Grasduinen in mijn archief...

Op de binnenzijde van de kaart staat een afbeelding van :

Madame de Pompadour

Dit is een fijne Binche-kant van het type “Toveressewerk”.

De Brugse volksmond gaf aan het hoofdmotief , dame met wijde hoepelrok, de naam van de bekende maîtresse van Lodewijk XV.

Een mens verzamelt wat gedurende zijn leven…

Ik ben weer eens op zoek geweest in mijn “archief”! Daar vond ik kaarten uitgegeven op 18 maart 1989 te Brugge, in samenwerking met Postzegelkring Arbefil, Kantschool Brugge en het Kantcentrum.

Ik wist niet eens meer dat ik die had, het was dus een aangename ontdekking!!

Op de voorkant van de dubbele kaart staat het volgende gedicht :

Spellewerkster, wat al reken

spellen zie ‘k u neerwaards steken

in uw kussen, slag op slag

meer als ik getellen mag !

Spellewerkend zie ‘k u geerne

vingervaste, oudvlaamse deerne;

die daar zit aan ’t spinnen, met

’t vlugge alaam, uw kobbenet .

Guido Gezelle uit “Tijdskrans” tweede deel 1893.

De afbeelding is naar een cliché van een oude prentkaart van de Zusters Apostolinnen te Brugge.

3.Hvar

De stad Hvar ligt aan de zuid-west kust van het eiland Hvar en is bekend om zijn

“Agave-kant”.

Deze naadkant wordt gemaakt door de Benedictinessen in het klooster van Hvar stad.

Het specifieke aan deze kant is dat zij gemaakt wordt met draden van de Agave.

De techniek gaat over van generatie op generatie en dat al ongeveer 120 jaar.De kant vertoont veel gelijkenis met de Tenerife kant waar ze volgens de overlevering ook zou ontstaan zijn.

Het prepareren van de draden is een tijdrovend en nauwgezet werkje.De bladeren van de Agave worden op een bepaald tijdstip afgesneden. Uit het middelste van het blad trekt men vezels die dan behandeld worden volgens een bepaald procédé tot ze sterk en wit zijn.

Het resultaat is een fijne, witte draad van een bepaalde lengte, klaar om te verwerken als naaldkant.

Men werkt niet volgens een bestaand patroon. De nonnen laten hun verbeelding de vrije loop en zo is ieder kantwerk een origineel kunstwerk!

OP dit ogenblik is Hvar kant een gegeerd souvenir.

Deze naaldkant staat niet alleen symbool voor Hvar maar hij is ook een voorbeeld van het Kroatische erfgoed!!

2.Pag

 De naaldkant van het eiland Pag is de bekendste van de Kroatische kanten.

Men gebruikt bestaande patronen met specifieke, strakke, geometrische motieven zoals driehoeken, cirkels, rozetten enz…

Deze naaldkant is het resultaat van vele uren intensieve arbeid en dat maakt de kant duur in aankoop.

Bruiden van Pag dragen een kleed en een traditionele muts versierd met deze naaldkant.

  

De Oostenrijkse keizer was een groot liefhebben van de kant en daarom werkten er voortdurend twee Pagse kantwerksters aan het Weense hof.

Voor 1880 werd deze kan,t spijtig genoeg, verkocht als Griekse, Oostenrijkse of Italiaanse kant!!!

Kroatië

Kant heeft mensen altijd gefascineerd door haar fijnheid, schoonheid en visueel raffinement!

Kroatië telt 3 grote kantcentra :

1.Lepoglava

Lepoglava is een stadje in het noord-westen van Kroatië. Het is één van de bekendste steden en is tevens de bakermat van wetenschap, kunst en cultuur.

Dit jaar gaat in september het
“11ste internationale kantfestival”
door. Dit is de gedroomde ontmoetingsplaats van honderden kantliefhebsters.

In Kroatië klost men op een rolkussen met lange, meestal op een punt toelopende klossen omdat er veel moet worden aangehaakt.

In Kroatië klost men op een rolkussen met lange, meestal op een punt toelopende klossen omdat er veel moet worden aangehaakt.

Het kussen ligt in een bijpassende mand die op tafel of op de knieën wordt gelegd.

 

Op de foto zien we een reuzen kantkussen, ter gelegenheid van het vorige festival, waarop ieder die zin had, eens kon oefenen.

Vadstena

Lang geleden, in 1980, zijn wij op reis geweest naar Zweden.

Een prachtig land en het was rustig rijden in die

“eeuwig durende bossen!!

Natuurlijk hebben we ook een bezoek gebracht aan Vadstena, het belangrijkste kantcentrum van Zweden.

