Nieuwjaarswens

Reeds enkele jaren organiseert componist-pedagoog-producent-hoboïst Wilfried Westerlinck in Antwerpen het meerdaags muziekfestival ,’Klankdomein’.

Zo ook dit jaar. Op 18, 19 en 20 oktober vond de editie ’24 plaats.

Westerlinck vindt altijd originele locaties. Voor deze editie mochten we naar het hotel Beaujean in Antwerpen trekken, naar de Muziekacademie in Mortsel en naar het kasteel Sorghvliedt in Hoboken. Op zich al boeiende excursies.

Maar natuurlijk is er veel meer.

Het is fantastisch hoe Wilfried Westerlinck elke keer een boeiend palet van Vlaamse muziek bijeen brengt. De eerste avond beluisterden we uitsluitend pianomuziek, meer bepaald muziek van Benoit tot DHoe en het hele stijlgamma ertussen. De tweede avond kregen we een uiterst gevarieerd bord voorgeschoteld vol piano-, viool, fagot- en fluitmuziek van alweer Vlaamse toondichters van Van Hoof over Ensor tot Vande Ginste. En op zondagnamiddag was er naast strijkkwartet, blokfluit, fluit en cello zelfs ruimte voor harp en live electronics met muziek gaande van Ryelandt tot Sluys.
Klankdomein biedt een rijke waaier aan kansen voor de muziek van gevestigde namen uit ons eigen muziekverleden met componisten als Tinel, Mortelmans, De Jong, Durlet, Louel, Van der Eyken, Baeyens en Loncke maar ook van springlevende componisten zoals De Smet, Coryn, Cox, Nuyts, De Decker, Van Heertum, De Bleser, Valckenaers en natuurlijk Westerlinck zelf.

Zo is het voor het publiek zeer leerrijk en interessant om deze ‘oudere’ muziek te kunnen vergelijken met hedendaagse creaties.

Het feit dat de meeste jonge componisten zelf aanwezig zijn en zich kunnen presenteren voor het publiek geeft het concert een meerwaarde. En voor deze jonge musici is het een mooie kans om hun werk te laten kennen.

Maar er is nog iets wat Klankdomein zo belangrijk maakt. Er wordt een podium geboden aan jonge opkomende uitvoerders uit onze eigen contreien. Een kans om podiumervaring op te doen en om het publiek kennis te laten maken met hun virtuositeit.

Want inderdaad, virtuozen hebben we gehoord en gezien. Wouter Valvekens, Fem Devos, Brecht Valckenaers, Polina Chernova, Kiyota Izumi, Véronique Vanhoucke, en Lukas Huisman zijn stuk voor stuk verrukkelijke pianisten. We hoorden een subliem fagottentrio Helsen-Neyens-Opsteyn, een ravissante fluitiste Tille Van Gastel en een virtuoze violist Mihea Cocea. Het Amônkwartet, blokfluitist Geert Van Gele, cellisten Francis Mourey en Merel Van Hemelryck en het duo Baguet-De Decker zijn namen die we zeker nog zullen ontmoeten op onze concertpodia.

Klankdomein is op deze manier een soort laboratorium waar scheppende en uitvoerende componisten gevormd en gesteund worden.

Tussendoor gaven de gerenommeerde muziekkenners Bart Stouten en Eric Kerckhofs een korte  lezing over narcisme in de muziek en de psychologische effecten van het luisteren naar muziek. Radio- en TV-commentator Fred Brouwers praatte de avonden vlot aaneen met boeiende weetjes over componisten en uitvoerders.

Een smakelijk hapje en drankje sloot elke keer het concert af.

Er zit duidelijk muziek in Klankdomein, in alle betekenissen van het woord. Hopelijk mag dat initiatief nog vele jaren doorgaan.

Daarvoor rekenen we in de eerste plaats op de kennis en ervaring van Wilfried Westerlinck, op de sponsors waaronder het Algemeen Nederlands Zangverbond (ANZ) en het Fonds Valerius, maar zeker ook op het geïnteresseerde publiek. Onze Vlaamse componisten en uitvoerders verdienen het en het zal tevens een stimulans zijn voor de volgende generaties.

