Ons Oorlogsdagboek 1914-1919

door Jan De Belser

deel 11

Bl.81.

Het blijkt ons ten duidelijkste, dat men tracht het vervoer zooveel mogelijk, geheim te houden. We hooren nogmaals gewagen van putten en kuilen die aan de statie te Heyst zouden geopend en gedempt geworden zijn, men weet niet met wat voor doel, maar men vermoedt tot het leggen van mijnen bij gedwongen aftocht.
Bijna dagelijks brengen prsonen de aangifte hunner oorlogsschade binnen, en velen hebben hun wedervaren of andere bijzonderheden te vertellen. Vandaag luisteren we naar Theod. Mariėn en Alf. Van Hoof. Deze twee , die, zoo ze niet tot de allerlaatste vluchtelingen waren, toch tot de laatsten behoorden, en tot Kessel voortvluchtten onder het vuur van de D., denken dat de schoten achter hunnen rug, in de lucht en alleen om hen vrees aan te jagen, gelost werden, wijl zij anders onvermijdelijk onder de ballen waren gevallen. Er waren dan geen D. soldaten meer te zien, tenzij hier en daar een enkele. Aan den handwijzer in den ´Plas' (vertakking van den steenweg naar de statie van Berlaer en naar Lier, tegen Berlaer-Dorp) zag Th. Mariėn een zwaar gewonde ´gids' op den grond liggen (jongeling uit Audenaerde). Het dorp van Konings- Hoyckt stond op meerdere plaatsen in brand. Het geweervuur knetterde, het kanon donderde en zware bommen sisten door de lucht.
´Als verlamd door schrik, zegt Alf. Van Hoof, bleef ik nu en dan in een laagte op mijn kruiwagen zitten, en dan hoorde ik overal kogels door het hout fluiten. Bij mijn aankomst te Broechem, wilden soldaten mij dwingen eenen in het verlaten gasthuis neergelegden zwaar gewonden, stervenden of reeds dooden carabinier te helpen dragen, maar de schrik joeg mij voort".
Men zegt dat de D. generale staf van Antwerpen naar Herenthals verplaatst is en dat een talrijke bezetting Mechelen heeft verlaten ongetwijfeld voor het O. front.
Theod. Schoeters, met een kameraad van Eppegem op reis naar de grens, om als vrijwilliger(s) dienst te nemen, komt ons een goeden dag zeggen. Vandaag weer dof kanongebulder.

April 1 Een brief van Frans Van den Wijngaert (over 14 dagen met gezellen naar ˙t front vertrokken) aan wed. Louis Goelen, bericht hun aanlanden in Nederland. Den 1e nacht gelogeerd bij een velomaker in Viersel; van daar voortgezonden naar een herberg en winkel te Rijkevorsel ; een gids brengt hen vandaar door poelen (water tot aan de knie) over de grens; een notaris verschaft de stukken waarmede zij zich bij den Belg. Konsul moeten begeven.
… familielid en gewezen gast van Petrus den zandkoopman, nabij het kruispunt, een halve Hans Onversaagd, had aan D. krijgers gezegd dat hun keizer de vingeren moesten afgekapt worden; als belooning voor die belijdenis kreeg hij 9 maand ‘pot'. 't Is de toepassing dezer woorden door den hoogmoedigen rijkskanselier van Bethman-Hollweg in zitting van den Reichstag den 2e Dec. 1914, uitgesproken : ´De wereld moet ondervinden, dat niemand ongestraft een Duitschen burger een haar mag krommen!' Alf. Winkelmans en Aug. V.d.Wijngaert ondervinden op dit oogenblik waarschijnlijk reeds de verwezenlijking dier bedreiging. - Vandaag weer hevig kanongebulder.

2. We vernemen te Heyst dat de burgerwacht aldaar twee achter elkaar volgende nachten van dienst is ontslagen geweest; dat den laatste dier nachten een buitengewoon lange trein uit Antwerpen hier is gepasseerd, waarvan verscheidene wagens, naar verklaring van een ooggetuige geladen waren met mitrailleuzen. De eerste invallers te Heyst hebben met den hr. Leclair en diens meid, welke niet gevlucht waren, en in eene looze plaats ontdekt werden, geweldig den gek geschoren.
Volgens straatgerucht zou weer een bommenwerper boven Antw. geweest zijn.
Emer. Van Dijck (dochter van Petrus, Gangelberg) vertelt ons, van een persoon uit Berlaer (Js Ob.) vernomen te hebben, dat al de vluchtelingen, die in Engeland verbleven hebben, aldaar kosteloos gevoed, gekleed en gered zijn geworden, tot zelfs de welstellendsten toe, o.a. Mich.L., Cass.Pr. en meer anderen. Een enkele slechts, hr. Emiel Van Hove, schoonbroeder van Cesar De Meyer, heeft daar op eigen kosten verbleven. Dat de hr Cas.P. als een zinnelooze te werk ging en al kermend uitriep ´nu hebben we niets meer, nu zijn we doodarm!' wanneer hij vernam dat zijne wijnen, en ander goed dat hij daarnaast weggedolven had, ontdekt en verdwenen waren. (De persoon die daarvan getuige is geweest, behoorde ook tot de vluchtelingen.)
(Louis, (zoon v. Leon) Aerts brengt 10 hl gazkolen voor de school,-rijdt poort met pilaar omver)

3. Naar Antw. – De hr. V. Asselberghs heeft tijdens het bombardement de stad niet verlaten met zijn familie. ´ Antw., zegt hij, is koud en onverschillig tegenover de D. bezetting en betoont haar eer afkeer dan genegenheid; het bekomen van een pas voor reizen in Vlaanderen gaat met alle moeielijkheden gepaard.
Allerlei sensatieberichtjes, 't verhalen niet waard, doen de ronde.
Vrouw Medard Vervoort deelt ons mee : ´Verleden Maandag kregen de D. wachten aan de grens te Baerle-Nassau, een telegram : ´Houdt de gebroeders Van den Eynde aan'. Edmond, die te huis was werd onmiddellijk weggevoerd, Louis des anderen daags. Med. of Aug. Certiaens, die met hen handel drijven, zijn Woensdag bij hen niet meer toegelaten geworden. Men denkt dat ze zullen te verantwoorden hebbenwegens over de grens brengen, of daartoe meehelpen of aanwijzen van Belg. vrijwilligers; of˙t smokkelen van brieven.

4. Paschen! Mocht Belgiė uit zijn droeven staat al spoedig verrijzen! Mocht alle onrechtvaardigheid hersteld en vergeven worden!

Bl.82.

Maar …, laat de oorlog eens gedaan zijn, dan zal er nog wat anders uitbreken” hooren wij wel voor de 100e maal zeggen. En de reeks verhalen over diefstal wordt uitgebreid : zoo vernemen we : dat vrouw Stk. van Gangelberg deze week bij Smlea des nachts hout had “gevonden” en men hetzelfde bij haar ’s anderendaags terugvond; dat men bij Srgl een karken en de ressorts van hetzelve afgedaan, heeft ontdekt en erkend voor dit van zekeren Smgw van Putte. Vrouw Fr. Verelst-Ver. verhaalt ons : dat Sva (Hemelshoek) tijdens zijn vlucht te Lier 2 koeien heeft verkocht en na zijn terugkeer (op 11 Oct) nog 5 of 6 andere, en er thans nog evenveel in den stal heeft als voor den oorlog; - dat vrouw wed. Nnsgaf, na haren terugkeer, van alle zwijnen beroofd, er een ging koopen bij voornoemden Sva; wanneer men dit dier tot op ’t hof van koopster voortgestuwd had, schoot het eensklaps vooruit en liep het recht het zwijnenhok binnen; het dier erkende den weg van in zijn kindsche dagen! Hoe een dom dier een geheim kan verklikken! Getuigen verklaren dat de vrouw van vermelden Sva met een kruiwagen ellegoed en andere winkelwaar heeft gehaald uit den winkel van Tevv (Molenhoek), die dan nog niet te huis was, en dat zij op aanmerking der getuigen antwoordde : “Dat zal ik met hen wel stellen.” Vrouw Fr.Smrbf beschreef tot in de kleinste bijzonderheden haren hoofd(neus)doek, welke gedragen werd door een der kinderen van voornoemd gezin, en vroeger nooit in dier bezit was bemerkt. Andere feiten, te lang om te melden, bewijzen ten volle de plichtigheid van dit gezin. Ten slotte zegt vrouw V…, dat men het “profijt” aan dat gezin door den oorlog veroorzaakt, op 18.000 fr. schat. Ook Svj broeder des voorgaanden wordt van diefte beticht : In de scheerschool bij Smlce had hij verklaard dat hij geene verkens meer in ’t kot had. Maar na Nieuwjaar, in de week na zijne verklaring haalde Nmtvl er 2 verkens uit het kot van ruim 100 kg en den volgenden dag nog 2 andere. Ook veronderstelt men dat de nieuwe kleederen, welke dochters van dezen laatste dragen, voortkomen van stoffen door de vrouw van Sva gerobberd.
Het “Handelsblad” van heden geeft in de eerelijst der gesneuvelde B. soldaten de namen van “Knapen, Kapitein-commandant, 3e lansiers” en “Knapen, onderluitenant, 3e lansiers, gesneuveld te Sempst, den 17-9-‘14” –vader en zoon, gevestigd in de parochie St.-Gillis te Brugge, en wier dood wij door de familie Delamailleur aldaar vernamen.

5. Naar St.Kath.Waver : Een gastje van Nvhtuf is door de D. aangehouden wegens … en bij hem heeft men huiszoeking gedaan! Wij spoeden ons terug … Onderweg moeten we, tegen wil en dank, naar een verhaal over vroeg te huis, luisteren. Scjl zegt : “Mijn gebuur Lsdva heeft met de hulp van anderen, meer dan 300 kg graan bij Kbrv van den zolder gehaald, eer die van de vlucht te huis was. Naar hr. Tbv te Lier heeft hij kleergoed terug gedaan, aan den hr. gem. sec., uit diens winkel geroofde waren betaald; uit mijn melkafroomer den verdwenen bol teruggebracht. Een zoon van Nmcvt was bezig onze stoelen aan ’t opladen wanneer ik te huis kwam.”
Frans Verelst en Jos. VdWijngaert naar het gemeentehuis ontboden, hebben daar voor de door de D. opgeeischte notelaars veel minder ontvangen, dan men had geschat.

6. Men zegt dat Holland mee in den strijd zal treden, zoo het voor zijne in den grond geboorde schepen geene schadevergoeding geniet.
Op verzoek van de hr. Cassiers, hoofdonderw. te Berlaer-Centrum, maken wij de lijst op van de schade aan de school en de woning te B.Heikant. Deze zou ingevuld worden bij de schade in B.Centr. (zie schrb3 bl.403)

7. Aug Busschots deelt ons mee, dat de eigenaar van zijn afgebranden windmolen, van het voornemen een motormolen op te richten, zal afzien, en dat hij (Aug. Buss.) met het oog op de toekomst zijner kinderen, een pachthoeve in de Walen, bij voorkeur te Marbais (Chassart), -des gevals in Frankrijk (omstreeks de Somme) zou willen huren. Hij verlangt dat wij eens op inlichtingen zouden nemen bij de familiėn Lebrun, Morimont, Kumps of anderen.
Voornemens naar Hamont en Roermond te gaan, begeven wij ons naar Heyst om een reispas naar Hamont. Wijl men voor het grensverkeer te Heyst geen pas kan afleveren, raadt men ons aan naar Turnhout te gaan, over Gheel en men vult op onzen kosteloozen dienstpas bij in “und Gheel”.

8. Per fiets naar Gheel. In een prachtige woning tegenover “Den Haan” verwijst men ons, tot het bekomen van een pas voor Limburg, naar Westerloo. Op ’t passenbureel aldaar worden tegen 2.50 fr per maand passen afgeleverd voor verkeer in Limburg, uitgesloten de gemeenten aan de Nederl. grens. Voor Hamont en de vermelde gemeenten kan men slechts reispassen bekomen te Mechelen. Zoo speelt de vijand met zijn prooi! Wij zullen van een bezoek aan onze kinderen maar afzien tijdens de Paaschvacantie.
In ’t café van A.Salm te Westerloo zit eene dame uit Mechelen, die uit D. bron zou vernomen hebben, dat 2 hoogere offic. van ’t D. leger zouden afgezet zijn, de eene omdat hij met zijn legerafdeeling uit Lier één dag te vroeg; de andere uit Dendermonde één dag te laat was opgerukt, vermoedelijk door een misverstaan, en zij alzoo aan onzen koning en het gros zijns legers gelegenheid verschaft hadden aan onvermijdelijke omsluiting te ontsnappen.
Over Wiek. terug naar huis. Kar. Janssens (van Vorst-Meerlaer) heeft daar heden verteld, dat 10 dagen geleden, talrijke milit. auto's, waaronder zeer prachtige, uit de richting van Oostmalle door Lille naar Herenthals zijn gerold, en de inwoners van Lille bevel hadden gekregen zich bij dien doortocht niet buiten te wagen!??
Van verschillende zijden hooren wij, dat er aan onze N.grens een incident moet plaats gehad hebben tusschen Nederl. en D. grenswachten.

Bl.83.

Bij ’t huiswaartskeeren van Wiek., aan de woning van baasken Dillen (tegen het Goor) hooren wij een lichten knal. Terwijl wij onzen veloband betasten, klinkt een 2e en een 3e schot in ’t bosch, eer we aan den Goorloop zijn een 4e. de bewoners der eerste huizen over de beek staan uit te kijken in onze richting. Een D. krijger komt op ongeveer 200 m. voor ons uit het bosch links op den steenweg gestapt. Een persoon uit het groepje vertelt ons dat een jongeling uit de naaste huizen op den 25e Maart te Hallaer gevochten en zich op bevel der D. overheid niet heeft willen aanbieden; 4 soldaten die hem nu wilden gaan aanhouden en voor welke hij is weggevlucht, achtervolgen hem nu op ’t Goor en losten zonder twijfel die schoten.
Te Hallaer vernemen wij nog dat de tegenwoordige D. bevelhebber een zeer streng man is. Gemeentearbeiders hadden bij de opruimingswerken op ’t plein tegen den kerkhofmuur te Hallaer eene groeve gegraven. Vermelde overste op wandel, had dit bemerkt, en gaf ’s anderen daags bevel die groeve onmiddellijk te dempen.

