6 oktober 2026 - Philippeville - Fagnolle (GR12)

01.09.2026
Er lijkt voor een keer geen vuiltje aan de lucht, maar in Essenbeek is men aan het (wegen)werken geslagen en dat gaat gepaard met eenrichtingsverkeer. Onze chauffeur wordt geïnterpelleerd door zijn tegenligger - die wel door de verboden richting gereden is, omdat er geen melding is geweest van een omleiding - en belooft bij aankomst van zijn rit den dispatch te verwittigen. Als we terugkeren zien we op het scherm in het station inderdaad dat 3 halten - in beide richtingen - niet bediend worden wegens onverwachte werken. Onverwacht? Ammehoela! Waar komt dan plots al dat materiaal vandaan? Het is het zoveelste voorbeeld van slechte coördinatie tussen De Lijn en het stadsbestuur. Wel een spijtige zaak voor de mensen die aan de halten Kerk, Kerkhof en De Floere staan te wachten, want de app is (voorlopig?) niet op de hoogte. Toch een positief punt: net voor hij aan de omleiding begint, vraagt de chauffeur of er iemand is voor de drie afgeschafte halten. En er is inderdaad één reiziger.

6.09.2026
Om de zoveel maanden slaat de klok van De Lijn tilt. Zo ook vandaag: de bus die om 10:07 hoort te vertrekken, staat voor 10:09 geboekt en de rest van de dag doet zich hetzelfde verschijnsel voor. Een echte catastrofe is het meestal niet, maar als het op 2 minuten aankomt, kan het wel vervelend worden. Overigens gaat het meestal maar om 1 minuut… En het duurt altijd weer een tijdje voor iemand merkt dat de computer verkeerde gegevens spuit.

Het probleem is ondertussen verklaard: men heeft de dienstregeling aangepast aan een omleiding. Het is de eerste keer dat ik dit weet te gebeuren. Overigens mijn dank voor de dame van de klantendienst die me niet met een kluitje in het riet gestuurd heeft, maar het allemaal heeft uitgezocht.

28.09.2026
Het is weer zover: vanaf vandaag tot 30 oktober moeten we een heel eind stappen voor we onze bus kunnen nemen, want er is nog maar eens een omleiding. De R55 moet altijd wel ergens rondrijden en voor ons betekent dat in dit geval minstens een extra kwartier stappen. Van de weeromstuit kunnen we nu zonder extra inspanning ook de R53 nemen…

29.09.2026
Gisteren leek het erop dat De Lijn zou experimenteren met haar pdf's van de dienstregelingen. Het zag ernaar uit dat je zou kunnen kiezen om gecombineerde dienstregelingen te downloaden, zodat je de gemeenschappelijke lijnvakken snel in hun geheel kon raadplegen. Alleen… Oeps, er ging iets mis. Vandaag is de mogelijkheid weer verdwenen en moeten de pdf's weer per lijn worden gedownload.

30.09.2026
Alleen onverbeterlijke optimisten rekenden nog op het beloofde extra budget voor De Lijn. Dat wordt nu in de besparingsdrift van de rechtse regering, waar we ook Vooruit moeten toe rekenen, met de helft verminderd.

