Vergeten groenten Pompoen,
Breng een reus in je keuken
In het herfstnummer 2002 van The Vegetarian, het tijdschrift van de Engelse Vegetarian Society, stond een reisverslag over een uitstap naar… België. Het voornaamste reisdoel was het "Festival van de pompoen en andere zeldzame, vreemde en vergeten groenten", dat sinds 1980 elk jaar wordt gehouden in Tourinnes-Saint-Lambert in Waals-Brabant. Hoogtepunt van dit evenement is de wedstrijd om de zwaarste pompoen van het jaar en om de mooist geklede pompoen, die dit jaar werd gewonnen door een Fransman die zijn exemplaar had verkleed als klok...
Reuzenbes
Botanisch hoort de pompoen niet thuis bij de groenten maar is hij een reuzenbes onder de watervruchten. Tegelijk is hij verwant aan de komkommerachtigen, waartoe eveneens meloen, augurk en courgette behoren. Van de pompoen bestaan er in de hele wereld wel 850 soorten, verschillend in vorm, kleur, grootte en smaak. In winkels en op markten zijn soms exemplaren te bewonderen van 50 kg. In het Guinness Book of Records worden pompoenen vermeld van 400 kg met stengels van 10 meter! Het exemplaar dat dit jaar winnaar werd op hogergenoemd festival woog ruim 120 kg. De niet eetbare soorten – die zich uit witte bloemen ontwikkelen – zijn als herfstdecoratie in het interieur of winkelraam een kleurrijke blikvanger die met succes een najaarssfeer weten te scheppen.
Wereldburger
Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de prachtige geel-oranje kelkvormige bloemen van de pompoenplant al 10.000 jaar voor onze tijdrekening op de vruchtbare bodem van Zuid-Amerika de wildernis sierden. Bij opgravingen en in holen en grotten werden zaden van drie oude wilde pompoensoorten teruggevonden, vooral in de nabijheid van Oaxaca (Mexico). Voor de indianen van de Nieuwe Wereld vormden pompoenen samen met maïs en bonen het basisvoedsel en deze groente verdiende dan ook hun goddelijke verering.
Etnologische botanici stelden vast dat de Maya’s en de Azteken – de oerinwoners van Zuid-Amerika – de pompoen altijd samen met maïs en bonen verbouwden. Ook in andere regionen duikt dit combinatiepatroon op, waardoor specialisten van mening zijn dat de volkeren uit de pre-Columbiaanse tijd reeds intuïtief wisten hoe te voldoen aan de basisbehoeften van de menselijke voeding. Volgens de moderne voedingsleer verkrijgt men door de verbinding van verschillende koolhydraathoudende spijzen namelijk uitstekende plantaardige eiwitcombinaties.
Op de akkers van de Pawnees, een indianenvolk dat in het gebied van Kansas en Nebraska (V.S.) leefde, werden zeven soorten pompoenplanten verbouwd. Het zou de verdienste van de Pawneevrouwen zijn - die bekend stonden als bekwame tuiniersters - dat de pompoen zich van wilde plant tot cultuurplant heeft ontwikkeld.
Net zoals de tomaat en de aardappel heeft de pompoen zijn weg naar Europa gevonden. De Grieken en de Romeinen verwerkten pompoenzaden in amandelolie voor huidverzorging. Vanaf 1550 staat de reuzenpompoen (Cucurbita maxima) vermeld in de plantkundeboeken. In het 16de- en 17de-eeuwse Europa prijken pompoenen in stillevens van de Vlaamse schildersschool.
Oranje goud
Pompoenen leveren met 10 kcal per 100 g weinig energie maar hun vezels en zetmeelgehalte brengen een goed verzadigingsgevoel teweeg, wat voor zwaarlijvige mensen op dieet erg welkom is.
Hun voornaamste pluspunt is het gehalte aan bètacaroteen (provitamine A). Met 2 mg per 100 g is pompoen na wortels en spinazie de caroteenkampioen: 200 g pompoen levert reeds de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid caroteen. De felst gekleurde diep-oranje soorten zijn de rijkste caroteenbronnen. Gezien provitamine A een belangrijke rol speelt bij het neutraliseren van vrije radicalen is ze van groot belang voor het immuunstelsel.
