Enkele getuigen van de Catalaanse kanttraditie.


Arenys de Munt 1905

Dit beeld doet mij denken aan de Brugse kantwerksters begin 1900.

 

De kantwerksters van Arenys de Munt.

Nog een belangrijk, zo niet hét belangrijkste, Catalaans kantcentrum is ongetwijfeld

ARENYS de MUNT

Een gemeente in de Spaanse provincie Barcelona, in de regio Catalonië.

Vlakbij het museum van l’Arboç is er nu nog een
“Escola de Puntaires”,
een kantschool die in 1941 werd opgericht.

Hier wordt kant aangeleerd volgens de aloude technieken en tradities van vakbekwaamheid en verfijning waaraan l’ Arboç zijn reputatie dankt !

Er wordt echter weinig ingegaan op nieuwe stromingen zoals de hedendaagse kantwerken die men in de overige landen van Europa ziet maar toch komt ook hier een lichte kentering in het kantgebeuren.

In Catalonië heerst een uitgesproken en hecht
 “nationaal Catalaans" gevoel!

Hoe raar het voor sommigen ook mag klinken, wij moeten vaststellen dat er in Spanje op het vlak van cultureel erfgoed nooit sprake is geweest van enig nationaal bewustzijn.

Spanje

stond en staat nog steeds voor een complex aan staten :

Eén vorst maar verschillende staatjes die elk hun eigen karakter hebben behouden.

In de 16^de en 17^de eeuw werd kant doelbewust verbannen omdat het een embleem was van ziekelijke decadentie, buitensporige luxe, als uiting van een al te extravagante “train de vie”.

De Catalanen hebben daar echter nooit gehoor aan willen geven.

Deze ongehoorzaamheid hebben ze moeten bekopen in 1640, wanneer hun openlijke opstand tegen koning Filips IV met veel bloedvergieten de kop werd ingedrukt.

Volgens E. Van Cauwenberghe in het tijdschrift Filum :

Volgens E. Van Cauwenberghe in het tijdschrift Filum :

De kantwerksters van l’Arboç blijven tot de verbeelding spreken. Zij worden in Catalonië nog altijd aanzien en geëerd als de meest bekwame en de meest artistieke. Zij vinden, volgens kenners, niet eens hun gelijke en ze zijn zich daarvan ongetwijfeld van bewust!

Dit heeft zo zowel zijn positieve als zijn negatieve gevolgen. Een meer gebureaucratiseerde samenleving, zoals van ons, zou hen allicht maar weinig of geen kansen meer bieden.

Daar worden zij nog gesponsord door een brede schare Catalanen.

Om verschillende redenen laten die geen gelegenheid onbenut om de

 “Autonomia Catalana”

te profileren tegenover het “Centrum” (Madrid).

Tijdens de Fira worden er reuzenpoppen het dorp rond gedragen. Er is enerzijds de Llúcia uit 1827, godin van het licht.




anderzijds is er de reuzin
“gegantona Teresa”,

die model staat voor de plaatselijke kantklosster Teresina Urpí.

L’Arboç geniet een uitzonderlijke faam inzake kloskant. Allerhande technieken en materialen worden gebruikt. De vraag naar kloskant is hier nog groot. Men klost vaandels, lingerie, tafellopers, bedlinnen, gordijnen…kortom alles wat bruikbaar is en waar vraag naar is.

De "Fira" brengt een hulde aan de eeuwenoude traditie van het kantklossen.
Elk jaar opnieuw vormen de "trobades", ontmoetingen, tussen de duizenden kantklossters het hoogtepunt van de Fira. Vanuit alle windstreken van het Iberisch Schiereiland komen de kantklossters hun kennis uitwisselen.

Men kan er waarlijk op de koppen lopen!!!

De “Fira de Santa Llùcia”
(jaarmarkt) gaat terug tot in de
14de eeuw.



Tot 1970 stond ze volledig in het teken van verkoop van vee en artisanale landbouwproducten.

Later is het louter agrarisch karakter verloren gegaan naarmate de sociaal-economische verhoudingen in het dorp gewijzigd werden.

Vandaag de dag is de “Fira de Santa Llùcia” nog altijd één van de belangrijkste festiviteiten in de Penedès maar de manifestatie staat nu meer dan ooit in het teken van de “kantkunde” als cultuurgegeven.

