Archief

Stel dat er in ons land een dictatoriaal regime geïnstalleerd wordt. Hoe zouden bijvoorbeeld toneelspelers reageren als ze rechtstreeks onder de curatele van de minister van Cultuur vallen en deze zou gaan bepalen wat er gespeeld wordt en met wie?
Veel mogelijkheden zouden ze niet hebben: ofwel het land ontvluchten omdat de vrijemeningsuiting buitenspel gezet wordt en er enkel nog koosjere (sic) stukken  mogen worden opgevoerd, ofwel blijven verder werken binnen dat beperkte kader en hopen toch nog op een verdoken manier hun stem te kunnen laten horen, want een echte woordkunstenaar laat zijn publiek toch niet in de steek?
Voor dit dilemma geplaatst zou elkeen voor zichzelf moeten uitmaken welke waarden doorslaggevend zijn om zijn besluit te kunnen nemen, maar makkelijk is anders of draag ik oogkleppen?
Ondanks de stevige ruk naar rechts in het Vlaamse politieke landschap de afgelopen twee decennia, is er nog geen sprake van dergelijk scenario bij ons, maar helemaal uitgesloten op middellange termijn is het niet. En vergeten we vooral niet dat ook voor Wereldoorlog 2 de intelligentia die mogelijkheid bijzonder laag inschatten…
Met ‘Mephisto for ever’ heeft Tom Lanoye onrechtstreeks een statement willen maken. Op basis van de roman ‘Mefisto. Roman van een carrière’ van Klaus Mann (1936), de toneelbewerking hiervan door Ariane Mnouchkine (1983) en de biografie van Gustaf Gründgens, schoonbroer van Mann die voor zijn roman model stond, brengt hij het verhaal van Kurt Köpler, een populaire toneelspeler die in de jaren dertig in Duitsland met dit dilemma geconfronteerd wordt.
Actualiteit via het verleden dus. Men zegt: de geschiedenis herhaalt zich en: doorheen de geschiedenis der mensheid zie je dat steeds dezelfde fouten gemaakt  worden. Waarom deze keer niet proberen de tijdgenoten de ogen te openen vooraleer het fascisme ze sluit, moet Lanoye gedacht hebben.
We worden van bij de aanvang van het stuk meteen bij de keel gegrepen als de verkiezingsoverwinnning van de nazi’s wordt aangekondigd en de eerste acteurs beslissen het land te verlaten. Hoe alarmerender de situatie wordt en de druk op de toneelspelers toeneemt, hoe moeilijker het voor Köpler wordt zijn naaste omgeving van het redelijke van zijn opvatttingen te blijven overtuigen zodat er zelfs aanvaringen komen met zijn naaste medewerkers.
Op sublieme wijze werd dit prangend gegeven door regisseur Guy Cassiers in het Antwerpse Toneelhuis op de planken gebracht. Van bij de eerste woorden van Köpler (Dirk Roofthooft) weet je: dit wordt een avond om nooit te vergeten, niet alleen door de schitterende prestaties van alle acteurs, maar ook door de verrassende vormgeving in een multimediale mgeving.
Het gebruik van camera’s die liggende acteurs op de schermen achteraan projecteren, het spel van licht en schaduw dat ook mogelijkheden schept om dialogen op twee locaties te visualiseren, de beklijvende muziek, perfect gekozen in functie van de handeling, scheppen een sfeer die balanceert tussen ongemakkelijke intimiteit en overweldigende emotionaliteit.
Een prangend stuk, boeiend, meeslepend en ondanks de 3 uur geen minuut vervelend (hoewel ik de fragmenten uit enkele klassieke stukken in het eerste bedrijf wel wat korter wilde). Zulke stukken hebben recht op een nog groter publiek dan de uitverkochte voorstellingen in Antwerpen.
Wie dit evenement van het jaar gemist heeft kan nog altijd de tekst nalezen, want Prometheus heeft die in een mooie gebonden uitgave gegoten en aan een bescheiden prijs op de markt gegooid.