Verder zijn nog de vitamines E, C en die van het B-complex vertegenwoordigd. Wat mineralen en spoorelementen betreft, komt kalium op kop met 323 mg/100 g vruchtvlees. Verder zijn nog calcium, magnesium, ijzer, fosfor en silicium aanwezig.
Aan te stippen valt dat pompoen nitraat-arm is en geen purine bevat.
Pompoen bevat 80-90% water, wat samen met de ideale natrium-kalium verhouding van deze groente een waterafdrijvend middel vormt met ontzurend karakter. Goed nieuws dus voor jicht- en reumapatiënten. Ook bij nier- en hartkwalen die gepaard gaan met waterophoping kan pompoen in de voeding goede diensten bewijzen.
Pompoenpitten
Pompoenpitten zijn in de volksgeneeskunde een eeuwenoud middeltje tegen blaas- en nierklachten en tegen goedaardige prostaatproblemen. Reeds in het oude China noemde men de pompoen de “keizer van de tuin”. De fascinerende werking van zijn zaden berust op het samenspel van waardevolle nutriënten. Fytosterolen en alkaloïden helpen bij prostaatvergroting; kalium en vitamine E versterken de blaasspieren; selenium zorgt bij sporters voor celbescherming bij intensieve belasting; zink versterkt het immuunsysteem en het vitamine B-complex zorgt voor een probleemloze stofwisseling. Bovendien zijn pompoenpitten een efficiënt middel tegen darmparasieten.
Pompoenpitolie is zeer aromatisch, dik en bruin, en het is even wennen aan haar sterke smaak. Ze wordt verkocht in donkerkleurige glazen flessen of blikken bussen van hoogstens een halve liter. De olie moet beschermd worden tegen het licht opdat ze niet ranzig zou worden. Op de lijst van olieën staat ze hoog gerangschikt met 64% onverzadigde vetzuren, waarvan 28% enkelvoudige en 53% meervoudige. Pompoenpitolie bevat het kankerremmende mineraal selenium, wat niet direct synoniem is voor “genezing” maar voor “vertraging” of eventuele preventieve bescherming. Ze wordt eveneens aangeraden ter versterking van het spier- en bindweefsel omdat ze magnesium en vitamine E bevat. Uitwendig gebruikt verzacht ze brandwonden.
Folklore
Op de vooravond van Allerheiligen wordt in Groot-Brittannië en in de Verenigde Staten een feest van Iers-Keltische oorsprong gevierd: Halloween. Van uitgeholde pompoenen worden met wat snijwerk een soort lantarens gemaakt waarin men kaarsen laat branden. De lampions sieren tuinen en vensterbanken. Kinderen verkleden zich in heksen, tovenaars, spookjes en roepen “trick or treat!” aan alle deuren. Ook bij ons is het gekend.
Naast Halloween komt in de V.S. de pompoen ook voor op Thanksgiving, op de vierde donderdag van november. De laatste jaren zijn door de groeiende belangstelling voor vegetarisme talrijke alternatieven voor de gevulde kalkoen in tijdschriften en kookboeken te vinden (onder meer de befaamde Tofurkey of kalkoen – turkey – van tofu!). De traditionele pompoengerechten (zout en zoet) blijven hun traditionele plaats in het menu behouden.
Pompoenen kweken, oogsten en bewaren
De pompoenfamilie omvat zoveel soorten, verschillend in vorm, grootte, kleur en gebruiksmogelijkheden, dat het kiezen van het zaad de moeilijkste opgave is. Bij de pompoenen (Cucurbita maxima en Cucurbita moschata) bestaan verschillende rassen: gele reuzen, Golden Debut, Butterball, Lunga di Napoli, Ponca, Gold Nugget, Table King… Bij de courgettes (Cucurbita pepo of mergpompoen) vinden we onder meer de rassen Elite Blackini, Kussa, Clarita, Tondo di Piacenza, Greyzini, Eldorado, Gold Rush en de spaghettipompoen. Onder de pattisons met hun merkwaardige ronde vorm, lichtjes afgeplat met gelobde randen, onderscheiden we Patty Pan, White Bush, Peter Pan, Custard Yellow, en Sunburst.