9. Deze dag is een dergenen die bericht aanbrengt van de met elkander meest tegenstrijdige feiten en toestanden : “Eindelijk, jammer genoeg! zijn de D. erin gelukt de IJser over te geraken! Voor een overmacht geschat op 2 millioen, zijn de verbondenen moeten wijken en de D., na een maandenlang strijden in hun streven gelukt. Wagens bloemen en sieraad tot opschik der feestelijkheden, welke de overweldiger aldaar gaat vieren, zijn per spoor te dier plaatse gezonden!” Zoo heeft doktor Van den Broeck bij gebuur Lemmens meegedeeld. “En te Antwerpen zijn de D volop de Vlaamsche taal aan ’t leeren, om de schoonste plaatsen uit te visschen.” En …
Deze laatste dagen hebben de Verbondenen getoond dat ze in staat zijn door te breken. Een 80-tal Fransche vliegers zijn ten N van Maubeuge in samenwerking met het leger tot een aanval overgegaan, die zulke ontsteltenis in de D. rangen verwekte, dat gevluchte strijders zonder wapens en hoofddeksel in Enghien zijn aangeland. JB.Bellekens, die zijn rondte –hij is stroosnijder –bij de boeren overal wat hoort, zegt vernomen te hebben, dat de D. krijgers het tegenwoordig leven dood beu zijn en de oorlogsverklaring van Holland als een weldaad zouden beschouwen, wijl het in de van hun droeven toestand daardoor zou verhaast worden (dat hij gisteren vele ledige treinen naar Lier toe, zag passeeren)
Broeder Overste van Hamont, met eene boodschap van onze kinderen overgekomen, deelt ons mee, dat ingevolge het in den grond boren der “Falaen” (?) Nederland zijne oorlogsverklaring aan Duitschland slechts heeft weerhouden tegen eene schadeloosstelling van 40 millioen gulden, die D. zou beloofd hebben te betalen. In Amsterdam, zegt broeder O. verder, veroorzaakte het verschijnen eener caricatuur in een dagblad, het vergaan van vermelden boot voorstellend; schipbreukelingen in de golven met de dood worstelend rond het ongelukkig schip, terwijl de bemanning van den duikboot dit vreeselijk tooneel met lach en welgevallen stond aan te staren, -zulke verbittering, dat manifestaties tegen Duitschland plaats grepen.
“De geboortedag onzes Konings (8 April), zegt ons broeder Overste van Hamont, -is gisteren te Antwerpen op buitengewone wijze gevierd : Wel werd door de politie in naam der D. overheid aan de burgers bevolen de vaderlandsche vlag in te trekken, doch op des te uitbundiger wijze gaven deze hunne gevoelens van vaderlandsliefde lucht. Duizenden en duizenden burgers, vrouwen en kinderen met driekleurige linten, strikken en kokarden op kleederen en hoofddeksel vormden zich groepen, die weldra een ontzaglijken stoet uitmaakten. Maatschappijen, gilden, naties vertoonden zich in feestgewaad, waarom de vaderlandsche kleuren vooral uitschitterden. Voorzitters van bonden en maatschappijen, dekens van naties stapten fier aan het hoofd der hunnen, met ‘chapeau-buse’ waarop breede tricolore banden. Alles bewoog zich op deftige en weerdige wijze langs Antwerpens voornaamste leien en straten, wat den overweldiger moet getroffen en verbitterd hebben, daar de vrij opgeruimde Sinjoren zich niet lieten ‘timideeren’ door de aan de statie opgestelde mitrailleuzen.” (Broed. Ov. Is daarvan ooggetuige geweest)
In Lier vernemen wij, wilde politie de vaderlandsche kleur voor de vensteruitstalling doen wegnemen, maar lukte daar niet in, integendeel tooide er zich schier iedereen mee den heelen dag door.

10. Naar Booisschot met brieven. Voort naar Aerschot (per fiets van L. Engels). Van af Pijpelheide tot op ongeveer één kilom. voor (W.waarts van) de spoorwegen is geen spoor van strijd of van verwoesting te bespeuren. Doch van geheel het gehucht tegen, en verder links en rechts van de prov. baan rond “Den Liter” is slechts een enkel huis aan de vlammen ontsnapt. We vernemen dat dit eenig gespaard huis op grond der gemeente Ramsel en dus in de prov. Antwerpen staat. De meeste muren dragen geen sporen van ballen of andere projectielen; rond den spoorweg echter wel, en sommige muren zeer veel. De verwoesting rond de vertakking van den spoorweg Aerschot – Antw. – Herenthals – Diest, toont dat hier een heete strijd heeft plaats gehad: de holle ijzeren paal van een wegbord aan de splitsing der steenwegen naar Ramsel en Lier is uit de richting van Ramsel, van vier kogels doorboord. In ’t veld links tegen den steenweg naar Ramsel is men een kuil aan ’t graven. We twijfelen niet of men is er ontgravingen aan ’t verrichten, te meer wijl nevens den kuil eene onkennelijke, langwerpige massa, vermoedelijk lijken, ligt. We zouden gaarne nader gaan zien, maar de sombere gezichten der D. wachten aan het spoor, en de vrees van weerhouden te worden, beletten ons de overblijfselen van onschuldige martelaars te naderen. Uit den mond van één van 3

Bl.84.

Waalsch sprekende buitenlieden, die wij even voor het spoor naar Diest voorbijsteken, hooren wij de woorden….mort….fils (dood…zoon). Hier en daar wijst een kruisje van stokken of latjes de rustplaats aan van een held. Nader bij de stad en rond het Damiaangesticht hebben de huizen, evenals dit gesticht, minder geleden. Het oude “Withuis” is weinig beschadigd, maar de villa in den hof nog al erg. Over de brug der Laek, in de Mechelstraat, zijn de huizen links en rechts uitgebrand. We gaan in ’t eerste rechtgebleven huis (7e of 8e rechts over de brug) eenige verversching nemen. Daar vernemen wij :
Dat de inval den 19e Aug. langs de steenwegen van Ramsel, Langdorp en Scherpenheuvel is geschied; dat de eerste groep invallers tot de Groote Merkt doordrong onder het afvuren van ’t geweer, maar de 2e groep bij haar intrede in de stad onmiddellijk begon te breken en te branden, -dat de eigenlijke strijd het hevigst heeft gewoed aan ’t vereenigingspunt der spoorwegen op de baan naar Lier, de 18e en 19e Augustus, en de brandstichting, plundering en moorderij heeft plaats gehad den 19e , 20e en 21e Aug. : dat de D. beweerden dat hun legeroverste door den zoon des Burgemeester werd doodgeschoten, en zij daarom den Burgemeester, diens zoons en broeder onmiddellijk hebben gefusilleerd; dat bij de schouwing in het lijk des oversten een D. kogel werd gevonden en daardoor de onschuld des betichten afdoend was bewezen; -dat de D. al de manspersonen die zij ontdekten, op de Groote Merkt bijeenbrachten, in rij schaarden en al tellende den 3e telkens afzonderden en wegleidden; -dat 75 van deze ongelukkigen hun eigen grafkuil hebben moeten delven, en op den rand ervan geplaatst, met de achter hen opgestelde mitailleuze er werden in neergeschoten; -dat een jongeling, in deze buurt woonachtig, zich bij die slachting bij tijds liet vallen, den doode spelende, zag dat de naast hem neergevallen kameraad nog kreunend, met bajonetsteken verder werd afgemaakt, en hij, als bij mirakel, aan levende begraving ontsnapte; -dat van eene enkele familie 17 leden, dat het hoofd uit het “Gulden huis” (of Gildenhuis ?) met 3 zijner zoons, andere vaders met 2 zoons, zijn doodgeschoten; dat er uit de Peterseliestraat slechts 5 manslieden door de vlucht aan de dood zijn ontsnapt; -dat een man, vader van 7 kinderen, woonachtig nabij de vermelde vertakking der spoorwegen, bij de invallers tegen hunne gewelddaden protesteerend, door hen oogenblikkelijk werd aangevat, vreeselijk mishandeld en aan een voorthollende wagen gebonden, en men later zijn lijk in eene weide heeft gevonden; -dat men voortdurend kuilen heeft ontdekt, die van 2 tot 12, tot 30 lijken bevatten; -dat men tegen den steenweg naar Ramsel in een kuil nu weer 10 lijken heeft ontdekt, maar dat men vandaag slechts 6 lijkisten derwaarts heeft gevoerd; -dat eene vrouw bij het lijk van haren man geroepen, bevel kreeg hetzelve te begraven; -dat men denkt dat het getal gedoode burgers nader bij de 400 dan bij de 300 zal bedragen; -dat 230 huizen, ongeveer 1/3 van al de woningen, in vlammen zijn opgegaan; dat de Mechel-, Boomgaard-, Amer- en Theof. De Beckerstraat door ’t vuur het meest zijn geteisterd; dat eerloos vrouwvolk uit de Gracht (nu Nieuwstraat), oa. een vrouw wier man of zoon gesneuveld is, en van den Molenberg van ’t begin tot heden met den vijand heeft samengespannen en veel tot verklikking en misdrijf heeft bijgedragen, -dat op dees oogenblik minstens nog één, waarschijnlijk 2 of 3 van de eerst binnengevallen wreedaards in de stad verblijven; -dat een 35 jarige, zwartharige, tamelijk magere vrouw, die te Veerle met vader of moeder winkel en herberg houdt, over eenige dagen, (aan de lieden bij wie wij ons hier bevinden) heeft verteld, dat, tijdens de verwoesting van Aerschot, 30 D. 3 dagen bij hen zijn ingekwartierd geweest, en zich fatsoenlijk hebben gedragen en niet het minste hebben miszegd of misdaan, en, dat één dier soldaten haar heeft gezegd, dat zij D. vooruit wisten wat ze te Aerschot hadden te verrichten, en dat dit bevel stipt is uitgevoerd. -Een man met terughoudend voorkomen, dien wij bij de ingangpoort (het huis draagt voor uithangbord “In den nieuwen Blok”) ontmoetten, treedt binnen: ’t is de baas des huizes, wiens leven ook aan een draadje heeft gehangen: bij zijn vlucht werd de klak op zijn hoofd door de invallende bende doorschoten. (Ons meegedeeld door zijn vrouw.)
Van aan de Koeimerkt tot aan de Demerbrug zijn alle woningen afgebrand of in puin; op de Groote Merkt ongeveer de helft, alsmede het stadhuis waarop wij een nieuw dak bemerken. De straat van de Groote – naar de Verkensmerkt heeft weinig geleden; deze laatste plaats is erger gesteld : vele en meestal de hoogste huizen liggen in puin of uitgebrand. Voorbij de laatste woningen links tegen den steenweg naar Leuven ligt in ’t open veld, op ongeveer 50 m. van den steenweg, eene begraafplaats met een kruis op en met beplanting omgeven. Hier is het waarschijnlijk dat het wreedste toneel, het fusilleeren der burgers heeft plaats gehad. Wat verder tegen den overweg van ’t spoor nog een groot, zwart kruis zonder afsluiting of omplanting. Van den grooten steenweg bemerken wij in Gelrodedorp geen sporen van brand of verwoesting. De herder der parochie rust daar als martelaar. Aan den kleinen steenweg van Betekom naar Wesemaal zijn al de woningen afgebrand en in puin. Op deze hoogte hooren wij op dit oogenblik (15 u.B.tijd) duidelijk kanongebulder. De 2 eerste huizen van Wesemaaldorp rechts tegen den steenweg, liggen in asch. Van de kerk af komt een stijve zestiger, zonder eens op te kijken, voor ons dwars over de groote baan heengestapt; hij draagt een vest, boven op den rug daarvan lezen wij :”MUNSTERL…” ’t is nog een van die ongelukkige weggevoerden! –Bij den uitgang des dorps zijn omtrent al de woningen afgebrand. Het huis tegen den Leuv. steenweg, waarop die van Rotselaer met de nabijgelegen woningen en al degenen tegen den steenweg naar Rots.-dorp, op enkele uitzonderingen na. In dees dorp, -zegt men ons-, zijn tweemaal burgers aangehouden en meegevoerd : De 1e groep onder welke zich ook vrouwen en kinderen bevonden,

Bl.85.

Werd den 19e Aug. mee naar Leuven gevoerd, welke stad in vlam stond, en dan voort naar Brussel, van waar zij na 5 dagen, door tusschenkomst van ’t stadsbestuur, mocht wederkeeren; de 2e groep, uitsluitelijk mannen, werd naar Duitschland gevoerd; 2 leden dier groep zijn doodgeschoten, enkelen zijn ginder gestorven; de ongeveer 45 overigen zijn na 5 ½ maanden weergekeerd. De vrouwen en kinderen die na deze wegvoering der mannen te huis werden aangetroffen, werden met het gezicht naar den muur en de armen omhoog in de kerk eenen nacht opgesloten. De kerkkoster wiens vrouw bij den inval op haar uiterste lag, heeft het dorp niet verlaten, maar is vreeselijk geplaagd en mishandeld. Het lijk zijner vrouw, wier dood de barbaren zeker werd verhaast, mocht niet in de kerk gebracht worden, maar toch kerkelijk, ttz. met aanwezigheid van den priester op ’t kerkhof begraven worden. Met den revolver op hem gericht leidden de D. den koster rond in alle hoekjes en plaatsen van de kerk en pastorij, waarbij hij dikwijls kaarsen moest ontsteken. De eerw. heeren P. en Onderp. werden mede naar Duitschland gestuurd. De kerk bleef gespaard dank aan een plots bevel tot vertrek. Ruim 40 huizen van deze gemeente zijn afgestookt en meer dan 30 burgers gedood. Een oude door een schot getroffen sukkelaar die nog teeken van leven gaf, werd in gedwongen bijwezen zijner schoondochter en kleinkinderen met lanssteken afgemaakt; dan stak men hunne woning in brand. Een brave bemiddelde jongman werd, samen met zijn broeder neergeschoten en dan tegen een vlammend huis neergesmeten, waar men zijn lijk half verkoold weervond. Enkele andere gedoode inwoners werden in brandende huizen geworpen.” (ons textueel meegedeeld in eene herberg tegen de brouwerij)

Tegen den steenweg van Werchter naar Wackerzeel liggen alle huizen in asch. Naar men ons verhaalt, werden hier te Wackerzeel 57 huizen afgestookt en 12 burgers, waaronder 3 vaders met eenen of meer zoons doodgeschoten. De bewoners werden er ook in de kerk opgesloten, vervolgens naar het brandende Leuven en van daar nog verder weggevoerd in D. wagens met lijken. Een man van Wespelaer met andere jongelingen in een kelder ontdekt, mochten na wat korveën en knevelarijen heengaan, maar werden onder Rotselaer opnieuw aangehouden en aan kanons gebonden, meegevoerd; ’s morgens werden er 3 van hen doorschoten en een 4e doorstoken weergevonden in een kuil op ’t veld. De kerketoren is een weinig beschadigd door granaten. Van 19 Aug. tot den val van Antw. heeft de vaderlandsche vlag 2 poozen op dezen toren gewapperd, bij iederen wederkeer der Belgische soldaten.

Van Wackerzeel tot aan den spoorweg te Wespelaer zijn alle gebouwen, pachthoeven, rentenierswoningen, steenen windmolen in asch gelegd. Op den draai aan den steenweg naar Thildonk, ligt een graf dat het overschot van eenige D. bevat. De statie van Wespelaer met afhankelijkheden en aanpalende gebouwen uitgebrand en in puin. De dorpskom met de kerk heeft niet veel geleden. Even buiten het dorp, op het hooge vlakke veld tusschen steenweg naar Haechtstatie en Boortmeerbeek, -en het park met afhankelijkheden van ’t kasteel van Wesp. (op 50 m. van den steenweg is voor de gesneuvelden eene nieuwe begraafplaats aangelegd.

Nabij den buurtspoorweg Haecht-Brussel liggen alle woningen in asch of puin. 700 tot 800 m. (volgens onze schatting) W.waarts van den buurtspoorweg, en op 125 m. van den buurtsteenweg naar Boortmeerbeek – op het hoogste punt van Boortmeerbeek-Laer, is ook een kerkhof aangelegd voor de in den omtrek gesneuvelden. Naar mededeeling der grafmakers (Frans Van Rijmenam) rusten hier 146 Belgen en 46 D. De plek is met ijzeren palen en gevlochten draad omgeven en door de gemeente met mastjes omzoomd, die de D. door eene andere haag willen doen vervangen. De weg die van den steenweg naar deze begraafplaats leidt, is met eene dikke laag puin aangelegd, juist alsof hier druk verkeer naar deze eenzame plaats wordt verwacht.

