Met ‘De hel van het noorden’ toert Freek de Jonge door Vlaanderen en Nederland. Wat eigenlijk de voorstelling is van een nieuwe cd blijkt toch een veel rijkere inhoud te hebben. Gezegend hij die erbij mag zijn.

Freek doorheen de tijden

Een voorstelling van Freek de Jonge bijwonen is altijd iets aparts. Iedereen herinnert zich hem van zijn beginjaren toen hij bij Neerlands Hoop (in Bange Dagen) duo vormde met de betreurde Bram Vermeulen. Iedereen herinnert zich hem als soloartiest die het genre van ‘cabaretier’ een totaal andere dimensie gaf met indrukwekkende voorstellingen als De Komiek, De Tragiek,  De Mars en met zijn eindejaarsconferenties Nederland de lachkramp bezorgde. Hij slaagde erin om telkens iets nieuws te brengen en legde zich soms toe op het lied (‘Parlando’ met het Metropole Orkest) of op korte tv-stukjes (‘Kortgehouden’). Eens Freek-fan altijd Freek-fan. Velen waren dol op zijn shows, anderen konden die helemaal niet pruimen. Nu ja, dat is vaak zo met artiesten.

Vijf jaar na datum

Ik ben altijd een fan geweest, hoewel het enthousiasme niet altijd laaiend was. Soms té ernstig en te bedillerig, maar toch altijd origineel en meeslepend. Als Freek langskomt, ben ik dus bij de eersten om een kaartje te veroveren, want er gaat niets boven een avondje De Jonge.

Vijf jaar na zijn laatste show die in België te zien was (‘Cordon Sanitaire’) is hij weer in het land met zijn voorstelling ‘De hel van het noorden’. Vreemd trouwens die naam, vermits dezelfde show in Nederland naar zijn laatste cd ‘Van A naar Z’ werd vernoemd. Freek verklaart dat door te zeggen dat hij daardoor inspeelt op de visie van de Vlaming op de Nederlander die hier ironisch wordt weergegeven. Ik ging vorige zaterdag kijken in de Arenbergschouwburg in Antwerpen.

Van A naar Z

Bedoeling van de show is om zijn nieuwe cd voor te stellen, een cd met twaalf liedjes waarvan hij de teksten schreef. De muziek kwam vooral van anderen (waaronder Boudewijn de Groot, Robert Jan Stips en Cok van Vuuren) maar voor het eerst in zijn carrière -vergeten we vooral niet dat hij een drienhonderdtal liedjes schreef- was hij ook verantwoordelijk voor enkele melodieën, waarop hij met recht en reden trots is. Dit hele project heeft zowat drie jaar in beslag genomen wat evenzeer een record is, aangezien hij doorgaans niet meer dan een half jaar met de voorbereiding van een voorstelling bezig is. 32 jaar duurde het voor hij een nieuwe studio-cd op de markt durfde gooien. Vooral uit respect voor Bram Vermeulen die voor de muziek van Neerlands Hoop verantwoordelijk was, zegt hij, maar nu was de tijd er eindelijk rijp voor. Aan dit project werkte ook Neil Innes (ex-Monthy Python) mee die Freek een songsmid noemt omdat hij er echte liedjes van heeft gemaakt.

De hilarische Freek is nooit weg

Uiteraard is de voorstelling geen tour de chant (het zou maar dunnetjes zijn met slechts twaalf nummers), maar worden de meeste liedjes ingeleid door een soort van miniconference. Omdat de teksten van de songs niet zo opbeurend zijn, getuigen de inleidende teksten niet altijd van een mateloze vrolijkheid, maar toch kan Freek de neiging niet onderdrukken om de nodige grappen in zijn bindteksten te verweven. Sterk is hij traditioneel als hij Nederlandse en Belgische toestanden op de korrel neemt. Ik onthoud bijvoorbeeld zijn verwijzing naar de actualiteit in Plopsa-Coo waar een attractie hoog in de lucht tot stilstand kwam en de bezoekers lange angstige momenten bezorgde tot ze door de brandweer uit hun netelige situatie werden bevrijd. Freek interpreteerde dat als een symbolische gebeurtenis voor Vlamingen die van nature bescheiden zijn en zich nu met het Brussel-Halle-Vilvoorde dossier willen verheffen maar tot de orde geroepen worden. Blokkering is hun deel.

