Vergeten groenten Pompoen,
Breng een reus in je keuken
In het herfstnummer 2002 van The Vegetarian, het tijdschrift van de Engelse Vegetarian Society, stond een reisverslag over een uitstap naar… België. Het voornaamste reisdoel was het "Festival van de pompoen en andere zeldzame, vreemde en vergeten groenten", dat sinds 1980 elk jaar wordt gehouden in Tourinnes-Saint-Lambert in Waals-Brabant. Hoogtepunt van dit evenement is de wedstrijd om de zwaarste pompoen van het jaar en om de mooist geklede pompoen, die dit jaar werd gewonnen door een Fransman die zijn exemplaar had verkleed als klok...
Reuzenbes
Botanisch hoort de pompoen niet thuis bij de groenten maar is hij een reuzenbes onder de watervruchten. Tegelijk is hij verwant aan de komkommerachtigen, waartoe eveneens meloen, augurk en courgette behoren. Van de pompoen bestaan er in de hele wereld wel 850 soorten, verschillend in vorm, kleur, grootte en smaak. In winkels en op markten zijn soms exemplaren te bewonderen van 50 kg. In het Guinness Book of Records worden pompoenen vermeld van 400 kg met stengels van 10 meter! Het exemplaar dat dit jaar winnaar werd op hogergenoemd festival woog ruim 120 kg. De niet eetbare soorten – die zich uit witte bloemen ontwikkelen – zijn als herfstdecoratie in het interieur of winkelraam een kleurrijke blikvanger die met succes een najaarssfeer weten te scheppen.
Wereldburger
Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de prachtige geel-oranje kelkvormige bloemen van de pompoenplant al 10.000 jaar voor onze tijdrekening op de vruchtbare bodem van Zuid-Amerika de wildernis sierden. Bij opgravingen en in holen en grotten werden zaden van drie oude wilde pompoensoorten teruggevonden, vooral in de nabijheid van Oaxaca (Mexico). Voor de indianen van de Nieuwe Wereld vormden pompoenen samen met maïs en bonen het basisvoedsel en deze groente verdiende dan ook hun goddelijke verering.
Etnologische botanici stelden vast dat de Maya’s en de Azteken – de oerinwoners van Zuid-Amerika – de pompoen altijd samen met maïs en bonen verbouwden. Ook in andere regionen duikt dit combinatiepatroon op, waardoor specialisten van mening zijn dat de volkeren uit de pre-Columbiaanse tijd reeds intuïtief wisten hoe te voldoen aan de basisbehoeften van de menselijke voeding. Volgens de moderne voedingsleer verkrijgt men door de verbinding van verschillende koolhydraathoudende spijzen namelijk uitstekende plantaardige eiwitcombinaties.
Op de akkers van de Pawnees, een indianenvolk dat in het gebied van Kansas en Nebraska (V.S.) leefde, werden zeven soorten pompoenplanten verbouwd. Het zou de verdienste van de Pawneevrouwen zijn - die bekend stonden als bekwame tuiniersters - dat de pompoen zich van wilde plant tot cultuurplant heeft ontwikkeld.
Net zoals de tomaat en de aardappel heeft de pompoen zijn weg naar Europa gevonden. De Grieken en de Romeinen verwerkten pompoenzaden in amandelolie voor huidverzorging. Vanaf 1550 staat de reuzenpompoen (Cucurbita maxima) vermeld in de plantkundeboeken. In het 16de- en 17de-eeuwse Europa prijken pompoenen in stillevens van de Vlaamse schildersschool.
Oranje goud
Pompoenen leveren met 10 kcal per 100 g weinig energie maar hun vezels en zetmeelgehalte brengen een goed verzadigingsgevoel teweeg, wat voor zwaarlijvige mensen op dieet erg welkom is.
