Turnhout

Siergronden of vullingen

De motieven van de Turnhoutse kant worden meestal opgesmukt met diverse siergronden :

Vliegskes, spinnen, kerriën, enz…

Van deze vullingen bestaan er vele varianten die in het boek haarfijn zijn behandeld.




Bloemenranken en dierenmotieven waren karakteristiek voor de Turnhoutse kant. Om deze brde kanten te klossen waren er honderden klossen nodig. In Turnhout werkte men dan ook dikwijls op een kussen met een diameter van 100 cm daar waar 6O cm een meer gangbare afmeting is.

Voor de kantwerkster aan een patroon kan beginnen , is er al heel wat werk aan vooraf gegaan.

Het ontwerp voor een kant werd getekend door de kanthandelaar of door de prikster.

Voor bijzondere stukken werd soms beroep gedaan op een kunstenaar.

Het ontwerp omzetten in een patroon, voor de kantwerkster, was de taak van de prikster. Zij tekende en prikte verscheidene rasters die de basis vormen voor de gronden en siergronden.

Op de doorsteek staan de motieven getekend. De puntjes van de rasters worden tussen de motieven geprikt. Als de doorsteek klaar is wordt hij op het karton voor het patroon gelegd en alle gaatjes worden zorgvuldig doorgeprikt.


Tekening van een albeboord
Sint Catharinakerk Hoogstraten

In Taxandria museum waren dus de klassieke kanten tentoon gesteld en in het stadhuis werd de technische kant van KANT belicht.



Patronen en prachtige technische tekeningen sierden het geheel.

De “stoof” behoorde tot het alaam van de kantwerkster.

 Taxandria heeft een leuke collectie stoven.

Ik heb in één van de vorige berichten al beschreven dat er in de stoof een “grispot” met smeulende kolen, geplaatst wordt. De kantwerkster plaatste haar benen aan weerskanten van de stoof of er bovenop en verwarmde zo haar voeten en benen.

 Ik heb een leuke betekenis van “grispot” gevonden.

Een grispot is een vuurpot of lollepot.

Volgens Kiliaan, in de 16^de :

Lollen

is de dijen koesteren, d.w.z. met gespreide benen het onderlijf warmen onder de rok boven een pot.

Grissen

is zich rustig warmen dicht bij een vuur.

Kantwerken was een sociale bezigheid en als het weer het toeliet werd er buiten, in groep, kant geklost.

Kantwerksters beschikten ook over enkele “volkswijsheden”.

Om kant wit te kunnen werken was snuiven een algemeen gebruik. Tevens bewaarde men ook een aluinsteen in de lade waar de gewerkte kant werd bewaard tot hij bij het kantkantoor werd afgeleverd. Men was er vast van overtuigd dat aluinsteen alle vuil aantrok.

Ook een slecht ruikende adem was slecht voor het kantwerk omdat men tijdens het werken met de mond dicht bij het kantkussen zat.

Maar het toppunt vind ik het volgende:

Al van jongs af kregen kinderen voor ze begonnen met werken, een slok jenever om hun van een slechte adem te bevrijden.

Er is nog een uitdrukking ivm kant die men zeker NIET letterlijk moet nemen maar het is toch een mooie "one-liner".

Iemand van kant maken

Liefst niet in de letterlijke betekenis maar ...

Ik kan wel een poes van kant maken,



een koe van kant maken,



 een leeuw van kant maken,



zelfs een kantwerkster van kant maken.




In Zele heeft men in WOII zelfs koningin Elisabeth van kant gemaakt !!!

Uitdrukkingen en gezegden  3
 

De laai smeren :

Wanneer de leerling-werkster haar eerste kantje af had, legde de moeder één of twee centjes in de “laai”. Dat gebeurde ook als de leerling een nieuw soort kant kon werken.

Haar uitzien kennen :

Zo bedreven zijn in het kantwerken dat men ook zonder voorlichting kan klossen.

Onze –Lieve-Vrouw staat boven alle vrouwen en de “grispot” er onder !

Een grispot is een aarden pot, gevuld werd met warme houtskool, die in de “stoof”, onder de rokken, geplaatst werd.

In Taxandria museum is ook een verzameling

“Madonna met kind”

De kledij versierd met kant- en borduurwerk.

Uitdrukkingen en gezegden 2

Voor Sint-Graaf werken :

Sint-Graaf was de graaf van halfvasten. Dan mochten de leerlingen die hard gewerkt hadden, een figuurtje in suikergoed kiezen.

In de kant zijn :

In kant  gekleed zijn

De ellen maken het geld :

Hoe langer de kant, hoe meer de verdienste

Ineenhangen gelijk garen op een kloske :

Goed overeen komen

Kant hebben is bankbiljetten hebben

Kant dragen is een teken van welstand

Bron : Van speldengrond tot Turnhoutse kant

In Taxandria museum is ook een verzameling

“Madonna met kind”

De kledij versierd met kant- en borduurwerk.

Uitdrukkingen en gezegden 1

De laatste speld uit de lucht werken :

Zo laat bij daglicht werken dat men nog juist genoeg ziet om een speld te steken

’t Kantje is ziek

’t Kantje zit op zijn gat

’t kantje is aan ’t slabakken :

Het gaat niet goed met de kantnijverheid

Op de kotjes werken :

Bedreven genoeg zijn om zonder patroon te werken

Zonder cent gaan :

De dagelijkse taak niet voltooid hebben en dus geen cent krijgen

De lichter begieten :

Voor de eerste keer met licht werken

Binnenkijken bij de rijke burgerij, rond 1900.

Kantwerkster



Kantwerk van Treske Croenen met een diameter van 15,50 cm.

Spinster



Rond kantwerk met diameter 15,50 cm van
Treske Croenen (°1913/+2003)

Voor iedereen een prettig eindejaar en een weldoordachte, optimistische stap in het nieuwe jaar !!!

Om in de eindejaarssfeer te blijven, laat ik de berichten over Turnhout even rusten.
Na nieuwjaar "vliegen we er terug in" met nieuwtjes en weetjes over KANT.


Kersttafereel in Italiaanse naaldkant

Een doopmantel.

Het patroon bestaat uit 11 verschillende delen.

Perfect gewerkt met eindeloos geduld.

Ik vraag mij af hoeveel de kantwerkster aan zo’n stuk verdiende maar het leeuwenaandeel was natuurlijk voor de kanthandelaar die voor het patroon en het materiaal zorgde.

Oude staalboeken

Voor de aankoop van meterkant konden klanten kiezen uit een staalboek met alle kanten die de handelaar in voorraad had of op bestelling liet maken.

De negen provinciën

Feesttafel of was het vroeger "alledaags" bij de
high society ?