CENTRALE KEUKEN .......

 Zulke aanvallen zoals hierboven beschreven  hadden ook zeer ernstige gevolgen voor mensen die hier niets mee te maken hadden, nou ja.. niet direct!!
De Duitsers waren natuurlijk kwaad dat dit gebeurt was, en namen op voor  hun bekende wijze  wraak.
Op de Mathenesselaan werden zomaar 20 mensen aangehouden en daar tegen een muur gezet. Andere mensen die daar ook liepen moesten blijven staan en verplicht kijken....
Deze 20 onschuldige mensen werden gewoon door een paar soldaten ter plekke doodgeschoten. Dit om wraak te nemen op wat de ondergrondse hadden gedaan en als tegenmaatregel op het ontsnappen van de 11  ondergrondse gevangenen. Dit gebeurde regelmatig in Rotterdam en op veel plaatsen zijn er gedenkstenen die hieraan herinneren. 

Niet te onrechte had de sicherheitsdienst er op gespeculeerd, dat de november-razzia ook een interessant neveneffect kon opleveren namelijk: de vangst van verzetsstrijders, die tijdens dat tumulteuze gebeuren niet meer door de Duitse afzettingen konden breken.
De Rotterdams SD-staf van achttien man, voor die gelegenheid uitgebreid met honderdvijftig uit andere conttreien aangevoerde manschappen, kreeg een leider van de raad van verzeten en vier andere leden van de ondergrondse beweging in handen. Ook werd een geheime zender aangetroffen.
>de leider van de slavenjacht rapporteerde zelfs aan propaganda-minister Goebels dat enkele dozijnen terroristenfuhrer waren gepakt, en dat de illegale wapendepots waren terug gevonden<.
Dat was overdreven maar de Rotterdamse verzetsbeweging wisten toen nog niet  wat hun nog meer boven het hoofd kon hangen. Vandaar dat de illegaliteit contact met Londen opnam, met de bedoeling een geallieerde luchtaanval op het gebouw van de Sicherheitsdienst, Heemraadsingel 226 - hoek Mathenesserlaan te bewerkstelligen. Mogelijk zouden op deze wijze ook archieven en dossiers vernietigd kunnen worden. Aldus geschiedde!! 
Spijtig genoeg werd het gebouw niet door voltreffers getroffen maar wel tal van huizen er om heen. Later bleek dat tengevoge van deze luchtaanval meer dan zestig Rotterdammers het leven lieten... één lichtpuntje was er wel namelijk; tijdens deze aanval konden 11 in het gebouw opgesloten verzetsstrijders het pand ontvluchten.  

De school waar ik op zat werd ook door de Duitsers ingenomen. Ik moest daarom naar een school in de Robert Fruinstraat en deze was vlakbij het gebouw van de Sicherheitsdienst. Op een dag toen ik op school zat, luchtalarm..... Even later gierden de vliegtuigen door de lucht en werd er verschrikkelijk hard en zwaar geschoten. Wat bleek.... In het gebouw van de Sicherheitsdienst lagen veel gegevens van mensen die door de Duitsers gezocht werden . dit waren de ondergrondse. Deze mannen en vrouwen probeerden met alle middelen de Duiters te hinderen. Ze hadden ook wapens en overvielen ook wel kantoren waar bonkaarten afgegeven werden. Deze pikten zij dan af, om de mensen van de ondergrondse eten te kunnen geven. Ook zaten er belangrijke personen in dat gebouw gevangen. Via hun eigen geheime zender konden de ondergrondse met Engeland praten en zo kwamen de vliegtuigen op dat pand af.  Vanuit de vliegtuigen werd er met mitrailleurs op het pand geschoten. Ze vlogen gewoon rondjes boven het pand !! Er vielen ook een paar bommen. Dit alles gebeurde op 29 november 1944. 11 gevangenen wisten in de paniek die ontstond uit het gebouw te ontsnappen. Onze school, die 100 meter verder lag werd niet getroffen dus hadden wij het er weer levend afgebracht.

