Berichten van 1 september 2010 tot 30 september 2010

De affaire Lernout en Hauspie kreeg uiteindelijk zijn beslag voor de rechtbank waarbij het verdict luidde: fraude. Na negen jaar onderzoek stonden niet minder dan 20 beklaagden voor de rechtbank. De groten, de banken en de bedrijfsrevisoren gingen vrijuit. De uitvinders van het virtuele geld werden schuldig bevonden. Zij hadden de waarde van hun bedrijf kunstmatig omhoog geshowd en op die manier het volkskapitalisme nieuw leven ingeblazen. Er waren zelfs mensen uit het Ieperse die hun huis verkochten om aandelen van het spraakmakende bedrijf te kunnen kopen. De vele bussen met bejaarden die in een namiddag hun appeltje voor de dorst wegschonken waren toen niet te tellen, zij maken dit wellicht vandaag zelfs niet meer mee.
Maar er zijn lui die gretig aan de hype meewerkten die niet op het beklaagdenbankje terechtkwamen. Nochtans hielpen ze de mythe mee creeeren. Prinsen, gouverneurs en eerste ministers. Of wat dacht je van de huidige Dexia voorzitter Jean-Luc Dehaene ( met Imbev-goudstukken)? of een gedeelte van de gespecialiseerde pers zoals Trends en de Tijd die de managers van het jaar als de nieuwe wonderkinderen van Flanders Valley ten tonele voerden. Uiteindelijk weet ieder beetje onderzoeksjournalist dat zij de trukkendoos leerden bij het toenmalige Barco, waar de Serv en de Gom gretig aandelen kochten en voor de nodige buffer zorgde toen alles in het honderd dreigde te lopen. Want dit was de misrekening van de heren Lernout en Hauspie: toen het moeilijk werd stonden ze er moederziel alleen voor.
De affaire Lernout en Hauspie legt ook de vinger op het gebrek aan controle van de IT-industrie en de rol van de beurs en de banken. Vandaag is er nog niks veranderd en zijn er evenveel technologiebedrijfsjes die virtuele winsten voorspiegelen aan aandeelhouders. Dat ze op die manier een deel zijn van de huidige crisis zal hen worst wezen. Zo wordt shortselling op de beurs een onderdeel van de wereldwijde speculatie en onzekerheid.     

Na het beeindigen van de burgeroorlog in Mozambique besloot de internationale gemeenschap dat er veel geld moest komen om het straatarme land uit de problemen te helpen. Die problemen zijn immers enorm: analfabetisme,droogte,gebrek aan voedsel en water,sterke afhankelijkheid van Zuid-Afrika,weinig interne capaciteit. Kortom als je alle expertise moet uit het buitenland halen kost ieder hulpprogramma duur, zeer duur.Meer dan de helft van het overheidsbudget is buitenlandse hulp. Zonder die hulp klapt het land in elkaar.
De Belgen en de Vlamingen zijn nadrukkelijk en met vrij veel centen aanwezig in Mozambique. Marleen Temmerman ondersteunt de gezondheidszorgen met haar Universitair onderzoekscentrum Isra, Vais is aanwezig met een paar programma's en BTC wil in de toekomst alles concentreren op het energie-thema. Iedereen uit Europa wil zowat zijn specialiteit, zijn niche inbrengen en de andere programma's ondersteunen. Zo willen de Nederlanders hun expertise inzake water valoriseren,via het aanleggen van een netwerk van irrigatiekanalen en pompen.De Clintonfoundation bestrijdt aids en verhoogt de capaciteit van de ziekenhuizen.
Fos volgt de BTC-politiek en concentreert zijn programma op de samenhang tussen het voedselprogramma en de energiepoot met zonnepanelen. Door hun jarenlange ervaring heeft het Fos betrouwbare partners in Mozambique gevonden waardoor de efficientie van de investeringen meer en meer rendeert.
Toch stelt zich de vraag naar de duurzaamheid van de investeringen en de noodzaak van een exitstrategie om de zelfredzaamheid te bevorderen.De duurzaamheid van de zonnepanelen lijkt het kleinste en gemakkelijkste probleem: zorg voor reservestukken en plaatselijke technici die bijstand en know-how hebben om de noodzakelijke herstellingen te kunnen uitvoeren.
Het meest fundamentele vraagstuk : hoe maak je een land en een bevolking minder en minder afhankelijk van buitenlandse hulp, is moeilijker aan te pakken. Want een lievelingskind wordt snel een verwend kind...

