Berichten van 1 oktober 2017 tot 31 oktober 2017

Hoe ouder je wordt hoe meer verleden zich komt aanbieden. Het is net of elk moment in het nu verbonden is met vroeger. Wanneer die verbondenheid rustgevend is kan je daar met vrede naar terug kijken. Gaat die verbondenheid gepaard met pijn kan er best nog wat innerlijk werk verzet worden. Het is makkelijker het vroegere los te laten wanneer je tot heelheid in jezelf gekomen bent. Ooit moet je alles toch loslaten. Draadje na draadje kan je nu de vraag stellen: is het goed zo?

Terwijl de tentoonstellingen hun gangetje gaan, laat ik mijn tekentafel niet in de steek, integendeel. Ik merk dat het de laatste tijd erg druk geweest is, té druk voor mij. Ik ben graag bij mensen, maar trek me ook graag terug in mezelf. Blijkbaar heb ik daar meer en meer nood aan nu ik ouder word.

Ik begin aan de reeks: vrouwen in gesprek. Zijn het de vele vrouwen in mij die ik tot uiting breng of de vriendinnen waarmee ik in de rust van elkaars aanwezigheid, kan afdalen tot mezelf. Wellicht beide.

Nog eentje van vroeger … hoeveel werken 'van vroeger' hebben zich opgestapeld in het archief? Het zwaarste werk zal zijn: op een bepaald moment afscheid nemen en aanvaarden dat 'dit voorbij is'. Ik hoop dat ik dan dankbaar zal kunnen zijn dat ik deze passie nog mogen beleven heb.

Omdat kleinere werken hier niet direct een goede plaats vinden, ben ik op zoek gegaan naar wat grotere exemplaren. Het is bijna ontroerend werken te zien die ik een paar jaren terug maakte en na geëxposeerd te zijn, weer veilig opgeborgen heb. Het zijn werken van 60 cm x 80 cm en tegenwoordig is het grootste formaat dat ik hanteer 50 cm x 70 cm.

De ontmoeting met de bewoners van een rusthuis is heel confronterend voor mij. Wanneer zal ik zelf met een rollator in zo'n gang rondlopen of me in een rolstoel laten rondrijden … als me die tijd nog gegund is.

Zopas is er iemand gevierd die 105 geworden is … van hetzelfde geboortejaar als mijn vader. De andere medebewoners zijn wel iets jonger. Ik bedenk dat het de generatie is die in mijn jeugd verantwoordelijk was als leiding bij de jeugdbeweging, als lesgeefster of lesgever tijdens mijn opleiding.

De mensen zien er verzorgd uit en er hangt een prettige sfeer. Het is een jong team dat de zorgen geeft. Op een kamer hoor ik een gesprek tussen een bewoonster en iemand van het team. Ik weet niet waarover het gaat, maar de bewoonster heeft iets te vertellen… en dat blijft een heel tijdje doorgaan. Ze hebben hier tijd om met de mensen te praten.

Ik voel me blij als ik het gebouw verlaat. Ik voel me dankbaar dat ik voor die oudere mensen nog iets mag betekenen: door mijn werken op te hangen breng ik nieuwe prikkels in hun leven. Wellicht beseffen ze nauwelijks dat er iets veranderd is … maar voor mij is het een cadeau dat ik zo graag aan die generatie wil aanbieden. En ik zeg dit ook aan de verantwoordelijke voor de muren: er hangt zo'n goede sfeer in het gebouw … de mensen die daar verantwoordelijk voor zijn mogen ook eens uitdrukkelijk gewaardeerd worden.

Tijdens de tentoonstelling in De Schuur van A. krijg ik een telefoontje van 'De Weyngaert', een rusthuis in Rotselaar, met de vraag of ik mijn werken niet wil ten toon stellen. Ik moet niet lang nadenken: de periode komt echt goed uit. Ik kan zowat 's morgens in de Schuur mijn werken gaan afhaken en 's middags ze weer ophangen in het rusthuis. Zo wordt me opbergwerk bij mij thuis bespaard.

Natuurlijk ga ik eerst de plaats eens verkennen. Ik heb al verschillende keren mijn werken opgehangen in een rusthuis. Het ene rusthuis is een modern gebouw, het andere rusthuis is draagt al wat verleden in zich. Maar zolang er een ophangsyteem is dat functioneel is ben ik blij mijn werken te mogen hangen. Of de belichting optimaal is of niet … die vraag stel ik me niet, het is immers geen galerie.

Dit rusthuis is nog niet zovele jaren in gebruik: veel licht en veel ruimte. Mooi zo.

Enkele weken terug opende Karel de tentoonstelling in De Schuur van A. met een mooie inleiding die je hieronder kan lezen.