Ik onthoud ook zijn commentaar over Leopold II, die eigenlijk tot het rijtje massamoordenaars Hitler-Mao-Stalin wordt gerekend maar nooit in dat rijtje wordt vernoemd. Ik onthoud ook de smalende verwijzing naar Antwerpen, het Sodom en Gomorra van de Benelux en de link die hij legde tussen Wilders en Dewinter. Op zijn hilarisch best is de Nederlander als hij mensen te kakken kan zetten.

Professioneel

Freek speelt ook in op wat er in de zaal gebeurt. Het is vaak verbijsterend hoe ad rem hij reageert. Zo was er een dame in de zaal die net voor de voorstelling (die enkele minuten later begon) al op haar eentje begon te applaudisseren. Voor zoveel enthousiasme had hij bewondering, vertelde hij toen hij de lichtmensen vroeg de lichten in de zaal te ontsteken zodat hij de dame in kwestie kon begroeten. Voor haar zou hij het die avond doen. Toen de dame echter ook tijdens de show wat al te enthousiast haar solo-applaus te pas en te onpas demonstreerde wees hij haar op een grappige wijze terecht door te vragen of ze misschien vanaf dan even op haar handen kon gaan zitten…

Ook rake oneliners zijn hem niet vreemd. Zoals: “Mensen zijn zo gehaast in het vormen van een oordeel dat ze genoegen nemen met het vooroordeel” of deze: “Leedvermaak is de kleine overwinning van de grote verliezer”. En ook in deze voorstelling kon hij de neiging niet onderdrukken om handig in te spelen op de realiteit met rake grappen: “Een pastoor in de beichtstoel vraagt aan een jongetje: ‘Heb jij nog onreine dingen gedaan?’ waarop het knaapje antwoordt: ‘Nee, pastoor, u had hem goed gewassen’…

De bedoeling van de liedjes

Een voorstelling dus die draait rond de liedjes van zijn laatste cd. Liedjes van een wat ongelijk niveau vond ik, maar met teksten die er steeds toe doen en over ‘iets’ gaan waarin ieder zich kan herkennen. Liedjes ook waarin hij reflecteert over de zinloosheid van het bestaan of de onrechtvaardigheid der dingen. De weemoed, de melancholie is nooit ver te zoeken. Hijzelf noemt het ‘poëtische levenslessen’. Het was zijn bedoeling chansonsachtige dingetjes te brengen, maar invloeden van rock en country zijn duidelijk aanwezig waarin herinneringen aan de rock van de jaren vijftig-zestig en ook countrymuziek in doorklinken.

Matig zanger

Is Freek de Jonge dan een groot zanger? Nee, helemaal niet. Je kan hem niet vergelijken met André Hazes of Marco Borsato, ook niet met Boudewijn de Groot. Freek is gewoon zichzelf met een beperkt zangtalent, wat neuzerig, wat eentonig bij momenten, maar toch speciaal. Hij zal aan het einde van het jaar nooit opduiken in een Humo-lijstje van ‘Beste zanger’, maar compenseert dat dik met knappe teksten en een stevige begeleiding.

Dat sommige recensenten hem niet kunnen pruimen bleek in het dagblad Trouw: “Tot slot nog een waarschuwing: Freek de Jonge heeft zijn zangcarrière weer opgepakt’.

De beste nummers

Twaalf nummers dus met een wat ongelijke kwaliteit. Mijn voorkeur ging uit naar het eerste lied ‘Van A naar Z’, een roadsong. Steeds onderweg. Het leven van een artiest. Een mooie introductiesong tot het programma.
Het liefdeslied ‘Daarom (weet ik het ook)’ is een ontroerend mooi nummer, opgedragen aan zijn vrouw Hella, met wie hij al 39 jaar het leven deelt en met wie hij naar eigen zeggen zolang monogaam leefde. Het is een ode aan de vrouw van zijn leven die zo verliefd werd dat hij niet anders kon dan het ook te worden, die absoluut met hem wilde trouwen zodat hij niet anders kon dan met haar te trouwen, een vrouw die een enorme invloed op zijn leven gehad heeft en die als vaste lichtvrouw in zijn begeleiding meereist en in wiens richting hij zijn lied laat uitgaan. Mooi.
En zo zijn er nog een aantel liedjes die meer dan de moeite waard zijn waaronder de klacht van een oude man die zijn partner na een levenslang huwelijk tot zijn wanhoop ziet dementeren (‘Onvoltooid Verleden Tijd’)  of het lied ‘Verscholen achter zijn gitaar’ (muziek van Boudewijn de Groot) over het verdrukkende van vereenzelvigd te worden met één hit zodat het je strot uitkomt (Armand). Verwijzingen zijn Freek trouwens niet vreemd want okok Ramses Shaffy krijgt een hommage in ‘Doe als Sammy’ (kijk omhoog). 

