJD. Met wat we kregen – erfden – uit het VERLEDEN maken we NU TOEKOMST. En wat kregen we? Als we diep nadenken bijna alles.

Als kinderen van onze TIJD, nooit tevreden, proberen we onze TIJD voorbij te steken. We snappen niet eens wat we gekregen hebben.

Er zijn zoveel middelen bedacht om de TIJD te beheersen, kalenders, foto's, zandlopers en digitale apparatuur.

Deze klok staat onder het gesternte van Onze Lieve vrouw van St.-Jan in Poperinge.

De teletijdmachine is er wel nooit gekomen. Maar creatief zijn we. We hebben als homo sapiens al gretig aan de beheersing van het wiskundig apparaat om de tijd te beheersen gesleuteld. Toch blijven alle hulpjes begrensd. Enkel wanneer een getuige van het moment naast een foto of een affiche staat kan iets van de persoonlijke beleving van dat moment: verleden – heden en toekomst onthuld worden.

En enkel wanneer er mensen zijn die erfgoed – geërfd goed – oordeelkundig bewaren materieel en met de immaterieële bijsluiter blijft het voor de nakomelingen nog be-teken-isvol.

STOP de TIJD heeft als boodschap om in context van de duurzaamheid ook duurzaam om te gaan met de erfenis van het verleden. Iets meer op zijn Vlaams een gekregen paard kijk je niet in de muil. We hebben wat we bezitten, wat we geërfd hebben, gekregen laten we het in zijn waarde respecteren.

We ondervinden dat de kennis over de verschillende bidsnoeren al in de nevelen der t§ijden aan het verdwijnen is.

Enkele van onze bedrijvigste medewerkers stelden de tentoonstelling op in de Onze Lieve Vrouwekerk. Onze vitrinekasten zitten goed vol.

Inderdaad het is al een tijdje geleden dat we onze blogverversten. Voor het ogenblik zijn er 497 gedigitaliseerd. Daarnaast hebben 22 bidringen.  
Soms is er een reliek aan het bidsnoer verbonden. Dit kruisje heeft Lourdeswater meegekregen.

We stellen ons op als informatietank rond devotionalia.
Dat is geen ronkende holle titel gebleken. We konden al af en toe de zoeker van dienst zijn om wat hij op internet niet kon vinden.
Af en toe signaleerden we het.
Een fervente Lourdes-fan stelde ons de vraag i.v.m bidsnoeren. Een vriend verzamelt paternosters en al heeft hij er al een behoorlijke verzameling. Hij vernam dat er wellicht bidsnoeren bestaan om de kruisweg te doen. Ja, vriend, kom maar eens zien!
En of er bidsnoeren bestaan rond de verschijningen van Onze Lieve Vrouw te Lourdes. Daar kunnen we enkel van zeggen dat we er nog geen hebben gezien. Ondeugend antwoord: een gat in de markt?
Een sterker verhaal brengen we rond een penning. Onze uiterst gulle leverancier van penningen (medailles) uit Brussel zend ons af en toe dubbele zomaar.. Laatst zond hij ons een vraag waar we toch wel iets langer hebben moesten aan knabbelen.
Hij kocht een  penning (zie afbeelding). De titel en de naam is duidelijk leesbaar. Ook de Latijnse afkortingen zijn klassiek, uitg. het woord POPER.

De zusters van het gasthuis te Poperinge vieren. Een ode aan eeuwen Franciscaans leven.
We krijgen via hun publicatie, een degelijke historische studie, een bloemlezing van de wapenfeiten.

Kerk- en keuken voorwerpen stonden in de tentoonstelling. Een zeldzaam voorwerp - althans volgens de geschiedkundige - een 14e-15e eeuws phylacterium (Sorry maar zo werd het aangeduid) trok onze aandacht. Je kan je inbeelden onze oren suisden.


Het woord zelf bracht ons al op de rand van onze kennis. We zochten het dan, ook even op. Zelf hadden we het nog nooit gebruikt. Het hoorde naar ons gevoel bij de joodse ornamenten, nl. de doosjes met hun Sjema-teksten. Nu blijkt het ook gewoon een reliekhouder te zijn.