De wandeling.
In 2020 verscheen een wandelkaart voor Viroinval en we stappen vandaag 2 wandelingen in Treignes: Matignolle (rode rechthoek) en Pré Aigret (rechthoek met groen-wit-groen). Ik leef zowat met de idee dat toeristische kaarten niet zo heel snel vernieuwd worden maar dat is buiten de waard gerekend. Regelmatig gebruiken we nog beschrijvingen van 50 jaar geleden, zonder veel problemen, maar deze kaart lijkt toch nooit echt bevredigend geweest te zijn, want in 2024 verscheen al een volgende editie bij het NGI.
Van de wandeling van Matignolle blijft misschien maar de helft van het oorspronkelijke parcours over, en eerlijk, ik denk dat de tocht er nu beter uitkomt: het begint met een stevige klim naar de noordelijke valleiflank van de Viroin en het gehucht Matignolle is mooi, zij het dat twee grote hoeven - de enige twee - in een dergelijke mate van verval geraakt zijn, dat alvast dit aangename beeld van het groepje huizen annex boerderijen, op verdwijnen staat. Ook de afdaling terug verloopt langs veel wandelvriendelijker wegen dan voordien. We quoteerden 18/20, de TWQ bedroeg 73%.
De tweede wandeling, aan de zuidkant van Treignes, is andere koek. De TWQ bedraagt 0% en de wandelaar wordt uitgenodigd voor vele kilometers asfalt, ook langs de zielloze N998, gelukkig met weinig autoverkeer, want zelfs het bekende moordstrookje ontbreekt. En waar je de N998 verlaat kun je proberen om het al drukkere autoverkeer te trotseren langs de N963. Je houdt het toch eigenlijk niet voor mogelijk dat je als wandelaar getrakteerd wordt op 5 kilometer langs hoofdwegen, zonder enige infrastructuur voor wandelaar of fietser. Voor je de N998 bereikt, moet je trouwens ook nog eens 2.5 kilometer langs een brede asfaltweg trotseren. We quoteerden 4/20, deliberatie onmogelijk. Het is dan ook te begrijpen dat de wandeling van de Pré Aigret niet meer bewegwijzerd is en ook niet meer terug te vinden is op de website van Viroinval. Maar wij moesten de kelk wel tot het bittere eind ledigen, omdat men er in 2020 nog geen graten in zag om een compleet oninteressante tocht op te nemen op de wandelkaart.
Beide wandelingen samen zijn 12.480 km lang; spijtig genoeg is de mooiste de kortste…

De Viroin, die zijn naam gaf aan de fusiegemeente Viroinval. We moesten twee keer uit de vallei stijgen - en hoe!, wat je ongetwijfeld ook ziet op de kaarten van NGI of routeyou.

Aardig gehucht Matignolle, al zijn de grote boerderijen hier in vervalmodus overgeschakeld.

Alle foto's.

Het weer.
Lekkere herfstdag, met 20°, zowat de ideale wandeltemperatuur, licht bewolkt met tijdelijk zelfs mooie altocomulus lenticularis, met 2 Bf wind uit het NO.

Altocumulus lenticularis (= lensvormig)


De stafkaarten.
58/5-6 Viroinval (2019) en 58/1-2 Doische (2019), de laatste voor nauwelijks meer dan 200m. Behoorlijk.

Hoe we er geraakten.
Treignes wordt bediend door buslijn 60/3 (Pesche) -Couvin - Mazée/Heer. De opdracht is dus vrij simpel: in Charleroi-Central geraken en daar de S-trein naar Couvin nemen. Charleroi-Sud kunnen we bereiken via La Louvière-Sud of via Brussel-Zuid. Die langs La Louvière lijkt de veiligste optie. Erg veel bruikbare bussen zijn er niet: we moeten het stellen met die van 11:15.

Voor de terugrit hebben we een bus om 16:32. Die komt aan om 17:00 in Couvin. De eerste aansluitende trein is die van… 18:06. Niet bepaald een prettig vooruitzicht, we hebben ook bij de heenrit al 52 minuten gewacht op de bus. Maar er is een alternatief dat we toch in het oog moeten houden: bus E86 vertrekt om 17:03 in Couvin en rijdt als expressbus naar Namur. De "omweg" via Namur levert ons 49 minuten tijdwinst op, als het lukt.