In Vadstena is een katholiek klooster, gewijd aan de Heilige Birgitta. Na de hoogmis, op zondag, sprak ik een zuster aan in het Engels en vroeg haar of er in het klooster kant werd geklost. De zuster vroeg van waar wij afkomstig waren en groot was mijn verbazing…het was een Nederlandse kloosterzuster.

In Zweden was het de gewoonte om na de hoogmis de gelovigen uit te nodigen op koffie en koeken. Dat was een oud gebruik omdat de meeste gelovigen van ver kwamen en dikwijls te voet.

Ook wij werden uitgenodigd en zo maakte ik kennis met zuster Bernadette. Zij vertelde dat er aan het klooster een nieuw gedeelte was bijgebouwd en een Zweedse novice heeft bij haar intrede meters en meters kant geklost om de overgordijnen mee af te boorden.

Op de foto zie je een zuster met een “kroontje” zo wordt het hoofddeksel ginder genoemd als verwijzing naar de doornen kroon van Jesus, naast haar zit de novice haar kant te klossen. De afgewerkte kant ligt op een plateau vooraan het kussen.

Ik alleen mocht mee om een kijkje te nemen in het klooster maar mocht binnen geen foto’s nemen.

Het was een leuke belevenis!!

Later heeft zuster Bernadette de patroon van de gordijnkant nog opgestuurd.

Kantwerk : de torens van Stokholm

In Zweden wordt Vadstena beschouwd als hét kantcentrum bij uitstek maar ook in Blekinge, Dalecarlia, Hälsingland, Scania en Andermanland wordt kant geklost.

De kant uit Vadstena onderscheidt zich van de anderen omdat hij gemaakt werd voor de verkoop en daarom volgde men de Europese mode.

Al vanaf 1740 waren de vrouwen uit Vadstena “…heel begaafd en handig in het maken van verschillende soorten kant…”.

In de 18^de eeuw werd de fijne gaaskant met bloemmotieven geklost voor de damesklederen en de stropdassen voor heren.

In de 19^de eeuw gebruikte men de kant als kraag, manchetten en eveneens voor de folkloristische klederdracht uit de streek.

In het begin van de 20^ste eeuw was de kant vooral bestemd voor de afboording van lakens en prachtige tafelkleden. De kantwerksters behoorden tot de bevolking met een gemiddeld inkomen.

In de 20^ste eeuw kwam de impasse en er was geen vraag meer naar Vadstena kant. Het kantklossen verdween bijna volledig. De laatste 40 jaar wordt er terug kant geklost, puur als hobby.

Snelheid, tempo en een groot rendement waren een dagelijkse “must”.

Praten was verboden!!

Om het tempo aan te houden en de tijd vlugger te laten voorbijgaan, werd er gezongen. Meestal waren het volksliederen zoals bv “London’s burning”

Telkens opnieuw en opnieuw!!

Opperste concentratie was geboden en fouten werden niet toegestaan.

“Kantliederen” of “tellingen” werden er ook gezongen en de stilte tussen twee liedjes of tussen de strofen duurde zolang tot er 8 spelden gestoken waren.

Voorbeelden van “tellingen” :

Jack, be nimble!  (handig)

Jack, be quick !(snel)

Jack jump over the candlestick! (kandelaar)

Of

Pardon, mistress

Pardon, master

Pardon for a pin

If you won’t give us a holiday

We won’t let you in !!

In de “Geschiedenis van de Honiton kant”

heb ik de situatie in Engeland al beschreven. (zie archief van 05/01/2007)

Maar niet alleen in Honiton maar ook elders in Engeland wordt kant geklost.

De meest bekend zijn : Buckinghamshire en Bedfordshire.

Iedere streek ontwikkelde zijn eigen stijl en patronen.

In de streek van Buckinghamshire

klost men de “Bucks point”, een kant die nauw verbonden is met de Rijselse tulekant.

Men werkt op een rond kussen,net zoals wij, soms met een rol.

De typische klosjes zijn onderaan versierd met kleurrijke parels. Mooi maar niet bevorderlijk om snel te klossen.

In Bedfordshire

klost men een soort Cluny met veel vlechten en kunstslagen.Ook daar gebruikt men een zelfde rond kussen met geparelde klosjes.

Honiton

is gekend voor zijn hele, fijne kant vergelijkbaar met de Duchesse kant of fijn bloemwerk maar met specifieke vullingen in de motieven.

Het bolle Honiton kussen heeft welbepaalde afmetingen en is hard gevuld met stro. De klossen zijn puntig om het vele aanhaken te vergemakkelijken.

Nog enkele sfeerbeelden uit Burano.

Ik beschouw

“KANT”

als de mooiste imitatie van de natuur!!

“KANT” roept bij mij altijd een vergelijkbaar ontwerp op van takken en bladeren, geborduurd in de lucht. En ik denk dat er geen enkele uitvinding van de menselijke geest zo dankbaar en nauwkeurig is.