Hun voornaamste pluspunt is het gehalte aan bètacaroteen (provitamine A). Met 2 mg per 100 g is pompoen na wortels en spinazie de caroteenkampioen: 200 g pompoen levert reeds de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid caroteen. De felst gekleurde diep-oranje soorten zijn de rijkste caroteenbronnen. Gezien provitamine A een belangrijke rol speelt bij het neutraliseren van vrije radicalen is ze van groot belang voor het immuunstelsel.
Verder zijn nog de vitamines E, C en die van het B-complex vertegenwoordigd. Wat mineralen en spoorelementen betreft, komt kalium op kop met 323 mg/100 g vruchtvlees. Verder zijn nog calcium, magnesium, ijzer, fosfor en silicium aanwezig.
Aan te stippen valt dat pompoen nitraat-arm is en geen purine bevat.
Pompoen bevat 80-90% water, wat samen met de ideale natrium-kalium verhouding van deze groente een waterafdrijvend middel vormt met ontzurend karakter. Goed nieuws dus voor jicht- en reumapatiënten. Ook bij nier- en hartkwalen die gepaard gaan met waterophoping kan pompoen in de voeding goede diensten bewijzen.
Pompoenpitten
Pompoenpitten zijn in de volksgeneeskunde een eeuwenoud middeltje tegen blaas- en nierklachten en tegen goedaardige prostaatproblemen. Reeds in het oude China noemde men de pompoen de “keizer van de tuin”. De fascinerende werking van zijn zaden berust op het samenspel van waardevolle nutriënten. Fytosterolen en alkaloïden helpen bij prostaatvergroting; kalium en vitamine E versterken de blaasspieren; selenium zorgt bij sporters voor celbescherming bij intensieve belasting; zink versterkt het immuunsysteem en het vitamine B-complex zorgt voor een probleemloze stofwisseling. Bovendien zijn pompoenpitten een efficiënt middel tegen darmparasieten.
Pompoenpitolie is zeer aromatisch, dik en bruin, en het is even wennen aan haar sterke smaak. Ze wordt verkocht in donkerkleurige glazen flessen of blikken bussen van hoogstens een halve liter. De olie moet beschermd worden tegen het licht opdat ze niet ranzig zou worden. Op de lijst van olieën staat ze hoog gerangschikt met 64% onverzadigde vetzuren, waarvan 28% enkelvoudige en 53% meervoudige. Pompoenpitolie bevat het kankerremmende mineraal selenium, wat niet direct synoniem is voor “genezing” maar voor “vertraging” of eventuele preventieve bescherming. Ze wordt eveneens aangeraden ter versterking van het spier- en bindweefsel omdat ze magnesium en vitamine E bevat. Uitwendig gebruikt verzacht ze brandwonden.
Folklore
Op de vooravond van Allerheiligen wordt in Groot-Brittannië en in de Verenigde Staten een feest van Iers-Keltische oorsprong gevierd: Halloween. Van uitgeholde pompoenen worden met wat snijwerk een soort lantarens gemaakt waarin men kaarsen laat branden. De lampions sieren tuinen en vensterbanken. Kinderen verkleden zich in heksen, tovenaars, spookjes en roepen “trick or treat!” aan alle deuren. Ook bij ons is het gekend.
Naast Halloween komt in de V.S. de pompoen ook voor op Thanksgiving, op de vierde donderdag van november. De laatste jaren zijn door de groeiende belangstelling voor vegetarisme talrijke alternatieven voor de gevulde kalkoen in tijdschriften en kookboeken te vinden (onder meer de befaamde Tofurkey of kalkoen – turkey – van tofu!). De traditionele pompoengerechten (zout en zoet) blijven hun traditionele plaats in het menu behouden.