Ergens in 1943 weer een pamflet. Alle huizen kregen nog maar 2 uur stroom per dag, van 10- tot 12 uur. Dat betekende dat wij 's avonds geen licht meer hadden, vader en moeder met 9 kinderen in het donker, maar dan ook hartstikke donker want buiten brandde er ook geen licht. Bovendien waren alle ramen verduisterd met zwart papier.
Mijn moeder had nog wat paraffineolie kunnen bemachtigen. Mijn vader deed dit in een leeg jampotje, aan een drijvertje deed hij een draadje katoen en dat puntje kon je aansteken, We hadden toen een klein kaarsje in de kamer staan en hadden zo een beetje licht. In de kelder stond ook zo''n eigengemaakt kaarsje. Iemand, ik weet niet meer wie er op het idee kwam om een fiets op de achterstandaard te zetten met de dynamo op het achterwiel. Het achterwiel was dan los van de grond.  Mijn oudste btroer  en ik moesten fietsen en zo hadden we heel wat licht in de kamer. Zo zie je maar, voor alles schijnt een oplossing te zijn. Ook in de kerk was alleen maar kaarslicht. Mijn vader was de organist van de Antonius Abtkerk. Naast het orgel stond een grote blaasbalk die voor lucht in het orgel zorgde. Die moest toen met de hand bediend worden, met een grote zwengel op neer pompen en lucht in de blaasbalg doen. Ik was de klos en moest dat doen. Ik liet de blaasbalk wel eens haast helemaal leeglopen, dan zakte de toon van het orgel en huilde het orgel. dan weer snel pompen en kwan hij weer op toonhoogte. Ik kreeg na afloop wel op mijn donder, maar leuk was het wel.

Het was winter 1943, heel erg koud en niemand had kolen om de kachel aan te maken. De deuren in de huizen waren al opgestookt, bomen in de straten werden omgezaagd en meegenomen en in sommige huizen was de vloer van de zolder ook al de kachel in gegaan !! Toen zijn we maar begonnen met het slopen van reeds beschadigde huizen. Daarna was de school met de bijbel, aan het einde van de Havenstraat aan de beurt. We sloopte alles er uit. Eerst de schoolbanken, de deuren, de raamkozijnen, dan de vloeren en als laatst de binten van het dak. Toen het zwembad "De Kous"aan de Vierhavenstraat. Daar stonden wel 100 houten kleedhokjes, daarin had ik mij dikwijls verkleed, voor drie cent mocht je daar een halve dag zwemmen. Na een week was er geen zwembad meer !! Alles dat brandde namen wij mee naar huis.

Toen was het koolas en de bomen uit de straten en plantsoenen aan de beurt. Alle paden werden losgehakt, ook dat brandde maar het stonk wel erg. Op de duur was alles dat brandde overal opgestookt en zaten we in de kou! We hielden binnen onze jassen aan en mijn moeder gooide 's nachts alles wat zij had over ons heen om een beetje warm te blijven Op een avond werd er hard op de winkeldeur gebonsd, mijn vader deed open. Voor de deur stond een grote zak met kolen!!! die had waarschijnlijk een van de schippers gebracht want daar leverden wij altijd brood aan. Het waren hele grote brokken steenkool. Een geschenk uit de hemel, we hebben er een maand van gestookt.

op de foto: zo zagen wij er uit in 1943, ziek van de honger......

We konden niet naar school de onderwijzers waren afgevoerd naar Duitsland. Er was maar 2 uur per dag water en electriciteit en gas was er helemaal niet meer.
We stonden de hele dag in de rij. Honden en katten waren er ook niet meer. Ook geen paarden. Alles was allang opgegeten. We probeerden bloembollen en suikerbieten te pakken te kgrijgen, als je maag maar wat kreeg!! Ik schooierde elke dag om iets te eten te vinden. Met velen liepen wij naar Berkel-Roodenrijs, naar boeren want die ruilden weleens eten voor alles wat maar waarde had!! Als je wel eens wat kreeg moest je maar zien hoe je er mee thuiskwam. Ze sloegen je in elkaar voor een paar aardappelen. Ik verdeelde het onder mijn hemd en in mijn zakken. Bovendien was er op elk belangrijk kruispunt altijd een controlepost van de moffen (Duitsers)  Die hielde iedereen aan en pikte alles af. Zelfs je fiets namen ze in beslag. Die werden afgevoerd naar Duitsland. Nu na 60 jaar vragen wij nog wel eens aan een Duitser "heb jij soms mijn fiets gezien?"
 