‘De Stille Jongen’ is een wat country-achtig meeslepend nummer en hier en daar tijdens de songs heb ik ook rockinvloeden uit de jaren vijftig-zestig gehoord en de steelgitaar die in die jaren ook zijn plaats opeiste.

De ene gitaar is de andere niet

Freek schaarde rond zich een prima band die naar de naam Ocobar luistert met een schitterende Cok van Vuuren op de gitaren. Het is dezelfde groep die ook op de cd als begeleiders fungeert.

Een verrassing van formaat was dat Freek in twee liedjes zelf de gitaar ter hand nam, maar zomin als hij een échte zanger is, is hij een virtuoos gitarist. Zijn begeleiding was vrij simplistisch en weinig overtuigend en dat bleek ook in het met Hella gebracht bisnummer (dat hij trouwens heel snel bracht zonder dat het publiek erom gevraagd had) waarin ook zijn zang niet altijd even toonvast was.

Onderhoudend amusement

Ik heb me goed geamuseerd met ‘De hel van het noorden’. Ik was gekomen met de verwachting een avondconference mee te maken van een van Nederlands grootste komieken ooit, maar ik kreeg een mix van woord en gezongen woord en dat viel best mee, niet in het minst door de perfect spelende band en een in bloedvorm verkerende performer.

"… maar of ik wist dat zeven op de tien aanrandingen op eerzame Arabische burgers, acht op de tien verkrachtingen door Europese gastarbeiders werden gepleegd? dat waren de niet te loochenen statistieken, en of ik het verschil kende tussen een vis en een bleekscheet? nee? wel, een vis begint pas te stinken als hij dood is, haha…" (blz. 81)

Cabaretier worden: het is niet makkelijk. Immers, mensen aan het lachen brengen, is het moeilijkste wat er bestaat. Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren. Als je de programma’s rond stand-up comedians, die als paddestoelen uit de grond schieten, bekijkt, dan weet je het wel: flauw, flauwer, flauwst… Geeuw, geeuw… Wim Helsen is dé Vlaamse cabaretier van het ogenblik. In enkele jaren tijd is hij van nobele onbekende opgeklommen tot de grappigste hedendaagse Nederlandstalige stand-up comedian (en ik ben niet de enige die dit zegt). Hij debuteerde solo in Nederland, waar hij in 2002 een finaleplaats behaalde op het Leids Cabaretfestival en waar hij in diverse VARA-programma’s te zien was. Hij werd gelauwerd met de VSCD-Cabaretprijs 2004 en genomineerd voor de Poelifinario 2005-2006, de prijs voor de theatermaker van de beste avondvullende voorstelling voor ‘Bij mij zijt ge veilig’. Intussen is hij BV geworden, niet in het minst door zijn gesmaakte optredens in diverse VRT-programma’s als daar zijn ‘Man bijt hond’ (met zijn poëzievrienden) en ‘Het programma van Wim Helsen’ vorig jaar (niet voor herhaling vatbaar meneer Wauters?).

Na zijn succesrijke voorstelling ‘Bij mij zijt ge veilig’ toert hij nu door Nederland en Vlaanderen met ‘Het uur van de prutser’. Van bij het begin van de voorstelling wordt de toon gezet als Helsen off-stage het publiek als prutsers en sukkels bestempelt die een miserabel leventje leiden om kort daarna ironisch de loftrompet over zichzelf te steken. Hij leidt het publiek, voor wie hij al lang geen onbekende meer is, naar een daverend applaus bij zijn opkomst op het podium.

Nee, Helsen, is geen windbuil maar een handige cabaretier die de gevoelens van het publiek manipuleert als geen ander en vooral een flinke dosis zelfrelativering inbouwt: hij slaat en zalft, attaqueert en relativeert, hanteert spot, sarcasme en cynisme, huppelt vrolijk van Absurdistan naar Melancholia en vice versa, zet je om de haverklap op het verkeerde been. Hij is de clown die geen rechtlijnig verhaal vertelt, maar van de uitwijding zijn handelsmerk heeft gemaakt. Hij vergelijkt het zelf met een omgewaaide boom waarop hij staat en van wiens stam hij geregeld (ook letterlijk) op de zijtakken springt om daarna even uitgelaten weer naar de stam terug te keren.