Zaterdag 27 juli 2024. Boxtel in Nederland.
Het leek wel 11 juli.
Een feestdag voor de Vlaamse beiaard- en orgelmuziek.

De Ieperse beiaardier - organist Ludo Geloen (°1962) concerteerde eerst op de beiaard van de Sint-Petrusbasiliek .
Hij bracht zo een 45 minuten Vlaamse beiaardmuziek van de bovenste plank.
We hoorden werken van A. Denijn, L.Blomme, E. Uten, J. Lerinckx, K. Van Ingelgem en C. Dubois.
Verschillende stijlen en invalshoeken, volksliedbewerkingen en -parafrases en heuse uitgewerkte beiaardsuites en fantasieën.
Geloen bespeelde met virtuositeit en verfijning de mooie beiaard van Boxtel. Heel het stadscentrum kon meegenieten van deze feestelijke frisse Vlaamse klanken.

Na dit beiaardrecital plaatste Ludo Geloen zich op de bank van het impressionante Smitsorgel in de basiliek. Alleen de aanblik doet overweldigend aan. En dan hadden we nog geen noot gehoord.
Ook voor dit kleine uurtje had Geloen bewust gekozen voor bekende en minder bekende Vlaamse meesters.
Een viruoze Fuga in C van Jef Tinel, een innige Psalm van H. Roelstraete, een hartverwarmende Fantasia van de 90-jarige C. Dubois, een modern klinkende Impressie van de onlangs overleden K. Van Ingelgem, een uitgebreide en monumentale Modale Suite van F. Peeters en een majestueuze Ite missa est van J.N. Lemmens.
Ook in deze stukken toonde Geloen zich een virtuoos en meester in de registratie. Hij haalde alle mogelijke toonkleuren uit het orgel en liet de kerk daveren op haar grondvesten.
Hemelse klanken, maar ook luid bazuinende tutti's.
Als toemaatje kregen we nog een eigen improvisatie op de naam van een rijke weldoenster van de Boxtelse orgelconcerten die net in de voormiddag haar uitvaart had gekregen in de basiliek. Een waardig afscheid en eerbetoon voor deze dame en een mooie afsluiter van een geslaagd Vlaams concert.

De organisatoren maakten het mogelijk dat we zowel de beiaardier als organist in beeld kregen via een videomontage. We konden vaststellen hoe de uitvoerende musicus razendsnel met handen en voeten muziek produceert. Een Olympische discipline waardig.

Het hoeft dus niet gezegd dat deze 2 recitals een voltreffer waren en herhaling verdienen. Onze Vlaamse componisten klinken niet elke dag bij ons, laat staan in Nederland....

 

Vandaag ingebracht in het wettelijk depot van de KBR.
Naast deze koorwerken kan je er ook de partituren van de orkest-, orgel- en pianowerken van Jef Tinel vinden.
We werken aan een vervolg en willen ook andere bibliotheken deze partituren bezorgen zodat deze (hoofdzakelijk) onuitgegeven werken toch verspreid en uitgevoerd geraken....

https://www.wettelijkdepot.be/Depot/search.aspx?SC=KBRVITRINE1&QUERY=tinel+jef+&QUERY_LABEL=#/Search/(query:(InitialSearch:!t,Page:0,PageRange:3,QueryString:'tinel%20jef%20',ResultSize:-1,ScenarioCode:KBRVITRINE1,SearchContext:0,SearchLabel:''))

PETER WELFFENS

 

 

Op 7 mei 1924 zag Peter Welffens het levenslicht in ‘De parochie van de miserie’ in het Antwerpse Sint-Andrieskwartier.

Zijn thuis ademde muziek en het was dus niet te verwonderen dat Peter ook koos voor een muzikale opleiding en succesvolle carrière als dirigent en componist.

Hij overleed in Deurne op 11 februari 2003.