Het kweken van pompoenen is niet arbeidsintensief – een echte vrijetijdshobby. Wie geen tuin bezit kan kleinere soorten houden in bloempotten of -bakken. De grotere exemplaren vragen wat meer ruimte voor hun rankende takken. Het liefst groeit pompoen op humusrijke grond - vandaar dat een plant soms spontaan opduikt op een composthoop uit een gekiemd zaadje. Hoewel hij afkomstig is uit regionen met tropische temperaturen, gedijt hij goed in onze Midden-Europese zomer. Het is een plant met een enorm aanpassingsvermogen. Op een zonnige plek met een buurplant die hem af en toe wat schaduw verschaft is hij best tevreden. De groei van pompoenen wordt zelfs nog bevorderd als ze allemaal samen in een bed staan.
Bij de grote exemplaren is het nuttig een vlakke steen, tegel of plankje onder de zware vrucht te leggen om ze tegen het rotten op de natte aarde te beschermen. Pompoenen zijn vorstgevoelig. Wees niet verwonderd slakken rond je pompoenen te vinden, want die trekken ze aan. In droge periodes veel water geven.
Pompoenen oogsten doet men het best als ze volledig rijp zijn - dus als de stengel houtachtig is geworden en de vrucht een hol geluid voortbrengt wanneer men erop tikt. Je bewaart de groente bij voorkeur in een koude, droge ruimte (10-13°) - een vochtige kelder is niet geschikt. De bewaarperiode verschilt volgens de soort, maar de reuze-tuinpompoen kan men toch houden tot de eerste vorst dreigt. Wie een eerste poging wil wagen, vindt specifieke aanwijzingen op de zaadzakjes in de handel.
Culinair
En nu is het de hoogste tijd om de pompoenen de keuken binnen te rollen. Pompoen op het menu is geen garantie voor een smakelijke maaltijd als je niet een beetje thuis bent in de kruidenkeuken. Op zich is het vruchtvlees flets, zowel rauw als warm bereid. Geraspte pompoen als deel van een rauwkostschotel kan met om het even welk sausje op smaak gebracht worden. Bij de warme bereidingen heeft men de keuze tussen een Aziatisch (koriander, piment, kardemom, gember, kerrie) of een Europees (muskaatnoot, oregano, paprika, knoflook, kaneel, kruidnagel, peper) kruidenarsenaal. In een ideale mix domineert het ene kruid het andere niet. Blijf er uiteraard vooral op letten dat het gerecht nog naar pompoen smaakt!
36 reacties op dit bericht
Bietensap ook heel goed voor diabeten..stabiliseert..
Goeie avond fjak....
maar is ook weer nie goed voor de suiker!!!! Daarvan moet ik mij weerhouden,MAAR!!!!! als annyke daar moet van afblijven....NO WAY!!!
Ik wens je een wel te rusten en tot morgen. Lieve grtjs. van anny
Dag Fjak@
Vriendschap is een wonderlijk woord
misschien wel het mooiste op aarde.
wens jullie een fijne dag
bezoek ook eens mijn 2de blogje
Lieve groetjes Roosje
Dag Fjaka
die zijn best lekker fjaka
wat licht in de duisternis schenkt men je voor niks ...groetjes van bo
Heel lekker Fjak@
Een fijne avond en een mooi weekend gewenst, liefs Jeannine
ik ben hem niet vergeten Fjak
heel lekker bij een koude schotel
morgen nieuw powerpointje op mijn blogje
"Geluk is een goede buur,
die naast ons komt wonen."
Ik wens je een fijne donderdag
liefs en een dikke knuffel
Frieda
fjaka
Hallo Fjak@
;oops: ken ik in feite nog zo lang niet, maar geniet er nu wel dubbel van!