De rellen zijn aan het uitsterven wanneer we de drie Mozambikuaanse vakbonden op de hoofdzetel van OTM ontmoeten. OTM is de vakbond die door Frelimo werd opgericht en een typische "klassistische" vakbond is: hij verdedigt de leden bij de regering en verdedigt de regering bij de leden.Zij organiseren vooral ambtenaren en zijn overal in de belangrijkste sectoren aanwezig. Consilmo is de koepel van de zogenaamde vrije vakbonden, indertijd als tegenhanger van OTM opgericht. Kleiner,maar misschien anders ? Sintaf is de boerenvereniging. Een eenmansbedrijf, maar wel dicht bij de leden de boeren.
In Mozambique zijn er 10 miljoen actieve werknemers, slechts 800.000 werken in de formele sector. De rest heeft geen contract en moet zich beredderen met informele of illegale arbeid. Zonder sociale zekerheid, onder het minimuminkomen.
Het gesprek draait al snel over de lonen.De beste lonen worden in de banksector betaald: 65 euro per maand. In de energiesector krijgen ze 63 euro per maand, in de bouw een 60 euro per maand. De overheidsambtenaren moeten het stellen met 55 euro per maand. Meteen begrijp ik waarom iedereen wegvlucht om 15u30 : op naar de tweede of derde job. Een gemiddeld gezin heeft immers 350 euro per maand nodig om in de stad te kunnen overleven.
Denk nog iets verder: er zijn geen arbeidsrechtbanken, de sociale wetgeving en het minimumloon worden niet gerespecteerd, de sociale inspectie is corrupt, bij een conflict komt de vakbond zonder resultaten uit het overleg.
Er is dus nog werk om de vakbonden op het juiste spoor te krijgen. Maar de recente rellen tonen aan dat ze de basics: luisteren naar de mensen in de straat vergeten zijn. Zij zijn al zeer tevreden dat ze door de regering uitgenodigd werden om na de rellen overleg te plegen over de oorzaken van de voedselrellen en de stijgende energieprijzen. Alleen ze zullen dringend hun huiswerk moeten doen want in hun mappen steken momenteel zeer weinig alternatieven voor het neoliberale beleid of voorstellen om de bevolking op een andere manier te helpen.  

Op het vliegveld in Tete zitten we nog even na te genieten van de warme ontvangst in Catana. We werden met zang en roffelende trommels, dansende vrouwen en grote kinderogen in de plaatselijke gemeenschap ontvangen. Ze danken de AC en Fos voor de zonnepanelen, de hulp en hopen op meer de komende jaren. Wij luisteren,knikken kijken ons ogen uit over hoe vrolijke mensen ons uitwuiven.
Op de luchthaven zeggen ze ons voorzichtig dat er in Maputo een en ander aan de hand is. Wellicht een staking. Wij besluiten meteen de eerste solidariteitsmoties te schrijven tot ons informatie bereikt dat er meer aan de hand is. Er is in een deel van Maputo een echte volksopstand uitgebroken met doden en veel gewonden.Tegen de stijgende voedselprijzen, tegen de stijgende energieprijzen. Een bank,een grootwarenhuis en de zetel van de energiemaatschappij vliegen de fik in.De rellen werden georganiseerd via GSM. Veel mensen kregen een oproep om op 1 september, de dag waarop de prijzen voor energie de hoogte in gingen op straat te komen en te betogen.
De reactie van het overheidsapparaat is op zijn zachtst gezegd eigenaardig. Politie, leger en pers zetten een debat in wie wat had moeten doen. Volgens de politie moet de pers informeren,volgens het leger is de politie verantwoordelijke voor de openbare orde en volgens de politie is de betoging niet aangevraagd en dus illegaal. De regering komt pas de volgende dag in spoedberaad bijeen en de bevolking wil de president horen. Zo lang de regering niet beslist zie of hoor je de president niet. Mijn indruk wordt alleen maar bevestigd: politici die mijlenver van de realiteit staan, de realiteit ontkennen,en een overheidsburocratie die niet werkt.
Al moet ik toegeven: de politie-escorte die ons s'nachts naar het hotel begeleidde was er... nu zijn alle winkels dicht; voor wie twijfelt: vandaag was er in Mozambique meer aan de hand dan enkele rellen door een zootje ongeregeld...   