Een beetje geschiedenis.
De spoorlijn 132 werd al geopend in 1854, maar Treignes vond ik als station pas terug in het spoorboekje van 1908. Volgens de Inventaire des arrêts et dépendances des chemins de fer de Belgique, van R. Dumont de Chassart kwam er pas een station in 1904! (Als dat waar is, dan krioelt het op de "wiki's" van foute informatie.)Lijn 132 liep van Charleroi via Treignes naar het Franse Vireux-Molhain. De reizigersdienst zou verdwijnen op 29 september 1963, tussen Treignes en Vireux-Molhain trouwens al een klein jaar vroeger.
De vervangende busdienst vond ik voor het eerst terug in een spoorboekje van 1 oktober 1961: in tabel 931c vinden we een buslijn Chimay - Couvin - Olloy, waar een buslijn 60 doorrijdt naar Viereux-Molhain en een 61 naar Le Mesnil. Dat nummer zou jarenlang behouden blijven. Deze toestand zou eigenlijk probleemloos over de splitsing van de NMVB geheveld worden, maar vanaf 1995 wordt de ingewikkelde tabel opgesplitst in een 60/1 en een 60/2. Die 60/1 rijdt via Gonrieux tussen Chimay en Couvin; de 60/2 bedient zoals vroeger Le Mesnil of Mazée en Heer-Agimont. Nog later wordt de 60/2 opgesplitst in een 60/2 en 60/3. Die 60/2 kwijnt weg tot een school- en marktdienst naar Le Mesnil, de lijn naar Mazée en Heer-Agimont krijgt het nummer 60/3. Ik vermeld hier terloops de NMVB, omdat je van wat in wezen een vervangingslijn is, zou verwachten dat die in eerste instantie door de NMBS wordt georganiseerd.

Tegenwoordig blijft de opsplitsing bestaan, met een 60/1 Chimay - Gonrieux - Couvin, 60/2 Pesche - Couvin - Le Mesnil en 60/3 Pesche - Couvin - Mazée - Heer (en Doische).

De verbinding.

 * Couvin Gare SNCB Quai 2 - ** Treignes (Église) - *** Couvin Gare SNCB) - **** Couvin Gare SNCB Quai 8 - ***** Namur Place de la Station - Coupole

En wat we beleefden.
Er zijn van die ritten waar weinig over te zeggen valt: IC 3428 rijdt stipt; dat hij La Louvière-Sud binnensluipt en zo toch nog een minuut vertraging oploopt is, het vermelden nauwelijks waard. Ook IC 909 lijkt het goed te doen: hij vertrekt met 1 minuut vertraging in Mons. En dan verschijnt plots op het perronscherm dat hij 5 minuten vertraging heeft, even later zelfs 7 en 8, maar uiteindelijk zal hij nauwelijks 4 minuten laten optekenen. En de S-trein naar Couvin is een voorbeeld van stiptheid, tot het binnenrijden van Couvin. Tot Mariembourg delen we het kleine eersteklascoupé met twee heren die duidelijk tot de NMBS of tot Infrabel behoren, een Waal en een Vlaming. De Vlaming bedient zich van een Frans met hiaten in de vocabulaire, maar de Waal vertaalt de Vlaamse woorden probleemloos, al had hij veel moeite met warmtepomp.

Het busstation van Couvin is een mooi voorbeeld van hoe het eigenlijk overal zou moeten zijn. Er zijn veel grote handelszaken type Lidl, maar het autoverkeer en de ruime parking zijn volledig afgescheiden van het busstation. We hebben enkele medereizigers die vermoedelijk al om 9:00 zijn aangekomen en na hun inkopen nog een zee van tijd hebben. OV-gebruikers moeten zich aanpassen, iets wat automobilisten spijtig genoeg niet kunnen. De bus heeft een scherm met halte-aankondiging, maar twee halten ver stuikt het systeem al in elkaar: het blijft hangen bij Couvin Saint-Joseph en later zijn er alleen nog puntjes te zien. In Treignes worden de feesten van volgend weekend voorbereid, ter ere van Toine Culot, de plaatselijke fictieve volksheld, ontsproten aan het literaire brein van Arthur Masson.