DE HONGERTOCHTEN. . . . . . .
Zij die het eerst als slachtoffer van de honger vielen waren meestal de eenzame zoals; zieken, gehandicapten en bejaarden. Het waren mensen waar haast niet naar omgekeken werd omdat iedereen door de wanhopige toestanden - elke dag zijn vindingrijkheid moest aanboren om zelf te overleven - . Vooral jonge vrouwen die weduwe waren of wier man gedeporteerd was voerden een verbitterde strijd om hun gezin overeind te houden, temeer omdat deze mensen dikwijls ook geen inkomen meer hadden. Anderen die wel goed bij kas waren konden nog wel eens iets op de zwarte markt kopen. Daar moest je, in die bange ellendige dagen, 90 tot 100 gulden voor een heel brood betalen, 80 gulden voor een beetje vlees en wel 800 gulden voor een mud aardappelen, dat was dus ALLEEN VOOR DE RIJKEN WEGGELEGD!!

Onder druk van de toenemende hongersnood trokken mensen langs de deuren van de betere buurten en vroegen her en der of ze iets te eten konden krijgen. Je was soms al gelukkig met wat aardappelschillen. Honden katten waren er allang niet meer.
Dat je ondervoed was, dat merkte je eigenlijk vooral doordat je steeds apathischer werd, vertelde een man. " op de duur deed je helemaal niets meer, behalve eten jatten en bij elkaar schooieren, Verder lag je in bed. je ging zelf niet eens meer naar de schuilkeder als het luchtalarm was. Het kon je allemaal niks meer schelen.
In deze reddeloze sfeer, waarin men alles of niets meer voor mogelijk hield, kwam het tot de zogenaamde hongertochten naar het platteland. Duizenden mensen, vaak ten einde raad, soms barrevoets en in vodden van kleding trokken eindeloze karavanen er op uit. Daar kwam nog bij dat we te kampen hadden met eeen hele strenge winter. je liep over hardbevroren of zwaar besneeuwde wegen. Er zijn toen verschrikkele dingen gebeurd; vrouwen die zich zelf  'gave'  in ruil voor voedsel, moeders die hun kinderen bij boeren achterlieten, in de hoop dat ze dan wel te eten hadden.
Iemand vertelt: " ik herrinner mij dat mijn zusje op de fiets naar Klaaswaal fietste, op hongertocht! Na vijd dagen was zij terug, ik kwan uit school en ze lag languit op een deken op het balkon, volkomen uitgeput, broodmager, kapotte lippen, maar dol gellukkig over de grote zak aardappelen die ze had meegebracht.
Ze hadden in Klaaswaal moeten wachten tot het donker was, want de Duitsers schoten als ze mensen zagen die voedsel probeerde te bemachtigen. In de bomen zag ze dode mensen hangen. Ze kregen aardappelen maar ze werden ontdekt, maar gelukkig door de Nederlandse marrechaussees, die ze wel in een cel opsloten, maar de volgende dag mét het voedsel vrijlieten. Tulpenbollen of suikerbieten, alles werd opgegeten. dikwijls hield men er erge buikpijn van over. tienduizenden mensen zijn in Rotterdam in die strenge winter de hongersdood gestorven.

Er kwam weer een nieuw bevel van de bezetter! We moesten allemaal binnen blijven en in verband met de luchtdruk van ontploffingen de ramen en de deuren open zetten. We mochten niet voor de ramen komen.
De Duitsers begonnen met het opblazen van alles wat er in de Rotterdamse haven nog bruikbaar was. Kademuren, de kranen de loodsen alles werd met springstof vernietigd. Ik stond thuis met mijn rug tegen de muur van de keuken. De luchtdruk was zo hard dat ik van de muur een opdonder kreeg en de keuken in vloog. Dat was weer een spannende Zondag.

Tegen het einde van de oorlog; Dinsdag 5 september 1944 was de dag dat wij in Rotterdam het einde van de oorlog verwachtten, en de dag dat de NSBers de vlucht naar Duitsland begonnen. Dat kwam omdat de frontlijn snel onze kant op kwam. De bevrijders stonden al aan de grens van Nederland, bij Breda. Nog een klein stukje en we zijn bevrijd... dachten we.
De Duitse soldaat maakte zich nergens meer druk om die wisten wel dat het afgelopen was.  Heel wat Nederlanders wachtte de bevrijding niet af en hingen de rood-wit-blauwe vlag alvast uit. Dit tot grote ergenis van de SS (Storm School)  en de SD (Sicherheis-Dienst) van de fanatieke Duitsers. Er werd in de straat geschoten op de vlaggen en op de mensen die de vlag uit gingen hangen. Weer grote paniek en wij begrepen dat het nog niet zo ver was.