Hier ontbreekt alles: voedsel water en energie. Hoe kan je kinderen met een hongerbuik onderwijs geven? Hoe kan je zieken verzorgen zonder aangepaste bewaarmogelijkheden voor medicijnen in dertig graden ? Bij ons noemen ze zoiets een frigo.Hoe kan je voedsel produceren als het maar drie maanden regent in een jaar en voor de rest alles eruit ziet als een grote zandbak ? Hoe kan je grote problemen aanpakken als er geen kleine en concrete projecten voor vooruitgang zorgen ?
Fos en de Algemene Centrale ABVV geven een antwoord met kleine projecten om de voedselonzekerheid te bestrijden.
Voedselonzekerheid ?
Dat is gewoon geen eten hebben tijdens droge periodes. Nu is het september, misschien nog tot oktober of eind oktober om opnieuw voldoende water te hebben. Tenzij je over een pomp beschikt. Of naar het dunne waterstraaltje twee uur verder wandelt met een jerrycan.
Hoe kunnen we nu zo snel iets veranderen ? Met eigen ogen staarde ik naar een primitief geheel: een paar zonnepanelen,een transfo en een paar batterijen. Deze installatie zorgt voor de waterpomp, het licht in de school en de frigo in de medische post.
Natuurlijk moet dat hier door plaatselijke mensen geinstalleerd en begeleid worden. Natuurlijk komt heel die santeboetiek uit Zuid-Afrika. Natuurlijk kost dit evenveel als bij ons. Maar het effect zet een ganse gemeenschap in beweging, het resultaat verandert o zo veel in dit straatarme land.
Want de electriciteits-water-centrale zorgt voor electriciteit voor Zuid-Afrika. Deze dam werd door de portuguezen naar 25 jaar terug gegeven aan Mozambique. Alleen kochten de Zuid-Afrikaanse banken deze centrale over. Mozambique is dus een wingewest voor de grote en rijke buur, Zuid-Afrika. Is er dan geen enkele electriciteit die in Mozambique blijft. Ja, maar die gaat naar de grote steden en de grote bedrijven. De kleine dorpen nemen onvoldoende electriciteit af opdat dit voor de electriciteitsmaatschappij rendabel zou zijn. Voor de kleine dorpen is zonnenergie een kosteloos en duurzaam alternatief...

Vandaag duiken we in het reeele Mozambique. Je waant je opnieuw in het congo-dorp van expo 58 waar hutten en mensen aan de rand van de armoede een overlevingskamp opzetten.

De droogte,het gebrek aan regen, is reeds meer dan 30 jaar het grootste probleem. De voedselproductie van de bevolking is voldoende voor 4 à 5 maanden eten per jaar. Het valt precies samen met de droogte en de regenperiode in Mozambique. Regen is hier eten, droogte honger. De droogte is vechten om te overleven: de laatste geit wordt verkocht om eten in een andere streek te gaan kopen. Het enige alternatief is internationale hulp.

De regering heeft geen middelen om iets te doen. Vijftig procent van het regeringsbudget komt via internationale hulp. De regering  beperkt zich tot het kanaliseren van de buitenlandse donoren. Het ontbreekt aan alles: analyse, plan, oplossingen.

Voor de bevolking zijn er geen goede wegen,geen voldoende zaaigoed,geen distributie van de geproduceerde goederen,geen begeleiding van de boerengemeenschappen,geen samenwerking.

Maar waar de staat niet aanwezig is duiken NGO’s op. Zij verzamelen op dit tranendal de noodzakelijke centen om te overleven. Middenveldorganisaties hebben weinig keuze: zij moeten de eisen en criteria van de internationale donors slikken. De vraag is dan ook of ze de belangen van de Mozambikanen wel verdedigen of zich door Amerikaanse en Europese donoren laten inpakken.