 

Muziek van bij de wieg

Peters vader, Louis Welffens, was beroepsmusicus en violist. Hij bracht zijn zoon de eerste beginselen van notenleer bij alsook het pianospel. Hij leerde hem via de partituur Beethovens 9de symfonie kennen.    

Samen zongen ze in het Antwerps kathedraalkoor en onder leiding van Lodewijk De Vocht zongen ze de Mattheuspassie van Bach. Daar ontstond Peters grote muziekdroom, vooral gericht op de grote symfonische muziek.

 

Muzikale opleiding

Reeds op zijn 11de begon Welffens lessen notenleer,  piano en klarinet te volgen aan het Antwerpse conservatorium. Hij behaalde er het diploma harmonie bij Jef Van Hoof (1943), piano bij Marinus De Jong (1947) en contrapunt bij Karel Candael (1949).

Tijdens de jaren ’50 volgde Welffens zomercursussen aan het Mozarteum in Salzburg (compositie bij o.a. Wolfgang Fortner en orkestdirectie bij Igor Markevitsj).

Van grote leermeesters gesproken!  

 

Loopbaan als musicus

Alweer samen met zijn vader speelde Peter Welffens in het orkest ‘Symphonie Grisar’. Peter speelde klarinet. In 1942 echter mocht hij dat ensemble zelf dirigeren, en dan nog in een eigen gecomponeerd symfonisch gedicht.

In 1943 werd hij repetent bij de Koninklijke Vlaamse Opera in Gent en kon zo ontsnappen aan een verplichte tewerkstelling in Duitsland.

Een poging om in 1944 over te stappen naar de Antwerpse opera mislukte, maar Van 1945 tot 1989 was hij muziekdirecteur, pianist en klanktechnicus van het Koninklijk Jeugdtheater met tussendoor gastdirecties bij de Koninklijke Nederlandse Schouwburg, de Vlaamse Opera en de dansgezelschappen van Lea Daan en de Gezusters Brabants.

In de zestiger jaren werd hij muzikaal adviseur en huiscomponist voor Studio Herman Teirlinck.

De periode tussen 1970 en 1975 was voor Welffens een moeilijke periode met o.a. een alcoholprobleem, paniekaanvallen, angst om op een podium op te treden en identiteitscrisissen. Hij voelde zich als scheppend kunstenaar overbodig en ervaarde een generatieconflict. Het idyllische en romantische van sprookjesfictie moest wijken voor het experimentele en morele lessen.

Achteraf noemde hij deze periode een ‘zwart gat’ en voelde hij zich herboren met een creatieve explosie en een gevoel van evenwicht als gevolg.

Vanaf 1979 zetelde hij geregeld in jury’s van muziekwedstrijden en examens aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen. In 1981 werd hij docent praktische harmonie aan het Conservatorium van Antwerpen.

 

Componist

Zoals eerder gemeld had Welffens reeds vroeg een droom gericht op symfonische muziek.

Hij componeerde dan vanzelfsprekend heel wat orkestmuziek: een symfonisch gedicht; twee symfonieën; Baroksuite; Concertino voor altviool, cello en strijkorkest; Concerto voor clavecimbel, strijkers en pauken; Rubensdiptiek;  Sinfonia per orchestra da camera en Due movimenti per archi.

Hij componeerde tevens balletten en kamermuziek voor koperkwintet, houtblazerskwintet, Strijkkwartetten, Kontrasten voor klarinet en piano; Octet voor fluit, hobo, klarinet, fagot en strijkkwartet; Suite voor blazerskwartet; Prayer before the Apocalypse voor zes hoorns en Caleidoscoop voor hobo en piano.

Zijn verbondenheid met het muziektheater leidde vanzelfsprekend ook tot heel wat vocale composities.

We vermelden de liedcycli ‘Orpheus en Eurydice’ (tekst van P. Van Keymeulen) voor bariton en orkest en ‘Paysages tristes’ (tekst van P. Verlaine), een drieluik voor sopraan en instrumentaal ensemble.