Ineens waren de Duitsers weg uit Rotterdam. We zagen het wel maar we konden ons niet voorstellen dat ze echt weggingen. We hadden de ervaring van 'dolle dinsdag' nog vers in het geheugen! Maar het was wel waar en toen kwamen de geallieerden, met name de Canadese soldaten Rotterdam binnen. Juichend hebben wij ze op staan wachten,  de jongens en vooral de meisjes klommen op hun auto's en ook op de tanks om zwaaiend mee te rijden. dat was een groot feest dat dagen geduurd heeft. Ik ben drie dagen niet thuis geweest en zat op het Heemraadsplantsoen in de tenten van de Canadezen chocolade te eten. Intussen werden de vrouwen die het met de Duitsers aangelegd hadden uit hun huizen gehaald en door een paar mannen op een wagen gezet. Daar werden zij kaal geschoren. Op hun kale hoofd werd met menie een hakenkruis gezet Wij zongen: "kale kop, kale kop, met een hakenkruis er bovenop.."

Omdat wij letterlijk echt omkwamen van de honger, (er stierven in de laatste 3 maanden, alleen al in Rotterdam 20.000 mensen ) is er door Zweden geld gegeven om voor Nederland voedsel te kopen. Het is een misverstand dat Engelse piloten boven Nederland brood uit Zweden gedropt zouden hebben. De vliegtuigen dropten wel voedselpakketten en symbolisch ook wat brood, later bleek dat de piloten dat zelf hadden meegenomen en het uit het raam van de cockpit gooiden. De geallieerden waren met de Duitsers overeengekomen dat er speciale corridors aangewezen werden waarbinnen de piloten konden vliegen zonder beschoten te worden.

Er waren door de bezetter speciale terreinen gemarkeerd waarop de Engelse piloten hun kostbare lading konden droppen. De BS (burger bescherming) hielden de wacht zodat niemand de kans kreeg iets voor zich zelf in te pikken, het moest natuurlijk eerlijk verdeeld worden. Op 29 April 1944 was de eerste vlucht boven Rotterdam. Ik stond op het dak van ons huis te kijken naar die vliegtuigen die erg laag vlogen en dat voedsel naar beneden gooiden. We zwaaiden wat we konden. Deze keer geen bommen maar voedsel uit de vliegtuigen... wat waren we blij....

Een paar dagen later was alles goed georganiseerd. Diverse bakkerijen kregen meel en konden weer brood bakken. Er werd weer een nummer van de bonkaart bekend gemaakt en daar kon je per persoon een heel brood van 800 gram op afhalen. Omdat wij veel kinderen hadden, 9 stuks, hadden wij natuurlijk ook veel bonnen. Met mijn broer gingen wij  dat brood samen halen. Wij hadden kussenslopen meegenomen om al dat brood in te doen. Alle mensen in de winkel keken hun ogen uit toen wij met zoveel brood de winkel uit gingen. Thuis werd het feest, wat een grote boterhammen het was net cake

Het was nog lang niet gedaan met alle ellende. Alles moest nog opgang komen. Van het distributiekantoor kregen wij bericht dat wij met de winkel waren ingedeeld in het uitdelen van legerbiskwies. Het waren vierkante kaken in blikken van 40 cm hoog en 30cm in het vierkant. bovenop zat een rond gat met een deksel. Tegen inlevering van een speciaal bonnetje van de bonkaart kon iedereen 'gratis' kaken komen halen. Dagenlang heb ik niets anders gedaan dan blikken opentrekken. De lege blikken gingen de bakkerij in, de kelder dus! Op den duur konden wij de lege blikken niet meer kwijt de hele kelder zat vol. Van die blikken zijn door 'slimmerts' de eerst pannen en fluitketels in elkaar gesoldeerd. Er waren zelfs kleine oventjes van blik waar je kleine houtjes in kon stoken en zo water koken.