De mens is kort van geheugen en reageert emotioneel. Dat weten we allemaal en de politici in het bijzonder. Je moet als bestuurder maar de pech hebben dat er iets onverwachts gebeurt dat de goedkeuring van de bevolking niet wegdraagt net voor de verkiezingen en een hele periode waarin heel wat verwezenlijkt werd, wordt zomaar van de kaart geveegd zonder dat je daar iets aan kan doen.
Politici hopen uiteraard dat dat niet gebeurt en nemen vaak het zekere voor het onzekere door in een verkiezingsjaar en in het bijzonder de laatste weken voor de stemming plots heel actief te worden.
In mijn geboortestad Vilvoorde, De Haene-city, kan je er niet naast kijken: voor CD & V alleen maar positieve berichten de laatste weken: de verheffing van de Troostkerk tot basiliek, de afwerking van de restauratie van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, de versmalling van de straten voor scholen om het verkeer tot lagere snelheid te dwingen, in het centrum zowel als in de buitenwijken wordt er als bij toeval deze periode hard gewerkt aan de verbetering van straten: dank je wel schepen van Openbare Werken Absillis. Daarenboven werd het splinternieuwe culturele centrum Het Bolwerk enkele weken terug met veel bombarie geopend: bloempjes voor schepen Simoens en kijk eens wat we allemaal gerealiseerd hebben!
De povere inbreng van SP.A (met Hans Bonte die meer in Brussel dan in Vilvoorde verwijlde, maar dat is natuurlijk evenzeer waar voor De Haene, en sportschepen Ceuppens die de afgang van de lokale basketclub Bavi niet kon verhinderen en zijn voetbalploeg in twee jaar tijd van de nationale reeks naar tweede provinciale zag verdwijnen) moest dus gecompenseerd worden door een ‘gedurfd’ socialistisch voorstel (het centrum autovrij), als bij toeval in de weken aan de verkiezingen voorafgaand…
Niettegenstaande er een behoorlijk beleid gevoerd werd, verkoos burgemeester De Haene zijn kat te sturen naar het tv één-debat ‘Woord tegen woord’ van donderdagavond en ontliep hij de confrontatie met VLD-kopstuk Cortois en Vlaams Belanger De Man. Bang om nationaal te kakken te worden gezet vanwege zijn gesjoemel bij de coalitievorming in 2006 toen hij Franstalige overlopers in zijn meerderheid opnam, waardoor Vilvoorde de laatste jaren steeds meer verfranste? Waarin een voormalige premier klein kan zijn…

Globalisering is een woord dat steeds vaker in ons taalgebruik opduikt. Van Dale omschrijft het werkwoord als ‘verspreid raken over de hele wereld’. De wereld wordt kleiner, de ondernemer vaart er wel bij, want het betekent dat zijn bedrijf steeds grotere afzetmarkten (en dus hogere winsten) binnenrijft, maar minder een zegen voor de gewone man, waar hij ook woont. Dat is de visie van Geert van Istendael.
In zijn ‘Alfabet van de globalisering’ koppelt hij aan elke letter van het alfabet een begrip dat het failliet van de globalisering moet symboliseren.
Ik pik een aantal cassante uitspraken uit het boekje die aan duidelijkheid niet te wensen overlaten. Verplichte lectuur voor wie het leven zoals we het leiden als vanzelfsprekend beschouwt.

(Armoe) Een zootje mummelende vrekken in burchten, dat zijn wij. (blz.11)
(Boeren) Vrije markt waar het de rijkaard goed uitkomt, gigantische marktverstoring, eveneens waar het de rijkaard goed uitkomt. (blz.14)
(Don Augusto*) Op de bodem van ieder groot fortuin ligt een kleine smerigheid. (blz. 23)
(Groei) En zie, daar komt een meneer aanrijden in een BMW, hij laat het raampje zakken en hij zegt: ik maak me zorgen, mijn rijkdom groeit niet snel genoeg. (blz. 41)
(Honger) Er is, zoals het liedje zingt, genoeg voor iedereen**. En toch krijgt niet iedereen genoeg. (blz. 45)
(Illegalen) Het eigenaardigste van alles is dat de autoriteiten de illegalen wel als echt beschouwen als ze hen vinden, maar als niet echt zolang ze hen niet vinden. (blz. 48)
(Jeugdwerkloosheid) Ongelijkheid, ach, de politiek heeft het al heel lang opgegeven dààr nog iets tegen te doen. (blz. 49)
(Kapitalisme) Eén vraag telt: hoeveel geld kan ik zo snel mogelijk in mijn zakken proppen, de herkomst heeft geen belang. (blz. 54)
(Markt) Er bestaan missschien behoeften waar geen mens voor wil betalen of waar heel weinig mensen geld voor willen uitgeven. Die worden dus verwaarloosd, al zijn ze niet minder reëel. Gedichten. Mispels. Aluin. Schone lucht. Stilte. (blz. 60)
(Neoliberalisme) Wat in de Verenigde Staten (en in Groot-Brittannië) regel is wordt vroeg of laat ‘s werelds wet. (blz. 64)
(Privatisering) Privatisering treft altijd het hardst de mensen die het al niet zo breed hebben. (blz. 71)
(Roofbouw) Externalisering staat niet in Van Dale, maar je zou het kunnen omschrijven als: zelf winst opstrijken en de kosten laten betalen door anderen. (blz. 78)
(Solidariteit) In Brussel hebben we daar een krachtige uitdrukking voor: E dik verke weit ni dat e moêger ‘oenger ‘eit. Een dik varken weet niet dat een mager honger heeft. (blz. 83)
(Vervoer) Meer verkeer. Dender. Stink. Brul. Dat is, kort samengevat, de oekaze van de Europese Commissie. (blz. 99)
(Vrouw) Flexibele arbeid is een duur woord voor wat vroeger heette: slafelijke arbeid. (blz. 110)