Ik lust heel graag rode biet op een koude schotel lekker zeg
Een mens zonder dromen,
is armer dan een mens zonder geld.
Heel veel liefs
Lana en Pip wensen jullie een warme groet
Ik kom je een fijne avond wensen
Lieve groetjes
Groetjes van Catootje
Fijne donderdag lieverd
Het gevoel dat ik nu heb,
wil ik vasthouden,
nooit meer laten gaan.
Het gevoel dat er iemand is,
die om je geeft,
die van je houd,
die je accepteert zoals je bent.
Dat gevoel wil ik nooit meer laten gaan.
En ik weet dat dat gevoel,
ook nooit weg zal gaan
Nikki
Dag Fjaka,
danke voor u lieve woordjes
Lieve donderdaggroetjes
Met veel vriendschap bied ik je een bloemetje aan
Ik wens aan ieder die ziek is veel kracht,moed en sterkte toe
Veel liefs van Valerieke
Knuffelke X
Lieve groetjes dikke knuffel lieverd
we eten rode biet veel te weinig Fjak@.....
Een aangename dag toegewenst vanwege Amor Fati !
Als u uw vooroordelen verliezen wilt, moet u reizen
Reizen is de kunst zich thuis te blijven voelen
ja
merci mateke , ik weet niet hoe ik ineens aan die heimwee kom ....
lieve groetjes Fjak@
We moeten net zo min ons schip aan één klein anker vastleggen
als ons leven aan één enkele hoop
Ik heb ze graag uit een potje van hak Fjak@
Doe maar net als ik vandaag
maak er een rustig dagje van mateke
heel gewoon ... genieten
door in de bloggenland effe op bezoek te gaan bij de matekes en tussen door surfen op de strijkplank
Veel liefs en groetjes van ikke
Goedemorgen Fjak@
We zijn vandaag donderdag 30 juni en weerom de laatste dag van deze maand.Voor de jeugd zijn de examens achter de rug en kunnen de meesten van een lange vakantie genieten.Ik wens Jullie ALLEN een mooie en hopelijk zonnige donderdag toe met vele lieve en hartelijke groetjes vanwege Jos.
goede morgen Fjaka
lieve donderdaggroetjes voor jou, Greetje
Donderdaggroetjes..
Wens u een mooie dag, geniet er maar van zoveel je kan
Bedankt voor uw lieve reactie en bezoekje
Knufje en liefs, Indra-
Vertrouwen geven is leren,
wat anderen je geven..
als kind moesten we dat eten, maar vond het niet lekker, fjaka
Hoi Fjaka
Veel liefs... geniet van je dag:-) Mateke
MET WARME GROETJES EN EEN LACH
WENS IK MIJN VRIENDEN
EEN GEZELLIGE DONDERDAG
Gezellige groeten uit Terneuzen,
Hello Fjak@,
wij bedanken alle vrienden, die Lilian op een of
andere wijze hebben gefeliciteerd ter gelegendheid
van haar verjaardag,fijne groetjes uit Terneuzen ,
met veel liefs van Lilian en Paolo.
lieve groetjes van Krikie
Lieve Fjak@
Ik hou van felle kleurtjes, ook van lekkere geurtjes.
Muren schilderen doe ik graag, kijk mijn kleurtjes zijn nooit vaag.
KNUFFEL RACHEL
Lieve Fjaka
Even hier voor een blogbezoekje op de laatste junidag
Groetjes op donderdag.
Een ander begrijpen waar je
over praat, dat zijn vrienden
waar het in het leven om gaat.
Lieve groetjes van Freddy en Patty
en een dikke knuffel van
onze drie kapoentjes.
Groetjes van Gita en een mooie dag ...
Lieve groetjes
Alweer de laaste van deze maand !
Graag een lieve groet
niet omdat het moet
maar om dat ik weet,
het doet je goed.
Leuke dag .
Trucker_John komt met zijn 10 tonner truck door de blogs gereden met zijn vriend Zeno_Blog