Lang geleden in ...Zweden

In Zweden wordt Vadstena beschouwd als hét kantcentrum bij uitstek maar ook in Blekinge, Dalecarlia, Hälsingland, Scania en Andermanland wordt kant geklost.

De kant uit Vadstena onderscheidt zich van de anderen omdat hij gemaakt werd voor de verkoop en daarom volgde men de Europese mode.

Al vanaf 1740 waren de vrouwen uit Vadstena “…heel begaafd en handig in het maken van verschillende soorten kant…”.

In de 18^de eeuw werd de fijne gaaskant met bloemmotieven geklost voor de damesklederen en de stropdassen voor heren.

In de 19^de eeuw gebruikte men de kant als kraag, manchetten en eveneens voor de folkloristische klederdracht uit de streek.

In het begin van de 20^ste eeuw was de kant vooral bestemd voor de afboording van lakens en prachtige tafelkleden. De kantwerksters behoorden tot de bevolking met een gemiddeld inkomen.

In de 20^ste eeuw kwam de impasse en er was geen vraag meer naar Vadstena kant. Het kantklossen verdween bijna volledig. De laatste 40 jaar wordt er terug kant geklost, puur als hobby.

Snelheid, tempo en een groot rendement waren een dagelijkse “must”.

Praten was verboden!!

Om het tempo aan te houden en de tijd vlugger te laten voorbijgaan, werd er gezongen. Meestal waren het volksliederen zoals bv “London’s burning”

Telkens opnieuw en opnieuw!!

Opperste concentratie was geboden en fouten werden niet toegestaan.

“Kantliederen” of “tellingen” werden er ook gezongen en de stilte tussen twee liedjes of tussen de strofen duurde zolang tot er 8 spelden gestoken waren.

Voorbeelden van “tellingen” :

Jack, be nimble!  (handig)

Jack, be quick !(snel)

Jack jump over the candlestick! (kandelaar)

Of

Pardon, mistress

Pardon, master

Pardon for a pin

If you won’t give us a holiday

We won’t let you in !!

In de “Geschiedenis van de Honiton kant”

heb ik de situatie in Engeland al beschreven. (zie archief van 05/01/2007)

Maar niet alleen in Honiton maar ook elders in Engeland wordt kant geklost.

De meest bekend zijn : Buckinghamshire en Bedfordshire.

Iedere streek ontwikkelde zijn eigen stijl en patronen.

In de streek van Buckinghamshire

klost men de “Bucks point”, een kant die nauw verbonden is met de Rijselse tulekant.

Men werkt op een rond kussen,net zoals wij, soms met een rol.

De typische klosjes zijn onderaan versierd met kleurrijke parels. Mooi maar niet bevorderlijk om snel te klossen.

In Bedfordshire

klost men een soort Cluny met veel vlechten en kunstslagen.Ook daar gebruikt men een zelfde rond kussen met geparelde klosjes.

Honiton

is gekend voor zijn hele, fijne kant vergelijkbaar met de Duchesse kant of fijn bloemwerk maar met specifieke vullingen in de motieven.

Het bolle Honiton kussen heeft welbepaalde afmetingen en is hard gevuld met stro. De klossen zijn puntig om het vele aanhaken te vergemakkelijken.

Nog enkele sfeerbeelden uit Burano.

Ik beschouw

“KANT”

als de mooiste imitatie van de natuur!!

“KANT” roept bij mij altijd een vergelijkbaar ontwerp op van takken en bladeren, geborduurd in de lucht. En ik denk dat er geen enkele uitvinding van de menselijke geest zo dankbaar en nauwkeurig is.

Coco CHANEL - 1939

Burano

Het kleurrijke “KANT EILAND” in de Venetiaanse lagune.

Legende

Een visser vertok naar zee en liet zijn verloofde achter in Burano.

Op zee zag hij een prachtige zeemeermin. Die sloeg met haar staart, er spatte een kroon van zeeschuim op en die veranderde in een bruidsluier voor zijn aanstaande bruid.

Later kopieerden jonge meisjes uit Burano, deze sluier met naald en draad.

Tot zover de legende.

In werkelijkheid herstelden de vrouwen, terwijl hun mannen op zee waren, de visnetten. Door het milde klimaat zaten ze meestal buiten te werken, zittend voor hun kleurrijke huisjes.