* Zo werd de auteur zijn vader door Zuid-Amerikaanse vrienden genoemd.
** Het liedje in kwestie is van Bots: ‘Zeven dagen lang’ (1976)

Grote opschudding in het Vlaamse literaire wereldje dit weekend: in een interview met Story gaf Herman Brusselmans de identiteit van zijn eerste liefje prijs. Niet de naam van Luc Appermont op zich maakte ophef,  dan wel het feit dat de schrijver, notoir vingeraar, hiermee toegaf intiem mannelijk gezelschap niet ongenegen te zijn..
Hierover aan de tand gevoeld, zei Brusselmans  dat de recente verklaringen van Günter Grass over zijn oorlogsverleden hem over de streep hadden getrokken. Hij wou niet dezelfde fout als de Duitse Nobelprijswinnaar maken door zijn tachtigste verjaardag af te wachten vooraleer zijn verhaal te doen. Daarom had hij besloten aan zijn binnenkort te verschijnen ‘Autobiografische notities van een flamoezenverslinder’ een hoofdstuk toe te voegen.
In een eerste reactie verklaarde Tom Lanoye dat hierdoor de geloofwaardigheid van dé macho-auteur bij uitstek ernstig gehypotheceerd was en dat vroegere uitspraken in de trant van “Ik was juist Miss België aan het beffen” nu lachwekkend overkomen en voortaan geïnterpreteerd moeten worden als “Ik was juist Koen Crucke aan het pijpen”.
Brusselmans liet intussen weten dat de liberale visie van premier Verhofstadt toch ook niet in twijfel werd getrokken omdat hij in zijn jonge jaren een wafelenbak ten voordele van de Revolutionaire Arbeidersliga (RAL) had georganiseerd, net zomin als de autoriteit van kardinaal Daneels in het gedrang werd gebracht omdat hij als puber zijn hond in wijwater had gewassen?

De vader van hoofdfiguur Efraim vertelt zijn zoon een anekdote:

"Bij ons in Charkov, in de dagen van Lenins revolutie, kalkte een dwaze anarchist midden in de nacht een leus op de muur van de kerk: God is dood - was getekend Friedrich Nietzsche. Hij bedoelde de krankzinnige filosoof. Welnu, de volgende nacht kwam er een nog groter genie dat schreef: Friedrich Nietzsche is dood - was getekend God."

(Uit Amoz Oz, 'De derde toestand', uitgeverij Ulysses, blz. 77)