Op deze vertakkingen vertelt hij hilarische verhalen over de ontmoeting met schele Jezus in een piepklein kerkje in de Pyreneeën bijvoorbeeld of over de mentaal gehandicapte die zich steeds vooraan in een bus posteert en de sfeer in de bus helemaal doet kantelent. Helsen springt van hot naar her, beweegt en danst zich op Rafaella Carra’s ‘A far l’amore comincia tu’ met sprekend gemak doorheen een woud van grappen en grollen, balancerend op de koord van waarheid en leugen, terwijl hij zijn publiek van de ene lachbui naar de andere voert, maar het ook één of twee keer tot een onheilspellende stilte noopt, die hij dan met een rake pointe doorbreekt.

Rode draad door de voorstelling is de dialoog met zijn bakker aan de overzijde van de straat die hij telkens in een verder stadium van het gesprek onderbreekt om op een volgend punt in te gaan.

De moraal van het verhaal: laat ons prutsers, die hun leven lang dingen doen die ze eigenlijk niet met hart en ziel doen, eens de moed in de handen nemen om onze droom na te streven. Vertel het aan je vrouw, vertel het aan je vriend, vertel het aan wie je liefhebt.

Wie een voorstelling van Wim Helsen bijwoont is verzekerd van een vrolijk avondje uit. Menigeen verlaat de zaal met tranen in de ogen, nee niet van verdriet, maar dat had u al lang begrepen. Tegelijkertijd met ‘Het uur van de prutser’ is hij in de bioscoop te zien in de zwarte komedie ‘Dirty mind’ van Pieter Van Hees. Allen daarheen?

Tegenwoordig leeft hij verdoken in holen en spelonken, Bin Laden achterna, want hij voelt meer dan nattigheid. Schouderklopjes hier (van partijgenoten natuurlijk en van kartellers met het allure van hardleerse bevers euh wevers), schouderklopjes daar (maar dan van Waalse concurrent-premiers die in hun vuistje lachen) en vooral verdoken hanengekraai, want der Yves trekt zich terug in vice-premierstelling. Heeft de Ieperling zich in de loopgraven verschanst en wacht hij tot de Waalse aanvalsgolven zijn voorbijgetrokken? Even bezinnen hoe hij het schofferige imago kan afleggen ("Franstaligen zijn te dom om Nederlands te leren”), een uurtje blokken op het eigen volkslied ("ze zullen hem niet temmen, de fiere stoere Belg"?), overwegen hoe hij op twee benen moet leren staan (in plaats van van het ene op het andere te springen als een hoestbui van Bart De Zwever hem uit balans dreigt te brengen), een les aardrijkskunde nemen om de kijkende en luisterende pers te vriend te houden (Radio Les Hautes Fagnes zou beter passen in de context)?
Wat rest is braafjes aan het handje van papa Guy de straat oversteken naar Wetstraat 16 al waar de knepen van het vak hem kunnen worden bijgebracht door een échte staatsman.
De tricolore vlaggen overal te lande (en met de dag meer en meer) wuiven Yves weemoedig toe, een snuifje schalksheid in het kruis. Bye bye Belgium had een louterend effect moeten hebben. We hebben gelachen en gegierd, zelfs Jean-Marie De Decker had leut. Alleen bij verzuurde Vlamingen kon dit tot buikkrampen leiden. Daarom de slipjes op deze blog. Met een glimlach zou ik al tevreden zijn en met een lading zelfrelativering en bescheidenheid, waarde politici, zouden we pas echt met opgelucht gemoed de toekomst tegemoet kunnen gaan…

Vandaag is het precies 27 jaar geleden dat John Lennon vermoord werd. Niettegenstaande hij niet altijd consequent was en zijn vredelievende standpunten niet altijd in zijn eigen leven toepaste, blijft hij een icoon van een generatie. Wie hem gekend heeft, heeft hem kunnen waarderen en bewonderen en hem, ondanks zijn gebreken, een sterke figuur gevonden die een enorme invloed uitoefende op een hele generatie. Zonder John zou de wereld er anders uitzien. Laat een kaars branden vanavond als herinnering aan een groot artiest en een gedreven mens… Wie geïnteresseerd is in het toneelstuk dat ik over John schrijf mag hier klikken:
Krabbels
Adviezen en commentaar altijd welkom. Momenteel heb ik het eerste deel klaar…