Was dit het ontstaan van Burano kant ???

Met een beetje geluk kun je nog altijd een kantwerkster aan het werk zien alhoewel hun aantal sterk verminderd is.

Bij ons wordt het patroon in de hand gehouden om naaldkant te maken. Maar in Burano wordt het patroon op een kussen gespeld. Tussen het kussen en het patroon wordt voldoende ruimte gelaten om een stuk hout tussen te steken. Zo heeft de kantwerkster steun om met de naald onder de tracé draden te steken.

Op deze manier heeft ze beide handen vrij om de draad te leiden en aan te trekken.

Het resultaat van bovengaand patroontje.

Intermezzo

Deze morgen kreeg ik deze leuke kranten foto van een kantkennis uit Nederland.

Een telefonische instructie bij het kantklossen tijdens de Spakenburgse dagen ?
Of gewoon tegelijkertijd een gesprek voeren ?

Alleen de dame in kwestie kent de oplossing !

Gezelligheid troef!!!

De Duitse kantwerksters klosten graag in gezelschap. ’s Zomers was dat geen probleem want dan zaten ze buiten, voor hun huis, te werken. Maar gedurende de winter waren de avonden lang, donker en eenzaam.

Deels uit spaarzaamheid, besparen op petroleum voor het ordinaal en op de verwarming, maar toch grotendeels voor de gezelligheid kwamen ze ’s avonds samen in een

 “klöppelstube”

een echte

 “kantklos herberg”

om er samen te klossen!!!

Ondertussen vertelden ze verhalen, sagen, legenden, er waren er die gedichten voordroegen en er werden ook volksliederen gezongen.

Erzgebergte

Volgens de overlevering heeft Barbara Uthmann, uit Annaberg, het kantklossen geleerd van een Brabantse vrouw die voor de godsdienstvervolging gevlucht was naar het Erzgebergte in 1600.

In Saksen kloste men hoofdzakelijk Mechelse kant en Chantilly maar op een vergrootte prikking en met veel dikker garen. Daardoor ging de eigenheid van die kantsoorten verloren. Dat was dan ook de reden dat de kant uit Saksen van weinig belang was op de wereldmarkt en men verkocht ze dan onder een “valse” naam.

Op weg naar de kantschool.

Om deze “wantoestanden” tegen te gaan stichtte Julius Paufler in 1877 een heuse kantschool in Schneeberg. Vandaar de Schneebergse kant die we nu nog kennen.

Na een cursus van 3 jaar kreeg men het diploma van kantlerares. Die werden dan, onder staatstoezicht, te werk gesteld in de verschillende kantscholen in Saksen.

 

Na WO II werd er nog maar weinig “om den brode” geklost en ontwikkelde het kantklossen zich als een zuivere hobby.

 

Schneeberger kant bestaat nog altijd en de techniek leunt aan bij Russische kant en grof bloemwerk.

Ook hier klost men op een rol die op een staander gelegd wordt. De klossen zijn tamelijk zwaar en er wordt meestal met een klein aantal gewerkt.

Het best gekende kantcentrum van Denemarken :

Tönder

“Tönder” kant dankt zijn naam aan de stad waarvan hij afkomstig is.

De kant gelijkt sterk op de Engelse “Buck point” en de Vlaamse “Rijselse kant”maar heeft zijn eigen specifieke, florale motieven. (voor meer uitleg zie archief)

De grond is de tule tralie, dikwijls versierd met vierkante kunstslagen. De motieven worden steeds omgeven door een sierdraad.

De patronen hebben namen zoals : anjer, roos, aardbei, slak….

Soms dragen ze de naam van een kantwerkster, Ellen, Nora, Lisette…of zijn genoemd naar een plaats waar ze vandaan komen.

Het Deense kantkussen is vierkant met een rol. Speciaal is de uitsparing zodanig dat het rond het lichaam van de kantwerkster past.

De klosjes zijn juweeltjes, fijn van “steel” en onderaan bolvormig. Meestal is dit bolletje versierd met pareltjes in allerlei kleuren.

Een Deens kussen is het bekijken waard!!

Sri Lanka is al lang bekend voor kant - en borduurwerk.

