Berichten van 29 mei 2006 tot 4 juni 2006

Met de film ‘Girl with a Pearl Earring’ werd het werk van Johannes Vermeer voor twee jaar opnieuw onder de aandacht gebracht. De prent steunt op de roman met dezelfde titel (1999) van de Amerikaanse schrijfster Tracy Chevalier die hierdoor haar moment de gloire in onze contreien beleefde.
Wat weinigen weten is dat in datzelfde jaar haar landgenote Susan Vreeland eveneens een (verfilmde*) roman uitbracht waarin Vermeer centraal staat. In ‘Meisje in hyacintblauw’ wordt het verhaal verteld van een fictief schilderij dat de Delftse kunstenaar van zijn tweede oudste dochter zou hebben gemaakt. In acht verhalen beschrijft Vreeland waar het doek doorheen de eeuwen terechtkwam en in welke omstandigheden het telkens van bezitter veranderde.
Eenzelfde procédé paste Annie E. Proulx reeds toe in ‘Accordeonmisdaden’ (1996) en ook de film ‘The Red Violin’ (1998) had een gelijkaardige opbouw. Vreeland verrast echter door de chronologie radicaal om te gooien: haar eerste verhaal speelt zich in de twintigste eeuw af als de zoon van een naar Amerika gevluchte nazi een collega-professor van de authenticiteit van het schilderij probeert te overtuigen. Daarna volgt ze het spoor van het kunstwerk tot bij de conceptie ervan in de zeventiende eeuw en bij het meisje dat ervoor model stond. Zo houdt ze in elke eeuw eventjes halt om een verhaal te vertellen waarbij het schilderij telkens een rol speelt. In enkele gevallen worden de bezitters uit geldnood gedwongen om ‘Het meisje in hyacintblauw’ van de hand te doen, een enkele keer wordt het als huwelijkscadeau weggegeven, in Hitler-Duitsland wordt het door een soldaat van een verdreven joodse familie gestolen.
Na het eerste verhaal ‘Liefde genoeg’ dat je met gretigheid leest, zakt het spanningsniveau wat om slechts af en toe (‘Blauwe hyacinten’ over echtgenoten die elkaar bedriegen en ‘Stilleven’, over het ontstaan van het doek) op te flakkeren.
Tracy Chevalier en Susan Vreeland waren niet de eersten om Vermeer in een roman op te voeren. Ook Marcel Proust deed dat in zijn ‘A la recherche du temps perdu’ (1913-1927) met dit verschil dat de Nederlandse kunstenaar daar slechts een bescheiden onderdeel was van een omvangrijk geheel.

* Brush in Fate (2003) met Glenn Close en Jan Decleir

Annelies, Jorunn en Nathalie… iedereen kent ze intussen wel als Laïs, de drie meiden die een kleine tien jaar terug furore maakten op (onder andere) Dranouter en daarmee de aanzet gaven tot een schitterende carrière. Folkrock, wereldmuziek, folkpop: hoe catalogiseer je hun muziek eigenlijk?
De basis van hun muziek is in elk geval de volksmuziek en daarvoor putten ze uit ons rijk verleden. Toen ze niet alleen maar a capella zongen maar met een  begeleidingsband begonnen te toeren en zelfs in Frankrijk optraden werd een nieuw begin gemaakt.
Dat Laïs nooit blijft  stilstaan, blijkt met hun recentste initiatief. De maand mei stond immers in het teken van hun toernee met het Vlaams Radio Koor onder leiding van Johan Duijck, toch wel een gedurfde combinatie.
Anderhalf uur lang werd je meegevoerd naar hogere sferen met een programma dat schommelde tussen klassiek en de typische Laïs-sound. Zowel apart als in samenzang met het koor was de magie nooit weg en de inbreng van het koor in enkele Laïs-songs was verbluffend mooi.
Het concert werd zo aangekondigd: “De volksmuziek heeft steeds een stem gegeven aan de gewone man. Het was een middel om zijn blijdschap, zijn passies, zijn verdriet te uiten, om verhalen te vertellen en om tradities in ere te houden. Het verhaal dat het Vlaams Radio Koor en Laïs vertellen is eenvoudig: muziek is universeel en kent geen grenzen. Ze laten horen hoe de volksmuziek door de eeuwen heen werd overgeleverd en tot vandaag nog componisten en uitvoerders inspireert: van de troubadours, via Poulenc, Britten en Shostakovich tot ... Laïs.”
Hoogtepunten voor mij waren alleszins het magnifieke ‘Déploration sur la mort de Jean Ockeghem', een zesstemmig polyfonisch lied waarbij de drie dames in samenzang gingen met twee koorleden en de dirigent himself, en de Russische liederencyclus van Dmitri Shostakovich, een ontdekking, met Annelies in de hoofdrol. De helderheid, de zuiverheid, de tonaliteit van haar stem gekoppeld aan de prachtige interpretatie van een wondermooi lied bezorgden me kippenvel en tranen van ontroering.
Mijn respect en bewondering voor deze drie Vlaamse meiden is hierdoor enkel groter geworden en wie weet wat we nog van hen mogen verwachten…