Ik denk dat dit in grote lijnen een overzicht geeft van mijn belevenissen in de 2de wereldoorlog. Ik hoop van ganser harte dat jullie nooit met een oorlog te maken zullen krijgen, het is het smerigste dat bestaat!
Als je bedenkt dat er op dit moment 350 tot 400 landen regelrecht te maken hebben met een oorlog en dat wij roepen "dit mag nooit meer gebeuren". Dan leert dit ons: de mens is niet geschikt om in 'pais en vree' met elkaar te leven. Agressie schijnt erbij te horen. Er zullen altijd machthebbers zijn die vinden dat hun oorlog een gerechtvaardige oorlog is, maar tot slot ............... 

Er kan alleen maar vrede komen als er een oorlog is geweest.. voorlopig hebben jullie al 60 jaar vrede, zolang heeft een vrede nog nooit geduurd. Maar vergeet niet dat hiervoor in Europa 54 miljoen mensen doodgegaan zijn.
Aan veel van deze slachtoffers en/of soldaten en bevrijders hebben wij onze vrede te danken.
DAAROM MOETEN WIJ DE DODEHERDENKING IN ERE BLIJVEN HOUDEN EN HET FEEST VAN DE BEVRIJDING ALTIJD BLIJVEN VIEREN.

"vrijheid wordt bevochten op een oorlog die nooit slaapt"............

Theo Peters 78 jaar in 2010   

Op de foto het graf van de familie Zwartjes in Rheine in Duitsland.
Tot slot van mijn belevenissen van de oorlog, mag ik u het volgende niet onthouden!
Ik heb jullie verteld dat alle mannen uit Rotterdam naar Duitsland op transport gezet zijn. Deze zijn terecht gekomen in Rheine in Westfalen. De vader van mijn vrouw zat daar in een lager en werkte aan de spoorweg (die dikwijls door de Engelsen gebombardeerd werd!) of in de electrischiteitcentrale. Er was ook daar weinig eten zodat er elke nacht twee mannen uit het lager op zoek gingen naar eten. Op een nacht was pa aan de beurt om samen met een ander op zoek te gaan. Zij kwamen voorbij een lager waar Duitsers (oude mannen, want de jongemannen zaten allemaal aan het Oostfront) in zaten. zij hebben daar ingebroken en eten gestolen!! toen zij weggingen werden zij ontdekt door een schildwacht. Die schreeuwde "stehen bleiben", maar zij holde weg en durfde niet meer naar hun eigen lager terug. Tijdens een luchtalarm liep er voor hun een Duitse man. Die hoorde dat zij Nederlands praatten. Hij zei in het Nederlands tegen hun; "niet kijken, maar volgen!". Zij deden dat en zo kwamen zij in Het huis van die Duitser die van Nederlandse afkomst was terecht. De volgende nacht heeft hij de twee naar Rodde, een gehucht in het bos, bij een boer gebracht. Daar zijn zij tot het einde van de oorlog ondergedoken.

Na de oorlog heeft mijn schoonvader de man uit Rheine bij hem thuis in Rotterdam  uitgenodigd. Dit is een vriendschap geworden tussen de kinderen van die man en mijn vrouw, die na de oorlog 12 jaar was. 
Mijn vrouw en ik zijn beiden over de zeventig jaar en zijn nog steeds bevriend met die kinderen van toen uit Rheine. Daarvan is er één dood, George heet hij. Hij is 68 jaar geworden. Vier keer per jaar gaan wij naar Rheine.. Wij verzorgen dan het graf van zijn vader en van hem. Zonder die Duitse man die Nederlands sprak, was pa nooit levend uit de oorlog teruggekeerd!!
De weduwe van George, Liesbeth heet zij, is 80 jaar en begint het een en ander te vergeten Ik, (Theo) doet bij haar, als ik daar ben het zware werk in de tuin,  bloemen planten en in het najaar weer opruimen enz. Wij zetten nog steeds, nu 50 jaar na de oorlog, bloemen op het graf van die  vader, en zijn daar erg trots op dat wij iets terug kunnen doen. Want de oudste die daar ligt heeft het leven van onze pa gered!! En dat mag je nooit meer vergeten. 

Hierboven staat in het bericht dat het met Liesbeth niet zo goed meer gaat.
Helaas hebben wij haar  op 5 october 2006 in Rheine begraven. Natuurlijk in het familiegraf van de familie Zwartjes. Wij weten nog niet hoe het nu verder zal gaan. Het huis aan de Friedirich Ebertring zal wel verkocht worden. Ook Jan, de broer van Liesbeth is al gestorven, Hij woonde in Munster. Zo zie je maar.. aan alles komt een einde. De vriendschap in Duitsland heeft 58 jaar geduurd... Est ist zum ende !!

