21/3/2025 Wat niemand je vertelt over het Angelus - Heralds of the Gospel
21/3/2025 Wat niemand je vertelt over het Angelus - Heralds of the Gospel
Angelus: De Engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt. En zij heeft ontvangen van de heilige Geest. Weesgegroet Maria.
Zie de dienstmaagd des Heren. Mij geschiede naar uw woord. Weesgegroet Maria.
En het Woord is vlees geworden. En Het heeft onder ons gewoond. Weesgegroet Maria.
Bid voor ons, Heilige Moeder van God. Opdat wij de beloften van Christus waardig worden.
Laat ons bidden: Heer, wij hebben door de boodschap van de Engel de menswording van Christus, uw Zoon, leren kennen. Wij bidden U, stort uw genade in onze harten, opdat wij door zijn lijden en kruis gebracht worden tot de heerlijkheid van de verrijzenis. Door Christus, onze Heer. Amen.
Noot Claudia: ik heb de vertaling dienaar en dienstmaagd gebruikt omdat het woord slaaf een nogal negatieve conotatie heeft en het gewoon een totale overgave betekent
Iedereen kent dit zeer bekende gebed, dat bijna volledig is samengesteld uit de Heilige Schrift: het Angelus. Het gaat over de aankondiging door de engel Gabriël aan onze Heilige Moeder van de menswording van Onze Heer, maar er schuilt ook een heel diep en belangrijk geheim in dit gebed.
* Pater Timothy, wat is nu precies dat geheim in het Angelusgebed?
Wel, al eeuwenlang vormt het Angelus het middelpunt van de christelijke dag: om 6u 's ochtends, 's middags en 18u 's avonds. Al sinds het begin van het christendom was het gebruikelijk om het Angelus te bidden. Maar wat staat er centraal in het Angelus? Dat wonder dat mensen tot op de dag van vandaag blijft verbazen: dat God mens werd en kwam om ons te redden. Maar hoe deed Hij dat? Hij, de Schepper van het universum, de Koning der koningen, de Heer van de hele schepping, wilde afdalen als een dienaar in de maagdelijke schoot van onze Heilige Moeder. Het is iets dat iedereen die serieus over dit wonder nadenkt, verbijstert. Men staat versteld dat Hij, die de eigenaar is van alles, ervoor koos om dienaar te zijn. En daarmee toonde Hij ons de weg om Hem eer te bewijzen en Hem te behagen.
Hij had direct in de wereld kunnen komen op de leeftijd van volmaaktheid – 33 jaar oud, zoals Hij Adam en Eva schiep. Hij had zelfstandig kunnen verschijnen op aarde. Hij had die weg kunnen kiezen om de hele mensheid te redden en meteen aan zijn openbare leven kunnen beginnen. Dat zou gemakkelijk en sneller voor Hem zijn geweest. Maar Hij wilde mens worden in haar maagdelijke schoot en 9 maanden lang van haar afhankelijk zijn. In die 9 maanden hing Zijn leven van haar af; zij voedde Hem, en hier zien we een mysterie dat we pas in de hemel volledig zullen kunnen begrijpen. De manier waarop Hij de meeste eer aan God de Vader kon brengen, was door een dienaar van Zijn Heilige Moeder te zijn. Het is dus een mysterie, iets geheimzinnigs waarin we tot in alle eeuwigheid nieuwe wonderen zullen ontdekken om te begrijpen en lief te hebben. De H. Paulus noemde dit: Hij wilde een dienaar zijn – zo werd Hij mens –, maar natuurlijk wilde Hij in de eerste plaats een dienaar van God zijn.
* Maar u noemde ook dat Hij een dienaar van OLVrouw wilde zijn; hoe zit dat precies? Dat is precies wat we zien in de manier waarop Hij de dingen aanpakte. Zoals ik reeds zei: Hij had direct als volwassene kunnen komen, maar door 9 maanden lang van haar afhankelijk te zijn en daarna de 30 jaar waarin Hij onderdanig aan haar wilde zijn en haar wilde gehoorzamen. In die dertig jaar gaf Hij meer eer aan God dan wanneer Hij direct in het openbaar was verschenen. Ik zou even willen terugkeren naar die 9 maanden, naar dit mysterie dat we kennen via wat in de theologie de 'hypostatische vereniging' wordt genoemd. Kort gezegd betekent dit dat Jezus volledig God is en volledig mens. Ook nu Jezus in de hemel is, blijft Hij God en mens. Het Hart dat wij aanbidden, is Gods Hart; Zijn handen zijn Gods handen.