Pompoenen kweken, oogsten en bewaren
De pompoenfamilie omvat zoveel soorten, verschillend in vorm, grootte, kleur en gebruiksmogelijkheden, dat het kiezen van het zaad de moeilijkste opgave is. Bij de pompoenen (Cucurbita maxima en Cucurbita moschata) bestaan verschillende rassen: gele reuzen, Golden Debut, Butterball, Lunga di Napoli, Ponca, Gold Nugget, Table King… Bij de courgettes (Cucurbita pepo of mergpompoen) vinden we onder meer de rassen Elite Blackini, Kussa, Clarita, Tondo di Piacenza, Greyzini, Eldorado, Gold Rush en de spaghettipompoen. Onder de pattisons met hun merkwaardige ronde vorm, lichtjes afgeplat met gelobde randen, onderscheiden we Patty Pan, White Bush, Peter Pan, Custard Yellow, en Sunburst.
Het kweken van pompoenen is niet arbeidsintensief – een echte vrijetijdshobby. Wie geen tuin bezit kan kleinere soorten houden in bloempotten of -bakken. De grotere exemplaren vragen wat meer ruimte voor hun rankende takken. Het liefst groeit pompoen op humusrijke grond - vandaar dat een plant soms spontaan opduikt op een composthoop uit een gekiemd zaadje. Hoewel hij afkomstig is uit regionen met tropische temperaturen, gedijt hij goed in onze Midden-Europese zomer. Het is een plant met een enorm aanpassingsvermogen. Op een zonnige plek met een buurplant die hem af en toe wat schaduw verschaft is hij best tevreden. De groei van pompoenen wordt zelfs nog bevorderd als ze allemaal samen in een bed staan.
Bij de grote exemplaren is het nuttig een vlakke steen, tegel of plankje onder de zware vrucht te leggen om ze tegen het rotten op de natte aarde te beschermen. Pompoenen zijn vorstgevoelig. Wees niet verwonderd slakken rond je pompoenen te vinden, want die trekken ze aan. In droge periodes veel water geven.
Pompoenen oogsten doet men het best als ze volledig rijp zijn - dus als de stengel houtachtig is geworden en de vrucht een hol geluid voortbrengt wanneer men erop tikt. Je bewaart de groente bij voorkeur in een koude, droge ruimte (10-13°) - een vochtige kelder is niet geschikt. De bewaarperiode verschilt volgens de soort, maar de reuze-tuinpompoen kan men toch houden tot de eerste vorst dreigt. Wie een eerste poging wil wagen, vindt specifieke aanwijzingen op de zaadzakjes in de handel.
Culinair
En nu is het de hoogste tijd om de pompoenen de keuken binnen te rollen. Pompoen op het menu is geen garantie voor een smakelijke maaltijd als je niet een beetje thuis bent in de kruidenkeuken. Op zich is het vruchtvlees flets, zowel rauw als warm bereid. Geraspte pompoen als deel van een rauwkostschotel kan met om het even welk sausje op smaak gebracht worden. Bij de warme bereidingen heeft men de keuze tussen een Aziatisch (koriander, piment, kardemom, gember, kerrie) of een Europees (muskaatnoot, oregano, paprika, knoflook, kaneel, kruidnagel, peper) kruidenarsenaal. In een ideale mix domineert het ene kruid het andere niet. Blijf er uiteraard vooral op letten dat het gerecht nog naar pompoen smaakt!
38 reacties op dit bericht
DAG FJAK@
hello Fj@ka
groetjes vanuit een nat Vlaams-Brabant
Ik heb in mijn leven meer geleerd
Door te luisteren
Dan door te spreken.
lieve groet.
Cécile
Hallo Fjaka
Wens je een fijne knuffeldag liefs zwaantje
Dag Fjaka
goedenavond fjaka
goed idee fjaka maar er zitten te veel mieren in mijn gras haaaaaaaaaa dus schoentjes maar aan groetjes etienne en rosette
dat doe ik elke morgen fjaka om de vogels eten te geven
een fijne avond gewenst van bo ......