‘De tentoonstelling 'Met taal van lijnen en vlakken' is het resultaat van een zoektocht naar de essentie van vorm en inhoud. Hoe kan je in lijnen en vlakken vorm geven aan wat zich in het menselijk bewustzijn, voorbij het individuele en het anekdotische, als grondervaring aanbiedt in een universele taal.’

‘In den beginne schiep God hemel en aarde, en de aarde was zonder vorm en leeg…’. Dat moet zowat het gevoel zijn van de kunstenaar voor het lege doek of blad, een ware horror vacui, de angst voor het lege. Als een god zegt de mens dan: laat er licht zijn, en ziet dat het licht goed is. Vervolgens verdeelt de mens de ruimte tussen licht en duisternis. Door het aanbrengen van lijnen en vlakken in zwart/wit of kleuren creëert de kunstenaar een wereld waar voorheen alleen leegte was. Lut De Rudder weet alles van lijnen. Sinds jaren trekt ze elke dag ontelbare lijnen op het blad. In een van haar cycli bestaat het kunstwerk uit één enkele lijn. Op het tweede werk waren er twee, enzovoort. Als drie lijnen elkaar kruisen, ontstaat een driehoek, een merkwaardige figuur die talloze vormen kan aannemen, maar waarvan de drie hoeken samen altijd twee rechte hoeken vormen. Van een vierkant, een ruit, een rechthoek vormen de vier hoeken samen altijd vier rechte hoeken. Van een cirkel liggen alle punten op dezelfde afstand van het middenpunt. Met die eenvoudige vlakke figuren experimenteert Lut onverdroten, steeds weer licht en donker en kleur variërend in afmetingen en verhoudingen en invulling. Het brengt haar tot rust, ze vindt zin en evenwicht in de pure essentie van de strakke vlakken en de lijdzame lijnen die het blad indelen en tot leven brengen in steeds nieuwe vorm en betekenis.

Maar er is meer in onze wereld dan alleen de drie elementaire vormen: driehoek, vierhoek, cirkel en de vormen die resulteren uit hun overlappingen. Er zijn meer complexe vlakken, triskaidecagonen en nog veel ergere tongbrekers. En naast allerlei regelmatige is er ook een oneindige reeks van onregelmatige veelhoeken. Wanneer we de rechte lijn en de zuivere cirkel verlaten, opent zich een universum van combinaties van gebogen lijnen. Wanneer we het pure zwart verlaten dat het wit wit maakt en het oneindige spectrum van kleuren erbij halen (de mens kan tot 100.000 verschillende kleuren onderscheiden), bevinden we ons in de wereld van de schilderkunst. Zo gaan we van de uiterste abstractie tot de meest intense en sublieme complexiteit. De kunstenaar maakt de keuzes die ons verwonderen, verbazen, fascineren en ontroeren.

Spinoza, de filosoof die in Nederland leefde van 1632 tot 1677, maakte een soortgelijke redenering over de mens. De mens maakt deel uit van de wereld en bestaat uit hetzelfde materiaal als alle andere wezens en wordt dus beheerst door de strakke natuurwetten die de materie beheersen tot in de ijle wereld van de subatomaire elementaire deeltjes. De mens is echter geen muon, geen boson of quark, maar een uiterst complex levend wezen, en daarvoor gelden naast de zeer algemene bovendien meer complexe natuurwetten, die alleen voor levende wezens en zelfs alleen voor mensen gelden. Maar het blijven natuurwetten, er is wel verregaande complexiteit, maar geen chaos. We kunnen over emoties spreken zoals over lijnen, vlakken en lichamen, zegt Spinoza. Omgekeerd kan men zeggen dat een begenadigd kunstenaar door eenvoudige lijnen en sobere vlakken te tekenen of door subtiel geraffineerde composities te maken in vorm en kleur, pure emoties of complexe gevoelens kan oproepen.

Spreken is tekenen en schilderen met woorden. We kunnen onze gevoelens formuleren in freudiaanse analyses, in meetkundige stellingen of in meer poëtische bewoordingen. Ik verkies te eindigen op die laatste manier met een gedichtje dat ik schreef voor Luts verjaardag:

Toen onze wegen woelig kruisten

in de nare nazomer van ons leven

dachten we aan samen oud worden

en bijna berustend stilaan sterven

we hebben elkaar de ruimte gegeven

om moedig nieuwe wegen in te slaan

de milde michielszomer van ons late leven

waarin het leven weer barst en bruist

genadig wenkt de herfst in gulle gloed

hand in hand gaan we dankbaar samen

de schaduw van het afscheid tegemoet.

Karel D’huyvetters, 9 september 2017