Wanneer Hij Zijn hand ophief om te zegenen, was het God die zegende – vanwege deze vereniging, deze mysterieuze vereniging tussen Zijn menselijke natuur en Zijn goddelijkheid. Zijn leven hing af van onze gezegende Moeder; zij onderhield Hem. Toen Hij gekruisigd werd, was het niet slechts Zijn menselijk leven dat werd gedood; God werd gedood. Als Godheid werd Hij gedood; Zijn menselijk leven was dus Gods leven. Hij wilde dat Zijn menselijk leven 9 maanden lang van haar afhankelijk zou zijn, in de meest volmaakte dienstbaarheid; er is geen grotere dienstbaarheid dan die van een kind in de schoot van zijn moeder. Hij is volledig afhankelijk van Zijn moeder en volkomen onderworpen.
Hij, de Koning der koningen, de eigenaar en Schepper van het universum, wilde een dienaar zijn. Daarom zeggen we door de eeuwen heen: "De Engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt. En zij heeft ontvangen van de heilige Geest." En dan zegt zij: "Zie de dienstmaagd des Heren. Mij geschiede naar uw woord." Een dienstmaagd is een slavin. Zij zei dus: "Zie de slavin des Heren." Zelfs toen de heilige Lucas zijn evangelie in het Grieks schreef, gebruikte hij het woord voor 'slaaf'. Hiëronymus vertaalde het als ancilla, wat eveneens 'slavin' betekent. En dat is precies wat de Bijbel officieel zegt: niet zomaar een 'bediende'. Want een bediende is iemand die betaald krijgt, iemand die loon ontvangt. Een dienares, slavin daarentegen is in alles afhankelijk van haar meester. Een bediende werkt voor loon, maar een dienares kan niets terugverwachten.
Volgens het Romeinse recht werd een dienaar beschouwd als een zaak, een bezit dat toebehoorde aan zijn meester; een meester kon doen wat hij wilde. En wij hebben het wonder dat we ons aan onze Heer kunnen toevertrouwen en Zijn voorbeeld kunnen volgen: ons volledig overgeven aan OLVrouw, als een manier om Hem na te volgen en Hem eer te bewijzen. Een dienaar geeft al zijn vaardigheden, al zijn aandacht en al zijn energie, zijn hele leven lang.
Er zijn drie soorten dienstbaarheid (volgens Thomas van Aquino en Augustinus):
1. Natuurlijke of Maatschappelijke dienstbaarheid (Servitus Civilis / Naturalis)
Dit betreft de uiterlijke, fysieke vorm van slavernij waarin de ene mens ondergeschikt is aan de andere binnen een maatschappelijke of juridische structuur. In de theologie (zoals bij Thomas van Aquino) werd dit vaak gezien als een indirect gevolg van de zondeval: de menselijke samenleving raakte geordend in hiërarchieën.
Definitie: Het fysiek of juridisch eigendom zijn van, of volledig moeten gehoorzamen aan, een aardse meester.
Voorbeeld: De slavernij van het volk Israël in Egypte, waar zij onder dwang moesten zwoegen voor de Farao, of de positie van een Romeinse huisslaaf in de tijd van het Nieuwe Testament.
2. De slavernij aan zonde (Servitus Peccati)
Dit is de spirituele vorm van slavernij die elke theoloog als de meest destructieve beschouwt. Augustinus schreef dat hoewel fysieke slavernij onrechtvaardig kan zijn, de slavernij aan de zonde veel erger is, omdat het de ziel van binnenuit gevangenhoudt.
Definitie: De toestand waarin een mens niet meer de morele vrijheid heeft om het goede te kiezen, maar volledig beheerst en geleid wordt door zijn eigen destructieve driften, egoïsme of ondeugden.
