Oude loop Maas zichtbaar tijdens afgraving bij Borgharen tegenover Smeermaas
De Maas heeft niet altijd dezelfde loop gehad zoals wij hem sinds mensenheugenis kennen. Meermaals heeft deze regenrivier, na een zeer hoge regenval, haar loop verlegd. Dit gebeurde in eeuwen, waar er nog geen kanalen of stuwen waren en de regenval enkel via beken en zijrivieren de Maas voedde.
Voor Lanaken meer bepaald Groot Lanaken kunnen wij dat vernemen uit een artikel van Jodonge Firmin (+), geschreven in Maaslandia, uitgegeven in 1984 door Kon GOSSU Lanaken.
Hij beschrijft daar de loop van de Maas, o.a. bij Borgharen vóór 1100, waar de Maas de loop van de Kanjel vanaf Limmel(Nl) volgde. Vervolgens ging het dan verder, ten westen van de huidige loop, naar het huidige Hocht, dat toen op de rechteroever lag en verder richting Neerharen. (de cisterciënzerabdij te Hocht werd pas gebouwd in 1180).
Van Neerharen uit volgde de Maas destijds een bijna rechte lijn noordwaarts richting Meeswijk In de loop der eeuwen, tijdens hoge waterstanden, heeft de Maas zich nog enkele keren verlegd, om uiteindelijk de huidige loop te volgen, waarbij er tussen Smeermaas en Meeswijk heel wat gronden en dorpen (Herbricht, Uikhoven, Boorsem, Kotem, Geneuth), die voorheen op de rechteroever lagen nu op de linkeroever kwamen te liggen. .
Bij Borgharen tegenover Smeermaas kan men nu verkleuringen in het kiezelpakket en de deklaag ontdekken, die deze loop uit de periode voor 1100 laat zien. De kiezel werd er afgegraven tot op een zwartgekleurde diepte, waaruit ook grondwater sijpelt. Iets verder is over een behoorlijke lengte een donkere, slipachtige, grindloze Maasboord te zien. Waarschijnlijk op de plaats waar de Maas de richting naar het huidige Hocht innam.