‘Stroppe la corde’ (op tekst van E.Veterman) is een opera in drie bedrijven met een naspel. Daarnaast is er de jeugdopera ‘De dubbeldroom’ en het frisse muzikaal sprookje voor recitanten, solostemmen, kinderkoor en orkest  ‘Hoe de slakken een huis kregen’ op een tekst van Koningin Fabiola.

Voor 4-stemmig gemengd koor componeerde hij ‘Stabat Mater’.

Uiteraard kunnen we niet naast de muziek die Welffens componeerde bij toneelstukken. Tussen 1945 en 1989 was hij immers vast verbonden bij het Koninklijk Jeugdtheater en gelegenheidscomponist bij de Koninklijke Nederlandse Schouwburg, de Vlaamse Opera en de dansgezelschappen van Lea Daan en de Gezusters Brabants. We vermelden: ‘De Burger-Edelman’ (Molière), ‘ Peter Pan’, ‘Pinokkio’, ‘Ondine’, ‘De Storm’ (W. Shakespeare), ‘De bruiloft van Kamacho’ (P. Van Langendyck), ‘Een midzomernachtsdroom’ (W. Shakespeare),  ‘De Schone en het beest’, ‘Assepoes’, ‘Jonkvrouwe Edelwater’, ‘Gloriant’, ‘Dona Mirabella’ (F. de Pillecyn) ‘Antigone’ (Sophokles), ‘Coriolanus’ (W. Shakespeare), ‘De straat zijn wij’, ‘Polleke, de Belg’ en ‘Het lied van Hiadwadha’.

Zijn laatste compositie is een werk voor orgel: ‘Ic segh adieu’ en dateert van 24 april 1997.

Een kroniek over het muzikantenleven in Antwerpen met anekdotes uit zijn eigen leven en dat van zijn vader bleef onuitgegeven.

 

Aanvankelijk (tot 1952) componeerde Welffens in de laatromantische Vlaamse traditie met een brede lyriek, zware orkestratie, ruimte voor gevoel en klassieke tonaliteit.

Na zijn verblijf aan het Mozarteum en onder invloed van Reniet Van der Velden zien we modernistische invloeden, voornamelijk van Bartók en Stravinsky. We horen in zijn werken scherpe dissonanten, polytonaliteit, heftige ritmes en maatwisselingen. Kopers en slagwerk zijn prominenter aanwezig.  Welffens maakte sporadisch ook gebruik van de dodecafonie. Hij zocht naar een evenwicht tussen gevoel en cerebraliteit.

 

Erkenning

Welffens’ werk werd verscheidene malen bekroond. Zo werd zijn verzamelde werk voor het Koninklijk Jeugdtheater in 1965 onderscheiden met de Edward Keurvels-prijs. En voor zijn liedcyclus ‘Orpheus en Euridice’ kreeg hij de Lodewijk Mortelmansprijs.  In 1997 werd hij laureaat van de Sabam-prijs.

In Canada en Zweden werden balletten op zijn muziek gedanst.

Ooit noemde een recensent (De Standaard 5/4/90) Peter Welffens één van de meest productieve Vlaamse componisten. Als componist, dirigent en pedagoog koppelde Welffens gedegen vakkennis aan een jeugdig enthousiasme en wijze ervaring aan een eerlijke bekommernis voor de toekomst van cultureel Vlaanderen.

 

Te beluisteren

In het VRT-radioarchief zitten talrijke opnames van werken van Welffens.

Maar ook op cd kan men heel wat van zijn werken beluisteren. Bijvoorbeeld Strijkkwartet nr. 1 en nr. 2 (Phaedra In Flanders’ Fields), Tweede symfonie (Alpha Brussels, Wandelen met Eva (Phaedra In Flanders’ Fields) en De kruisoprichting (MUSICA BELGICA).

Daarnaast bezit het Brussels conservatorium (collectie CeBeDeM) opnames van zijn voornaamste werken op 10 cassetten (inclusief interview met componist).

Op YouTube kan men luisteren naar Peter Welffens’ tweede Symfonie uitgevoerd door het Antwerp Philharmonic Orchestra onder leiding van Silveer van den Broek. https://www.youtube.com/watch?v=BdK0Zz2Uv68