Vergeten groenten Pompoen,
Breng een reus in je keuken
In het herfstnummer 2002 van The Vegetarian, het tijdschrift van de Engelse Vegetarian Society, stond een reisverslag over een uitstap naar… België. Het voornaamste reisdoel was het "Festival van de pompoen en andere zeldzame, vreemde en vergeten groenten", dat sinds 1980 elk jaar wordt gehouden in Tourinnes-Saint-Lambert in Waals-Brabant. Hoogtepunt van dit evenement is de wedstrijd om de zwaarste pompoen van het jaar en om de mooist geklede pompoen, die dit jaar werd gewonnen door een Fransman die zijn exemplaar had verkleed als klok...
Reuzenbes
Botanisch hoort de pompoen niet thuis bij de groenten maar is hij een reuzenbes onder de watervruchten. Tegelijk is hij verwant aan de komkommerachtigen, waartoe eveneens meloen, augurk en courgette behoren. Van de pompoen bestaan er in de hele wereld wel 850 soorten, verschillend in vorm, kleur, grootte en smaak. In winkels en op markten zijn soms exemplaren te bewonderen van 50 kg. In het Guinness Book of Records worden pompoenen vermeld van 400 kg met stengels van 10 meter! Het exemplaar dat dit jaar winnaar werd op hogergenoemd festival woog ruim 120 kg. De niet eetbare soorten – die zich uit witte bloemen ontwikkelen – zijn als herfstdecoratie in het interieur of winkelraam een kleurrijke blikvanger die met succes een najaarssfeer weten te scheppen.
Wereldburger
Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de prachtige geel-oranje kelkvormige bloemen van de pompoenplant al 10.000 jaar voor onze tijdrekening op de vruchtbare bodem van Zuid-Amerika de wildernis sierden. Bij opgravingen en in holen en grotten werden zaden van drie oude wilde pompoensoorten teruggevonden, vooral in de nabijheid van Oaxaca (Mexico). Voor de indianen van de Nieuwe Wereld vormden pompoenen samen met maïs en bonen het basisvoedsel en deze groente verdiende dan ook hun goddelijke verering.
Etnologische botanici stelden vast dat de Maya’s en de Azteken – de oerinwoners van Zuid-Amerika – de pompoen altijd samen met maïs en bonen verbouwden. Ook in andere regionen duikt dit combinatiepatroon op, waardoor specialisten van mening zijn dat de volkeren uit de pre-Columbiaanse tijd reeds intuïtief wisten hoe te voldoen aan de basisbehoeften van de menselijke voeding. Volgens de moderne voedingsleer verkrijgt men door de verbinding van verschillende koolhydraathoudende spijzen namelijk uitstekende plantaardige eiwitcombinaties.
Op de akkers van de Pawnees, een indianenvolk dat in het gebied van Kansas en Nebraska (V.S.) leefde, werden zeven soorten pompoenplanten verbouwd. Het zou de verdienste van de Pawneevrouwen zijn - die bekend stonden als bekwame tuiniersters - dat de pompoen zich van wilde plant tot cultuurplant heeft ontwikkeld.
Net zoals de tomaat en de aardappel heeft de pompoen zijn weg naar Europa gevonden. De Grieken en de Romeinen verwerkten pompoenzaden in amandelolie voor huidverzorging. Vanaf 1550 staat de reuzenpompoen (Cucurbita maxima) vermeld in de plantkundeboeken. In het 16de- en 17de-eeuwse Europa prijken pompoenen in stillevens van de Vlaamse schildersschool.
Oranje goud
Pompoenen leveren met 10 kcal per 100 g weinig energie maar hun vezels en zetmeelgehalte brengen een goed verzadigingsgevoel teweeg, wat voor zwaarlijvige mensen op dieet erg welkom is.
Hun voornaamste pluspunt is het gehalte aan bètacaroteen (provitamine A). Met 2 mg per 100 g is pompoen na wortels en spinazie de caroteenkampioen: 200 g pompoen levert reeds de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid caroteen. De felst gekleurde diep-oranje soorten zijn de rijkste caroteenbronnen. Gezien provitamine A een belangrijke rol speelt bij het neutraliseren van vrije radicalen is ze van groot belang voor het immuunstelsel.