Slechts één burger en dit te wijten aan eigen onvoorzichtigheid –hij ging bij ’t naderen des vijands achter een gevel uitkijken –is hier door een schot gevallen.

11. Een vliegtuig van Z naar N trekkend, wordt langs den kant van Lier opgemerkt.

12. Daar de schoolwet van 1914 -verplichtend onderwijs- bij de heropening der scholen na het Paaschverlof in werking treedt, brengen de ouders ons de kaarten ter inschrijving hunner zoons, zoo dat de overweldiger door te veel last met volwassenen, het jonge geslacht, school en personeel toch gerust zal laten.

Morgen moeten alle mannen van 17 tot 28 jaar voor de D. overheid weer verschijnen te Beersel. Men zegt dat op den molen aldaar 1000 kg. meel is gestolen, alsook eene zekere hoeveelheid op den ouden molen te Putte.

13. De luchtheld, Jan Olieslagers, is eergisteren boven Lier verschenen en heeft (door strooibriefjes) de bewoners aangemaand rond de spoorwegbrug over de Nethe aan Nazareth weg te blijven.

Bl.86.

Uit wraak omdat hij 2maal door de D. werd gekwetst, heeft hij gepoogd de timmerwerf voor onderzeërs te Hoboken in de lucht te doen vliegen (deels gelukt) en zou hij nu trachten de vernoemde brug te vernielen. Aldus meegedeeld door J.B.Bellekens.

14. Lieden van den Gangelberg zeggen dat er in den afgeloopen nacht en den vroegen morgen veel beweging van D. op den steenweg is waargenomen. 9.30 u. Twee auto’s, in den 1e 4, in den 2e 2 D. krijgers, snorren in de richting van Aerschot voorbij. D. soldaten gelast met boodschappen tusschen Lier en Heyst en misschien verder gelegen posten, schijnen op onze “Hei” al goed geaard, stoppen en blijven soms uren pleisteren bij Aug. Lemmens en andere bazen, kuieren per fiets heen en weer, lachen en praten als op uitstap voor plezier.
Deze laatste dagen passeerden hier veel vreemdelingen, meest jongheden van beide geslachten, te voet of per rijtuig, met of zonder pakkage, vermoedelijk voor ’t groot deel studenten met familieleden. (wijl ’t vacantie is)
Van alle praatjes : 1. Op de uitverkoop in de Gildezaal heden morgen wist iemand te vertellen dat er geene bloem blijft afkomen. – 2. Kar. Gepts had vernomen dat de D. over de IJzer en niet meer tegen te houden zijn.- 3. Vrouw Aug. Lemmens : “Reizigers hebben bij ons verteld dat in Mechelen maar 30 D. blijven. Bij hun vertrek hebben de oversten aan den hr. Burgemeester en aan Kard. Mercier gevraagd of zij beloven in te staan voor de veiligheid van deze zwakke bezetting, die gelast is met de bewaking van het arsenaal. De Kardinaal zou bevestigend geantwoord hebben. Te Antw., waar men diezelfde waarborg verlangde, heeft de hr. Burgemeester geantwoord : “Gijlie zijt hier meester; wij nemen niets op ons!”
Een brief van Frans Busschots, met kameraden den 13-3-’15 vertrokken, meldt hunne aankomst in Frankrijk! Adres : “Fr. Busschots, sold. 6e comp., 1e pelet., Valoynes (Manche).
Een uit Vliss. weergekeerde vluchteling bericht dat het met moeder en familie daar goed gaat, dat koz. Leonard al eenigen tijd in de loopgraven dienst doet, en dat broed. Isid. zich gereed maakt om af te komen.

15. Juf. Celst. legt ons het gekonkel uit van den hr. gemeentesecretaris in zake eener aanstelling van een dienstdoende ond. te Putte. De heeren dokt. Reusens en notaris Mert, op wier hulp Burgem. en raadsleden rekenen, blijven afwezig, laten iedereen in den steek en verslechten den politieken toestand der partij. Een Belg. soldaat die bij Hellemans te Putte ingekwartierd is geweest, en deel genomen had aan de uitvallen rond Demer en Dijle, trad, nadat de D. teruggedreven waren, met eenige kameraden te Werchter de verwoeste Kerk binnen en troffen daar het groot Christus (kruis)beeld aan in kostuum van een Belg. soldaat.
De veldwachter van Beersel zegt ons, dat het “Kruispunt” ook met wachten bezet is. Heden hebben wij op den uitverkoop van bloem, in de gildezaal, ontvangen: 6 kg. grijze bloem aan 0,52 fr. en 2 kg. rijst aan 0,75 fr. Aan de 208 huisgezinnen onzer parochie onder Berlaer zijn uitverkocht : 1.600 kg. bloem, 500 kg. rijst en 600 kg. zemelen. (Aan Kar. Gepts betaald voor 55 kg. guano (mest) 14,30 fr.

16. Vrouw Fr. V. d. Broeck aan de stopplaats op Melcauwen heeft heden een brief ontvangen van haren man, waaruit blijkt dat hij op een auto bij een bevoorradingsafdeeling dienst doet en geen gevaar loopt dan tijdens het verblijf aan het front.
De D. bezetting eischt van de boeren van Berlaer eene levering van 300 zakken aardappelen, van die van Itegem 400 zakken. En volgens de verklaring des veldwachters willen de boeren niet leveren aan 9,50 fr. wijl ze anders tot 13 - 14 fr. kunnen krijgen. Wijl in de laatste weken eene groote massa aardappelen tegen hoogen prijs naar Leuven werd uitgevoerd uit Heyst, Itegem en Hallaer, zou, naar men beweert de wacht op ‘t “Kruispunt” slechts dienst doen om dien uitvoer verder te beletten. En die wacht van ‘t “Kruispunt” geeft het goed af : Gisteren avond heeft zij met het gespan van Hendrik Vermijlen (Riete v.d. Bert), smoordronken op het dorp rondgeslenterd. Eén der soldaten zou gezegd hebben: Wisten de Belgen wat wij weten, wat zouden zij blijde zijn!
Straatnieuws : “Men zegt dat de bezetter eene belasting gaat heffen op de goederen der afwezige eigenaars. -De EHP. zegt, dat, naar mededeeling van den hr Flierackers van Kon.-Hoyckt, die het van een welingelichten heer te Tongerloo had vernomen, de toestand voor de Verbondenen allergunstigst staat. -
Aug. Certiaens, die met vee naar Mechelen was geweest, heeft aldaar vernomen, dat gisteren te Muizen een trein moest stoppen en dat de grond onder zekere wagens weldra met bloed bevlekt was. Een aantal soldaten met een korts daarop volgenden trein aangekomen, die ook moest stoppen, verwijderden de toegelopen nieuwsgierigen en hielden de plaats afgezet.”
Vandaag heeft het kanon onophoudelijk en buitengewoon hevig gebulderd, ieder meent meer in Z. richting dan vroeger.

17. We vernemen bij Corn. Bogemans dat de door de D. geeischte belasting op de afwezigen heden te Berlaer wordt toegepast. Zijn verwezen : Mr Van Dijck, Berlaerhof, tot 3000 fr., de hr. burgemeester (denkt men) tot 800 fr., dame wwe. Cornelis tot 700 fr., Vict. Daems, hr. Sloot en anderen tot sommen in evenredigheid met hunne goederen. Heer doktor Van Hoof, schoonzoon van dame Cornelis en heden haar huis bewonende en voorwendend dat dit huis het zijne is. Kreeg ten antwoord : “Niet waar heer, dat is uw huis niet. De hr.dd burgemeester door den hr. Van Dijck aanzocht de geeischte som te verschieten, was met dit verzoek weinig gevleid, zegt men.
Heden voormiddag worden de opgeeischte aardappelen door de Berlaersche inwoners onzer parochie ter Gildezaal gevoerd met paards-, ezels-, hondenkar en kruiwagen.

Bl.87.

We zien achter elkander passeeren; Emiel Heylen, Jan Jacobs, Fr. E. Nauwelaerts, wwe. De Cuyper, Jos. Jacobs en anderen.
Heden voormiddag te Putte, rond middag te Beersel en in den namiddag te Schriek zijn om voor de D. overheid te verschijnen, al de jongelingen van 1892 tot 1897 opgeroepen, alsmede de burgerwachten. Corn. Bogemans vertelt ons nog: “ Twee jongelingen (een zoon van Aug. Goovaerts en van Alf. Maris), de 1e met hout geladen, de 2e zonder vracht, en zoo men zegt teenemaal vreemd aan diefstal, -werden Dinsdag avond door D. ontmoet, die hun bevolen te blijven staan. De 2e zette het op een loopen, maar kreeg een kogel na. Om vrij gelaten te worden, maakt Goovaerts den andere bekend. Beiden werden aangehouden en met hunne vrouwen naar de wacht ter statie van Berlaer overgebracht. De vrouwen mochten van daar terugkeeren, maar de mannen werden naar Heyst gevoerd en vervolgens naar Mechelen”.
Vandaag van 16 u. tot 18 u. uitverkoop van wit brood door het Steunkomiteit in Holland aangekocht. De 400 brooden hadden al spoedig hunne koopers gevonden aan 0,56 fr. ’t stuk : 1 brood voor 2 of 3 pers. -2 br. Voor 4 en 5 p., enz.
Broeder Overste van Hamont brengt ons bericht dat Paula van bij hr. Housmans naar St.Salvator is overgegaan.
De “Nieuwe Gazet” van 18e dezer geeft een omstandig relaas over het in den grond boren der Nederl. stoomboot “Katwijk” op 14/4, in de nabijheid van het Noord-Hinderlichtschip door een onbekenden duikboot. Dit schip met eene lading graan uit Baltimore, werd ondanks alle voorzorgen en zonder voorafgaande verwittiging plots in den grond geboord.

18. Eenige jongelingen van Beersel (Corn. Vermijlen, Th. Docx, Jos. Aerts) die na terugkeer van de kontrolvergadering aan het twisten en vechten geraakten, werden heden morgen door de D. aangehouden. Allerlei bekendmakingen hangen aangeplakt.

19. De veldwachter brengt ons ter bestelling met de ll. (= leerlingen) tal van oproepingskaarten voor de revue. Als burgerwacht dienen te verschijnen al de jongelingen, die bij de 1e oproeping in Aug. ll. ingeschreven zijn en dienst hebben gedaan.

20. Louis Vetters van Lier weergekeerd, vertelt dat in stad alle verkeer per rijwiel, bij plakbrief, verboden wordt, zelfs aan hen die in bezit zijn van een pas; met moeite konden enkelen, die zich per velo naar hun werk begeven, heden nog doorgang bekomen. In den namiddag vernemen wij uit alle richtingen, dat het veloverkeer het heele land door, zoo ’t verbod luidt om misbruiken te voorkomen, -van af den 21e dezer opgeschorst wordt. Personen echter wier bedrijf het gebruik van het rijwiel vordert, zullen vermoedelijk tegen goed in regel zijnde bewijzen, voor verkeer binnen hun werk- of reiskring, paspoorten bekomen.
Onze geburen, Jul. Nauwelaerts en de veldwachter hebben vernomen, dat Oostenrijk den oorlog aan Italië heeft verklaard en dat Nederland ook op het ingrijpen staat.
Ten gevolge van de tallooze diefstallen, van verdenking en betichting, van ontmoediging door nood, die hier en daar begint te nijpen, van het warme weder dat korzelige lieden naar buiten en elkander in den weg jaagt, -ontstaat overal twist, krakeel, ruzie, straatlawaai, dat wel eens tot botsing en grove feiten aanleiding geeft (Nmevt en Svgl – Sbkv en geburen – Stb en Smbj – Smidstr. – Lsdvl en geburen Houwstr.)

21. Vrees en onrust maken zich al meer en meer van onze bevolking meester. Deze gaat ontstemd en gedrukt onder al de knevelarijen die de dwingeland gedurig uitvindt: Revue passeeren van dienstplichtigen en burgerwacht, -telling en inschrijving van alle paarden, vrachtwagens, paardsgetuig en kortsnadien monstering der paarden naar de letter van dit bevel, -dreigen met ongehoorde straffen tegen het houden van ongeringde duiven, -opeischen met geweld van aardappelen, moeilijkheden en boeten bij verkeer na 9 u. ’s avonds (Alf. Van Dijk), -schorsing van vrij verkeer per rij rijwiel, enz. enz.
Naar Heyst om vernieuwing van pas : Ingevolge de jongste maatregelen tegen het verkeer per velo, krijgen wij slechts een pas voor verplaatsing per tram of gespan (Vergad. in Schoolstr. te Lier).
Vrouw Aug. Docx zegt ons, dat men vandaag voor de vaste waarheid heeft verteld, dat Italië reeds in strijd is, -dat het deelnemen, al of niet van Holland vandaag beslist wordt, -dat ontelbare auto’s met mitrailleuzen naar onze N. grenzen zijn vertrokken, -en dat de D. tegenwoordig kwaad, misnoegd en niet meer aan te spreken zijn. -Holland zou 70 millioen schadevergoeding vragen voor de “Katwijk”. -Kar. Gepts heeft vernomen, dat de groote Kempische banen -niet de kleine- of zijsteenwegen -in regel gebracht zijn tot goed vervoer, waaruit men besluit, dat zulks wijst op gebeurlijk schielijken aftocht -dat de D. vandaag bij baas Verschuren van ’t “Kruispunt” huiszoeking hebben gedaan naar aardappelen en terzelfder tijd twee rijwielen hebben aangeslagen en meegenomen, waarschijnlijk van vreemde personen; die tengevolge van de nieuwe maatregelen hun rijwiel aldaar hadden geplaatst.
Oude, afgelegde kleedingstukken door meer gegoeden geschonken, zijn tot bedeeling aan de meest behoeftigen, toegekomen. De lijst der behoeftigen die bij de 2e bedeeling verlangen in aanmerking te komen, bevat 73 namen.

wordt vervolgd

Ons Oorlogsdagboek 1914-1919

door Jan De Belser

deel 12

Bl.88

22.   Na afloop der vergadering van ’t onderw. personeel, -zegt de hr. Coenen, onderw., (zoon van den hr. Politie-commissaris (?) -van een D. onderofficier gehoord te hebben, dat onder de Eng. Koloniale troepen aan ’t front, Indianen zijn die bij nacht door de schildwachten zeer geducht worden : Bij dag vertonen zij zich niet, maar des nachts sluipen zij, zonder gerucht te veroorzaken, op handen en voeten langs den grond en weten, op meerdere meters afstand een soort zwaard of groot mes met zooveel behendigheid in juistheid op den vijand af te werpen, dat zij zelden hun doel missen. Zulk eene kleine groep zou, naar mededeeling van Aug. Lemmens, een afdeeling Eng. van 60 krijgsgevangenen uit de handen des vijands verlost hebben.

Nu schier alle bouwvallige muren neergehaald zijn, overziet men beter wat al grote uitgestrektheid door het vuur werd verwoest. Aan de Leuvensche poort zijn D. krijgers stukken van het zware ijzerwerk der oude brug, die reeds uit ’t water zijn opgehaald, bij middel van windassen op wagens aan ’t laden. De patroon uit de tramhalt deelt ons mede dat door ’t mislukken van het springen, de spoorwegbrug over de Nethe nog bestaat.

Vit. Panis verleden week uit Holland teruggekeerd, brengt ons de groeten van Mr. Horvers uit Tilburg, en verzekert ons dat Nederland voor het verlies der “Katwijk” weeral is schadeloos gesteld.

