Zeelse naaldkant 7 DIT MOET JE LEZEN!!!

Dokter Edmond Rubbens

Zele 1894 – 1938

Wie dit alles met lede ogen aanzag was dokter Edmond Rubbens, later minister van Arbeid en Sociale Voorzorg (1934) en minister van Koloniën (1935).

Reeds als student in Leuven ontpopte hij zich als een sociale werker met christelijke inslag.

Hij wilde de sociale toestand van zijn volk verbeteren en was speciaal begaan met het probleem van drankbestrijding en het lot van de
Zeelse kantwerksters.

Hij streefde er naar om de beste kantwerksters te verenigen en zo de kant haar vroegere luister terug geven.

In die woelige tijden, waar gilden en ambachten door machtsvertoon en rechtsaanspraken de algemene aandacht opeisten, bleven de kantwerksters in de kou staan!

Citaat uit :

“De Vlaamsche kantnijverheid”

Edmond Rubbens

“Haar zacht, schroomvallig vrouwelijk gemoed dat liever leed verkropte dan recht te eisen, dreef haar tot samenkomsten noch verenigingen.

Zij vormden geen gilden, bezaten geen voorrechten en genoten geen bescherming. Ze waren volkomen vreemd aan kringen waar de mode werd bepaald, onbekend met handel der afgewerkte kanten.

Zij leidden een eenvoudig leven in voortdurende afhankelijkheid van de kantuitgeefsters.

Conclusie : De kantnijverheid moest behouden blijven, de werksters beschermd

en de lonen moesten verhoogd worden.

Want :

Kantwerk is kunst en kunst adelt !!!

Naaldkant voor ovaal tafelkleed

De kantuitgeefsters

De kantuitgeefsters verdeelden het werk onder de thuiswerksters die bij hen in dienst waren.

De kantwerksters zelf kregen zelden een volledig patroon te zien. Vooral wanneer het een groot, uit verschillende stukken bestaand was, werd er een strikte geheimhouding in acht genomen!!

Als alle stukken gewerkt waren gingen ze naar een betrouwbare kantwerkster die alles aaneen zette.

Er bestond een verbod om patronen onderling uit te wisselen.

De kantwerkster mocht dan ook niet voor meer dan één kantuitgeefster werken. Vandaar hun volledige afhankelijkheid van de kantuitgeefster!!

De afgewerkte stukken werden met grote winst verkocht in de kantwinkels of verstuurd naar het buitenland.

Vlinders waren erg in trek!

De mode vereiste dat de rijke dame een kanten vlindertje op haar feestkleed droeg.

Maar…

Het loon van de kantwerkster was karig,

De inspanning groot!!

Zele
 was door de eeuwen heen een vlasdorp gebleven. De mechanisering stond nog in haar kinderschoenen en meestal verdienden vrouwen en kinderen een paar centen bij met thuisarbeid.

Sommigen vrouwen sponnen en weefden op een schamel weefgetouw grove  stoffen, anderen sponnen koorden, knipten haar of zoomden jutezakken voor de fabriek.

Maar zeer veel vrouwen verdienden een karig loon, van 1 frank per dag, met het maken van “blommekens”.

Zij werden dan ook
“blommenwerksters” of “kantwerksters”
genoemd!

Omstreeks 1914 waren er in Zele  1.470 thuisarbeiders waarvan het grootste deel kantwerksters waren.

Maar gewetenloze handelaars en tussenpersonen buitten de kantwerksters uit! Zij gingen in kloosters waar meisjes tewerk gesteld waren, hongerlonen bedingen . Niemand kon zich hiertegen verzetten, een vakvereniging bestond niet en de konkurrentie was groot. Altijd stond er iemand klaar om tegen een nog lager loon te werken!!

Prachtige compositie in Zeelse naadkant – 1920.

De kijkoperatie aan mijn knie is een feit maar het resultaat valt nog af te wachten.

Ik heb nog heel veel pijn, kan er niet op steunen en kan enkel een beetje stappen met behulp van 2 stokken!

Dank aan al die bloggers die mij het beste gewenst hebben!!