Onze kruisreliekhouder ziet er uit als de foto hieronder. Een phylacterium?  Zie ook kruisreliekhouder OH

In het bakkerijmuseum hebben we geleerd dat publiekswerking een pluspunt is.
Inderdaad als kleine jochie in de erfgoedverenigingen gaat het bij ons niet in 1, 2, 3.. Wij hebben er vier tellen voor nodig. We hoorden in het bakkerijmuseum dat men vroeger meermaals vaste. Dat gebeurde rond de quatertemperdagen (quater=4). We zijn dan ook gaan  quater-temperen. En hebben vier keer nagedacht over publiekswereking.

We zijn inderdaad  uit onze schelp aan het komen. Als achterkomertje in de museale bezigheden hadden we de uitdagende stoutmoedigheid een broer te bezoeken. We kozen voor het bakkerijmuseum. Waarom?

Als we eerlijk zijn omdat we in onze doordeweekse bezigheden toch vrij dikwijls bij brood gerelateerde items stilstaan. Brood heeft - zoals toch al behoorlijk gevisualiseerd in het bakkerijmuseum - meer heiligen geïnspireerd, brood breken, Eucharistisch Brood en de Heilige Teerspijze: allemaal items om er een tentoonstelling mee te maken om U tegen te zeggen. Het dagelijks brood gaat mee met de sociale en mondiale geschiedenis. Het beroerde pauzen om encyclieken te schrijven...

Echt je hoeft er geen professoren, academici of kamerstrategen bij te roepen om er een boek over te schrijven. Het bezoek heeft ons - mede door de persoonlijke attentie van de directeur himself - die ons, klein broertje bij de hand nam, formidabel bemoedigd. We willen er zeker voor uitkomen. Vooral hun doe-activiteiten scoren in de publiekswerking.



En wat hebben we geleerd:
- dat we ook  voor grote broer nuttig kunnen zijn dooreen stuk ter beschikking te stellen dat er trouwens in de vitrine staat.
- dat onze vzw formule beantwoordt aan het patroon van de transparante en succesvolle vorm van erfgoed-werking.
- dat ook al is bakkerij verbonden met BROOD, er nog veel andere voeding gebakken wordt.

We zochten het woord brood op. Het zou verwijzen naar koken, bakken, grondstoffen via het vuur bewerken om te nuttigen.

Wij die dachten al heel wat in huis te hebben van de kloosterlijke attributen en religiosa... zijn door het bezoek aan de prestigieuze tentoonstelling Comme des sœurs naar het
Timmermans-Opsomerhuis in Lier iets wijzer geworden.
Onze textiel verzameling, vooral misgewaden, is ten volle verhuisd naar KADOC.



We hadden ook nog een drietal boeken waarvan we het belangrijk vonden dat we ze - als dubbels - niet zouden mogen zomaar weggeven tenzij aan het documentatiecentrum KADOC.

De studietocht was een verruiming omdat we hier kennis maakten de typische  nonnen en paters garderobe stijlvol geflankeerd door modernere creaties en creatieve non-sense's.

Bij de voorwerpen die er lukraak bijlagen - Sorry, spijtig zonder commentaar - herkenden we alle devotionele items waar we zo te zien aardig zijn in voorzien.

Deze studietocht was afgezien van het vooropgestelde doel even te duiken het archief van de BEZ mede door dit paralleele extraatje toch meegevallen.

 

Waar we nog niet op gedacht hebben is dat zo'n schaar en sleutels ook wel bij de religieuze attributen kan horen. Een bidsnoer met water van Lourdes in het kruisje zoals hier is afgebeeld heeft wel al de weg  naar ons depot gevonden.

Voor onze hoofddoelstelling moeten we terugkeren. Inderdaad je weet nooit genoeg. Een formulier tot aanvraag van inzage moest eerst worden afgewerkt.

Nu we mogen/kunnen/moeten niet klagen voor een bezoek aan Onzen Heertje graag ook een mailtje vooraf.

Wie denkt dat we zweven die moet maar even kijken. We kregen inderdaad bezoek uit Afrika  (Catembe Mozambique)
En kijk maar goed, je zult je ogen niet geloven met de tandem.
Nee, niet overzee. Maar op de foto zie je ze vertrekken met het ijzeren duo-ros.



En we moeten uit directe bron noteren de bezoekster had alle aandacht voor het gebrekkig Engels van de gids, maar evenzeer voor al de voorwerpen.

We peilden naar haar nieuwsgierigste vraag en die betrof Johannes de Doper.
En - moet je lezen - wat konden we haar naast de prentjes tonen, het hoofd van Johannes de Doper. Geef toe een lugubere bedoening, maar het toont dat we heel  kort op de bal kunnen spelen! Niet?