Verder zijn nog de vitamines E, C en die van het B-complex vertegenwoordigd. Wat mineralen en spoorelementen betreft, komt kalium op kop met 323 mg/100 g vruchtvlees. Verder zijn nog calcium, magnesium, ijzer, fosfor en silicium aanwezig.
Aan te stippen valt dat pompoen nitraat-arm is en geen purine bevat.
Pompoen bevat 80-90% water, wat samen met de ideale natrium-kalium verhouding van deze groente een waterafdrijvend middel vormt met ontzurend karakter. Goed nieuws dus voor jicht- en reumapatiënten. Ook bij nier- en hartkwalen die gepaard gaan met waterophoping kan pompoen in de voeding goede diensten bewijzen.
Pompoenpitten
Pompoenpitten zijn in de volksgeneeskunde een eeuwenoud middeltje tegen blaas- en nierklachten en tegen goedaardige prostaatproblemen. Reeds in het oude China noemde men de pompoen de “keizer van de tuin”. De fascinerende werking van zijn zaden berust op het samenspel van waardevolle nutriënten. Fytosterolen en alkaloïden helpen bij prostaatvergroting; kalium en vitamine E versterken de blaasspieren; selenium zorgt bij sporters voor celbescherming bij intensieve belasting; zink versterkt het immuunsysteem en het vitamine B-complex zorgt voor een probleemloze stofwisseling. Bovendien zijn pompoenpitten een efficiënt middel tegen darmparasieten.
Pompoenpitolie is zeer aromatisch, dik en bruin, en het is even wennen aan haar sterke smaak. Ze wordt verkocht in donkerkleurige glazen flessen of blikken bussen van hoogstens een halve liter. De olie moet beschermd worden tegen het licht opdat ze niet ranzig zou worden. Op de lijst van olieën staat ze hoog gerangschikt met 64% onverzadigde vetzuren, waarvan 28% enkelvoudige en 53% meervoudige. Pompoenpitolie bevat het kankerremmende mineraal selenium, wat niet direct synoniem is voor “genezing” maar voor “vertraging” of eventuele preventieve bescherming. Ze wordt eveneens aangeraden ter versterking van het spier- en bindweefsel omdat ze magnesium en vitamine E bevat. Uitwendig gebruikt verzacht ze brandwonden.
Folklore
Op de vooravond van Allerheiligen wordt in Groot-Brittannië en in de Verenigde Staten een feest van Iers-Keltische oorsprong gevierd: Halloween. Van uitgeholde pompoenen worden met wat snijwerk een soort lantarens gemaakt waarin men kaarsen laat branden. De lampions sieren tuinen en vensterbanken. Kinderen verkleden zich in heksen, tovenaars, spookjes en roepen “trick or treat!” aan alle deuren. Ook bij ons is het gekend.
Naast Halloween komt in de V.S. de pompoen ook voor op Thanksgiving, op de vierde donderdag van november. De laatste jaren zijn door de groeiende belangstelling voor vegetarisme talrijke alternatieven voor de gevulde kalkoen in tijdschriften en kookboeken te vinden (onder meer de befaamde Tofurkey of kalkoen – turkey – van tofu!). De traditionele pompoengerechten (zout en zoet) blijven hun traditionele plaats in het menu behouden.
Pompoenen kweken, oogsten en bewaren
De pompoenfamilie omvat zoveel soorten, verschillend in vorm, grootte, kleur en gebruiksmogelijkheden, dat het kiezen van het zaad de moeilijkste opgave is. Bij de pompoenen (Cucurbita maxima en Cucurbita moschata) bestaan verschillende rassen: gele reuzen, Golden Debut, Butterball, Lunga di Napoli, Ponca, Gold Nugget, Table King… Bij de courgettes (Cucurbita pepo of mergpompoen) vinden we onder meer de rassen Elite Blackini, Kussa, Clarita, Tondo di Piacenza, Greyzini, Eldorado, Gold Rush en de spaghettipompoen. Onder de pattisons met hun merkwaardige ronde vorm, lichtjes afgeplat met gelobde randen, onderscheiden we Patty Pan, White Bush, Peter Pan, Custard Yellow, en Sunburst.