Historische schets

In Zele, gelegen in de meest proletarische streek van het Land van Waas, waren de sociale wantoestanden voor de eerste wereldoorlog bijzonder tragisch.

Mannen, vrouwen en kinderen werden op een onmenselijke manier uitgebuit!

Het was een wereld vol armoede en ellende…

F.Michem schrijft in zijn boek

"Zele en zijn geschiedenis”:

“Toen de dagen duurden van de opgang

tot de ondergang van de zon,

Toen de geit weelde en een nest konijnen

welstand betekende,

maar cholera brachten in het huis

waar zij de woonst deelden met de mensen…

Toen hokten er hele families in kleine huisjes”.

Strook in grove naaldkant

Toch is dit eindwerk niet alleen een eerbetuiging aan de Zeelse kantwerksters maar ook en vooral aan hun bezieler, wijlen Minister
Edmond Rubbens.

Zonder hem zou de Zeelse naaldkantschool niet de roem gekend hebben, waar men nu nog prat op gaat.

Alhoewel hij reeds in 1938 overleed, hij was amper 44 jaar, leeft hij nog verder in de herinnering van talrijke Zelenaren.

Ik heb veel over hem gelezen, met kantwerksters over hem gesproken en ik ben tot de overtuiging gekomen dat hij deze eerbetuiging verdiend heeft.

Zijn toewijding, zijn onbaatzuchtige inzet, zijn volharding om het lot van een bepaalde bevolkingsklasse te verbeteren is een zeldzaamheid!

Ik was het al langer van plan om mijn thesis, gemaakt tijdens de 3 jaar durende leraressen opleiding “Kant” aan het Brugse kantcentrum, op mijn blog te plaatsen.

Dat mijn eindwerk zou handelen over naaldkant en

Zeelse naaldkant

in het bijzonder, stond al van in den beginne vast.

Mijn bewondering voor diegenen die zulk een ragfijne kant vervaardigen, met oneindig veel geduld en bekwaamheid, kent geen grenzen!!

Spreekt men niet over :

“het mysterie van de eenzame draad”.

Dit heeft natuurlijk niets met kant te maken…

Reeds meer dan een maand heb ik heel veel pijn in mijn linker knie. Ik heb moeite met stappen en ik kan ook niet té lang zitten klossen.

 Op 22 juni mocht ik eindelijk op consultatie bij de specialist en inderdaad…de meniscus is gescheurd en er is een stukje afgebroken.

Op 4 juli volgt de kijkoperatie. Dus nog tot deze namiddag de pijn verbijten en mijn klosjes ook een beetje rust gunnen!!!

Dit is geen les biologie,

maar pure nostalgie.

Want in de tuin van mijn oma,

verspreidden ze een heerlijk aroma.

Nu zijn ze iets origineels

deze erwtjes geurend en speels,

slingerend en koloriet

fleuriger dan een Margriet…

Gisela

Fuchsia

Speels en dartel in de wind,

Soms precies een “windekind”.

Hanging basket

Heel koket

’t Klokje zwierig

en heel tierig.

Gul met kleur

Als een charmeur

Een duet

Als een wiegend bloemballet.

Gisela

Hilde en Filip

Als ik er van overtuigd ben dat het jonge paar van kant houdt, geef ik soms een kantwerk als huwelijksgeschenk.

Zeelse naaldkant

Zondag, 24 juni 2007 was het naar jaarlijkse gewoonte, weer “Kantmarkt in Zele”.

Zoals gewoonlijk waren er talrijke handelaars in kantgerief aanwezig maar voor de kantliefhebsters is deze markt de ontmoetingsplaats bij uitstek!!

Er wordt getaterd, gesnuffeld in kantboeken, gekozen, garens vergeleken  en vooral vriendschappen gesmeed en vernieuwd.

Zonder afspraak kwam ik mijn kantvriendin Jeanine tegen die , omdat ze zeker was dat ik er ook ging zijn, 2 nieuwe postzegels voor mij bij had!

Gaat men een tas koffie drinken dan is het leuk om zien dat er aan de meeste tafels allerlei kantboeken en materiaal de revue passeert.