Stap voor stap ..  -- De pas en pas on va loin

De boeken begonnen zich weer op te stapelen, dus eens een dagje er ferm aan voortdoen. We mogen er niet me de zweep op zitten. Onze vrijwilligers komen af en toe een halve dag titels en schrijvers ingeven. Maar.. er was nu zo'n stapel en.. een voorgevoel zei me dat daar een interessante levering bij was. Inderdaad een drietal dozen 19e eeuwse boeken, ja zelfs een zeldzaam 18e eeuws boek.

Onze ogen vielen op een boekje gedrukt in het jaar van het ontstaan van België. Dit keer ook weer konden we aan de verleiding niet weerstaan om de foto op de rugzijde van de voorpagina wat langer te bekijken.
Onze voorouders waren in parate kennis over de domeinen die hen dan beroerden - zonder al de digi-toestanden die we nu kennen - alvast-cracks. Tenzij ze de beeldspraak en de verwijzingen allemaal niet begrepen. Dat zal van de meeste die (kerk)boeken in huis hadden wel niet waar geweest zijn. In tegenstelling met de verborgen agendae die nu in de media, flyer- en postertoestanden, het netvlies besmetten waren de gravures en sculpturen van de vorige eeuwen vaak duidelijker in hun symboliek.
Voor de minder ontwikkelde mens verwezen al die symbolen naar de verhalen die ze kenden uit de zondagsschool of de vertellingen van de pastoor. De bijbel was - vooral in zijn verhalen - beter gekend dan we inschatten. We leven in deze met nogal wat vooroordelen. De bijbel was niet zo radicaal - uit den huize - 'verboden' - als we het in de volksmond horen...



Zo kenden ze het lam uit Openbaringen, het boek met zeven zegels, het kruis als verlossend offer en Jezus als gegeven in het brood, maar ook als Degene die de engelen als Overwinnaar in de hemel wordt onthaald: alles in een gravure-clip.

Hadden we maar de tijd om al die boeiende beelden virtueel of materieel in te  scannen...

Ondertussen ontdekken we verder. In een van die tachtig kerkboeken vonden we een paasbriefje. We hebben het er al over gehad. En.. je raad het nooit Westvleteren 1933. Van voor den oorlog dus.


En we staken de lof met de kennis van onze voorvaderen. Onze kennis is - in alle nederigheid moeten we het toegeven - beperkt. We kregen een vraag waar we niet aan uit geraken. Wie het weet mag het ons gerust melden - in fierheid  - want ook de Nederlandse specialist die het ons liet geworden zoekt er naar..... Welke O.-L.-Vrouw hoort bij dit insigne?

Heiligen daagden ons uit.
Wat doet een bestuursploeg van een erfgoedvereniging van devotionalia als vakantieuitstap.
De heiligen daagden ons uit.



We hadden niet verwacht in onze westhoek zoveel heiligenbeelden samen te zien.
Het werd een leuk bezoek. Een ongehoorde verscheidenheid en zeldzame gips, biscuit, ..
Kunstschatten. Inderdaad een verzameling om terecht fier op te zijn.
Geen rariteitenkabinet en toch .. niet alledaags.



Kunstig speels Mara en kind Jezus in biscuit andenne,
de Heilige Familie op de vlucht, de Heilige Antonius met zijn zwijntje. Wie zegt dat het bijna ontvindbaar is... Onze gastheer is een echte speurneus en weet ze alle bij naam te noemen!
Schatten, geregistreerd op nummer en met de herkomst genoteerd, duizenden stukken.



De uitdagende Joannes de Doper naast twee kruiken met minarettendop......

We dragen onze vrijwilligers op onze handen. We worden erdoor gedragen. We kunnen er tevens ook niet omheen. Onze effectieve bewonderaars doteren onze verzameling met gewaardeerde kleinoden, maar ook met waardevolle.




De waardering is niet kwantitatief te schatten het kleine 5 cm. hoge Lourdesflesje, het beeld met gulden biezen en.. het moslim bidsnoer ze dienen allemaal hetzelfde project: de devotionalia.

Inderdaad. Het is nog geen komkommer tijd...  We zitten nog hoegenaamd niet zonder hand- en spandienst..