Het houten kruis op ’t graf van de D. krijger te Kon. Hoyckt aan de tramlosplaats, is door een sierlijk arduinen gedenksteen, met opschrift, vervangen. Zekere Verschueren, uit de Wouwerstraat te Heyst, dien wij tot reisgezel hebben, verzekert ons dat deze krijger, bij ’t 1^e patrouillegevecht op Gangelberg (27 Aug.), doodelijk gekwetst, tegen een eik in ’t boschje tegenover het kasteel van mr. Moretus, op enkele met. van den steenweg was achtergelaten, vanwaar hij -zooals hooger gezegd werd, op een armoedig karken ter berechting naar den EHP. van B-Heikant is overgevoerd. Onze gezel deelt ons nog mee, dat in den nacht van dins- tot woensdag bij zijn gebuur Jan Hens twee beste koeien, die zeker 1300 fr. waarde hadden, zijn gestolen. Voetsporen van 2 personen en van pooten zijn gevonden door veld en baan, langs den Kiezelweg, over de spoorbaan op Heesten, tot aan “het Zand” te Itegem. Men heeft bij verder zoeken de dieren bij een beenhouwer te Kessel geslacht weergevonden ; deze had ze gekocht voor 700 fr.

23.   Men noemt als een der twee koeidieven Smsl, die verleden vrijdag, voor een dergelijk feit op Beersel-Dries, te Mechelen tot 2 maand gevang werd veroordeeld.

Daar de 300 zakken aardappelen door de D. geëischt te Berlaer niet zijn ingeleverd, zal het aanvankelijk gevraagd aantal (500) zakken gevorderd worden, desnoods door huiszoeking bij de boeren.

24.   Zoo ’t schijnt zitten in Heyst veel Duitschgezinde Belgen. Onder de voornaamsten wordt genoemd St.K aan de statie, die men denkt veel zaken te verklikken. Leonard Aerts verhaalt ons een listigen trek door Tv.j en Stw.j gespeeld om te weten of StK inderdaad plichtig is. Beiden gaan in ’t café van … nabij ’t buffet aan een tafel zitten, ’t gezicht naar den waard gekeerd, met half luide stem, klagend over hunnen droeven toestand. “Ik weet nog een middel om wat te verdienen -zegt de 1^e en daar is veel winst en niet veel gevaar bij, maar zwijg : de boeren mogen geene jonge vaarsen (kalveren) meer verkoopen; velen van hen hebben er geen eten voor en zouden geene verkoopen; hewel ik heb er 7 gekocht; die worden van den nacht geleverd, seffens geslacht en naar Brussel gevoerd”. “Dat is een gedacht, kon ik ook maar een gespan krijgen!” “Zwijg nu, anderen zouden ’t kunnen hooren.” ’s Morgens vroeg, voordat het licht werd, kwamen 7 D. bij Tvj een huiszoeking doen. Alle twijfel nopens de gezindheid van baas St.K was weggenomen : Hij alleen had het gesprek van achter het buffet afgehoord en verklikker gespeeld. De 2 voornoemden met nog anderen beweerden en strooidendat rond. Doch zoo maar iemand beschuldigen, dat mocht niet. De beschuldigers werden gedwongen bij mijnheer St.K hun woord te herroepen of vergiffenis te vragen. En dat gebeurde met al de praters min één : Deze Aug. De Haes antwoordde : “Ik heb het recht te denken wat ik wil, ik heb niet “gezegd” dat hij dit overgedragen had, maar dat ik denk dat hij dit gedaan heeft, en ik denk dat nog.” Daar in de omgeving der statie smeult een hevig vuur.

25.   Vrouw Jef Van Herck, Kegelstr., Beerzel, verhaalt ons al jammerend, dat gisteren, 2 D. op zoek naar aardappelen, op de schuurdeur hebben geschreven : “15 zakken leveren” en er hun daardoor schier niets meer overblijft voor eigen gebruik.

Naar Schriek. We vernemen daar dat uit die gemeente geen aardappelen, noch graan, noch stroo meer mogen uitgevoerd worden. L.Verhaegen van Heyst-Goor verhaalt ons dat ’s woensdaags bij den inval der D. zijn 2^e zoon met een zijner dochters van Bevel naar huis terugkeerend, aan de statie van Heyst werd aangehouden en mee naar Berlaer gevoerd, van waar zijn dochter mocht terugkeeren, maar waar men later in eenen hof het lijk van zijn zoon, ingedolven, heeft ontdekt, borst en buik doorstoken.

16 u. Het D. verken (kabelballon) zweeft weer in ’t Z.

Overal sporen van diefstal : in het klein mastenbosch tegen den “Katerweg” (tusschen de Warande en de hoeve van Liv. VdBroeck) een heelen hoop pluimen en koppen van heel onlangs afgemaakte hoenders. De hoek dennen sparren tegen den beemd (waarin wij op allen afval van verblijf vonden) en tegen den binnenweg van de Waranda naar de Hooge brug is schier gansch verdwenen : afgekapt of afgekerfd of afgezaagd van 2 tot 3 dm. boven den grond, kruin meest achtergelaten.

26.   De EH. Mees, onderp. te St.-Joris Winghe, komt bij ons logeeren. Hij is op reis met zijn kozijn den EHP. van O.L.V.Tielt om diens familie te Wommelgem, en zijne moeder op ’t Kiel (Antw.) te gaan bezoeken. Hij deelt ons eenige feiten en voorvallen mee over den inval des vijands in zijne streek.

Bl.89

“De EHP. van St.-Joris Winghe (kozijn Aug. De Bie) is den 19^e Aug. met eenige anderen aangehouden en meegevoerd, op weg naar Leuven meermaals tegen den muur van brandende woningen geplaatst, om, zoo men meende, gefusilleerd te worden, gedwongen geweest allerlei korveën te verrichten (water aanhalen, paarden laten drinken, enz), te Leuven in ’t Hotel … opgesloten geweest met andere priesters, om daar naar ieders mening de uitspraak en uitvoering van het doodvonnis af te wachten, waartoe elkeen zich bereidde, vervolgens aldaar aan een lichaamlijk onderzoek onderworpen geweest, daarin bestaande dat ze kunnen rechterschouder moesten ontblooten, om te laten onderzoeken of deze geen sporen droeg, nagelaten door de kolf van ’t geweer -de D. immers beweerden altoos en overal dat de burgers op hen geschoten hadden -waarbij de EHP. met reden vreesde, dat men den indruk van bretellen soms voor bedoelde sporen mocht aanzien, en eindelijk, na eenen kruisweg van 3-4 dagen, vrij gelaten. Bij tehuiskomst vond hij zijne pastorij in bezit genomen door een brutalen officier, die aan zijne ondergeschikten de plaatsen tot logeeren aanwees, den hr.pastoor gebood op het verdiep te gaan slapen en ten einde hem te beletten de vlucht te nemen, een schildwacht aan den trap plaatste. Bij het rooven, uithalen en wegvoeren van zijn wijn, werd zoo ruw te werk gegaan en werden zooveel stukken gemaakt, dat de lucht weergalmde van de verwenschingen en godslasteringen die de overste uitbraakte. De burgemeester van St.-Joris Winghe is gebleven bij den inval en met 3-4 notabelen de D. oversten te gemoet gegaan, hen smekend zijn dorp te sparen. Hij kreeg de gewone beschuldiging voor antwoord “ze hebben geschoten”, waarop de burgemeester in ’t Duitsch wedervoer : “Niemand kan op u schieten, al de inwoners hebben hunne wapens ingeleverd, ge zult ze op het gemeentehuis vinden, en zijn dan gaan vluchten; wij alleen zijn gebleven, onderzoek nu.” De burgemeester werd met zijne mannen in hechtenis genomen en moest met hen den nacht onder den blooten hemel op eenen bussel stroo doorbrengen, en het dorp werd gespaard; slechts een enkel huis in St.-Joris Winghe is afgebrand. Korts daarop werd EHP. vereerd met het bezoek van Kard. Mercier vergezeld van Moris Laureys, welke zich in allen eenvoud met hem aan de middagtafel hebben gezet. De EHP.wil van Leuven niet meer hooren spreken. De EHO. zegt verder vernomen te hebben, dat men bij gebeurlijken aftocht voor Aerschot en omstreken fel vreest, wijl de bedreiging moet gedaan zijn, dat Aerschot moet verdwijnen”. Spreker heeft op verzoek van Z.E. den Kard. Een schip vluchtelingen van Antwerpen naar Engeland vergezeld en aldaar met hen verbleven.

27. Ed. Wuyts en Leon. Goovaerts deelen ons mee: “ Wij hebben in Holl. dagbladen hooren lezen, dat de D. aan het IJserfront, nabij Ieperen, ter plaatse “Drie Grachten”, waarschijnlijk de naam van een of twee hoeven, door middel van mijnen, stikkende gassen hebben verwekt, die met den luchttocht meegevoerd, de Verbondenen tot wijken dwongen, waarop zij onmiddellijk een uitval ondernamen, die hen erin deed slagen de IJser over te trekken. Daarna zouden, door een tegenaanval der Verbondenen vreeselijke gevechten met de bajonet geleverd zijn, waarbij de D. het meeste leden”.

Heer Prosp. Cassiers deelt ons een model “ Vaststelling der oorlogsschade” mede. Een prijzenlijst der bijzonderste bouwmaterialen verwerkt is daarbij gevoegd. Inhoud daarvan :

Metselwerk per m³                                                    fr. 24,50

Gew. vorstpannen per loopenden meter                            1,20

Gewoon dak per m²                                                        1,60

Plafoneering per m²                                                        1,10

Bezett. (bepleisteren der muren per m²                            0,60

Vloeren (onkost van de hand) per m²                               0,50

Bezett. met cement v muren (langs buiten) per m²          3,00

Timmerwerk

Grein hout (v deur, venst, dak) verwerkt per m³               115,00 fr

Pitch-pine (vloer)legg. inbegr. per m²                                  3,40

Gewone grein (vloer)legg. inbegr. per m²                            2,40

Gew. kornis per loop.meter (houtwerk gereed zonder zink) 10,00

Zink voor kornis nr.15 per m²                                             7,00

Zinken afleibuis nr. 15 per m.                                              1,50

Zinken afleibuis nr. 14 per m.                                              1,25

Gewoon rolblaf. per m²                                                    12,00

Over den toestand sprekend, zegt hr. Cassiers: “Verleden Zondag ben ik naar Lier geweest. Een D. priester leest mis in de St. Gom. Kerk; ’s Zondags eene mis uitsluitelijk voor de manschappen der bezetting. Nu, zondag morgen, was er in de mis, tot verbazing des priesters, geen enkele D. soldaat te bespeuren. Heel de bezetting was schielijk naar het front gezonden, bij zooverre dat de burgerwacht bevel kreeg den spoorweg, de brug en andere plaatsen te bewaken, in partijen van 30-40 man onder geleide van 2 D. krijgers. Ook uit de meeste andere plaatsen zijn de krijgers vertrokken.”

Alf. Winkelmans en Aug. V.d. Wijngaert zijn ongetwijfeld naar Duitschland gestuurd: Maandag acht dagen zijn zij door hunne familieleden te Mechelen bezocht. Volgens afspraak aldaar zou Aug. bij voorkomende wegvoering eene kaart sturen met de woorden “Een goeden dag aan allen”. Nu Donderdag is zulke kaart bij Jos. VdWijng. aangekomen. Men zegt dat hunne straf in aangelegd beroep voor A. Winkelm. van 5 op 10 maand, voor Aug. VdW. van 4 op 8 maand is gebracht.

Volgens “De Rott. Courant zou sedert zaterdag op het W.front een vreeselijke slag aan gang zijn, waaraan meer D. deelnemen, dan tot heden ergens ’t geval is geweest. De Eng. zouden gerust gezegd hebben : “Laat ze komen!” (Meegedeeld door hr. Jos. Van Roosbroeck, zoon des burgem. van Heyst)

28. J.B. Bellekens heeft van den koster (J.B.Van Echelpoel) vernomen, dat een Amerikaan in auto hier voorbij gekomen (heen en terug) te Beersel tegenbevel is gaan geven tot levering van hooi en stroo, opgeeischt door de D. Op Melcauwen : Verleden Zaterdagavond na 21 u. B.t. kwam de weduwe Vermeulen met hare dochter van Brussel (levering van boter) en mocht over ’t spoor niet passeeren zonder een boet van 15 fr. per persoon te betalen, waartoe zij zich dan verplicht zagen, om na een dag van vermoeienis, haar huis te bereiken.

Bl.90

De D. zijn overal op loop achter aardappelen, meest bij bestellende boeren en vooral bij degenen, die op verzoek der gemeenteoverheid, geene of slechts eene geringe hoeveelheid hebben geleverd.

Felix Vertommen, in gezelschap van Egied Sleeckx, tot onderteekening der stukken “Oorlogsschade” gekomen, verhaalt ons ’t bijzonderste uit zijn vlucht en terugkomst:

“Des Dinsdags (29 Sept) morgen weergekeerd van de Bastijnstraat om mijn vee te voeden, bemerkte ik, daarmee bezig zijnde, de eerste D. en vluchtte met drie runders weg naar de Bastijnstraat. Van op ’t veld tegen den spoorweg bemerkten wij van aan den spoorweg een aantal soldaten in de statie van Berlaer, die wij dachten Belgen te zijn. Bij nader toezien zagen wij dat het D. waren. Dezen bemerkten ons eveneens en gaven teeken te blijven staan. Wij vluchtten echter door het hout weg en lieten daarbij twee rijwielen achter, wij hoorden schoten lossen en kogels door ‘t hout vliegen. Wat later waagde het mijne dochter de rijwielen te halen onder ’t oog van een op den spoorweg vooruitgekomen soldaat”. -Terugkeer : “Toen men ons aankondigde , dat Antwerpen gevallen was, en het volk der prov. Antw. naar huis mocht gaan, haastten wij ons ’s Zaterdags voormiddags (10 Oct.) daartoe. Te Schooten zagen wij de eerste D. Zij laadden een geit en een schaapken op een karken dat door een vrouw gevoerd werd. Toen wij een 2^e hoop tegen gekomen waren, die ons groetten, was de vrees bij mij meest over. Te Lisp liepen de D. zoo dicht dat we er slecht door konden. Op den steenweg (aan den spoorweg) rechts naar de statie stond een wagen met een overste op. Onze Louis en Fons waren doorgereden, maar ik werd door den overste geroepen om te zeggen wie wij waren, van waar wij kwamen, waar we naartoe wilden, en of ik geen soldaat was. Ik zegde alles recht uit. Toen sprak de overste van een papier, ik wist niet wat hij wilde en zegde “neen”. Toen ik een eindje weg was, floot men mij terug en reikte men mij een broodje over, dat ik had laten vallen van schrik, zonder het te bemerken. Aan de hooge brug werd ik bij onze mannen gearréteerd. Ik zegde dat wij van den overste toelating hadden om naar huis te gaan om ons vee te zoeken. Een soldaat die ons toch deed wachten, haalde 6-7 flesschen wijn en deed ons drinken. We deden dat. In de meeste straten brandde en rookte het en was het niet om over of door te geraken van de puinen. Aan de Leuvensche poort lag de tegenwoordige brug al. Wat wij op den weg zagen en hoe de weg met alle dingen bezaaid was tot in de gracht, kan niemand gelooven zonder het te zien. Heele en stukken karren, kruiwagens, stoelen, stukken van meubelen, stroozakken, duivenkevies, velo’s, hier en daar een dood paard, koei of verken of afval er tusschen. Te Hoyckt rond 1 u. werden wij door een patrouille D. tegengehouden. Aan de kerk daar vonden wij al eenige kennissen, maar niemand mocht naar huis, alhoewel wij dit gedurig gingen vragen. Tegen den avond werden op het plein voor de kerk, gereedgemaakte aardappelen gebracht, waar men met 30-40 in de rondte begon van te eten. We mochten niet meer naar huis, maar moesten binnen in een huis tegen de kerk, waar we op stroo konden liggen. Het was er koud. Rond 3-4 u. ’s morgens stond ik op; rond 5 u. mochten wij gaan, maar onze velo’s moesten wij daar laten. Wij mochten ze ’s anderendaags komen halen, maakte men ons wijs, maar bij ons vertrek riep men erbij, dat al degenen die terug naar Hoyckt zouden komen, gevangen genomen en meegevoerd zouden worden. Het hooge veld tegen den Putschen steenweg stond vol wagens en allerlei getuig, het volgend veld vol kanons waar soldaten de wacht bij hielden. Wij gingen eerst naar de hoeve en vonden die ledig. Ik ging voort naar huis. Het huis van Eg. Sleeckx was bewoond door de D., die vroegen mij of ik de baas was. Daar ik “neen” zegde, antwoordden ze mij: “als de baas niet ras te huis is slagen wij alles in stukken. Daar ze zagen dat ik bang was, wilde een soldaat met mij meegaan. Te huis was het aardig gesteld. Tegen de stroomijt was een groote, rosse D. aan ’t stoken dat het vlamde. Toen hij peinsde dat ik waarschijnlijk de baas was, sleurde en droeg hij zijn brandend vuur op ’t hof tegen den steenweg. Op ’t hof en in huis D. De kamer zat vol verkens, schuur en stal stonden vol paarden. Toen de soldaten wisten dat ik de baas was, begonnen zij de koeien, die rondliepen te vangen en brachten die in den stal, waar de paarden uit gedaan waren, den stal vol. Toen ik zegde dat er van mijne moeder bij waren, en hun de hoeve wees, klauterde één van hen op ’t dak van mijn huis en zegde dat hij het huis zag. Dan moest ik met hen alle wagens en getuig waar de steenweg mee bezaaid was, gaan afzien. Op ’t huis van P. Van Dijck zaten 3 of 4 eene D. vlag te steken. De verkens, allemaal groote, werden uit onze kamer gehaald, opgeladen en weggevoerd. Toen kwam men aan mij, ik verstond “koolen”, vragen. Daar ik niet begreep wat ze wilden, en maar voortdeed, vroeg men het opnieuw en zegde erbij om te koken, zoo verstond ik toch. Een D. bleef bij mij om ’t gevraagde te halen of te dragen. Ik dacht dat ze koolen vroegen om te stoven en nam ik een mand en een mes en trok met den D. naar Lo Sleeckx hof, omdat daar dikke en schoone koolen stonden, en bij mij maar kleintjes. Maar toen ik de koolen begon af te snijden, schuddekopte de Duitscher en lachtte hij en zegde “ kolen” om vuur te maken. Dan begreep ik dat hij “hoelie” wilde. Ik zegde hem dat ik geene kolen had en wees hem naar de houtmijt. “ Gij met ons eten “ zegden ze tegen mij. Maar toen alles gereed was werd ik aan tafel vergeten. Als één van hen dat zag, zegde hij: “Kom mee”. Hij ging met mij naar den steenweg waar alles uitgepakt stond en gaf me daar eerst ‘nen zak met rond de 50 kg. bloem en daarna ‘nen zak met 25 kg. suiker en deed me teeken dat ik nu in de pan moest bakken. Maar voordat zij begonnen te koken, deden ze mij de stoof uit de kamer halen omdat het daar te hard stonk om te koken naar de verkens, en die in den huize stellen. Daar van de stoof een pikkel afgeslagen of afgestooten was, bleef ze niet recht, een soldaat zocht gauw twee steenen en de stoof bleef recht. Maar in de schouwmuur was geen opening tot

Bl.91

inschuiven of ook geen steun om onder de buis te zetten. Een soldaat haalde een hoogen melkpot en zette dien achter onder de buis, maar daar dat nog te laag was, legde hij er den kapblok op en de stoof was gesteld. Ik had lage, versleten veloschoentjes aan, de D. bekeken mijn voeten en zegden: “niet gut, doet uit, hier beter, u moet schoenen hebben”. En zij brachten mij een paar laarzen. Daar ik niet veel verstand had van die aan te doen, trokken zij zelven mij die aan, en toen moest ik van hen daarmee eens in de rondte gaan en dan voelde ik dat de polleviën wijd achteruit staken. En zij , met het avontuur dat ze mij gebakken hadden, heimelijk in hun schik, begonnen ze te lachen dat ze schokten, bijzonder toen ze mij als een halve D. het ijzeren beslag der hielen op den vloer zagen en hoorden slaan. En daar ik gezegd had vrouw en kinderen te gaan halen, deden ze mij die botten aanhouden, en het waren er nog al 2 verschillende toen ik ze goed bekeek. Toch draag ik ze nog als ik het paard inspan. Aan de eerste D. in mijn huis was ik al gauw gewoon en eigen, maar later kwamen er nog honderden en honderden, en van alle soorten die er niet pluis uit uitzagen. Dan heb ik nog bange oogenblikken beleefd en mij verborgen in stroomijt en kant, en meer dan eens gewenscht in Holland te zijn.”

Jan Bapt. Bellekens deelt ons mee, dat hij verleden Maandag de militaire vergoeding voor gesneuvelden zoon heeft ontvangen. Deze wordt thans en in het vervolg in de school en niet meer op ’t gemeentehuis uitbetaald en dit zooveel mogelijk in het geheim. Als de D. onlangs van die vergoeding kennis kregen, zegden zij: “ Dat bestaat bij ons niet in Duitschl., dat mag hier ook niet”. Daarom besloot men die vergoeding als hulp van het steunkomiteit te doen doorgaan en kondigt de veldwachter, zooals verleden Zondag, de uitbetaling in het geheim aan en niet meer in ’t publiek of bij plakbrief.

29.   Men zegt dat de D. den geeischten voorraad aardappelen aan ’t inzamelen zijn bij de wwe Vertommen, Fr. Nauwelaerts, wwe Peeters, Gom. Wouters. Jos. Corluy te Berlaer wordt door de D. gedregen met de levering van veel meer zakken, dan van hem gevraagd waren.

Zuster Lucia over “oorlogsschade” sprekend, zegt dat de beruchte chronogram “Wij verstootelingen van den Heikant van Berlaer, we wensen U Eminentie, alle heil”, in den brand der pastorij is verteerd en alzoo het misdadig overtuigingsbewijs, waarvan de stukken met zooveel zorg werden bijeengeplakt, voor altoos is vernietigd.

Doet het vroege sluitingsuur (21 u.) en ’t verbod den spoorweg na ‘t zelve te overschrijden, wegen en banen al vroeg verlaten, dit schijnt de dieven in hun element aan te moedigen. Zoo hooren wij schier alle dagen van diefstal gewagen. Om te voorkomen dat de aardappeldieven hem eene tweede maal bezoek zouden brengen, had Lod. Bogaerts (Boterhoeve) verleden nacht zijne twee knechten, Frans Ceulemans en Jos. Van Rillaer in de schuur op een bed bij tot levering opgezakte aardappelen doen gaan slapen. En zij sliepen er zoo goed en vast bij dat ze de dieven geene aardappelen, maar hunne eigen kleederen lieten meenemen. Hun dichtste gebuur, Pauwel Ver… zegt ons: “ Dezen morgen rond 5 u. kwam Lo Sleeckx bij ons verdwaasd binnenvallen, zeggend : “Ik geloof vast dat er te nacht hier een is afgemaakt ; daar in ’t hout hangen zijn verscheurde en doorstoken kleederen en verder op den weg, kom eens zien”. En ja, het waren kleederen die gansch doorkerfd waren. Maar terwijl we daar half ontsteld en benieuwd stonden rond te kijken, gaat de schuurdeur van L. Bogaerts open, het was daar binnen anders maar duister, en verschijnt Jef Van Rillaer in hemd en onderbroek, vragend: “ Maar ..waar zijn mijn kleeren gebleven? Ik vind mijn “dingen” niet meer!”. En Frans Ceulemans met ernstig gezicht het hoofd bewegend: “ Waar zijn Jef zijn kleeren? Wie heeft die weggestoken?” Daarmee was onze ongeruste nieuwsgierigheid voldaan. Men had Jefs kleeren niet mogen doorkerven, dat is te erg.”

30.   Rond 4-5 u. en bij dichten mist komt hier een auto met D. voorbijgesnord. Leonard Aerts, gisteren avond van Mechelen weergekeerd, verhaalt dat daar bij aangeplakt bericht, toelating tot velorijden wordt verleend, mits bezit van een pas zooals voor het verbod door het heele land wordt verleend.

Meerdere lieden hebben hier in de vroegte het gesnor van een vliegtuig, -eenige zeggen dat het meer op dat van een bestuurbaren ballon geleek –gehoord; de mist belette hun iets te zien. Rond 9 u. zegt Kar. De Cuyper, zweefde een vlieger boven Antwerpen. Een krijger vertelde vandaag bij A.Lemmens, dat al of omtrent al de manschappen van Melcauwen naar ’t front aan de IJzer moeten vertrekken. Hij voegde er nog bij : Zoo Duitschland den “krieg” verliest, zal België en een deel van Frankrijk met de stad Calais door Engeland genomen worden”. De veldwachter heeft vernomen dat een officier der Berlaersche bezetting –’t is een baron of een graaf –zich zoo streng en zoo brutaal aanstelt, dat iedereen hem wegwenscht; voor nen ijdelen niet, voor nen lach, bracht hij de vrouw des burgers (L. De Groof) van Gestel zulken hevigen slag aan ’t hoofd toe, dat ze bijna neersniselde.

Mei 1.  In de mis van 7.30 u. offering van kaarsen, opdracht door een ll., gelegenheidspreek door den E.H.P. Moge zijne wenschen en smeekingen om het einde van den strijd vervuld worden!.

In den afgeloopen nacht heeft het bij gebuur Juul Vetters een B. militair, in burgerkleeding, vernacht. Hij is geboortig van Aerschot, gehuwd met eene vrouw van Boisschot en was bij ’t uitbreken van den

Bl.92

oorlog te Bouchout gevestigd. Krijgsgevangen genomen, was hij met een aantal makkers naar Duitschland gevoerd, en na eenigen tijd opgesloten geweest te zijn tot het verrichten van veldarbeid, onder ’t geleide van 2 D. soldaten per groep, naar pachthoeven gestuurd, wier mannelijke bevolking naar ’t leger is. Op zekeren dag wist hij met 14 kameraden aan de bewaking te ontsnappen, zich een burgerpak aan te schaffen, de grens over te geraken en hier aan te landen. Na bezoek aan zijn familie zoekt hij over Holland terug naar het front te gaan. In Duitschland, zegde hij, is het droevig gesteld: Er is daar niets te zien dan kinderen, vrouwen en ouderlingen. Lieden van 60 jaar en zelfs gebrekkigen zijn onder de wapens. Aan voedsel is er ook gebrek; ’t is onvoldoende en van slechte hoedanigheid. Bij hun werk op de hoeve ontvingen zij hunne mondbehoeften uit de kampen.

We vernemen nog dat een dozijn D. zestigers, wien men in hun land wijs had gemaakt dat ze aan de haven te Antwerpen moesten gaan arbeiden, bij hunne aankomst aldaar in een soldatenpak werden gestoken en daardoor zoo teleurgesteld waren, dat er één of twee een eind aan hun leven hebben gesteld door verhanging; dat de Liersche burgerwacht deze week onder toezicht van twee D. ter bewaking der telefoonlijn is opgeroepen, als straf voor ’t vernielen of beschadigen van één of meer draden; elke wachter zou echter voor 12 uur dienst, 3 fr. uit de stadskas ontvangen; dat een trein die gisteren uit Antwerpen hier passeerde, een 25 tal kanons meevoerde.

2.  Broeder Ov. van Ham gister avond aangekomen, deelt ons mee “dat het verbod van wielrijden over 14 dagen werd gegeven om wille van de troepenverplaatsing : 400.000 man zijn dan van het O.front naar den IJser en meer Z.waarts overgevoerd, deels met 160 treinen over Keulen en Luik. Het zijn de troepen welke bij middel van bommen en mijnen met stikkende gassen gevuld, de Franschen tot wijken gedwongen hebben tusschen Diksmuide en Ieperen. Eene afdeling Fr. en Eng. die niet wilde wijken, maar de verdediging voortzette, heeft zich ten getalle van 1600 man met kanons en munitie eindelijk moeten overgeven, waarop een aanrukkende afdeeling B. en Canadezen met gevelde bajonet den strijd hebben aangevangen en de geslagen bres hebben heroverd.

Uitslag : totale mislukking van ‘s vijands poging om door te breken tot 70 tot 80 duizend D en 40 duizend Verbondenen buiten gevecht en, toestand allergunstigst. Een Antw. officier gehuwd met de zuster eener religieuze van Ham, schreef een der laatste dagen dat de maand Mei zonder twijfel verrassing voor de Belgen zal aanbrengen. Mochte het waar zijn. Wij vieren dat men de macht van 400.000 man hulptroepen onderschat.

Met onze kind. zegt broeder O. gaat het goed ; ze zijn hoogst tevreden bij elkander te zijn. Het vertrek van Paula bij Mr. Housmans is met alle inschikkelijkheid van wederzijde en bemiddeling van Mr. Reighardt en mevr. Duitgenius geschied. Wij zouden volgens de postregeling tussen Holl., Duitschl. en Oostenr. (onlangs) gesloten met onze kinderen kunnen briefwisselen, zoo wij de verzending te Antw. of te Mechelen doen. (densit br. Ov.)

Heden na de hoogmis deelt de veldwachter aan verschillende personen briefjes uit, bericht van het aantal zakken aardappelen, die ieder van hen morgen aan de D. moet leveren. Deze eischen hun volle getal (500) zakken.

Het kanon dondert buitengewoon hevig. (18 u. B.t)

Men zegt dat Aug. Meuris van Heesten, om aan de D., welke zich voor hun vertrek door hem lieten scheren, gezegd te hebben, dat de plaats naar welke zij verzonden worden, aan de IJser gelegen is, naar den overste te Heyst ontboden is, en naar bewering van sommigen eenigen tijd zou aangehouden geweest zijn. “Wel verdiend” hooren wij velen zeggen.

3.   Tal van bekendmakingen (zie …) hangen aangeplakt.

4.  Jan Wauters deelt ons mee : “Dezen morgen ben ik naar Heyst geweest. Er had daar bij den D. overste een onderzoek plaats over inbraak in ‘t hof van Mr. Hanssens te Itegem door D. krijgers. Een jachtwachter bemerkte s’nachts licht in het onbewoond kasteel. Uit vrees voor misdadigers ging hij enige personen in de buurt oproepen en samen trokken ze naar het hof. Op de vraag van den jachtwachter “Wie daar?” werd gevraagd “Zijt gij alleen?” Het wederantwoord klonk : “Wij zijn met nen hoop.” Daarop namen de D. soldaten de vlucht. En nu zegt Jan, waren bij den overste Heyst 3 mannen en 2 vrouwen geroepen om onder de mannen der bezetting bij herkenning de daders aan te wijzen.

Naar gezegden van hr doktor Brems, hr Goffart, oud kommandant, hr Evr. Verlinden van Heyst zou de strijd zoo goed staan dat de verlossing nabij schijnt.