Spijtig dat de weergoden het lieten afweten maar een bui af en toe kon ons niet deren.

De bevolking van de Aalterse parochie Sint-Maria-Aalter, genoot vroeger geen al te beste reputatie.De inwoners van de gemeente Aalter zelf keken er op neer en behandelden deze mensen zeer laagdunkend!!

In het eerste kwart van de 20^ste eeuw leefde de bevolking van Sint-Maria-Aalter in armoedige omstandigheden. Rond 1900 verdienden de meeste mannen hun inkomen met de seizoenarbeid in Frankrijk (bieten, jenever stoken…) en de vrouwen verdienden een cent bij met kantklossen.

Als eerbetoon aan deze “trimards” of “Fransmans” en de “spellewerksters” staan er nu op het kerkplein in Sint-Maria-Aalter twee monumenten.Het ene stelt de werktuigen van de seizoenarbeider voor namelijk een bietenvork en –mes, het andere is een reuzenklos.

Spiegeltje, spiegeltje

Aan de wand

Wie is er het mooiste madammeke

Van ’t land ?

De laatste jaren worden de bermen minder gemaaid en overal zie je nu  speelse klaprozen bloeien!!

Prachtig volwerkje in Binche kant.

Een werkje van mevr. Gudrun De Coninck

Deze oude postkaart met de afbeelding van een mooie, jonge kantwerkster is “boerenbedrog”!!!

“Vlaemsche kantwerkster” staat er onderaan.

 Maar het is onmogelijk om zulk een brede kant te maken met zo’n klein aantal klosjes. Men legde gewoon een stuk kant op het kussen en spelde er wat klossen bij.

Het is weeral bewezen dat “papier verduldig is”!!!

Détail van het kleed met een boord in Vieux Flandres.

In de derde eeuw na Christus (dus nog in de tijd dat Christenen werden vervolgd) vaardigde Keizer Valerianus een bul uit die inhield dat geestelijken, die geen afstand wilden doen van hun overtuiging, werden onthoofd.

Ook Sint Laurens, diaken (ook nu nog heeft een diaken de verantwoording voor de Kerk financiën) te Rome en vertrouwensman van paus Sixtus II, kon niet ontsnappen aan deze fanatieke heksenjacht. Hij werd opgepakt en volgens de overlevering berecht in de tempel van Antonius en Faustina op het Forum Romanum.

Bij zijn gevangenneming eiste de rechter dat hij het vermogen van de kerk, dat hij beheerde, zou afstaan. Daarop toonde Laurens de armen en de zieken voor wie hij als diaken zorgde met de woorden:

Zie daar de ware schatten van de kerk

Op de prent een Middeleeuwse voorstelling van de Marteldood van Sint Laurens, gedood door de hitte van het vuur.

Een intrigerend, maar zeer humoristisch gedicht uit 1658:

Daer staet den grooten martelaer
Tot voorbeeld van de Christenschaer,
Die voor sijn Heer de dood versmaet
En leven om het leven haet,
Vol moeds riep hy den rechter toe:
Maek u niet meer met woorden moe,
Keer om 't gebraed, maek saus gereet,
Ic ben haest gaer, hoor, bloedhond, eet.
Heyls brand verbrande eerst sijn hert,
Dies gaff den rooster weynig smert,
En branden onse herten niet,
Wanneer men sulke mannen siet?

Wat doen “kantdames” als ze op verlof zijn in het buitenland ???

Hun ogen de kost geven natuurlijk en uitvlooien waar er een stukje kant te zien is.

Zo kreeg ik een foto toegestuurd van een “kantkennis” die op verlof in Malta dit beeld van Sint Laurens met zijn rooster, ontdekt heeft. Het kleed van de Heilige Laurens heeft onderaan een prachtige boord “Vieux Flandres”.

Vieux Flandres is een gemengde kant : kloskant en naaldkant.
De linten zijn geklost en de vullingen zijn met de naald gemaakt.

Mijn nieuwsgierigheid was geprikkeld en ik heb eens opgezocht waarom Sint Laurens een rooster bij zich heeft.

Morgen het vervolg…