Gebroken wit 2

Gebroken wit

 "Feniks"
Elizabeth van Zeijl
Nederland

Kant maakt al eeuwenlang deel uit van het Europese erfgoed.

Over “waar en hoe” kant is ontstaan heeft men altijd geen zekerheid maar het is een feit dat naaldkant zowel als kloskant, een belangrijke handelswaarde hadden en dat Kant steeds aanwezig was in het modebeeld door de eeuwen heen.

Dankzij culturele uitwisselingen en tentoonstellingen tussen de verschillende Europese landen, ontstond er een wisseling van stijlinvloeden en gebruikte materialen.


detail

Het was een aangename kennismaking met
Olga Kublitskaja uit Estland.
Zoals je ziet klost zij Russische kant, zeer verzorgd en mooi gewerkt !



Een bezoekje aan haar site :
www.hot.ee/olgalace





Detail

Op het einde van de jaren ’80 was de toestand van Halas kant weer kritiek.

Na de politieke hervormingen, in 1989, stichtte de stad Kiskunhalas de “Halas Lace Foundation”met als voornaamste doel de Halas kant nieuw leven in te blazen en de traditie te bewaren.

Belangrijke activiteiten van de stichting :

De oprichting van een standbeeld ter ere van Arpád Dékáni en Mária Markovits en de inventarisatie van ontwerpen, documenten en kant van het “Lace house".

Lace house

In 1953 werd het “Lace house” gerestaureerd en gemoderniseerd.

Ondanks de belangstelling van pers en opdrachten uit Engeland en Zwitserland, bleef het rendement onvoldoende.

Met Expo ’58 begon een periode van internationale tentoonstellingen waar Halas kant gepromoot werd.

Maar nog kon het “Lace house”zijn kantwerksters niet voldoende werk verschaffen. Het leerlingenaantal verminderde zienderogen en in 1964 werd er geen kant meer onderwezen.

De tweede helft van vorige eeuw zag men in dat de ontwerpen aan vernieuwing toe waren. Alhoewel de klassieke tekeningen met herten, pelikanen en dansende koppeltjes, nog steeds uitgewerkt werden ontwierpen Béla Molnár en Lily Nagy Kálózi hoogstaande moderne naaldkanten.

Met het uitbreken van WO II kon het “Lace house” zijn gewone werkzaamheden niet verder zetten door een gebrek aan opdrachten. Men maakte voornamelijk wapenschilden, tafelkleden en kleinere kantwerkjes.

In 1942 sloot het “Lace house” zijn deur maar de kantwerksters zetten hun activiteiten thuis verder.

Ondanks beschadiging aan het gebouw en de diefstal van het materiaal, hervatte het “Lace house” na de oorlog zijn activiteiten.

Door de deelname aan de “Internationale Herfst Tentoonstelling” in Boedapest (1949) kregen ze weer prestigieuze opdrachten.

Onder andere een tafelkleed met een diameter van 150 cm als verjaardagsgeschenk voor Stalin.

Een tafelkleed met een diameter van 80 cm voor de 60^ste verjaardag van dictator Mátyás Rákosi (1892-1971).

De opdrachten stroomden binnen!

Echtgenoten van ministers versierden hun toiletten met Halas kant.

Kroonprins Umberto van Italië en rijksmaarschalk Göring bestelden kantwerk om wiegen en kinderwagens te bekleden.

De Nederlandse prinses Julianna kreeg bij haar huwelijk met prins Bernhard een prachtige kant ten geschenke.

Tafelkleed voor prinses Julianna 

Halas kant behaalde in 1937 de 1^ste prijs op een internationale ambachtententoonstelling te Brussel, daar waar die eer vroeger

altijd was weggelegd voor de Brusselse kant!!

In 1938 was er een vertegenwoordiging op de handelstentoonstelling in Berlijn.

Wapenschild van Berlijn
 

Maar het meest besproken geschenk was het kantwerk dat de toenmalige Hongaarse minister van industrie schonk aan rijkskanselier Adolf Hitler.

Gedurende de depressie in de jaren ’30, nam de burgermeester van Kiskunhalas de kant onder zijn bescherming.

Hij organiseerde culturele projecten en verzorgde de public relations waardoor de belangstelling voor Halas kant, zowel in Hongarije als in het buitenland, groeide.

Om de unieke techniek te beschermen kreeg moest, vanaf 1934, ieder kantontwerp een handelsmerk bevatten namelijk “3 vissen” die terug te vinden zijn in het wapenschild van Kiskunhalas.

In 1935 werd onder de auspiciën van het ministerie van handel en de stad Kiskunhalas een “Kant Huis” gesticht waar de kantwerksters, die voorheen alleen thuis werkten, verenigd werden onder één dak.

Halas kant kreeg een internationale merknaam :

“Uitmuntend handwerk van eenvoudige Hongaarse vrouwen “!

In 1911 nam Antal Par, verbonden aan de Academie van toegepaste Kunsten, de artistieke leiding over. Zijn ontwerpen geleken sterk op die van Dékani.

 Ontwerp van Antal Par

Na de eerste wereld oorlog zat de Halas kant in een ware impasse !! Antal Par keerde terug uit het krijgsgevangenkamp maar ondertussen had Ernö Stepanek de het artistieke gedeelte voor zijn rekening genomen en Margit Pongrácz startte in de werkgroep.

Ernö Stefanek

was de beste ontwerper in de periode 1920 – 1930.

Hij tekende taferelen zoals bijvoorbeeld een fluitspelende herder of sprookjesfiguren.

Hij is ook bekend voor het ontwerpen van wapenschilden. Zo’n kantwerk was een gegeerd relatiegeschenk tussen de twee wereldoorlogen.