Voorbeeld: Iemand die verslaafd is aan hebzucht of macht. Een corrupte heerser kan fysiek de machtigste man op aarde zijn (en dus fysiek 'vrij'), maar theoligisch gezien is hij een volslagen slaaf als hij zijn passies en wreedheid niet kan beheersen.
3. De dienstbaarheid aan God (Servitus Dei)
Dit is de paradoxale vorm van dienstbaarheid: het is een onderwerping die de mens juist zijn ultieme en ware vrijheid teruggeeft. In het Nieuwe Testament duiden apostelen zoals Paulus zichzelf vaak trots aan met de Griekse term doulos (slaaf/dienaar van Christus).
Definitie: Het vrijwillig en liefdevol onderwerpen van je eigen wil aan de wil van God. Omdat God de bron is van het goede, leidt deze 'slavernij' niet tot uitbuiting, maar tot spirituele perfectie.
Voorbeeld: De Heilige Maagd Maria die tijdens de Aankondiging tegen de aartsengel Gabriël zegt: "Zie de dienstmaagd (of slavin) des Heeren; mij geschiede naar uw woord." Door zichzelf volledig in dienst te stellen van Gods plan, bereikt zij de hoogste vorm van spirituele grootheid.
* Op het moment dat OLVrouw deze dienstbaarheid aanvaardde – ze zei immers: "Ik ben de dienstmaagd van de Heer" – en Onze Heer in haar schoot mens werd, werd Hij ook een dienaar. Hoe meer je erover nadenkt, des te meer wonderen je ontdekt. Het Woord van God is vlees geworden. Er is nog een reden voor de menswording. Onze Heer was immers gelijk aan God de Vader als tweede persoon van de Heilige Drie-eenheid, maar Hij verlangde ernaar een dienaar van God te zijn. Dat kon Hij alleen doen door mens te worden. Paulus – zegt dat Hij de gestalte van een dienaar aannam. Zo kon Hij volledig aan de Vader toebehoren en Hem dienen als een zuiver schepsel, als een zuivere dienaar. De manier waarop Hij dat kon doen, was door de menswording – en daarmee, naar de natuur gesproken, ondergeschikt te worden. Want de menselijke natuur is van nature onderworpen aan God.
Vanuit onze menselijke natuur kon Hij alles geven; Hij kon vanuit een lagere positie een volmaakt eerbetoon brengen aan God de Vader. De H. Irenaeus van Lyon zei dat onze gezegende Moeder een impasse oploste – een impasse binnen de Heilige Drie-eenheid, omdat God de Zoon alles aan de Vader wilde kunnen geven als een dienaar. En Hij kon dit alleen doen door mens te worden, en wel via onze gezegende Moeder. En dan spreekt hij over de Heilige Geest, over dit schitterende, geweldige convivium – de gemeenschap van liefde – tussen de drie Personen van de Heilige Drie-eenheid, van alle eeuwigheid af; iets dat nooit begonnen is, maar er altijd al was: deze liefde waarbij God de Vader de Zoon voortbrengt, en de Zoon die de Vader liefheeft (die identiek is aan Hemzelf) en de Vader die de Zoon liefheeft. Van daaruit gaat de Heilige Geest uit. Maar via onze gezegende Moeder brengt de Heilige Geest anderen binnen in dit wonderbaarlijke, onuitsprekelijke convivium van de Heilige Drie-eenheid, door anderen te heiligen en hen – door de doop en door heiligmakende genade – te verheffen tot de staat van kinderen van God.
Hier zien we dus opnieuw onze gezegende Moeder in het midden van dit alles. Ik geloof dat H. Montfort de vergelijking van een mal of vorm: zoals je brood of cake bakt – je giet het deeg in een vorm of mal – zo werd onze Heer gevormd in het lichaam van OLVrouw. De Heilige Geest gebruikte OLVrouw om de gestalte van Jezus Christus als mens – in zijn menselijke natuur – te vormen. En de Heilige Geest gebruikt dezelfde mal, dezelfde vorm, om andere 'Christussen' te vormen. Wanneer wij mensen aanvaarden dienaren van OLVrouw te zijn, laten we de Heilige Geest door diezelfde mal gaan die onze Heer vormt; en wij worden 'een andere Christus', wij worden christenen, zolang we OLVrouw aanvaarden als onze Moeder en Meesteres – precies zoals onze Heer dat zelf deed. Dat is werkelijk prachtig. We zien dat de H. Moeder centraal staat; als we God op de juiste wijze willen eren, verheerlijken en aanbidden, moet dat via haar gebeuren. De Heilige Geest wilde het precies zo. Daarom beveelt de H. Montfort zo sterk aan om een dienaar/slaaf te worden – een dienaar/slaaf uit liefde. Maar een dienaar/slaaf heeft geen eigen vrije wil.