Vast staat dat er in de 18^de eeuw al kant geklost werd in l’Arboç maar sommigen spreken van een vroeger tijdstip.

Einde 19^de , begin 20^ste eeuw bereikten de plaatselijke “puntaires”  het toppunt van artisanale en artistieke verfijning.
Hun kantwerken getuigden van een uiterst delicate en luisterrijke verfijning waardoor l’Arboç op economisch gebied een bloeiperiode kende.

Tussen 1880 en 1911 floreerde in Catalonië het “modernisme”, dit was een Catalaanse variant op de Jugendstil en Art Nouveau.

Blonde



De gemeentelijke leuze luidt :

“L’Arboç,

terra de bon vi y de puntillas a coixi”

l’Arboç, land van goede wijn en kloskant.

L’Arboç is ook ontzettend fier op zijn indrukwekkend kantmuseum.

Na dit vleugje geschiedenis wil ik de “schijnwerpers” richten op één van de belangrijkste kantcentra van Spanje nl.:

L’Arboç del Penedés

Dit is een dorp gelegen in de Baix Penedés, provincie Tarragona, op zo’n 60 km ten zuiden van Barcelona.

JOAN TUSET 

LA PUNTAIRE DE L'ARBOÇ

Gedurende de 19^de eeuw behoorden deze Catalaanse “blondes” tot de meest begeerde ter wereld. Men gebruikte ze ondermeer voor de mantillas, het traditionele attribuut van de Spaanse vrouwen.

Gaandeweg werden de handgekloste mantillas vervangen door een veel goedkopere broderie op tule.

CATALAANSE BLONDE

Met de komst van de machinale kant werd handgemaakte kant eerder een zeldzaam en veel te duur luxeartikel.

Maar tot op vandaag bleef het kantklossen levendig in de stadjes Almagro (Castilië-La Mancha), in Camariñas (Galicië), langsheen de hele Catalaanse kuststreek en niet in het minst in de Catalaanse hoofdstad Barcelona.

Men kloste er kant met witte, ecru of zwarte zijden draad op de typische langwerpige Catalaanse kantkussens.

In de 17^de en 18^de eeuw maakte men hier ook zilver- en goudkant die hoofdzakelijk gebruikt werd als decoratie van madonnagewaden en kazuifels.

Deze kanten vonden ruime afzet doorheen heel Spanje, in Frankrijk en zelfs tot in Noord- en Zuid Amerika.

In de 18^de eeuw deden de Bourbons pogingen om de kantindustrie te doen heropleven. De meeste originele patronen waren verloren gegaan, daarom werd de Spaanse stijl door de Franse vervangen.

In de 18^de eeuw nam Catalonië het initiatief inzake kantproductie en groeide zo uit tot één van de voornaamste kantcentra van Spanje.

Wij wisten al een hele tijd dat het Brugse kantcentrum, in de Balstraat, in slechte papieren zat maar nu is het officieel :

Het kantcentrum is in vereffening !!!!!

Dit is een slechte zaak voor de stad Brugge die hiermee een toeristische trekpleister verliest.

Tevens een zwarte dag voor de vele kantklossters, cursisten en leraressen die met weemoed terugdenken aan de gezellige sfeer en de verbondenheid "in kant".
De 3 jaar durende opleiding tot kantlerares was één van de aangenaamste periodes in mijn leven. 

Misschien moeten we wel, gewapend met klossen en kussen, onze opwachting maken bij de Brugse burgemeester om dit Brugse cultuurpatrimonium te behouden.

L’ Arboç del Penedès

Catalonië kan vanaf de 16^de eeuw bogen op een rijk kantverleden.

Kloskant = puntes de coixi, was de meest populaire kantsoort en daarnaast kende men ook naaldkant = Punta Catalana, die sterk verwant was aan de Reticella Italiana.

Door de soberheidspolitiek van de Spaanse Habsburgers werd de ontwikkeling van de kantproductie sterk afgeremd. Onder de regering van Filips II (1555) werd het dragen en produceren van kant zelfs verboden, net zoals in vele andere Europese landen.

Doch deze verbodsbepalingen werden door de smokkelhandel teniet gedaan.