Winterlandschap

hij verstopt zijn aaibaarheid

achter fronsen en een grimas

zijn stem breekt glas en knarsen

het glazuur van zijn tanden

hij bevuilt spijt op zijn hurken

met een bierblik op de grond

een beker aan zijn voeten

zijn handen lijken wel gebeten

de koude steekt hij weg

met oude kranten

en enkele voorbijgangers

ze werpen, het medelijden

goedkoper op de grond

ze hebben nog jonge bomen in huis gehaald
maar eerst onthoofd en een zotskap opgezet
 
ik heb een boom zien treuren als een wilg
en het water was te diep, de nacht te lang

de wijn vloeide rijkelijk tot aan het gebral

Het Peerdsbos

misschien

kan je er mij wel ontmoeten

achter zo'n groene bomenrij

dicht erbij

aan de rand van mijn bos

aan de kant

van het water

waar treurwilligen in rijen

woordeloos staan

dan kom ik wat

later langs en

mag je ook wat mooier

groen verzinnen

zoals malachiet

of smaragd liefst

iets mosgroen

uit de bergen

daar mag jij ze uitverkiezen en ik

zodat we samen de dag verliezen

.

En toch vind ik persoonlijk dat elk goed gedicht voordraagbaar moet blijven. Er is tot nu toe nog niemand geweest die mij echt kon overtuigen van het tegendeel.

Misschien beschouw ik het ook als het uitspreken van een toverspreuk, om een magisch effect te bekomen. Het theatrale kan misschien wel beter een luisterpubliek bekoren, maar het is niet dat wat ik zoek. Ik sta nooit te springen en te bulderen op een podium, hooguit één keer en dan nog om de toehoorders tot orde te roepen, afhankelijk van de stemming. Daarvoor heb ik een paar gedichten geschreven die dat heel goed doen.

Al ooit eens aan gedacht dat een voordrager eerst het publiek dient te bewerken alvorens hij kan overgaan tot het echte voorlezen? Je bouwt een spanningsveld op, gradueel sleur je het publiek mee over de schreef. Een voordracht verloopt wat mij betreft ook volgens een scenario, dat je zorgvuldig opbouwt.

Gedichten worden geschreven in een formele taal, waarbij ik vooral duid op de specifieke betrekkelijkheid van “formeel” schrijven. De lezer en/of de toehoorder wordt aangesproken. De dichter roept een lees-/luisterhouding op, er is dus een intense wisselwerking die alleen kan teweeg gebracht worden door iets ‘vormelijk’. Een gedicht heeft immers altijd met vorm te maken, elke roep naar de ‘vrije vorm’ ten spijt. De zogenaamde ‘vrije vorm’ bestaat immers niet, de schrijver maakt zijn eigen vorm, hij schrijft vormelijk en dus formeel de taal.

Lees proza, een verhaal, een essay en daarna enkele gedichten. Eigenaardig genoeg herkennen we onmiddellijk het verschil met de gedichten. We gaan in eerste instantie op de uiterlijke vorm af, aan een gedicht bemerken we de afgebroken regels, witregels en soms ook het ontbreken van leestekens en hoofdletters. Deze eerste vaststelling bepaalt echter niet alles, bij lezing van een gedicht valt ons nog meer op. Bijna elke zin op een regel, staat op zichzelf. Het lijkt alsof de schrijver zijn bedachte zinnen stapelt, en soms lees je een interessante wending, zoals een blad dat zich plots omdraait omdat de volgende zin een heel andere betekenis toevoegt. Als een gedicht bezield wordt voorgedragen, dan hoor je pas echt de formaliteit van de zinnen, de woorden, de klanken tot zelfs de haperingen toe.

Een formele taal spreken is gebruik maken van een zekere aanspreekvorm, het gebruik van een vormelijke taal.

Klank is slechts één facet, weliswaar niet onbelangrijk, vermits taal het beste overkomt als ze welluidend gebruikt wordt.