Het is bang afwachten hoe de terugreis zal verlopen. De bus pikt ons een minuutje te vroeg op, maar onderweg komt en gaat de minuut voorsprong die we wel nodig zullen hebben om de expressbus te halen. Ook nu maken meer dan verwacht reizigers gebruik van deze bus maar gelukkig zit er wat reserve in de dienstregeling: we komen 3 minuten vroeger aan dan voorzien. Aan de halte van bus E86 (perron 8) staan nog wat reizigers en dus halen we de aansluiting gemakkelijk. Zowel de bus uit Treignes als die naar Namur heeft een verbeterd comfortniveau. In de eerste heeft men maximaal veel zitjes proberen te voorzien, misschien zelfs te veel voor een gewone lijnbus, de tweede is een ideale bus. We komen drie minuten vroeger dan voorzien in Namur aan, aan de halte Place de la Station Coupole.

We halen gemakkelijk IC 2539 naar de Luchthaven. De rit verloopt vlekkeloos en we halen de S-trein naar Halle (en Geraardsbergen). Er zijn van die dagen dat alles lukt, zelfs aansluitingen die niet eens op papier bestaan… Overigens laat de NMBS-site en app tegenwoordig verstek gaan als je verbindingen opzoekt met TEC-bussen. De TEC kan je wel nog een volledige verbinding met bus en trein voorschotelen. Al zou die ons aanraden in Philippeville over te stappen op de 451 naar Charleroi. Maar het is zo al ingewikkeld genoeg…

De treinlectuur.
Stieg LARSSON, Mannen die vrouwen haten. In 2004 een ware hype en dus las ik het boek toen niet. Maar ik moet het enkele jaren geleden uit zo een geïmproviseerd boekenkastje meegenomen hebben en nu is het tijd om eraan te beginnen.

Nicky LANGLEY, Malou.

Dat Clouseau volgend jaar optreedt in het Koning Boudewijnstadion is nog lang niet zeker. Naar verluidt willen de gebroeders Wauters dat het stadion eerst een andere naam krijgt: Clouseaustadion. En anders laten ze het afbreken, al zal daarvoor de hulp van de fans nodig zijn.

Uitgedrukt.

'ne snebber:letterlijk mond, maar meestal negatief; bij uitbreiding iemand die snauwend, vinnig of bits spreekt. Met dank aan Lode Pletinckx, auteur van Woordenboek van het Asses. Dat verscheen in 2003 en toen mocht je nog insinueren dat het meestal toegepast werd op vrouwen.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
De topogids die ons vandaag aanzet tot enige gezonde lichaamsbeweging is die van GR 571 met de ronkende titel Tour des Vallées des Légendes Amblève - Salm - Lienne. Hier zit ook een stukje geschiedenis in: GR 571 ontstond uit de samenvoeging van GR 571 (Amblève), GR 572 (Salm) en GR 578 (Lienne), drie GR's die de valleien van de vermelde rivieren volgden. Met GR 571 is een eind gekomen aan die drie lineaire GR's, waaruit een lusvormige GRP (met de P van Pays) is ontstaan.
Wij stappen vandaag van Chevron naar Targnon, allebei deelgemeenten of gehuchten van Stoumont: langs de GR is dat 12.31 km, waarvan 51% onverhard. Dat laatste verbaast ons wel, want het leek meer. Dat de zwaarste stukken ook onverhard waren zal wel niet vreemd zijn aan onze indruk. Want bepaalde delen stijgen toch behoorlijk sterk, zoals van de grafieken van de kaarten van NGI (topomapviewer) of routeyou ongetwijfeld af te lezen valt. Toch staat dit deel van deze GR als een huis en we quoteerden dan ook 18/20. Ik denk dat de foto's kunnen getuigen hoe mooi en afwisselend deze GR-tocht wel was!

voorbij Chevron

Le Rouge Thier

Het weer.
Licht bewolkt, erg warm (27° - thuis is het zelfs even 30.3° geweest), licht tot half bewolkt en een matige maar toch aangename wind.


De stafkaarten.
49/7-8 Stoumont (2020) - behoorlijk correct.