15 u. (B. t.) Een hooge wagen met ijzeren wanden en in ’t grijs geschilderd zooals veel D. wagens, rolt voorbij in de richting van Aerschot en keert rond 18 u. weer, gevoerd door een vrouw. De rechterwand is langs achter doorboord door een twintigtal kogelen. Aug. Lemmens die dit gespan al langer kent, zegt ons dat deze inpakwagen, tenminste in schijn, ofwel bij hr. Hanssens, of in of nabij den “Doornboom” iets is gaan lossen, ben bij Laenen (kapper) of aan diens huis een aantal zakken aardappelen heeft geladen ter bestemming naar Antwerpen, de D. die overal waken en aardappelen aanslagen verschalkend.

(Rond 21 uur onweer met 3 doffe geweldig zware slagen, zonder gerommel, in onze nabijheid wat W.waarts.

5.   Bij een der donderslagen gisteravond is de canada achter den tuin van Jos Van den Eynde (300-400 m. van onze woning) verbrijzeld.

Gedurig rollen er weer velo’s voorbij.Ook het aantal lichte rijtuigen met kleine looppaarden (poneys) bespannen (model en uitzicht van Hagelandsch gespan) de meeste met zwartvale huif waarin op zij en langs achter ruiten tot uitkijk zijn vastgemaakt, en volgeladen met manden, korven of bakken, in elke richting voorbijrollend, neemt met den dag toe. Wij denken dat het meestal kooplieden en handelaars zijn die wij vroeger alle dagen in den trein met zwaar geladen korven aantroffen, en die nu, gezien het onmogelijkheid of moeielijk verkeer per trein, voor het ogenblik poney en licht gespan houden.

Bl.93

Men zegt dat een deel der bezetting van Heyst naar Duitschland is teruggekeerd, dat de mannen bij ’t vernemen dier tijding van vreugde opsprongen als kinderen, dat ze echter naar vrouw en andere familieleden niet mochten schrijven, vermoedelijk omdat ze naar koolmijnen of andere werkplaatsen moeten gaan arbeiden. Dit verbod van schrijven doet bij eenigen het vermoeden ontstaan dat ze over Aerschot en Leuven naar het front teruggezonden, en zoo andermaal gefopt en in hunne verwachting bedrogen worden.

We hooren nog vertellen dat mad. Jos Van Houtven, statie, Heyst, eenen dag zou aangehouden geweest zijn omdat zij aan eenen D. die haar zegde dat hij ging verplaatst worden naar …(?) gezegd had dat die plaats aan de IJser geleden is. Dus gevaren zoals Aug. Meuris

6.  Er wordt ons door een jongeling uit Heyst (Loo) een brief besteld door kozijn Arthur De Belser van Broechem, brancardier aan de IJser, verzonden 8-4-’15. Arthur verblijft met Arthur Peeters, hoofdonderwijzer te Vremde, reeds 8 maanden aan ’t front. Hij heeft in het begin, bij de linietroepen veel gevaar geloopen, veel afgezien en de wreedheden van den krijg bijgewoond; thans, bij de artillerie, bestaat er minder gevaar en is de toestand veel beter, hij tracht en verlangt er zoo vurig naar, zijne in vredestijd dikwijls verwenschte schooltaak te kunnen hernemen. Een geheime koerier is dus weeral in zijn gevaarlijk werk gelukt.

Naar Heyst om een pas. Op ’t spoor staan twee grijzen (oversten) het plaatsen van telegr. of telefoonhaken en draad aan het pasbureelgebouw (huis van weduwe Van Eepoel) door 2 blauwen te bevelen en na te zien.

Notaris Brems van Boisschot met klak op en sigaar in ’t hoofd vraagt een nieuwen pas. Wij worden bediend.

Het aanplakken van overwinningsberichten door de D. stemt het volk weer tot moedeloosheid. “ De D. zijn stellig over de IJser, beweert men bij Aug. Docx; de E.H. P. van Waver had het volk dat al verteld. En, een groep jongelingen, burgerwachten, zitten aan en op den dorpel van het tramstatiegebouw met hangend hoofd en treurigen blik, het uur van wachtoptrekken af te wachten. Zou dat overwinningsbericht weer niet dienen om een zware nederlaag te bedekken?. Wij denken dat vele D. er over denken als wij, maar niet durven spreken. - 18 u. Een prachtige auto, door eenige heeren bezet, met een vlagje aan van geel-groene kleur snelt voorbij in de richting van Aerschot. - 19 u. Men komt ons rondom zeggen dat brieven van het front toegekomen zijn (Karel Nagels, Frans Moras, Leon Aerts, Jos. Van Herck, vrouw Henri Hendrickx, en meer anderen; overal blijdschap). (Naar Fr. Rijmenants, Beersel, verzam.)

7. Vrouw Alf. Van den Broeck zegt ons, dat de brenger van een frontbrief 2,50 fr. gevraagd heeft voor die bestelling. En bij ons haastte hij zich weg, zonder iets te willen aannemen!.

Een reiziger van Lier vertelde gisteren bij onzen gebuur Lemmens: “ In 2 of 3 cafés te Lier worden de dagelijkse veranderingen van de frontlijn in Vlaanderen door vlagjes op een kaart aangeduid. Driemaal daags komen mannen van de bezetting de aanstippingen nazien en eischen desgevals dat de signalen verplaatst worden. Sinds verscheidene dagen zijn er schier geene wijzigingen merkbaar op de kaart. Met dit plan slaan de D. dus het verhaal hunner zoogezegde veroveringen van menige plaats (7 dorpen veroverd meldde deze week nog “Antwerpsche tijdingen”) in duigen. Overal hoort men spreken van overwinningen, hier door de D., daar door de Verbondenen behaald. Van nederlagen wordt gezwegen. Nu is de eer weer aan de Verbondenen: In Lier is een brief aangekomen van de vrouw des burgemeesters van die stad (deze dame verblijft in Holland), meldend dat er een slag , zoo men meent , aan de IJser, is gevallen, waarin 80 duizend Verbondenen en 125 duizend D. zijn buiten gevecht gesteld, 400 kanons en munitie in evenredigheid in handen der Verbond. zijn gevallen. Die cijfers schijnen ons overdreven.

16 u. De auto met het geel-groen vlagje passeert hier weer uit de richting van Aerschot. August Van Hove heeft een brief ontvangen van Felix Hendrickx, dien elkeen lang gesneuveld dacht : Volgens den eene was hij rond Temsche in het riet aan den oever der Schelde, volgens anderen op den dijk eener vaart gevallen. Dit nieuws verblijdt ons grootelijks. Felix zou 2 maand in een gasthuis gelegen en 3 maand tot vollediger herstel op een andere plaats verbleven hebben. Nu is hij weer aan ’t IJserfront.

8. Mr. Frans Uiterhoeven van Kath. Waver brengt ons een bezoek. Op de 2 redoutes te dier plaatse verblijven op dit oogenblik slechts 4 man der bezetting, de overigen zijn naar ’t front gezonden. Een overste der bezetting, in burger gekleed en bij burgers ingekwartierd, heeft door het afdanken van burgers aan ’t werk op de forten, zooveel haat op zich getrokken, dat men ’s nachts een vuurschot op zijn bed heeft gelost, gelukkig zonder hem te treffen. Alle pogingen tot ontdekking des daders blijft vruchteloos, ofschoon zijn naam zou gekend zijn, en hij uit de gemeente niet verdwenen is.

Naar zeggen van één gebuur, zou daags voor het vertrek der D. (te Heyst) naar hun land, een dezer bij A. Docx, zijn vermoeden aan zijn kameraden meegedeeld hebben : “ Weest zeker dat men ons naar de IJser stuurt” en daarop aan ’t weenen gegaan zijn.

De veldwachter deelt ons mee dat de uitslag van een vreselijken slag overal bevestigd wordt en overeenstemt met de hiervoren aangehaalde cijfers.

9. Louis Gijsemans, ( Steenbeek, Beersel) verhaalt ons de lotgevallen van zijn broeder Amandus (Koeisteert, Beersel) : Deze was ’s Maandags (28 Sept. ’14) met heel zijn gezin tot in de Haezendoncken gevlucht. ’s Woensdags wilde hij terugkeeren, daar hij niet verder meer kon ; doch werd door de D. aangehouden, maar omwille van vrouw en zieke kinderen vrijgelaten en toegelaten naar huis te keeren. Aan degenen, die hem zouden arreteeren moest hij zeggen dat hij van den “ hauptman” mocht passeeren. Aan den smid stonden veel

wordt vervolgd

Ons Oorlogsdagboek 1914-1919

door Jan De Belser

deel 13

Bl.94

paarden ; soldaten waren als duivels, met veel gerucht, aan ’t smeden ; voor de pastorij, die brandde, lagen meubelen en andere voorwerpen op hof en straat. De molen, die voorover gestuikt was lag met zijnen staart deels omhoog nog te rooken. Op de woning des molenaars (Aug. Busschots) wapperde eene D. vlag. De D. aan wien hij zegde dat hij van den “hauptman” mocht gaan, zegden hem dat hij maar gauw in een huis moest binnengaan en binnenblijven, dat alle huizen toch ledig stonden. Van zijne woning vond hij deuren en vensters verdwenen ; die staken in de loopgrachten op den berg. Dan trok hij met zijn gezin naar ’t huis tegen de hoeve van Alf. Vermeulen (Kegelstraat). ‘s Vrijdags voor ’t vee aan het gras maaien; werd hij daar als spion door een D. aangehouden, en bij den overste in onze woning gebracht tot onderzoek van zijn gedrag. Alle wegen en straten lagen vol D. Overal en gedurig hoorde hij : “Smit met spioen” … geef hem den kogel…dood en dergelijke bedreigingen. De soldaat Smit scheen van al de soldaten gekend te zijn. Amand, die zijn gedrag aan “Smit” had uitgelegd, moest buiten aan het venster onzer keuken blijven staan, tot dat Smit alle inlichtingen had overgemaakt. Dan moest hij binnenkomen. De mannen in de keuken waren volop aan ’t stoken en koken. Nu en dan kwam er een wacht binnen met orders of om bericht. Van die wachten waren er die boeken uit een boekenkast namen, welke daar stond, en na er in gezien te hebben, die weer ordelijk terugstaken. Toen “Smit” gezegd had dat de man zieke kinderen had, kreeg Amand een groot stuk vleesch; toen ze zagen dat zijn zakdoek te klein was gaven ze hem ‘nen grooten witten doek om het in te doen. Dan werd hij door “Smit” weer teruggeleid en deze zegde hem dat hij bij elken stap naar buiten één zijner kleine kinderen met zich moest nemen. Voor zijne aanhouding was hij van op onzen toren door waarnemers aan het maaien gezien, en als spion verdacht.

(Tegen den avond naar Fr. Rijmenants om 2 met lood beslagen B. proj. Bij ‘t overstappen der prov.baan aan de hooge brug verbergen we ons voor eene patrouille en laten onze vracht bij de brug in de diepte rollen. Gevaar voorbij hebben we veel moeite gehad om alles weer te vinden).

10.  In “Antw. Tijdingen” zien wij dat de “Lusitania” een der prachtigste oceaanpaleizen een dezer laatste dagen op reis van New York naar Liverpool op eenige afstand van de Iersche kust door een D. boot is getorpedeerd, dat van de 2160 schepelingen er slechts 658 zouden gered zijn. Onder de slachtoffers zijn veel Amerikanen.

11.  Over ‘t in de grond boren der “Lusitania” sprekend zegt onze gebuur Lemmens : “ Ja in Amerika zijn er velen van oordeel, dat de beschaafde D. niet in staat zijn de barbaarschheden en gruwelen te plegen, welke de Belgen hun ten laste leggen; maar nu valt er een van die voornaamste ongelovigen de miljardair Van der Bilt als slachtoffer van sluipmoordenaars, wat zullen ze nu zeggen ?

Vandaag wordt voor de 1^e maal door het D. bestuur de uitdeeling der poststukken als op vroegeren voet verricht op onze parochie (gemeente Berlaer) met dit verschil dat men voor de verzending den postbode moet afwachten, wijl de briefbus nog niet in regel is. Bij deze 1^e uitdeeling ontvangen wij per postkaart (afgestempeld Herentals 9-5-15) mededeeling van ‘t overlijden van Karel Janssens oudsten zoon van nicht Josephina te Lille. Facteur Camps die hier vroeger ongeveer 25 j. den dienst gedaan heeft, is weer in dienst. Hij deelt ons mee dat brieven voor Holland slechts op het hoofdbureel te Antwerpen aangenomen worden - overeenstemmend met de verklaring van broeder Ov. van Hamont.

12.  op de alhier heden aangeplakte lijst van de door het krijgsgerecht van Mechelen op 3 april 1915 veroordeelde personen, staan aan het hoofd ;

1) Alfons Winkelmans uit Melcauwen en

2) August V.d.Wijngaert “Gangelberg” - wegens belediging en verzet tegen D. schildwachten Winkelmans tot 10 maanden en V.d.Wijngaert met 8 maanden gevang.

De 1^e groep bedevaarders naar Scherpenheuvel, die wij van het jaar zien passeeren, telt ongeveer 20 man de 2^e groep ongeveer 100 pers. met 2 rijtuigen.

Notaris De Bie uit Holland weergekeerd, zegt dat Italië reeds In den strijd gewikkeld is.

13.  Vrouw Louis Gijsemans deelt ons mee, dat vrouw Louis Augustijnen verleden week te Beersel de militievergoeding (onder vorm van hulp vanwege het Steuncomiteit) van haren man - die als deserteur in Holland verblijft;  ’t zij 159,25 fr. voor 13 weken heeft ontvangen - en hem verleden Maandag in Holland is gaan vervoegen.

Mittes weergekeerd van Wiek. zegt : “Een leurder met touwen en koorden, die heel Vlaanderen heeft doorloopen zoo ver hij kon, heeft in W. verteld dat de Verbondenen bij machte zijn door te breken. De Franschen zouden daar onmiddellijk mee aanvangen, doch de Eng. vinden het beter den vijand op het huidig gevechtsterrein uit te putten, wijl men vreest dat de vijand bij gedwongen terugtocht in België verwoestingen en gruwelen zou kunnen begaan. De getalsterkte der Verbondenen schijnt zoo groot te zijn, dat de oudste Fr. klassen in verlof zijn gegaan.”

14.   De auto met geel-groene vlag die hier voorbijreed, is ook elders te zien geweest. Hij zou een Braziliaansch bisschop vervoeren op onderzoek nopens de gruwelen der eerste invallers, en alzoo ook opgemerkt zijn bij de ontgraving van gesneuvelde soldaten te Lier.

De als voor legerdienst geschikt aangegeven paarden der gemeeenten Booisschot, Hallaer en Heyst werden heden namiddag op de speelplaats der jongensschool te Heyst bijeen gebracht. Van de 36 die er verschenen, zijn er door de D. 35 opgeeischt. Een D. officier, die vroeger als paardenkoopman in onze

Bl.95

streek reeds gezien en gekend was, met een veearts, maakten den keur- of onderzoeksraad uit. Na wat dingen en bieden, klonk het uit den mond des officiers; “ Neem af! “ en nam een man van de bezetting het paard over van zijn leidsman, die zijn onmisbaar en geliefkoosd dier zag wegleiden.