Het grijpt wellicht minder naar de keel dan ‘Ich bin ein Berliner’, maar het gevoel is even doorleefd als de uitspraak van John F. Kennedy van 45 jaar terug. Ik geef toe: ik zal nooit met pijpenkrullen rondlopen en een baard tot op mijn tenen kweken, maar wat het hart ingeeft kan niet worden genegeerd.
Zulke uitspraak biedt trouwens heel wat voordelen. Voordelen die voortkomen uit een verleden waarin de underdog die het lijden van een hele wereld op zijn schouders heeft getorst uitgroeide tot een trotse leider die zelfbewust en autoritair zijn land overschouwt en beschermt met hoge (Berlijnse, o ironie) muren. De Wandelende Jood heeft een hele weg afgelegd die niet toevallig in het verlengde  van the American Dream uitloopt. Nee, niet die van Martin Luther King. Dat zou pas van zelfingenomenheid getuigen.
Leren uit het verleden moet de drijfveer van alle gedrag zijn. Intelligentie gekoppeld aan empathie moet bepalen in welke richting afgedwongen voordelen evolueren.
Ik weet waarom mijn sympathie naar de Joodse zaak uitgaat. The winner takes it all. De Jood is de (bescheiden) evenknie van de Amerikaan geworden en dat verschaft hem ongeziene voorrechten.
Na eeuwen van vervolging en lijden werd met de oprichting van de nieuwe staat een nieuwe mentaliteit geïntroduceerd. Gedaan met de naïviteit: we bieden onze andere wang niet meer aan, we ondergaan niet meer gelaten ons lot, we zijn trots op onze afkomst en wie die niet respecteert zal snel ondervinden dat de kansen zijn gekeerd.
Wie het hart op de juiste plaats draagt kan niet anders dan sympathie voor het Joodse volk koesteren. Eindelijk beschikt het over de middelen om zijn rechten op te eisen en zijn verworvenheden te consolideren. Eindelijk kan het zichzelf zijn en aantonen dat het niet minderwaardig is aan wie ook. De Jood is ook een mens en zoals elke mens grijpt hij de rechten die hem toekomen vanuit een machtspositie: agresseren, blind bombarderen, autonome gebieden binnenvallen, huizen van vermeende terroristen met de grond gelijkmaken, burgers wederrechtelijk oppakken of ontvoeren, bloedbaden aanrichten, VN-resoluties negeren… Liet God Hemzelf zijn toorn niet los op zijn vijanden in het Oude Testament?
Ja, ik ben een Jood en sluit me aan bij de betogers eerder deze maand die vonden dat de Belgische media wél oog hebben voor het lijden van het Libanese volk, maar de dode kinderen en de pijn die Joodse burgers wordt aangedaan moedwillig over het hoofd zien. Ik vind dat het lankmoedige, het lijdzame ondergaan dat zo lang kenmerkend is geweest voor de joodse schlemiel en de broeders in de diaspora dient afgelegd te worden. Concreet: laat ons bommen gooien in de redactielokalen van de schuldige kranten, televisiemasten van partijdige zenders dynamiteren, families van journalisten ontvoeren en voor het Israëlische gerecht sleuren en het stenigen weer invoeren. Het moet maar eens gedaan zijn met die linkse partijtrekkerij voor Arabieren die uiteindelijk slechts één doel voor ogen hebben: de vernietiging van het legale Israël en al wat haar dierbaar is. Laten we die Palestijnse Belgen met gif in de aderen voor eens en voor altijd een lesje leren en hun de betekenis van het Woord Gods aan het verstand brengen. Wat in het Midden-Oosten kan, moet hier ook kunnen. Tezamen met dé voorvechters van de democratie en de rechtvaardigheid in de wereld, onder leiding van de door God gezonden president Bush, moeten we in staat zijn om het recht en de waarheid te doen zegevieren en het Joodse volk te doen respecteren. Ook en vooral in het Europa van de holocaust. Ten aanval!

Zovelen kijken neer op de Nederlandstalige film. Onterecht mijns inziens. Eén zendt deze zomer een hele reeks Vlaamse  films uit die stuk voor stuk het aankijken meer dan waard zijn.
Ik heb vooral genoten van ‘Max Havelaar’, de op Multatuli’s aangrijpende roman gebaseerde prent, door Fons Rademakers prachtig in beeld gebracht. Ofschoon de intrige zich in de negentiende eeuw afspeelt toen Nederland op Nederlands-Indië de plak zwaaide, blijft het een ferme aanklacht van de uitbuiting van de Derde Wereld of van machtsmisbruik in het algemeen. Ofschoon de denkende mens het al allemaal weet, blijft onrecht zijn hart verscheuren en een revolterend gevoel oproepen.
Ook ‘Lijmen/Het been’, het door Robbe De Hert verfilmde werk van Willem Elsschot, liet een diepe indruk op me na. Meer in het bijzonder de prestatie van Mike Verdrengh in de rol van de gewiekste oplichter Boorman is fenomenaal. Ik las hier en daar commentaren van kijkers die de film vervelend en langdradig vonden. Nee, Hollywood is het niet, dames en heren, maar u leest wellicht ook liever Stephen King dan een literaire parel en daaraan is op zich niets verkeerds mee…. Als we ons maar kapot amuseren, nietwaar meneer Postman?