De vergelijking met schilderkunst gaat in zoverre op, dat 'beschrijven' meestal het doel voorbij schiet. Men verkrijgt dan slechts een statisch beeld, waarmee ik bedoel dat het geheel oppervlakkig blijft. Het is immers niet voldoende om de dingen aan te duiden, maar eerder ze op te wekken in de verbeelding.

Je ontkomt nooit aan het vormelijk gebruik van de taal, zelfs SMS-taal kan in die zin als een vormgeving beschouwd worden.

Als dichter kan je altijd wel één of ander element benadrukken, maar het gebruik van een formele taal is iets dat onvermijdelijk is, daarom is dichtkunst ook zo herkenbaar. Hoe graag je het ook zou willen, aan het gebruik van een formele taal ontkom je niet wil je poëzie/dichtkunst schrijven. De taal blijft nog altijd het instrument om te schrijven.

Bovendien "totale vrijheid" bestaat niet in de literatuur. De zo geroemde dichterlijke vrijheid is ook geen absoluut gegeven, je dient nog altijd rekening te houden met de taal.

Om het helemaal imperatief te maken, jijzelf bepaalt nooit wat dichtkunst of poëzie is, je kan het enkel trachten te benaderen. De tijd zal hier over oordelen, als je werk ooit in boekvorm verschijnt en de recencies beamen dat het voldoet aan universeel geldende esthetische normen.

Je kan enkel trachten door studie proberen te vatten wat de dichtkunst universeel maakt, hoe meer je je erin verdiept hoe minder geneigd je bent om zomaar iets als een gedicht te accepteren, het 'herkennen' is ook iets wat geleerd moet worden, zoals alles in het leven.

Het gebruik van de specifieke formele taal in de dichtkunst, onderscheid deze van andere disciplines in de literatuur.

ach, roept ze moedeloos tegen de wind 
en hartsgrondig haat ze elke verwaaide 
zin die hij omkeert en dan anders klinkt

zij had toch een lange bomenrij rechtop 
fier de stammen nog jong en groen aan-
geplant, met zwarte aarde aangestampt

om ze de wind te laten breken, maar zelf
niet, ze buigen wel haar woorden zachter

met spijt blijkbaar, want ze maken haar
onverstaanbaar

want haar taal is de hunne niet, zij fluisteren
het liefst en hun enige verweer is buigzaam
ze schudden ook hun hoofden in de wind

.

hij verstopt zijn aaibaarheid

achter fronsen en een grimas

zijn stem breekt glas en knarsen

het glazuur van zijn tanden

hij bevuilt spijt op zijn hurken

met een bierblik op de grond

een beker aan zijn voeten

zijn handen lijken wel gebeten

de koude steekt hij weg

met oude kranten

en enkele voorbijgangers

ze werpen, het medelijden

goedkoper op de grond

.

.
 

er

kruipen bruine mieren langs

de muur omhoog de deur zit

vast en klem, het hout is rot

en een vergeten slot is groen

het heeft de sleutel en zijn glans

verloren mieren kruipen tussen

de kieren en de vele spleten door

zo kunnen ze wel het hele huis

veroveren

de man die laatst nog

binnen kwam, hoe lang

geleden weet ik niet

is er te kort

een tijd verbleven

want de muren zijn nog kaal

de vensters hebben nog geen

gordijn gezien, slechts vegen

het is zonde van het huis

met van die schaamteloze ramen

en ik heb zelfs geen huis

om het te beschamen

Een wandeling aan de Sint Aldegondiskade

hier roept geen meermin vrouw noch man
maar langs zonder het boeien, waar rustig
de logge schepen hun kettingen rammelen

in diep water klinkt hun dof geluid getijde-
loos op een zanderig zachte bodem, achter
de sluizen wachten ze, al de jaren langdurig

'we houden hier ook van hoge masten' zei ik

kijk hoe ze hun schors te barsten schudden
al lanen lang noemt men ze hier platanen en
de zeewind heeft ook hen met schuimgeweld
schuin te kijk gezet, maar ach ze buigen wel

al wat hier aanligt trotseerde ooit de zee
door scha en schande hoeven ze echt geen
namen meer, voor deze schepen slechts
de landstormen en een uitroestig sterven

.