PS De datum boven dit laatste bericht klopt niet. Maar 'blog-technisch' moet het bericht onderaan staan. Dat kan alleen als de datum ouder is dan de datum er voor. !!

de bevrijding van Europa




6 juni 1944

TOESPRAAK VAN  GENERAAL EISENHOWER
U zult op het vaste land van Europa landen en samen met de andere verenigde naties operaties uitvoeren met als doel het hart van Duitsland veroveren en het vernietigen van de Duitse Wehrmacht.
Er moet worden gezocht naar oplossingen van het probleem: hoe krijgen wij onze troepen en ons materieel vanuit Engeland naar de overkant van het kanaal? dit vereist een enorme voorbereiding en inzet van alle geallieerde landen die aan deze operatie met de naam "OVERLORD" , ook wel D- day genoemd vooraf gaan. Denk alleen maar aan de aanvoer van brandstof naar de kust van Normandiè, landingsboten, amfibische tanks, duizende schepen om de troepen te vervoeren en al het materieel dat nu eenmaal nodig is. Het moet lukken want je krijgt geen tweede kans!
In Zuid-Engeland wordt een gigantisch legerkamp volledig geisoleerd van de buitenwereld. Soldaten worden getraind in het maken van natte landingen en het beklimmen van rotsen. Deze oefeningen zijn zo intensief dat er hier al 900 manschappen verongelukken.
Ook wordt er in Engeland een kunstmatige haven gebouwd, hieraan werken twintigduizend arbeiders en dan moet dit ook nog drijvend vervoerd worden. Het geheel vereist jaren van voorbereiding.

Drie voorwaarden zijn bepalend voor de keuze van de dag van de landing. een half hoogtij voor de schepen, een aanval bij het aanbreken van de dag en een vollemaansnacht voor de luchtlandingstroepen. Deze drie gaan echter maar een paar dagen per maand samen. in Juni 1944 zijn dit:de 5de, de zesde en de zevende mei stelt Eisenhower vast.
Amerika bouwt in korte tijd 30.000 tanks en 86.000 vliegtuigen dit alles moet met libertyboten vervoerd worden naar Engeland.
In juni 1944 beschikken de geallieerde strijdkrachten over meer dan 11.000 vliegtuigen waaronder 3.500 jachtvliegtuigen en 5000 bommenwerpers terwijl de Duitsers nog maar beschikken over 500 vliegtuigen.
Op D-Day voeren de geallieerden vliegtuigen 15.000 vluchten uit, tgenover slecht 300 van de luftwaffe.
De overmacht in de lucht gaat gepaard met de overmacht op zee.
Duitsland heeft langs de kust van Europa langs Nederland, Belgiè en Frankrijk een alantikwall van allemaal hele dikke bunkers gebouwd, hier stonden kanonnen in met een reikwijdte van 20 tot 30 kilometer.
Deze wall, de spoorlijnen, veel bruggen en radarstations moesten gebombardeerd worden. In de twee maanden voor de landing werd in totaal 80.000 ton bommen afgeworpen.
Aan de vooravond van 6 juni zijn in Engeland 1,7 miljoen Amerikaanse soldaten aangekomen. In totaal hebben de geallieerden:
3 miljoen soldaten
verdeeld over 20 Amerikaanse,14 Britse, 3 Canadese, 1 Poolse, en 1 franse divisies.
Om de Duitsers om de tuin te leiden wordt de indruk gewekt dat de invasie pas in Juli zal plaatsvinden ook worden er nep-luchtlandigen uitgevoerd met rubber poppen en opblaasbare jeeps.
Generaal Rommel van Duitsland vraag aan Hitler om meer tankdivisies maar Hitler vind 3 divisies genoeg en luistert niet. Wel heeft Duitsland de hele kuststrook volgezet met antitank springstof en palen en het land er achter onder water gezet. men voelde wel dat er iets op komst was maar ze wisten niet waar het ging gebeuren.

De geallieerden werkte hard aan de voorbereiding. Op 5 juni 1944  stonden er 150.000 manschappen klaar. 20.000 voertuigen, 11.000 vliegtuigen en 7000 schepen om aan te vallen en Europa van het nazi-juk te bevrijden