Is een plezier hier om naaktvoets door 't gras te lopen Fjak@
Goede avond Fjak@
Vriendschap is een wonderlijk woord
misschien wel het mooiste op aarde.
wens jullie een fijne dag
bezoek ook eens mijn 2de blogje
Lieve groetjes Roosje
goede avond Fjak
een goede suggestie als het warm en droog is
anders zal ik het voelen aan mijn gewrichtjes denk ik
en een dikke knuf
Frieda
Lana en Pip wensen jullie een warme groet
Ik kom je een fijne avond wensen
fjaka
Een goeie raad is goud waard, Fjak@
dag Fjaka
breng je de liefste dinsdaggroetjes, Greetje
Zomer groetjes
Groetjes van Catootje
Lieve groetjes
Wens je een fijne namiddag lieverd
Vrienden zijn als sterren....
Je ziet ze niet altijd,
Maar je weet dat ze er zijn......
Nikki
Dag Fjaka
effe pauze
Goedemiddag Fjak@
We zijn vandaag dinsdag 21 juni,we zeggen onze mooie lente vaarwel en verwelkomen de zomer.Maar daar is voor het ogenblik nog niets van te merken.Het wordt een start in mineur.Er is toch een troost het kan alleen maar beter worden.Ik wens Jullie ALLEN een gezellige dinsdagnamiddag hopelijk zonder regen en wat zon toe met vele lieve en hartelijke groetjes vanwege Jos.
Fijne dinsdag groetjes
Wees steeds eerlijk
Dan zullen sommige mensen u dankbaar
zijn en de rest zal zich verbazen
Heel veel liefs
Goeiemorgen Fjak@
dauwtrappen deden we als kind, nu niet meer
hallo Fjak@
Het zonneke is er al, zal de beste dag worden vandaag van de week, profiteer er du van maatje !
lieve groetjes van mij xxx
Dat is vast en zeker waar!
Zomer en winter zijn bij ons gemakkelijk te onderscheiden: in de zomer is de regen iets warmer Fjak@....
Een aangename dag toegewenst vanwege Amor Fati !
Iedereen klaagt over zijn geheugen, niemand over zijn oordeel.
Denken, is zo buitengewoon vermoeiend dat velen de voorkeur geven aan oordelen.
Vandaag zomer,,
We hebben wel een pluke nodig
Lieve groetjes voor jou op dinsdag :-)... mateke
Wat zonlicht is voor bloemen …
is een glimlach voor een mens …
Herinneringen zijn de wijnkelders van de geest …
Wie van zijn herinneringen kan genieten, leeft tweemaal …
Met lieve groetje wens ik je een fijne dag
Veel liefs
hallo
proberen wij ook! ;-)
Lieve Dinsdag groetjes
Wie een aardig woord zaait,
Oogst Vriendschap.
En wie vriendelijkheid plant,
Plukt Liefde.
Met een goed humeur wens ik je een fijne dag.
Een warme knuff van Gré.
xxxxx
Gezellige groeten uit Terneuzen,
Hoi Fjak@,
het was weer fijn ,
om even hier te zijn,
gezellige morgengroetjes uit Terneuzen,
met veel liefs en een dikke knuffel
van Lilian en Paolo.
Goedenmorgen deze morgen !
Met men rolschaatsen aan sjees ik deze week
door het bloggenland ...
ik doe het deurtje open en toe
maar laat hier de groetjes achter uit Retie
van harte wens ik je een fijne dinsdag Fjak@
geniet ervan
Veel liefs & knuffie Jeske
Lieve groetjes, fijne dinsdag dikke knuf ...
Zomergroet
Ik wens je een gezellige dag vandaag
Lieve groetjes van mij
fijn begin van de zomer maatje
fijne dinsdag
Vrienden zijn net als boeken, je
gebruikt ze niet altijd, maar je weet
ze te vinden als je ze nodig hebt.
Veel liefs van Freddy, Patty en een
dikke knuffel van onze drie kapoentjes
Lieve groetjes dikke knuffel lieverd
Goede morgen
Met wat roosjes en een lach
breng ik jou de liefste groetjes
deze regenachtige dinsdag...
Trucker_John komt met zijn 10 tonner truck door de blogs gereden met zijn vriend Zeno_Blog
.