Ons verlangen en onze wil moet dus haar verlangen en wil zijn. We moeten bereid zijn alles te doen wat zij van ons verlangt, ongeacht de omstandigheden. Dat is onvoorwaardelijke dienstbaarheid aan OLVrouw. Het is de beste manier voor ons om zo met haar verenigd te raken dat – zoals de heilige Montfort zegt – zij ons haar eigen verdiensten schenkt; ze deelt haar verdiensten met ons.
* Wat zijn haar verdiensten? Als Moeder van God overstijgen haar verdiensten de hele schepping. De Kerk erkent dat zij heeft deelgenomen aan de verlossing door de Heer; haar verdiensten zijn verenigd met die van de Heer aan het kruis, waardoor wij daar ook deel aan hebben. We hadden het net over de hypostatische vereniging, de vereniging tussen de menselijke natuur van de Heer en zijn goddelijkheid; op een mysterieuze wijze deelt ook onze Moeder daarin. Wat zijn dus haar verdiensten? De vereniging die zij heeft met onze Heer Jezus Christus, als Moeder van God. Zij schenkt haar verdiensten en genaden aan haar dienaren. Voor ons, levend in de 21e eeuw, is dit de weg naar een heiligheid die niet uit onszelf komt, maar van haar; en dat zal zeker een mijlpaal zijn voor de toekomst van de Kerk en de wereld.
* Zij is de Middelares van alle genaden: zij heeft de toegang tot Onze Heer; zij is degene via wie Zijn genaden en alles verlopen; het hangt van haar af. En wat ze ook van Hem vraagt, Hij zal nooit nee tegen haar zeggen. Het lijkt dus alsof we veel geven, maar wat we ervoor terugkrijgen is zoveel groter, zoveel meer. Als haar dienaar/slaaf word je niet behandeld zoals anderen; ze behandelt ons veel beter dan degenen die geen dienaar/slaaf zijn.Het kan dus alleen maar gaan om een overvloed aan genaden, zegeningen en heiligheid die via haar tot ons komen.
* Wanneer je een dienaar van OLVrouw bent, dan overstijgt de vreugde in deze dienstbaarheid het lijden. Dit zie je bij offerzielen. Zij aanvaardden het lijden als iets dat uit de hand van onze Heilige Moeder kwam. Ze vroegen haar niet om het lichter te maken; ze waren immers een dienaar/slaaf. Maar ze putten vreugde uit het feit in haar handen te zijn, klaar voor alles wat zij van hen verlangden.
* En als je de toewijding aan OLVrouw gedaan hebt, dan kun je haar altijd om hulp vragen in moeilijkheden en problemen. Dan helpt ze je nog meer. Wij behoren haar toe, we zijn van haar. Ze zal dus niet iets verachten wat van haar is; als je haar vraagt, zal ze helpen. En de H. Montfort zegt: wanneer Onze Heer kijkt naar iemand die een dienaar van de Heilige Moeder is, ziet Hij niet die specifieke persoon, maar ziet Hij zijn Heilige Moeder en ziet Hij iemand die haar toebehoort. De dienaar deelt de liefde die onze Heer heeft voor Zijn gezegende Moeder. En zij spreekt voor ons ten beste bij haar Zoon, die haar niets kan weigeren.
Wij katholieken – hebben daar een bepaald gevoel bij; niet iedereen heeft het misschien expliciet of volledig helder voor ogen dat het Angelus een gebed van heilige dienstbaarheid is, maar men voelt wel dat er iets bijzonders aan de hand is. Dat motiveert ons om te bidden en maakt onze dag lichter. We bidden drie keer per dag en het is een voortdurende herinnering aan onze dienstbaarheid en het zegent onze hele dag.