Galle, in het zuiden van het land, is het belangrijkste centrum voor deze kunsten. 

 Portugezen brachten in de 16^de eeuw de kant naar Sri Lanka. In die tijd waren het koningshuis en de aristocratie bezeten van kant – borduurwerk als symbool van hun rijkdom en macht!

Dit zijn natuurlijk vervlogen tijden…

Nu worden projecten opgestart om de noodlijdende kantwerksters te helpen.

De bekende Engelse kostuumontwerpster Andrea Galer, gaf de kantwerksters uit Sri Lanka opdracht om de kant te klossen die nodig was voor de prestigieuze BBC productie Jane Eyre.

Na de tsunami, in 2004, werd in de streek van Galle het “Power of Hands” kant-project opgericht. Het is de bedoeling de vele kantwerksters in het getroffen gebied een helpende hand te reiken.

Nieuwe kantklossters worden opgeleid in de traditionele kanttechnieken maar ook in het gebruik van nieuwe materialen en ontwerpen. Ervaren kantwerksters uit de streek kunnen hier terecht voor workshops en er is een winkel waar de afgewerkte kant te koop wordt aangeboden.

Met de opbrengst van de verkoop worden de lopende kosten betaald en tevens krijgen de kantwerksters een loon.

In Sri Lanka gebruikt men dezelfde kussens als in Potugal. De klossen zijn zwaar en bolvormig en vroeger werden ze met de hand gesneden zodat geen enkele klos dezelfde grootte of dikte had.

De kantwerksters zitten op de grond of op een laag stoeltje zoals hier op de foto.

Vila do Conde

Portugal,

 land van zeevaarders, vissers en botenbouwers…

Reeds in de 16^de eeuw werd er kant geklost in Vila do Conde.

Vila do Conde is een havenstadje gelegen tussen dennenbossen, langs de Ave rivier en de zee.

Hoe de kant hier gekomen is, heeft men niet kunnen achterhalen maar het is een feit dat Vila do Conde, in de 16^de eeuw één van de belangrijkste havens was van Portugal. Daarom wordt verondersteld dat de kant ingevoerd werd door zeevaarders en handelaars die nauwe contacten onderhielden met het noorden van Spanje en Vlaanderen.

Vanaf 1616 kreeg “KANT” in Vila do Conde een belangrijke economische betekenis!!

Dank zij de oprichting van een kantschool in 1919, werden nieuwe patronen ontworpen met motieven ontleend aan de zeevaart en ook veel gestyleerde bloemen.

De techniek werd geperfectioneerd waardoor de kant een nieuwe impuls kreeg.

Dit is de traditionele houding van een Portugese kantwerkster, gezeten op de grond met de “tombolo” in een mand.

Tegenwoordig gebruikt men “staanders” om het kussen op te leggen (net zoals wij) en zit de kantwerkster op een stoel.

Inmiddels is men in Vila do Conde een andere weg ingeslagen. Naast de traditionele kantmotieven wordt er nu ook hedendaagse kant geklost.

Men gebruikt nieuwe materialen, zoals wol, zijde, metaaldraad… van toepassing in de mode zoals te zien op de afbeelding. Maar het behoud van deze eeuwenoude kunst is verzekerd en wordt levend gehouden in de kantschool, gevestigd in hetzelfde gebouw als het mooie Kant museum. 

Canada

Men zegt : Wie zoekt, die vindt…

Ik heb uren zitten surfen op internet maar niets gevonden wat betrekking heeft op de geschiedenis van  kantklossen in Canada.

Uiteindelijk heb ik toch een kantclub gevonden waarover ik iets kan schrijven.

“THE HAERTLAND LACE GUILD”

Het doel van de organisatie is : “De interesse in oude kant stimuleren en bewaren voor het nageslacht.”

“The Heartland lace Guild” is opgericht in 1990 en is  dus nog bitter jong als wij het met de Europese organisaties vergelijken. De kant die er gemaakt wordt is eenvoudig, stropkant of een soort Russische kant. Er komt echter verandering in want sommige Canadese kantklossers komen in Europa lessen volgen.

Het hart, verwerkt in hun logo vindt men overal op terug.