Hoe we er geraakten.
We doen nu eenmaal niet gemakkelijk toegevingen als het om OV gaat - als je wil, vind je altijd wel een reden om niet met trein en bus te reizen, zoals de meerderheid van de bevolking - maar vandaag leidt dat toch tot een redelijk absurde situatie. Even absurd als de dienstregeling van lijn 265 Aywaille - Lierneux - Verleumont. Toen we het vorige schuifje GR 571 afsloten, konden we even na halfzeven de bus nemen uit Chevron Neufmoulin naar Aywaille, maar denk nu vooral niet dat je het vervolg kunt aanvatten bij deze halte. De eerste bus van lijn 265 vertrekt om 12:10 aan Aywaille Station en brengt je naar Chevron Monument, op een kleine 3 kilometer van Neufmoulin. (Dat zou de woensdagbus van 13:00 wel gedaan hebben, maar dan zouden we pas tegen 14:00 aan de wandeling kunnen beginnen.) Dus konden we kiezen tussen 1. het deel tussen Neufmoulin en Monument laten vallen en als we deze GR ooit beëindigen moeten toegeven dat we ze niet helemaal hebben afgestapt of 2. het deel Monument - Neufmoulin 2 keer afleggen. We kozen voor dat laatste, de macht van de absurditeit. Op de kaartjes werd die verre aanloop naar Neufmoulin niet mee opgenomen, maar wij stapten dus wel meer dan 15 kilometer…
Dan leek de treinreis naar Aywaille en 's avonds uit Trois-Ponts wel een stuk eenvoudiger, al heb ik de aansluiting in Liège-Guillemins naar de IC naar Luxemburg nooit echt vertrouwd. Maar laat nu precies IC 408 zijn die ons wat ademruimte zou kunnen geven die IC zijn die beperkt is tot Leuven.
Voor de terugreis uit Targnon kunnen we via Trois-Ponts of Aywaille reizen. De bus naar Aywaille konden we niet halen en dus reden we eerst even van huis weg in de richting van Trois-Ponts. Maar op papier zou de treinreis terug moeten lukken, met dezelfde bedenking dat de aansluiting in Liège verre van zeker is.


Een beetje geschiedenis.
In essentie komt de busverbinding hier neer op de bediening van de vallei van de Amblève, al waren de eerste pogingen blijkbaar eerder geïnspireerd door de bediening van een sanatorium (Bourgoumont) en een preventorium (Stoumont). Tbc was nog niet onder controle: lijn 246 verbond Verviers met Spa en twee keer op zondag ook met Stoumont via Bourgoumont.
Halfweg de jaren 1950 kwamen er dan bedieningen met een meer toeristisch karakter: zo was er op een bepaald moment een busdienst Verviers - Trois-Ponts (R2467) en later Liège - Vielsalm, met 2 ritten (op R7 3!) die het volledige traject aflegden. Het duurde tot juni 1958 voor lijn 42a met dat nummer in het spoorboekje verscheen: de bus, die nog steeds uit Liège vertrok, werd - getuige het lijnnummer - nu echt beschouwd als een vervangingslijn voor de inderdaad niet rijkelijk bediende stoptreindienst tussen Rivage en Gouvy. Al snel werd de bediening van Liège gereduceerd tot 1 rit per dag: de bussen vertrokken voortaan uit Esneux, Poulseur of Comblain-au-Pont.
Later werd de lijn opgesplitst in een 42a/1 en een 42a/2 met als eind- of beginpunt Trois-Ponts. Het deel dat ons vandaag aanbelangt was 42a/1 Comblain-au-Pont - Trois-Ponts.
Tot 2015 was de busdienst niet zo erg gestoffeerd: toen werd de lijn vernummerd naar 142 en kreeg ze ook de gecadanceerde dienstregeling die ze vandaag nog altijd heeft, althans wat het gedeelte Aywaille - Trois-Ponts betreft. Voorbij Trois-Ponts naar Vielsalm en Gouvy is er geen gecadanceerde uurdienst meer.
Mooi meegenomen is dat lijn 142 zowel in Aywaille als Trois-Ponts aanvaardbare aansluitingen heeft met de IC Liège - Luxemburg. Dat verguldt enigszins de pil van de afschaffing van de meeste halten langs lijn 42 bij de invoering van IC-IR: Martinrive, Nonceveux, Lorcé-Chevron, Stoumont, La Gleize en Coo moesten er allemaal aan geloven. Remouchamps kreeg nog enkele jaren respijt: het station lag echter iets te ver van de grotten om succes te hebben en werd na enkele jaren ingeruild voor Coo.