We kunnen ons echter wel verheugen in de gulle aanbod van gemotiveerde vrijwilligers. Zo zaten er weer vrijwilligers bidsnoeren te inventariseren en repareren waar er iets aan te herstellen viel. Onze secretaris deed overuren. De kaders liggen nog te wachten op én de digitalisering én de inventarisatie. Met enkele extra vroege uren is de trein aangezet. De machinist kwam met  zijn eigen alaam ter zolder. Zo gaan we ook daar weer wat vooruit! Al is daar nog uren werk.

De digitalisering van de boeken is niet bij te houden. We kregen onlangs een drietal dozen (omvang drie schoendozen elk). En welke boeken: grotendeels 19e eeuw en een paar 18e eeuw. Je houdt het niet voor mogelijk.

Een uitdrukkelijk woordje van dank voor de trouwe medewerkers.



Een ander pas vertrokken digitalisering is onze prentjes collectie. De verzameling is ondergebracht in zuurvrije omslagen een behelst een twintig laden..  Enkele reliekprentjes zijn reeds op de databank geraakt. We deden een effort om een veertigtal prentjes van priesterwijdingen ( Poperinge gerelateerd)  online te brengen. Een proevertje. Twee prentjes met afbeelding Van Speybrouck.

BIDSNOEREN

De geregelde bezoeker die zal op onze database gezien hebben dat we de laatste tijd met de bidsnoeren bezig zijn.
Honderden zijn gedigitaliseerd en beschreven.
Het valt ons op dat we in in een ongeëvenaarde diversiteit zijn beland. Er zijn inderdaad constanten. Zwarte en bruine kruisjes in alle vormen gewapend met metalen degelijkheid.
Maar de kralen: eivormig, rijstvormig, balkjes afgerond en en rechthoekig, geslepen glas en kunststof. Ze bestaan in alle maten en gewichten....
Het meest spectaculaire zijn de bidsnoeren met relieken, aarde van de olijfhof, aarde van de catacomben, water van Lourdes, ...

We zijn helemaal niet chauvinistisch en/of sektarisch. Ondertussen is het moslim bidsnoer ook al onze drempel gepasseerd. Maar daarover de volgende keer.



De drie fonteinen van het Trappistenklooster in Rome zouden ontstaan zijn op het ogenblik dat Paulus werd onthoofd.Zijn hoofd zou driemaal tegen de grond hebben gestoten en daar zouden later drie fonteinen zijn ontstaan die er nu nog zijn in dat klooster.
Boeiende verhalen. Niet?
Aarde uit de olijfhof is hier in dit kruisje verpakt. De trappisten van het klooster van de drie fonteinen in Rome hebben blijkbaar dit product op de markt gebracht.


De aarde uit de catacomben moeten ze o.i. niet zover gaan halen.

Dit om er op tijd bij te zijn. Op hoop van zegen.

Het academiejaar loopt ten einde, maar FARO kijkt alvast vooruit naar volgend jaar. Studenten uit verschillende opleidingen zullen dan weer op zoek gaan naar een leerrijke stageplaats of een boeiend onderwerp voor een thesis of een groepswerk. Steeds meer studenten tonen bovendien interesse in het cultureel-erfgoedveld. Heeft u een mogelijke opdracht voor een student? En wil u zo investeren in de opleiding van toekomstige erfgoedwerkers? Geef dan voor 27 juni een seintje aan FARO.

Wij bundelen de suggesties uit het erfgoedveld en spelen ze door aan mogelijke opleidingen. En dat kan heel breed gaan: van cultuurmanagement tot sociaal-cultureel werk, van lerarenopleiding tot toerisme.

Met dit bericht worden de professoren aangeschreven om een eventueel project rond erfgoed te programmeren voor hun studenten. We vallen hopelijk in de prijzen. Wie ons een duwtje kan geven. Dit is de nota van FARO daaromtrent.

Aanwinsten

- 280 affiches betreffende het religieus en kerkelijk leven in West-Vlaanderen, en een kaart van het Bisdom Brugge uit 1904 (afkomstig van Onzen Heertje Erfgoedvereniging vzw, Poperinge).
Alle ontvangen stukken worden in het archief of de documentaire reeksen opgeborgen, beschreven in 'Probat' en ter beschikking gehouden voor onderzoekers in de leeszaal Fernand Peuteman van het Provinciaal Archiefgebouw.
(Johan Vannieuwenhuyse)

Met deze samenvatting vinden we onder de nieuwe aanwinsten in het Provinciaal archief de registratie van onze schenking. Zo winnen we wat ruimte.




Een snaphot van het bezoek van dhr. Vannieuwenhuyse ter gelegenheid van de overhandiging.