Zo wordt er ieder jaar voor de leden een klosje ontworpen. In het ontwerp is steeds een hart verwerkt. Zo bijvoorbeeld in 1996/1997 zien we “5 Olympische harten” als teken van hulde voor de Olympische spelen in Atlanta of in 1998 twee ineengestrengelde hartjes.

In 2006 kreeg ieder lid van het bestuur een persoonlijk “ Thank you “klosje met op de ene zijde een pictogram toepasselijk op hun functie binnen de vereniging en langs de andere zijde hun naam.

Voorzitter = een hamer

Secretaris = potlood en papier

Penningmeester = beurs met dollarteken

Web-master = computer

Opvolging verjaardag van de leden = taart

Enz…

Toch een zeer leuk idee!!

Dit prachtige beeldje is van Eugéne Jankowski!!

In een notendop

Wie dit gemaakt heeft weet ik niet maar het was in ieder geval een

 “handige Harry of Harriëtte” en het lijkt op het standbeeld in Camarinas.

Camarinas

Caraminas is gelegen langs de Atlantische oceaan. Het is de hoofdstad van La Coruna (Galicië)

Buiten kant is de visserij de voornaamste bron van inkomsten.

Zoals andere kantcentra heeft ook Camarinas een standbeeld van een kantklosster. Het imposante beeld staat op het belangrijkste plein, dichtbij het museum.

De kant van Camarinos is gekend over heel de wereld.Bijna iedere vrouw kent de techniek van het kantklossen en kinderen worden op jonge leeftijd aan het klossen gezet. Op de foto's meisjes van 10, 8 en 5 jaar. 

 Ze werken op een “almoada”, een kantkussen dat op hun knieën rust.

Het kussen is in feite een zak gevuld met stro. De twee uitstekende stokken bovenaan dienen om het kussen sterkte te geven maar ook als steun tegen bv. een tafel.

Cantu is een stad in de Noord-Italiaanse provincie Como, regio Lombardije.

Voor de plaatselijke economie is de productie van kant en meubels van groot belang.

Op dit kussen klost men met “olijfvormige” klossen.

Cantu, ten noorden van Milaan, heeft zijn eigen specifieke kant namelijk « Cantu-kant ».

Op het eerste zicht zou je denken dat het de Rococokant is die bij ons in de omgeving van Lotenhulle en Bellem werd geklost.( zie archief)

Het motief bestaat ook uit een hoofdnerf met daaraan blaadjes en drie - en vijfbladige bloempjes. Doch het verschil met « onze » Rococo is dat men bij Cantu-kant met bundels werkt die aangehaakt worden aan reeds gewerkte delen.

Auvergne

Met als meest bekend kantcentrum : Le Puy

Venez écouter le chant des fuseaux,
Pour nous il n’est rien de plus beau,
Depuis que nous sommes dentellières.

Pour l’amour de l’art, de jolis doigts
Tissent de fragiles dentelles,
Délicates et éternelles.

Wanneer men begonnen is met kant te klossen in Le Puy is niet geweten.In de Middeleeuwen was Le Puy een druk bezocht christelijk bedevaartsoord. Het was en is nog steeds het begin van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. De religieuze feesten brachten een massa volk op de been. Ook handelaars en marskramers kwamen in grote getale.Men veronderstelt dat deze laatste de kant naar Le Puy hebben gebracht.

In 1665 werd in Le Puy het instituut “Dames de l’instruction”opgericht. Deze religieuzen, bekend als de “Béates”hadden de taak de bevolking te onderwijzen in de godsdienst en de techniek van het kantklossen.

Onder Colbert kende de kant van Le Puy een geweldige bloei en werd uitgevoerd naar alle landen van Europa en naar Zuid-Amerika.

In 1775werden de kantwerksters verplicht zijden draad te gebruiken en daaruit ontstond de “Blonde”.Door de Franse revolutie kwam er een einde aan de kantproductie!

 Zoals het in Le Puy de gewoonte is, worden de kussens bekleed met "toile cirée".

Na verschillende heroplevingen stichtte mevr. Mick Fouriscot, met succes, in 1974 “Le nouveau conservatoire de la dentelle à la main”met als doel de traditie van het kantklossen verder te zetten.Vandaag de dag wordt er weer druk gekantklost in Le Puy en is dit weer een toeristisch trekpleister.