Ik weet niet of iemand er iets aan heeft, maar we kwamen wel eerder in Targnon terecht. Een overzichtje:

De verbinding.

 *Aywaille Gare SNCB - **Chevron Monument - ***Stoumont (Targnon) - ****Trois-Ponts Gare SNCB

En wat we beleefden.
Ook rond dit moment van de dag hebben we de keuze uit 3 directe treinen naar Brussel-Zuid, waar we de IC naar Eupen kunnen nemen. Het wordt de eerste: de IC naar Turnhout. En dan wordt het uitkijken naar hoe IC 508 het doet: tja, als je zelfs zonder vertraging door de NZV geraakt, lijkt de toekomst fleurig, maar net voor Ans gaat het plots een stuk trager, we staan zelfs zo goed als volledig stil. Toch blijft de vertraging beperkt tot 2 minuten. De IC uit Luxemburg is aangekomen met 2 desiro's, maar daar blijft er een van achter in Liège. En die zit zo goed als vol met een jeugdige groep, waar we behalve achtergrondrumoer weinig last van hebben. Alleen in Rivage willen 5 van hen ook wel eens eerste klas proberen, maar die worden teruggefloten door een groepslid van dezelfde leeftijd.
In Aywaille kennen we ondertussen het café op de hoek van de "Place" en we hebben ruimschoots de tijd voor een koffie. Dat is altijd meegenomen, we kunnen ook nog terug naar het station, alhoewel dat strikt genomen niet nodig is: de bus bedient ook de halte Aywaille Place. Enkele minuten voor vertrek komt de bus al aan de halte Gare SNCB en we zijn niet de enige reizigers. Ik verbaas me er altijd over dat bussen die volgens de meest onwaarschijnlijke dienstregeling rijden toch nog een weliswaar beperkt clientèle hebben. Zelfs bij de halte Chevron Monument hebben we nog één medereiziger. De eerstvolgende bus aan die halte vertrekt morgen, om 12:35. De bus die wij genomen hebben is inderdaad de enige bus die de halte bedient…

Voor de terugreis hangt het er wat vanaf om hoe laat we de halte Targnon bereiken. Het wordt een busrit naar Trois-Ponts, waar we de IC naar Liège van 18:02 kunnen nemen, net buiten de spits dus, maar door de maximumprijs maakt dit niets uit. Twee desiro's rijden net niet leeg, maar toch komt een onverlaat van wie de telefoon blijkbaar vastgegroeid is aan zijn hand in eerste zitten. De tbg maant hem aan om toch maar te verhuizen en dat gebeurt bijzonder aarzelend, nadat de tbg nog even het verschil tussen een 2 en een 1 heeft onderwezen. De trein rijdt de hele weg met één minuut vertraging en als het daarbij blijft, zal de aansluiting naar Brussel wel meevallen. Ik merk zelfs dat de IC naar Oostende op perron 4 komt en in al mijn naïviteit denk ik even dat men eindelijk heeft ingezien dat men beide treinen - gezien de korte aansluitingstijd - maar beter op hetzelfde perron kan "ontvangen". Als de trein tussen Angleur en Liège volledig stilstaat en uiteindelijk met 4 minuten vertraging zijn eindstation bereikt, mag het een geluk heten dat ook IC 541 vlak voor Liège is stilgevallen. Maar er is meer aan de hand. Op perron 4 staat een leeg stel uit Aachen, dat pas na vele minuten het spoor vrij maakt voor de IC naar Oostende, die uiteindelijk met 9 minuten uit de Vurige Stede zal vertrekken. Zo lang heeft die trein stilgestaan voor Liège… En dus komt nu weer onze aansluiting in Brussel-Noord in het gedrang, maar dat probleem lost zichzelf op in Leuven: door een technisch defect dat door de treinbestuurder zal moeten worden opgelost, vertrekken we daar met 16 minuten vertraging. Overigens heeft IC 1941 zelf ook een kwartier vertraging, maar uiteindelijk nemen we IC 1741 naar Saint-Ghislain, die met "maar" 3 minuten in Halle aankomt, dus amper 14 minuten later dan ons oorspronkelijk voorziene aankomstuur. Het is echt al een tijdje geleden dat het nog zo chaotisch verliep. En achteraf bekeken liep het niet fout in Liège-Guillemins met de aansluiting naar en van Luxemburg. Want dat was vandaag echt wel onze voornaamste bekommernis.