Coco CHANEL - 1939

Burano

Het kleurrijke “KANT EILAND” in de Venetiaanse lagune.

Legende

Een visser vertok naar zee en liet zijn verloofde achter in Burano.

Op zee zag hij een prachtige zeemeermin. Die sloeg met haar staart, er spatte een kroon van zeeschuim op en die veranderde in een bruidsluier voor zijn aanstaande bruid.

Later kopieerden jonge meisjes uit Burano, deze sluier met naald en draad.

Tot zover de legende.

In werkelijkheid herstelden de vrouwen, terwijl hun mannen op zee waren, de visnetten. Door het milde klimaat zaten ze meestal buiten te werken, zittend voor hun kleurrijke huisjes.

Was dit het ontstaan van Burano kant ???

Met een beetje geluk kun je nog altijd een kantwerkster aan het werk zien alhoewel hun aantal sterk verminderd is.

Bij ons wordt het patroon in de hand gehouden om naaldkant te maken. Maar in Burano wordt het patroon op een kussen gespeld. Tussen het kussen en het patroon wordt voldoende ruimte gelaten om een stuk hout tussen te steken. Zo heeft de kantwerkster steun om met de naald onder de tracé draden te steken.

Op deze manier heeft ze beide handen vrij om de draad te leiden en aan te trekken.

Het resultaat van bovengaand patroontje.

Intermezzo

Deze morgen kreeg ik deze leuke kranten foto van een kantkennis uit Nederland.

Een telefonische instructie bij het kantklossen tijdens de Spakenburgse dagen ?
Of gewoon tegelijkertijd een gesprek voeren ?

Alleen de dame in kwestie kent de oplossing !

Gezelligheid troef!!!

De Duitse kantwerksters klosten graag in gezelschap. ’s Zomers was dat geen probleem want dan zaten ze buiten, voor hun huis, te werken. Maar gedurende de winter waren de avonden lang, donker en eenzaam.

Deels uit spaarzaamheid, besparen op petroleum voor het ordinaal en op de verwarming, maar toch grotendeels voor de gezelligheid kwamen ze ’s avonds samen in een

 “klöppelstube”

een echte

 “kantklos herberg”

om er samen te klossen!!!

Ondertussen vertelden ze verhalen, sagen, legenden, er waren er die gedichten voordroegen en er werden ook volksliederen gezongen.

Erzgebergte

Volgens de overlevering heeft Barbara Uthmann, uit Annaberg, het kantklossen geleerd van een Brabantse vrouw die voor de godsdienstvervolging gevlucht was naar het Erzgebergte in 1600.

In Saksen kloste men hoofdzakelijk Mechelse kant en Chantilly maar op een vergrootte prikking en met veel dikker garen. Daardoor ging de eigenheid van die kantsoorten verloren. Dat was dan ook de reden dat de kant uit Saksen van weinig belang was op de wereldmarkt en men verkocht ze dan onder een “valse” naam.

Op weg naar de kantschool.

Om deze “wantoestanden” tegen te gaan stichtte Julius Paufler in 1877 een heuse kantschool in Schneeberg. Vandaar de Schneebergse kant die we nu nog kennen.

Na een cursus van 3 jaar kreeg men het diploma van kantlerares. Die werden dan, onder staatstoezicht, te werk gesteld in de verschillende kantscholen in Saksen.

 

Na WO II werd er nog maar weinig “om den brode” geklost en ontwikkelde het kantklossen zich als een zuivere hobby.

 

Schneeberger kant bestaat nog altijd en de techniek leunt aan bij Russische kant en grof bloemwerk.

Ook hier klost men op een rol die op een staander gelegd wordt. De klossen zijn tamelijk zwaar en er wordt meestal met een klein aantal gewerkt.

Het best gekende kantcentrum van Denemarken :

Tönder

“Tönder” kant dankt zijn naam aan de stad waarvan hij afkomstig is.

De kant gelijkt sterk op de Engelse “Buck point” en de Vlaamse “Rijselse kant”maar heeft zijn eigen specifieke, florale motieven. (voor meer uitleg zie archief)

De grond is de tule tralie, dikwijls versierd met vierkante kunstslagen. De motieven worden steeds omgeven door een sierdraad.

De patronen hebben namen zoals : anjer, roos, aardbei, slak….

Soms dragen ze de naam van een kantwerkster, Ellen, Nora, Lisette…of zijn genoemd naar een plaats waar ze vandaan komen.

Het Deense kantkussen is vierkant met een rol. Speciaal is de uitsparing zodanig dat het rond het lichaam van de kantwerkster past.

De klosjes zijn juweeltjes, fijn van “steel” en onderaan bolvormig. Meestal is dit bolletje versierd met pareltjes in allerlei kleuren.

Een Deens kussen is het bekijken waard!!