Wapenschild van Kiskunhalas naar een ontwerp van

Ernö Stefanek

Halas kant uit 1916



Halas kant uit 1920

Halas kant



onderscheidt zich van de andere naaldkanten door zijn bijzondere techniek.

De motieven zijn omgeven door een dikke draad maar het binnenste gedeelte is als het ware “fijne batist” !!!

Dit vergt een zodanige technische perfectie dat het 5 à 6 jaar duurt eer men een volleerd kantwerkster is.

De huidge werkgroep bestaat uit een 15-tal dames.

Het vervaardigen van de kant is zodanig tijdrovend dat deze 15 dames, als ze een heel jaar 8 uur per dag werken, slechts 400gr kant “produceren”!!

Dit is één van de redenen waarom men beweert dat Halas kant meer waard is dan goud !!!

Halas kant was van in het begin belangrijk voor de Hongaarse volkskunst en klederdracht. De huidige werkgroep is dat na meer dan 100 jaar, nog altijd !!

Daar waar Arpad Dékani instond voor de ontwerpen , werd de werkgroep geleid door de in Kinkunhals geboren Maria Markovits. Zij was een begenadigd borduurster.

Aanvankelijk gebruikte men ongebleekt vlas en was de kant tamelijk grof.

Maar de ontwerpen van Dékani werden uitgewerkt gekleurde draad en ook met metaaldraad.



Ontwerpen van Dékani uit 1903, in gekleurd garen en metaaldraad.

De bakermat van de Halas kant was het landelijk stadje Kiskunhalas, zo’n 130 km ten zuiden van Boedapest.

De eerste ontwerpen van deze naaldkant werden uitgewerkt door de vaardige handen van zijn moeder en haar vriendinnen.

Tussen 1902 en 1906 werden alle patronen door Dékani ontworpen. Het waren vooral traditionele motieven die men terugvindt in de Hongaarse klederdracht : Duiven, pauwen, herten, bloemen.

Mutsen met een boord van Halas kant.

De Halas kant behaalde de ene prijs na de andere op internationale tentoonstellingen.

In 1906 werd Arpad Dékani overgeplaatst naar Boedapest waar hij de leiding kreeg over de nationale kantnijverheid.



Waaierblad uit 1903 naar een ontwerp van Arpad Dékani.

Halas kant

Een Hongaars juweel !!!

Geklemd tussen de kantcentra van Oostenrijk en Italië, lag het voor de hand dat kant ook in Hongarije succes zou hebben.

Tot de Franse revolutie in 1789, was kloskant populair in Hongarije.

De kant geleek sterk op de Genuese kant (zie afbeelding) 

Antieke Genuese kant


Een geklost lint vormt het motief en de tussenruimten worden met de naald opgevuld met traliewerk.

Als gevolg van de Franse revolutie was de vraag naar kant sterk verminderd en dat was ook de oorzaak van het verval van de Hongaarse kloskant.

Maar de drang naar prachtig handwerk liet de Hongaren niet los !!

Met de eeuwwisseling, in 1902, ontwikkelde de Hongaarse ontwerper Arpad Dékani een nieuwe kantsoort. Geen kloskant maar een naaldkant :

Halas Kant

Ontwerp van Arpad Dékani uit 1903.

Toen ik in Marche en Famenne deze Hongaarse Heer en dame ontmoette, wist ik niets af van naaldkant uit Kiskunhalas.



Ik kreeg meteen een uitgebreid verslag in perfect Engels en na wat opzoekwerk op internet heb ik ontdekt dat het echt de moeite is om enkele berichten aan te wijden.
Morgen het vervolg...

Nog een creatie van de Academie van Marche en Famenne.

Frie Wuytack,

 in kantmiddens wel bekend om haar speelse ontwerpen, was ook aanwezig te Marche en Famenne.



Naast verschillende uitgewerkte creaties stelde ze ook haar laatste nieuwe boek voor.

Zij vertelde mij dat er een project gestart wordt waarbij vrouwen uit de verschillende lidstaten van de EU, een wandtapijt gaan maken waarin alle handwerktechnieken aanwezig zijn. Dit wandtapijt wordt geschonken aan de voorzitter van het Europees parlement en zal worden opgehangen in de zetel te Brussel.

Zij vroeg of ik er ook aan wilde meewerken, hetgeen ik zeker wil doen.
Afwachten dus tot ik bericht krijg.



Kussentje voor trouwringen !
In de boord zie je een koppel met langs weerskanten klavertjes 4 als geluksbrengers.

Gerona

Ik heb al gezegd dat ik in Marche en Famenne veel interessante dingen heb gezien en veel “kant-dames” heb leren kennen.

Zo ook deze dame uit het Italiaanse Gerona.

Ze maakt prachtige kant, want alhoewel zijzelf het macramé noemt, wordt het ook wel “finger lace” genoemd.

Heel fijn, knoopje na knoopje, het is net als kloskant een geduld werkje.

Pierre Varenne

Dentelle contemporaine

Hedendaagse kant

Het werk van de Franse kunstenaar Pierre Varenne ziet er op het eerste zicht tamelijk eenvoudig uit maar als je zijn kantwerk beter bekijkt bemerk je meteen dat er een hele studie aan vooraf ging.

In Marche was hij bezig aan een zeer origineel kantwerk!

Iedereen kent ze wel, die vierkante speeltjes met daarin blokjes die moeten verschoven worden om de juiste afbeelding te krijgen.

Wel, Pierre was bijna klaar met dit werk en het staat nu al op zijn website !!
 
Proficiat, Pierre!!

Meer werk van Pierre Varenne : www.varenne-pierre.fr