Het kweken van pompoenen is niet arbeidsintensief – een echte vrijetijdshobby. Wie geen tuin bezit kan kleinere soorten houden in bloempotten of -bakken. De grotere exemplaren vragen wat meer ruimte voor hun rankende takken. Het liefst groeit pompoen op humusrijke grond - vandaar dat een plant soms spontaan opduikt op een composthoop uit een gekiemd zaadje. Hoewel hij afkomstig is uit regionen met tropische temperaturen, gedijt hij goed in onze Midden-Europese zomer. Het is een plant met een enorm aanpassingsvermogen. Op een zonnige plek met een buurplant die hem af en toe wat schaduw verschaft is hij best tevreden. De groei van pompoenen wordt zelfs nog bevorderd als ze allemaal samen in een bed staan.
Bij de grote exemplaren is het nuttig een vlakke steen, tegel of plankje onder de zware vrucht te leggen om ze tegen het rotten op de natte aarde te beschermen. Pompoenen zijn vorstgevoelig. Wees niet verwonderd slakken rond je pompoenen te vinden, want die trekken ze aan. In droge periodes veel water geven.
Pompoenen oogsten doet men het best als ze volledig rijp zijn - dus als de stengel houtachtig is geworden en de vrucht een hol geluid voortbrengt wanneer men erop tikt. Je bewaart de groente bij voorkeur in een koude, droge ruimte (10-13°) - een vochtige kelder is niet geschikt. De bewaarperiode verschilt volgens de soort, maar de reuze-tuinpompoen kan men toch houden tot de eerste vorst dreigt. Wie een eerste poging wil wagen, vindt specifieke aanwijzingen op de zaadzakjes in de handel.
Culinair
En nu is het de hoogste tijd om de pompoenen de keuken binnen te rollen. Pompoen op het menu is geen garantie voor een smakelijke maaltijd als je niet een beetje thuis bent in de kruidenkeuken. Op zich is het vruchtvlees flets, zowel rauw als warm bereid. Geraspte pompoen als deel van een rauwkostschotel kan met om het even welk sausje op smaak gebracht worden. Bij de warme bereidingen heeft men de keuze tussen een Aziatisch (koriander, piment, kardemom, gember, kerrie) of een Europees (muskaatnoot, oregano, paprika, knoflook, kaneel, kruidnagel, peper) kruidenarsenaal. In een ideale mix domineert het ene kruid het andere niet. Blijf er uiteraard vooral op letten dat het gerecht nog naar pompoen smaakt!
38 reacties op dit bericht
goedenavond fjaka
Dag Fjaka
Dag Fjak@
Een goede vriendschap,
een sterke band.
Bieden je ongevraagd,
met liefde een helpende hand.
wens jullie een fijne dag
bezoek ook eens mijn 2de blogje
Lieve groetjes Roosje
Terug op de been kan ik aan mijn blogbezoeken beginnen
Dat ziet er lekker uit Fjak@
Een fijne start van de nieuwe week gewenst, geniet ervan ! liefs Jeannine
Hoi Fjaka
die is erg lekker fjaka
met groetjes van bo .....
en ik kom je even dag zeggen vanuit de hitte !