Thé Lau is in het land en maakt een tournee met zijn Tempel der Liefde, begeleid door zichzelf op gitaar, een toetsenist en het vrouwelijke strijkkwartet (strijksters dus lol) Pavadita.
In tegenstelling tot met zijn groep The Scene brengt hij een soort verzachte versie van zijn repertoire dat hoofdzakelijk steunt op zijn twee recentste cd's 'God van Nederland' en 'Tempel der Liefde'. Op zijn bekende binnensmondse manier brengt hij zijn gevarieerde set van rocksongs, ingetogen nummers, protestsongs, Brelachtige chansons en een enkele keer poëzie op muziek (hoewel ik de poëzie niet echt zag zitten). Met zijn monsterhit 'Blauw' en het kippenvelduet 'Onder aan de dijk' (opgenomen met Sara Bettens maar hier prachtig gezongen door violiste Anata Roosens) sloot hij een gesmaakt concert af dat mijns inziens minder imponeerde door het ontbreken van de punch van de basgitaar en de drums welke zijn songs toch meer panache geven.
Net als zijn illustere rockcollega's Eric Clapon, Bruce Springsteen en Sting probeert Lau zijn publiek te bewijzen dat hij meer in zijn mars heeft dan keiharde rockmuziek te maken en dat hij een veelzijdiger artiest is dan velen denken.
De tango-intermezzi van Pavadita tonen in elk geval aan dat de man over een schitterend klassiek begeleidingskwartet beschikt dat aan zijn nummers met vaak bijtende teksten een apart kleurtje meegeeft.
Website Thé Lau

Goed theater is zoals elke kunstvorm: het moet iets losmaken bij de toeschouwer. Het moet hem ontroeren of boos maken of doen nadenken over wat is, was en komen zal.
Tijdens de voorstelling ‘Marlene’ over de legendarische Marlene Dietrich flitste me dit door het hoofd toen ik afwisselend ontroerd werd en me vragen ging stellen over wat acteurs moeten doen als een dictatoriaal regime aan de macht komt (Tom Lanoye maakte onlangs ook een toneelbewerking van een roman van Klaus Mann met dit thema). Marlene wordt gestalte gegeven door Leah Thys (ja, ja, Marianne uit ‘Thuis’, dank u wel, bobonne) die hier een indrukwekkende prestatie neerzet. Zo zie je maar hoe soaps je op het verkeerde been kunnen zetten. Als intellectueel wordt er vaak op neergekeken: het zouden maar tweedehandse acteurs en actrices zijn die eraan deelnemen (o ja? Ann Petersen? Marc Bober? Jeanine Bisschops? ga maar door). Ik had datzelfde gevoel onlangs nog bij Herbert Flack  toen die een schitterende Salieri neerzette in ‘Mozart’. Thys als La Dietrich… het is een rol die haar op het lijf geschreven is. Niet alleen als actrice verdient ze een open doekje, ook als zangeres mogen de handen flink op elkaar. Voor mij was het net of de Duitse diva zich weer onder ons bevond. Thys heeft ook die zwoele, lage stem die zo kenmerkend was voor der blaue Engel en de manier waarop ze het concert bracht, het was een topprestatie. Beklijvend theater en je gaat dan stilletjes naar huis, een dosis nostalgie was me niet vreemd niettegenstaande ik acht jaar na de Tweede Wereldoorlog werd geboren.

In het teken van de Monumentenstrijd lieten Vilvoords burgemeester Jean-Luc Dehaene en zijn schepenen Hans Bonte, Annelies Simoens, Guy Ceuppens en Johan Claus zich gedurende vierentwintig uur opsluiten in de oude gevangenis.

Omstreeks 13 uur vanmiddag werden de gevangenen weer vrijgelaten onder grote belangstelling. De politici zagen er vermoeid maar tevreden uit en hopen met deze stunt, die de nationale media haalde, hun steentje te hebben bijgedragen om de Vilvoordse kandidaat in de Monumentenstrijd aan het langste eind te laten trekken.

Foto's: Jean-Luc Dehaene met Club Bruggemuts nu het plaatselijke Bavi geen reden tot supporteren meer geeft; links: Hans Bonte bij het verlaten van de gevangenis voorafgegaan door de peter van het project, strafpleiter Vermassen die hun de vrijheid terugschonk; rechts: Guy Ceuppens

… een gedicht van een van de beste Nederlandse dichters uit de geschiedenis.