Een boer die 100 fr. aanbood om zijn paard te mogen behouden, kreeg voor antwoord: “Gij het geld en wij het paard.” Echter werden de paarden aan tamelijk hoogen prijs en met gereed geld betaald. De hoogste prijs beliep 1425 fr., de gemiddelde 1100 fr.-1200 fr. Een van de geringste dieren, dat elkeen 500 fr. schatte, werd 800 fr. betaald. Paarden van eerste klas zijn er niet meer , wijl deze reeds door de boeren zelve zijn verkocht, uit vrees dat de D. ze tegen lagen prijs zouden opeischen. Morgen is het te Konings-Hoyckt te doen voor Berlaer, Putte en K.Hoyckt. Gaat dat zoo voort, dan geraken veel boeren zonder paard en gaat er de landbouw fel onder lijden. Aldus meegedeeld door Louis Wijns en boer Hermans ( Slotje).

15.  De paardenmonstering te K.Hoyckt voor de paarden van Berlaer zal eerst Maandag plaats hebben. Leon Goovaerts heeft vernomen dat een persoon uit Lokeren te Antwerpen heeft verteld, dat meerdere personen die stad en omstreken beginnen te verlaten uit vrees …

16.  Men zegt dat de vijand op meerdere plaatsen aangevallen en aan ‘t wijken is. Kanongebulder wordt heden bij poozen waargenomen.

17.  Op de uitverkoop van lijnmeel en maïs (in de Gildezaal) zegt iemand : “ Het is wel oorlog, maar toch blijven er centen onder het volk om bloem, brood en al te koopen wat er noodig is”. Waarop pachteresse Michiels laat volgen: “ Ja, ’t is voor de boeren ‘ne goede winter geweest : ze hebben niet veel moeten koopen, en van de boter en alle andere dingen veel, veel geld gemaakt”. “En die ’t meeste geld gemaakt hebben, zijn dan nog het gierigst, zegde een derde, die willen aan fatsoenlijken prijs dan nog geen patatten leveren, en die zouden de menschen in de stad van honger laten “creveeren”. “Wat groot verschil voor den oorlog en nu, riep er een, de boeren zijn altijd arme menschen geweest, maar die gaan nu heer worden”. “Wel, zegde een andere, dan is de oorlog een goed ding, en toch roepen ze allemaal dat de oorlog maar gedaan was; ik geloof dat er veel aan ’t gek worden zijn”. (Afgeluisterd).

Aug. V.d.Wijngaart van Melcouwen brengt ons ter lezing een brief van zijnen broeder Frans, den 17-4-‘15 uit Valognes verzonden. Uit dit schrijven blijkt dat hij 14 dag. in Rotterdam en 1 dag in Vlissingen heeft verbleven, waar hij de 4^e April middernacht aan boord is gegaan en om 6 u. den volgenden dag vertrokken. Om 17 uur is hij te Tilburg Doks ontscheept, in den trein overgestapt en rond 12 u. ‘s nachts in Folkestone aangekomen. Hier had de keuring tot dienstneming plaats. Den 6^e naar Dieppe vertrokken, ontmoette hij daar bij toeval een 1^e sergeant uit Bousval, bij wien hij in de Walen nog had gelogeerd. Den 7^e dag daar vertrokken is hij op 8-4-‘15 in Valognes gearriveerd. Daar heeft hij een soldaten pak van grenadier aangekregen. Daar ontmoette hij Frans Busschots, Aug. Aerts, Juul Op de Beeck, Frans Salvo en Em. Van den Bulck van K.Hoyckt. Zijn adres luidt : Fr.V.d.W. Centre d’Instruction, 6^e D.I., 12^e comp., 1^e peleton, Valognes (Manche, France).

18.  Uit “Antw. Tijdingen” blijkt al meer en meer dat er over een groot deel van ‘t front vooruitgang der Verbondenen te bemerken is. Bij poozen kanongebulder.

19.  Een reizende passant uit Antwerpen vertelt bij gebuur Lemmens dat een deel der Antwerpsche bezetting gisteren bevel kreeg naar de IJser te vertrekken, dat één der officiers zich naar zijn kwartier begaf en zich door ’t hoofd schoot; dat één zijner ondergeschikten onmiddellijk tot den graad des moordenaars werd bevorderd en met zijne manschappen vertrok.

We zien geen dagbladen meer dan “Antw. Tijdingen” Daarin zien we dat de Ver. Staten het gebruik van duikboten als een onmogelijk middel om den handel van vijanden te verhinderen, afkeuren, en wenschen dat er van torpederen der “Lusitania” vergoeding zal verleend worden, en dat dergelijke feiten niet meer zullen herhaald worden.

20.  Jos. Vermeulen, molenaar op Melcauwen, deelt ons mee ;” Zoo het schijnt hebben er in den nacht van 28 op 29 Sept. ’14 reeds D. voorposten vertoefd in zijn (steenen) molen: “ Des Dinsdag, 29 Sept. richtte het fort van Kessel zijn vuur op vermelde molen. Het 1^e projectiel ging erover heen en ontplofte achter de woning der kinderen Brandts, het 2^e op enkele meters van zijne woning Terwijl zijn zoon Louis, de B. wachten te Berlaer liep verwittigen, dat er zich géén vijanden in den molen bevonden, ontplofte eene 3^e bom in den tuin van het kleine molenhuis op enkele meters van den steenen molen. Naar gelang die verbeterde pointeering was bij een volgend schot de molen ongetwijfeld getroffen en wellicht vernield geweest zooals die van Heestenheide.

August Certiaens, die alle weken in betrekking is met veekooplieden van Diest en omstreken, deelt ons verhalen mede over wreedheden door de D. gepleegd bij hun inval, en van strenge straffen opgeloopen door twee Brusselsche vrijwilligers, die om gemakkelijk de Holl. grens te overschrijden in het bezit werden gevonden van ‘t adres der gebroeders Louis en Edm. Van den Eynde (veekooplieden aan de grensstatie Weelde Merksplas), welke laatsten na 10 dagen hechtenis en dank de rechtzinnige getuigenis der twee andere aangehoudenen in vrijheid zijn gesteld.

21.  Naar de “Koln. Zeitung” uit Bern vernomen heeft, zouden de D. en Oostenr. Hong. Konsul-generaal met hun personeel en 18^e dezer uit Rome vertrokken zijn. Dat belooft het beste.

Bl.96

22.   Van in den nacht tot heden namiddag rollen meer treinen dan naar gewoonte over het spoor Lier-Aerschot. De “Antw. tijdingen” geven als laatsten akte van ’t Ital. Gouvernement, de volgende nota door den min. van Buitenl. Zaken aan de Ital. gezant te Weenen : “Voor deze redenen verzekert en verklaart Italië, vol vertrouwen op zijn goed recht, dat het van af dees oogenblik zijn volle vrijheid van handelen terugneemt en zijn bondgenootschap met Oostenrijk-Hongarië verbreekt en toekomstig zonder uitwerking verklaart.” Italië laat zich door de D. bedreiging ons niet meer afschrikken Het dagbl. “Norod. Allg Zeit” die opzegging door Italië besprekend zegt “dat de provocatie van Russische zijde is uitgegaan en dat Rusl. dan wereldkrijg ontketende.

23.   Die afbreuk van Ital. met Oost.-Hong. mag dus wel een oorlogsverklaring heeten. Een schipper die kolen tot Mol of Gheel bracht voor de handelaars L. en Fr. Heylen deelde Donderdag aan een bediende dier handelaars mee dat in Duitschland het gerucht liep als zouden D. België gaan ontruimen, om wille of uit vrees van besmettelijke ziekte en hongersnood. Een D. soldaat te Heyst zou in denzelfden zin gesproken, maar voor reden gegeven hebben, dat de tegenwoordige troepen verplaatsing alleen dient om de Rijnstreek te versterken. Zou men dan mogen besluiten dat de onvergelijkbare legers des “Kaisers” iets beginnen te voelen of dat ze vreezen wat het Handelsblad van heden schrijft, namelijk dat Italië vele regimenten in ’t N. bijeentrekt om langs Frankrijk het W.front te gaan steunen.

Een raar geval : onze EHO.Boeckx verhaalt : “De EHP. en zuster van Pijpelheide waren uit den brandkoffer voor 20.000 fr. papieren weerden kwijt geraakt bij den inval des vijands. De overste der D. te Aerschot van die weerden in bezit gesteld -spreken weet niet door wie of hoe - gaf daarvan kennis in de omstreken. De EHP. van vernoemde parochie wist den aard, nrs. enz. der titels (ten minste voldoende inlichtingen) te verschaffen en kwam als zo terug in het bezit van zijn goed.”

24.  Er passeert hier een gewoon gespan speelkar, bezet met verschillende personen : 2 dezer laatsten, een vrouw met “Baldersche kap” op ’t hoofd en een D., zien wij reeds voor de 4^e maal; men zegt ons dat ‘t gespan van Snja is, wiens huisgezin voor 9/10 D. zou zijn.

Ten einde in de noodwendigheden der behoeftige en werkende klas te voorzien, en vooral om alle kwaad dat uit werkeloosheid volgt, te voorkomen, hebben meer plattelandsche gemeenten, naar ’t voorbeeld der steden, werk gezocht voor hunne gedwongen stakers. Beersel is één der eerste gemeenten geweest welke aldus hebben gehandeld. Reeds van in Februari zagen wij aldaar schepene Truyts met eene heele ploeg werklieden ’s morgens bij ‘t licht worden uittrekken om grachten langs banen en wegen te ruimen en straten te vereffenen, en dat werk met zooveel nauwkeurigheid en orde bestieren dat het plezier was om zien. De schepene zelf vreesde daarbij niet schop of truffel in water en slijk te hanteeren. Eindelijk gaat men daarmee ook te Berlaer-Heikant beginnen. De werkloozen hebben zich daartoe moeten aangeven. Een lijstje van 48 deelnemers hangt aangeplakt.

25.  Heden morgen werd met voornoemd werk aangevangen in de Steenstraat op de uiterste grens der gemeente Berlaer. De E.H.O. komt aan de leerlingen in de klas mededeelen “dat werklieden wier namen aangeplakt hangen, morgen namiddag van 3 tot 4 u. (op de wekel. uitverkoop van bloem), hun aandeel daarvan zullen bekomen, alsmede de door hen aangevraagde plantmaïs, zonder geld - tegen levering en uitvoering van werk.” Het uit te betalen dagloon zal op die manier niet verdronken, vertuischt of op andere wijze verkwist worden.

Een onzer ll. Emiel Vervloet van Melcauwen, komt ons een bewijs van schoolbijwoning vragen, ten einde toelating te bekomen dagelijks per rijwiel over ’t spoor te mogen passeeren naar school en terug.

Norbert Kempeneers van Schriek, die hier passeert deelt ons mee : dat hij voor rekening der gemeenten Haecht en Keerbergen begonnen is met de herstelling der Hansbrug, de D. die dit werk kwamen nazien, keurden het goed ; maar heden morgen kwamen er anderen die hem bevolen te stoppen, onder voorwendsel dat het verkeer niet mag onderbroken worden ; - dat zijne nicht heden uit Brussel aangekomen, vertelt dat aldaar grote troepenverplaatsingen in gang zijn en men in de hoofdstad algemeen denkt dat de stad binnen enkele weken kan ontruimd zijn, wijl de D. zelven, na Italiës afbraak verklaren dat de overwinning voor hen onmogelijk is ; - dat zijn zoon, normalist in de normaalschool te Mechelen, heeft vernomen dat 3 onderwijzers-brancardiers: Leon. De Groodt (onze kozijn) van Schriek, Verbist van Itegem en … van Boom in de loopgraven aan de IJser zouden gevallen zijn.

Naar O.L.V. Waver. La Mère Ignace zegt ons. dat het gesticht geene oorlogsschade heeft aangegeven of zal aangeven. geleden door de ll. Op hare vraag naar ‘t bedrag der schade geleden door onze 3 kinderen te Waver, geven wij op 600 tot 700 fr. Deze morgen zegt M. Ignace, waren de D. te Mechelen onhandelbaar en niet om aan te spreken ; ‘t moet hun slecht gaan.”

26.   Namens de D. overheid is de veldwachter van wege den hr. Burgemeester gelast bekend te maken dat het verboden is vogels te rooven, meikevers en andere dieren te vangen en te martelen op boete van straf.

De werkloozen van Berlaer-Centrum worden, naar mededeeling  des veldwachters gelast de dorpsplaats op te hoogen om die plaats later tot lusthof aan te leggen. Wij maken van de gelegenheid gebruik en laten met den veldwachter aan ’t gemeentebestuur vragen de werkloozen ook te willen gelasten met ophoogen van de koer onzer school die in de winter dikwijls een modderkuil gelijkt

Bl.97

en bij slagregen des zomers meermaals gansch overstroomd werd.

De “Antw. Tijdingen” gewaagt van de eerste vijandelijkheden tusschen Italië en Oost. Hong. Het eerste bedrijf beschieten der Ital. Kust - geeft alle voordeel aan de aangevallenen (Oost. Hong.), die zoals het oorlogsperskwartier meldt : “tegen den strijd gehard zijn, aan het zegepralen gewoon zijn, en den minstwaardigsten aller vijanden weten te ontmoeten!!”

27.  Kinderen deelen ons mee dat : Dat te Heyst een 15 jarige jongen (familie van Meuris van Heesten) door de D. betrapt op ’t musschenrooven, aangehouden en 3 dagen opgesloten is geweest ; - dat 2 D. zich nabij het huis van Louis Bastaens in de Laterlei, in ’t houtgewas hadden verborgen om vogelzoekers te betrappen ; - Dat de veldwachters van Beersel en Putte de lieden hunner gemeente zijn gaan verwittigen van het gevaar aan ‘t vogelzoeken verbonden. (Bravo D. voor dien maatregel!). Schoonbroeder Louis van Brussel aangekomen, heeft te Mechelen al zijne pakken en papieren door de D. moeten laten doorsnuffelen, ingevolge de strenge maatregelen tegen de geheime briefwisseling met het buitenland.

Te Putte hangt aangeplakt, dat vóór den 1^e Juli geene aardappelen mogen verkocht, en geene graangewassen mogen afgemaaid worden. (J. Nauwel. Stelt ons een “quart de cercle” ter hand)

28.  De baanwachter in de Smidstraat, door de D. aangesteld en bezoldigd voor ’t bewaken der schuif, deelde verleden Maandag op de uitbetaling der milit. vergoeding, aan de aanwezigen mee, zulks tegen ’t verbod dat hem tot zwijgen over treinvervoer is opgelegd, dat ’s voormiddags 2 treinen vol soldaten naar Aerschot toe waren voorbij gerold.

Onder de nieuwe wachten op Melcauwen zijn zeer strenge mannen : Gisteren passeerde daar een rijtuig met leerlingen uit de kostschool van Berlaer. Voor dat het ’t spoor naderde klonk het : “ Niet voortvaren!”. Allen moesten afstappen om den pas te toonen. ’t Is reeds gebeurd, zegt men, dat de bijzonderste, ttz. de strengste, te bed zijnde en eenig gerucht hoorende naderen, er in zijn hemd naartoe snelde!.

Broed. O. van Hamond die zich naar C. te Mech. moet begeven, blijft hier vernachten. Op zijn raad is Mitt. erin gelukt bij den Duitse consul te Maastricht een pas tot grensoverschrijding te krijgen ; een juf V.W. zou haar tot Mol vergezellen. Broed. Ov. die gedurig op reis is - zaakvoerder voor meerdere gilden in ‘t omliggende met “Boerenbond” en andere inrichtingen, deelt ons zoo van alles wat mede :

Over 14 dagen is er in ‘t “Vrije België” fel gefeest en gevierd ter gelegenheid van het binnentreden van de den 100.000^e vrijwilliger. In de laatste 8 tot 10 dagen zijn er slechts 5 of 6 aanvallen door de D. gedaan, die allen afgeslagen werden: bij één dier aanvallen moesten de Fr. voor ’t uitwerksel van gasbommen de loopgrachten ontvluchten, maar Belgen sprongen ras toe en maaiden met mitrailleuzen op de borstwering de aanstormende D. infanterie weg.