Lieve groetjes Fjaka...fijne avond
Groetjes van Catootje
lieve groetjes Fjak@
op de grote wereldzee
dobbert zacht mijn scheepje mee
Nog een hele fijne avond
Het zit hem soms in de kleine
dingen welke liefde groots maken
Heel veel liefs
fjaka
Lana en Pip wensen jullie een warme groet
Ik kom je een fijne avond wensen
maandaggroetjes
dat er mensen zijn die je niet vergeten
Die er voor je zijn door dik en dun
en je zoveel geluk en liefde gun
Die mensen kan je op vertrouwen
dat zijn diegene die van je houden
Zij laten zien wat ware vriendschap is
want dat is bij zovelen een gemis
Goedenamiddag Fjak@
We zijn vandaag maandag 20 juni de laatste dag van deze lente.Zoals ze prachtig is begonnen zal ze in mineur afsluiten.Ik wens Jullie ALLEN een aangename maandagnamiddag en een goed begin van alweer een nieuwe kersverse week toe met vele lieve en hartelijke groetjes vanwege Jos.Mijn eerste revalidatiedag in het ziekenhuis zit er op - fietsen - loopband - roeien - steppen en 300 keer aan een wiel draaien dit allemaal op het laagste tempo doch ik kan Jullie verzekeren dat ik bekaf ben en nu nog om 17u30 naar de kinesist de pa van Niels Destadsbader, Ronaldinho uit FC.De Kampioenen voor mijn nekblokkage.
dat kan niet slecht zijn Fjak
Ik kom je een fijne maandag wensen
Liefs en knuffeltjes Frieda
Hallo Frak@
Lieve groetjes
Fijne nieuwe week lieve vriendin
Blijde lach,
Mocht er in je leven iets misgaan
Blijf er niet te lang bij stil staan
maar toon steeds je blijde lach
ook op een schaduwrijke dag.
Nikki
Lieve groetjes Fjaka..nog een fijne namiddag.
Joehoe Fjaka
Na een paar moeilijke dagen de draad weer opgepakt.
Een fijne start van alweer een nieuwe week gewenst
dag Fjaka
fijne nieuwe week voor jou, liefs Greetje
lijkt me een lekker recept.
maar dat lust ik ook graag
Ik ben er weer lekker uitgewaaid dit weekend letterlijk in Scheveningen
Voilà zie, nu weet ik wat te doen met de venkel uit de tuin...
een goeie hint, fjaka, weet soms niet wat te eten
goedemorgen fjaka
liefs zwaantje
Lieve maandaggroetjes, fijne start van de nieuwe week ...
Gezellige groeten uit Terneuzen,
Hello Fjak@,
Op deze 3e maandag van juni,
wensen we jou een fijne dag en week toe ,
gezellige groetjes uit Terneuzen
met veel liefs van Lilian en Paolo.
Lieve Fjak@
Venkel niet voor mijn bekje Fjak@
Daar heb je hem weer die maandag …
weer vroeg opstaan
het leven begint weer
iedereen weer de toer op
de ene naar hier
den andere naar daar
we gaan ons niet laten doen
we nemen de maandag zoals het moet
Gewoon bij de blogmateke’s effe binnen lopen om de groetjes te brengen en goede start van het weekje...
en het weertje kan alleen maar beter worden
Ik wens jouw van harte een fijne maandag
geniet ervan
Veel liefs & knuffie Jeske
Roquefort is lekker Fjak@
Wat een weertje hebben we gehad met het weekend, en is nog niet gedaan, regen en nog eens regen
Bedankt voor je bezoekje tijdens het weekend maatje
liefs en knuffel ...
prettige nieuwe week Fjaka
fijne maandag en een goede start van de nieuwe week
Een ander begrijpen waar je
over praat, dat zijn vrienden
waar het in het leven om gaat.
Lieve groetjes van Freddy en Patty
en een dikke knuffel van
onze drie kapoentjes.
Goede morgen
Met een lieve lach
op mijn gezicht,
breng ik je vandaag
dit kort gedicht,
om u een mooie week
te komen wensen
geniet van het leven
en al de lieve mensen...
Groetjes en liefs....
fijn en gezellige start van :-)...lieve vriendin
Vriendschap is blijven schilderen,
water geven voor stevigheid en groei.
Gewoon met zorg en aandacht,
staat vriendschap in de mooiste bloeí.
Met warme groetjes en een lach
Een gezellige start van…
Veel liefs
Lieve groetjes dikke knuffel lieverd
Trucker_John komt met zijn 10 tonner truck door de blogs gereden met zijn vriend Zeno_Blog