Je ziet het niet vaak maar het gebeurt: je wandelt in een woonwijk en plots spatten ze je in het gezicht, de kunstwerken die een tuin extra kleur en cachet geven…
Bij deze lanceer ik een nieuwe rubriek (voor zover dit hier mogelijk is) op mijn blog: 'Tuinkunst'. Al wie foto's heeft over kunstwerken (voornamelijk beeldhouwwerken en aanverwanten  neem ik aan), mag me die altijd toesturen, ze komen op deze blog in het zicht van elkeen die dit interesseert…

Ik ga van start in mijn eigen (woon)gemeente, Grimbergen, Dressaertlaan…
Geniet ervan…

Senne is dood. Ja, dé Senne. De acteur. Die wereldberoemd werd in Brussel toen hij in de KVS talloze verdorven Shakespeariaanse koningen speelde.
Althans zo blijft hij mij het meeste bij.
Hij was evenwel meer dan een uitzonderlijk Shakespeare-vertolker. U las het uitgebreid in de krant of op het Internet, u zag het op tv of hoorde het bij de kapper waar hij zijn haar kort liet knippen.
Hij maakte deel uit van de fabelachtige generatie Ann Petersen, Nand Buyl, Ivonne Lex, Anton Peeters, stuk voor stuk schitterende acteurs en actrices, van wie enkel Nand Buyl nog overschiet.
Misschien kan de Koning deze unieke acteur postuum in de adelstand verheffen?
Rouffaer is de naam. R-O-U-F-F-A-E-R… Rouffaer. De Senne.
Dank u wel, Senne, voor de prachtige momenten die u ons heeft bezorgd…

‘Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de lijst bekendgemaakt van Belgen die dit jaar verheven worden in de adelstand’, zo stond onlangs te lezen op de website van de VRT-nieuwsdienst. Jaarlijks worden door de Koning een hele reeks Belgen wegens hun ‘verdiensten’ in de adelstand verheven en krijgen zij namen als ‘burggraaf’, ‘baron’ of ‘ridder’. Hoeft het te verwonderen dat er op deze lijst vrijwel enkel mensen uit de hogere kringen prijken: oud-ministers, parlementsleden, rectors, hoogleraren, de hartchirurg die de Koning opereerde…
Mag ik aan de vooravond van onze nationale feestdag Zijne Majesteit misschien enkele suggesties doen voor de lijst van 2007 zodat ook meer bescheiden en in de schaduw werkende Belgen naar waarde zouden kunnen worden geschat?
Dan denk ik bijvoorbeeld aan mevrouw Scheirlinkx, sanitair verzorgster in de koninklijke vertrekken die er zorg voor draagt dat de billen van de Koningin zich steeds mogen verheugen op een droge wc-bril?
Of mevrouw Tommelein, een dame van middelbare leeftijd, voor vijf jaar door haar man gedumpt voor een jonger exemplaar, die in penibele financiële omstandigheden twee pubers en een achtjarig meisje grootbrengt?
Of wat dacht U van de heer Saliën, jarenlang vrijwilliger bij het brandweerkorps van Sint-Joris-Winge, die er haast het leven bij inschoot toen hij een baby uit een uitslaande brand redde en een andere keer door een hevige rookontwikkeling met ernstige ademhalingsstoornissen werd opgenomen?
En nu we toch in het ziekenhuis zijn aanbeland, kan ik Uw aandacht misschien vestigen op mevrouw Vercammen, verpleegster. Nee, zij stond niet aan Uw ziekenbed te Aalst, noch op de officiële foto toen U werd ontslagen, maar verzorgt wel al een leven lang hulpbehoevende bejaarden, inzoverre dat ze momenteel met zware rugproblemen wordt geconfronteerd. Weet U, dagelijks enkele bejaarden van hun bed naar een zetel aan het raam versleuren of ze in een badkuip helpen eist zijn prijs, zeker als er jaar op jaar op de personeelskosten wordt bespaard en mevrouw Vercammen steeds minder assistentie krijgt!
Nee, ik maak geen deel uit van de raadgevers van de Koning, noch behoor tot de groep lobbyisten in parlementaire middens of in de bankensector, maar misschien kan de Koninklijke banketbakker op de taart die hij beslist zal bakken voor de nationale feestdag het adres van deze site in chocolade letters gieten zodat Z.M. Koning Albert II Zijn doorluchtige blik ook even landinwaarts kan laten waren?