Zondag 4 juni 2006
Vermeer inspiratiebron Amerikaanse schrijfsters

Met de film ‘Girl with a Pearl Earring’ werd het werk van Johannes Vermeer voor twee jaar opnieuw onder de aandacht gebracht. De prent steunt op de roman met dezelfde titel (1999) van de Amerikaanse schrijfster Tracy Chevalier die hierdoor haar moment de gloire in onze contreien beleefde.Wat weinigen weten is dat in datzelfde jaar haar landgenote Susan Vreeland eveneens een (verfilmde*) roman uitbracht waarin Vermeer centraal staat. In ‘Meisje in hyacintblauw’ wordt het verhaal verteld van een fictief schilderij dat de Delftse kunstenaar van zijn tweede oudste dochter zou hebben gemaakt. In acht verhalen beschrijft Vreeland waar het doek doorheen de eeuwen terechtkwam en in welke omstandigheden het telkens van bezitter veranderde.
Eenzelfde procédé paste Annie E. Proulx reeds toe in ‘Accordeonmisdaden’ (1996) en ook de film ‘The Red Violin’ (1998) had een gelijkaardige opbouw. Vreeland verrast echter door de chronologie radicaal om te gooien: haar eerste verhaal speelt zich in de twintigste eeuw af als de zoon van een naar Amerika gevluchte nazi een collega-professor van de authenticiteit van het schilderij probeert te overtuigen. Daarna volgt ze het spoor van het kunstwerk tot bij de conceptie ervan in de zeventiende eeuw en bij het meisje dat ervoor model stond. Zo houdt ze in elke eeuw eventjes halt om een verhaal te vertellen waarbij het schilderij telkens een rol speelt. In enkele gevallen worden de bezitters uit geldnood gedwongen om ‘Het meisje in hyacintblauw’ van de hand te doen, een enkele keer wordt het als huwelijkscadeau weggegeven, in Hitler-Duitsland wordt het door een soldaat van een verdreven joodse familie gestolen.
Na het eerste verhaal ‘Liefde genoeg’ dat je met gretigheid leest, zakt het spanningsniveau wat om slechts af en toe (‘Blauwe hyacinten’ over echtgenoten die elkaar bedriegen en ‘Stilleven’, over het ontstaan van het doek) op te flakkeren.
Tracy Chevalier en Susan Vreeland waren niet de eersten om Vermeer in een roman op te voeren. Ook Marcel Proust deed dat in zijn ‘A la recherche du temps perdu’ (1913-1927) met dit verschil dat de Nederlandse kunstenaar daar slechts een bescheiden onderdeel was van een omvangrijk geheel.
* Brush in Fate (2003) met Glenn Close en Jan Decleir
