Hoe men de D. waakzaamheid aan de grens verschalkt. Deze week arriveerden te Hamont twee 20 jarige vrijwilligers van tegen Brussel. Met een ezelskarken van de Zusters rijden deze in werkmanspak naar eene zanduitbating tegen de uiterste grens om zand. En niets te zien… wippen ze over de grens. Een kleine gaat het gespan terughalen. Het werkmanspak wordt in Holland afgelegd en door smokkelaars teruggehaald, die de kleederen der “geredden” meenemen.

Treinen met in stroo en hooi verborgen flesschen, zouden uit Duitschl. in W. richting, ook hier over ’t spoor verzonden worden, men veronderstelt om bij gebeurlijken terugtocht met de scherven alle verkeer van cyclisten op den weg te verhinderen en te versperren.

Ongelooflijk hoe de D. hier te lande hunnen toestand tegenover eigen manschappen verbloemen. D. officiële communiqués in Holland strijden dikwijls regelrecht tegen hunne communiqués in België. Te Rethy hebben de barbaren een 10 tal huizen afgestookt omdat de B. gendarmen op eene patrouille hadden gevuurd. Een gehuwde D. militair van Antgaerde (bij Hoegaerde) in Holland geïnterneerd, was sedert het uitbreken des oorlogs zonder nieuws over zijne huisgenooten. Broeder O. is de vergadering van den Boerenbond te Leuven door tusschenkomst van den E.H. Luytg. in betrekking gesteld met vertegenwoordigers van vernoemd dorp en heeft alszo over de vrouw en de kinderen diens militairs (zekere Delbrassine) de beste inlichtingen bekomen en hem die op ‘t onverwacht in Holland overgemaakt. De dame eens Belgisch officiers uit Marcinelle of Marchienne is met documenten op stof, waarmede hare klederen gevoederd waren, over de grens langs Holland en Engeland verleden week naar Frankrijk gereisd. 4 personen van Hamont weten op beurt - 1 per dag - over de grens de “Tilburgsche Courant” en andere bladen te smokkelen, en zoo blijft men voortdurend op de hoogte van den toestand. De bestuurder der kruidfabriek te Caulille - de D. hebben van den beginne deze fabriek uitgebaat - is onlangs ook naar ‘t front geroepen.

29.   Men zegt dat te Berlaer maar enkele soldaten zullen blijven onder wier toezicht de burgerwacht van af den 1^e Juni zal in dienst geroepen worden.

Aan het front is voor onze jongens groote verbetering gekomen : De soldaten, vaders van kinderen, zijn van loopgravendienst ontslagen en met andere werken gelast ; de dienst in de trancheés duurt geene dagen meer ; in gewone omstandigheden worden de mannen alle dagen door anderen afgelost ; voor onderhoud, kleederen, voedsel, gezondheid wordt goed gezorgd.

30.  Broeder weergekeerd van Mechelen vergezelt ons naar Wiekevorst. Mittes gisteravond daar aangekomen vertelt al de wederwaardigheden harer reis naar Maastricht en naar … huis. Een Hollands blad deelt mede dat, ingevolge het verlies van Amerikaansche levens (Lucitania) Amerikaanse millioenen, ontzaglijke sommen zouden bijeenbrengen om eene massa munitie naar het W.front te sturen.

Bl.98

Op de gemeentehuizen in het omliggende liggen pakken aanplakbrieven, waarin het Duitsche bestuur verbiedt vóór 1 Juli aardappelen uit te doen, en zelfs snijrogge af te doen.

31.   Een Duitsch priester gisteren in auto te Berlaer aangekomen, heeft voor de bezetting, die daar verblijft, eerstdaags naar het front moet vertrekken, - in de kerk in eene mis gecelebreerd, die door al de manschappen werd gezongen ; eene voorbereiding der mannen voor het vertrek, denkt men.

Heden voormiddag rolden verschillende auto’s met officieren voorbij in de richting van Antwerpen ; 13.30 u. – 15 cyclisten het geweer op den rug, in dezelfde richting.

De rondventer van “Antwerpsche Tijdingen” deelt mede dat zijn blad heden de laatste maal verschijnt, alle bladen zelfs de Ned. D. gezinde bladen, zijn door den bezetter geschorst. Wellicht wijst die schorsing op iets ongunstigs voor den overweldiger.

Juni 1.  Gisteren rond 17 à 18 u. zouden hier 2 Duitsche deserteurs aangeland zijn. Bij ’t vallen van den avond kwamen 2 manschappen van Melcauwen bij gebuur Lemmens vragen of hij geen 2 personen, -zij gaven hem de beschrijving : de eene met hoogen kol en smallen mond, de andere met licht-grijze klak… had gezien. Op zijn ontkennend antwoord, wendden zij voor, niet op zoek te zijn naar wegloopers, met onder elkander te zeggen:” Zij zullen wel naar Melcauwen gefaren zijn”. In den nacht is men bij Leon. Goovaerts, met wien ze in ’t voorbijgaan eenige stonden gesproken hadden, komen inlichtingen nemen en opzoekingen doen. Eén der twee, ze waren zonder duit op zak, zou gezegd hebben zich te gaan aangeven, de andere is de richting van Putte ingeslaan.

Het gerucht; als zou Mechelen uitgehongerd worden, omdat de arsenaal werklieden weigeren het werk te hernemen, wordt bevestigd. Ook allerlei verzinsels en vooral sensatie berichten worden door ‘farceurs’ de wereld ingezonden – te nietig om hier aan te halen - wanneer eenig aangekondigd feit, dat men voor klucht houdt, werkelijkheid wordt, zoals nu de Mechelsche uithongering

2.  De “Mechelsche uithongering” wordt andermaal bevestigd en geregeld door gedrukte plakkaten die hier en overal in het omliggende van Mechelen aangeplakt worden. (Voor inhoud dezer plakkaten zie onze aantekeningen schrijfboek nr 3 bladzijde 486 of Afschriften van berichten niet voorhanden in de archieven lijsten A.B.C.)

3.   We vernemen, dat er in gevolge hooger staande bekendmaking (bedreiging aan de Mechelsche omgeving) heden het tramverkeer Heyst-Mechelen gansch geschorst is. Nu zullen de Duitschers die in elke tram zoo talrijk aanwezig waren, ook mogen te voet voortfaren.

Men vertelt ons, dat de Orts-Kommandant von Donop, best gekend onder de naam van “de oude Krupp” of van “de oudegrijzekwade duivel van Heyst” een deze laatste dagen bij een groep werklieden, die de baan nabij Hellebrug aan ‘t werken zijn en staaltje zijner ridderlijkheid heeft achtergelaten : daar een der werklieden, die in den kruiwagen stond hem niet groette, beval hij den man op strengen toon zijn vracht neer te zetten en hem de verontschuldigde eer - Klak in de hand - te bewijzen. In zijne verbittering zou hij er aan toegevoegd hebben ; “… gij moet ons groeten, wij zijn uwe meesters, gij zijt Duitsch, gij zult niet Fransch of Engelsch wezen, maar Duitsch blijven.

Jul Nauwelaerts deelt ons het volgende mee : 1. Bij den E.H. Georges Lambrechts pastoor de Kalmthoutschen hoek, bood zich dezer laatste dagen een fatsoenlijke jongeling aan, die verklaarde zich als vrijwilliger langs Holland naar het front te willen begeven, en te dien einde raad en hulp van den E.H.Pastoor afsmeekte. Vaderlandsliefde deed den vreemdeling voldoening krijgen, en uit dankbaarheid deed deze den EHP. aanhouden en wegvoeren.

2. Een jongeling uit St. Katelijne Waver (dorp) was tijdens den aftocht van het leger tot bij zijns ouders huis gekomen. Des anderendaags bij verderen aftocht naar Lier verklaarde een officier dat de jongeling te St. Katelijne Waver gevallen was. Later echter scheen uit een toegekomen brief te blijken dat de jongeling nog leefde en zich elders bevond. Deze week komt men zijn lijk met dit van nog 2 makkers nabij zijn ouders huis te ontgraven. Kleedingstukken, brieven enige dagen voor zijn dood door zijn nabestaanden geschreven en op hem gevonden hebben zijn eenzelvigheid vastgesteld en allen twijfel weggenomen. Mogen zijn nabestaanden zich getroosten bij de gedachte dat hun zoon en broeder, tot verdediging van het Vaderland op zijn geboorteplekje zijn beste krachten aanwendde, viel en te midden van reeds heengegaan vriend en verwanten rust, tegenover zoovelen wier wijze, plaats en tijd van verdwijnen een geheim blijven !

Bl.99

4.   De “Antwerpsche Tijd” van heden bericht, dat, ingevolge de weigering der arsenaalmannen hun werk te hernemen, de aangekondigde maatregel tot “uithongering” van gisteren in voege is getreden. En inderdaad, personen uit de richting van Mechelen weergekeerd, weten te vertellen dat uit de tramlijnen riggels zijn weggenomen. Tevens vernemen wij dat vele manschappen der Mechelsche bezetting het besluit der stakers in het geheim toejuichen, wijl het hun vertrek naar het front -naar den dood- meenen velen - doet verdagen. Ook elders klagen die mannen : op Mele, is o.a. een 54 jarige Duitscher aangekomen, die zegt een groot deel van zijn leven en tot dit ogenblik Zwitserland te hebben bewoond, en nu gedwongen werd in soldatenpak en met geweer hier te komen patrouilleeren, misschien sneuvelen! Even luid zouden manschappen met een veldpost gelast, morren en klagen, omdat ze schier zonder rust of poos, dag aan dag verbazend verre afstanden moeten doorlopen per velo, ‘t weder moge nog zoo ongunstig zijn. In Heyst zegt men - zou er al zo een jongeling gansch uitgeput en ten einde krachten zijn ! IJzeren tucht drijft tot het uiterste.

Duitsche gruwelen. Louis Nagels vertelt : ”De 2 of 3 eerste nachten na mijn terugkeer van de vlucht kon ik het in mijn huis niet uithouden ; ik ging bij mijn schoonbroeder Frans Barberien vernachten.

Daar kwam ’s avonds een man met 2 vrouwen den weg vragen naar Haecht. Zij waren van Antwerpen gekomen en smeekten den nacht hier onder dak te mogen doorbrengen. De man deelde dan nagenoeg het volgende mee : “ Ik ben in Dinant geboren, met eene vrouw van Haecht gehuwd en heb nu eene “affaire” in Antwerpen. Te Dinant zijn ijselijke wreedheden gepleegd ; de oorzaak daarvan is deze : Over 15 - 20 jaar was het bestuur dier stad voornemens de stad van gas- of electrische verlichting te voorzien. Daar men bij die studie de hooge onkosten vreesde, werd dit werk verdaagd totdat er zich een persoon, - een Duitsch ingenieur, aanbood, met wien de stad eene verbintenis voor tien jaren aanging. ’t Stadsbestuur zag intusschen dat er door die onderneming veel duizenden in den zak des vreemdelings terecht kwamen. Na verloop van den termijn weigerde de stad het kontrakt te vernieuwen, ondanks aanbod des vreemdelings onder veel gunstiger voorwaarden voor de stad. En de ondernemer trok er met ruim 150.000 fr. uit, ofschoon hij bij zijn aankomst geen duit bezat. Nu, bij den inval des vijands, trad diezelfde man als commandant met zijne manschappen de stad in, en deed Burgemeester , Schepenen en alle notabelen aanhouden en met vele anderen, men zegt wel 300 à 400 man, bij elkander brengen en met mitrailleuzen neermaaien”.

Jozef Truyts wiens broeder Frans in de Henegouwsche nijverheidsstreek werkzaam is, verhaalt ons dat men te Chatelineau en elders dezelfde barbaarschheden heeft begaan, omdat in de eerste genoemde plaats een D. officier door een Franschen autovoerder was neergeschoten.

Allerlei : Louis Engels deelt ons mee dat de bezetting van Herenthout verleden Woensdag naar het front is vertrokken, - dat Herenthals en Aerschot met een telefoondraad langsheen de spoorbaan zijn verbonden, - de brug te Westmeerbeek werd door de Duitschers opgeblazen. - Vrouw Frans Van den Broeck (Mele) deelt ons mee dat er aan de IJzer weer een groep soldaten zijn gedeserteerd - en dat er, naar zij van de Duitsche wachten verneemt, eene ziekte onder de Duitsche paarden groote verwoesting zou aanrichten. Zou dat niet de groote oorzaak zijn van de monsteringen der paarden die overal plaats hebben en waarbij de Duitschers er zoveel opeischen; alsmede van de toenemende duurte, ingevolge de schaarste aan trekdieren? Alfons Smets zegt ons, dat er vandaag of gisteren te Putte, voor de gemeenten Beersel, Putte en Schriek, bij het 1^e onderzoek een 120 tal paarden zijn uitgekozen, ditmaal geene zware trekpaarden, maar loop- en lichte trekpaarden. Alfons Smets die verleden zondag een paard bedongen, maar niet gekocht had, omdat het Zondag was en gisteren weer keerde om het te kopen moest na 5 dagen tijd verloop 200 fr. meer betalen, en zegt blij te zijn het aan dien prijs te bezitten. Jozef Hoegaarts (tussen Putte en Konings-Hoyckt) maakt tegenwoordig gouden zaken, zegt ons Jan Baptist Bellekens : dagelijks bieden zich bij hem van 10 tot 60 klanten aan, bijna allen voor aankoop, ook voor verkoop van paarden.

5.  We vernemen dat Frans Op de Beeck nog immer aan den IJzer verblijft en in graad verheven is. Uit mededeling van “Antwerpsche Tijd” blijkt dat de toestand tusschen Duitschland en de Vereenigde Staten al meer en meer gespannen wordt. Karel Gepts komt ons berichten dat een afdeling “werkloozen” die thans voor rekening van ‘t Steuncomiteit de wegen aan ‘t verbeteren zijn, op ons verzoek de komende week door het gemeentebestuur zal gelast worden de speelkoer op te hoogen. - Men zegt dat de stakers de Mechelen “kop houden” Te Berlaer is ‘t bericht toegekomen, dat het overschot van den eersten hier gesneuvelden Duitscher zal ontgraven en naar zijn land overgevoerd worden. Eenige denken dat de Duitsche graf aan de ‘Spar’ ook dierlijk overschot bevat zoals dit in de Bergstraat te Heyst.

Sedert verscheidene dagen hooren wij het kanon bij poozen hevig donderen.

6.   In den vroegen morgen rond 3 uur werden in de richting van Mechelen zulke zware kanonschoten gehoord, dat op vele plaatsen lieden ontwaakt en gansch de bezetting opgesprongen zijn; men denkt losbrandingen op een vlieger.

(Voor afrekening over geleverde aardappelen en stro naar Leon Aerts : aftrek 24 fr. op bevrozen aardappelen; uitbetaald voor geleverd stro 60 fr. in stede van 66 fr.) Leon Aerts van Brussel weergekeerd, verhaald over ‘t kanongebulder van hedenmorgen : “Tussen Diegem en Haren hebben de Duitschers een hangaar voor zeppelins opgeslagen. Dagelijks of minstens over anderen dag doen zij tegen avond een uitstap naar het front of elders en keeren ’s nachts weder. Gisteren avond om 6

wordt vervolgd