De treinlectuur.
Heinrich BÖLL, Der Zug war pünktlich.
Nicky LANGLEY, Malou.

En maar zeuren over de begroting(en), terwijl de oplossing voor de hand ligt: herfederaliseer alles: zo kun je miljarden besparen op politici en op politiek personeel en alles zal nog beter draaien ook, zoals voor al de staatshervormingen.

Uitgedrukt.

ik kan alle toeln, b'alve betoeln. Spreekt wel voor zichzelf zeker: ik ken alle talen , behalve betalen.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
In 2001 verscheen Nieuw groot wandelboek Vlaanderen, een samenwerking tussen Vakantiegenoegens en Margit Sarbogardi, met 100 lusvormige tochten langs de mooiste wandelpaden van Vlaanderen. We zochten voor vandaag in ons programma 2026 een aardig tussendoortje en vonden een wandeling in Bekkerzeel, landelijke rust bij de grootstad. Het is een korte tocht van 7.130 km met een behoorlijk TWQ van 56%, de 2 keer 500 m van aanloop en einde inbegrepen. Zonder die km zou het TWQ op 65% liggen. Door een kleine aanpassing van het traject dat in het boekje stond, is die TWQ nog iets toegenomen. We volgen inderdaad heel veel veld- en voetwegen, in een heuvelachtige streek, die haar agrarisch karakter grotendeels heeft behouden. Topklasse, hoor ik iemand vragen? Ja, op voorwaarde dat je een stuk van de wandeling loopt met dopjes in de oren, want de E40 is soms akelig dichtbij: ik mat op een bepaald moment 75 dB. Je hoort het niet, maar je kunt het wel vermoeden als je de kaartjes (NGI of routeyou) bekijkt. Maar we quoteerden toch 14.5/20.

De foto's.

De Kerselaarweg. Gelukkig hoor je de E40 niet.

Heuvelachtig was het wel.

Het weer.
Licht bewolkt en geleidelijk warmer en warmer, tot 25° en meer.


De stafkaarten.
31/1-2 Dilbeek (2020) - voor het gevolgde traject erg bruikbaar.

Hoe we er geraakten.
Met lijn 216 kunnen we weinig aanvangen, want dat is de combinatie van een markt- en schooldienst. Dus wordt het zoeken hoe we vanaf de N9 het best kunnen aansluiten op het parcours uit de wandelgids. Dan lijkt de halte Asse Kruiskouterbaan best mee te vallen en daar passeert lijn R14 Brussel-Noord - Asse - Aalst met een frequentie van een bus om de 7 à 8 minuten. Uit Brussel-Noord vertrekt de bus om het kwartier, uit Simonis ook om het kwartier, maar zo dat voorbij Simonis een frequentie van een bus om de 7 of 8 minuten ontstaat. Wij geven er de voorkeur aan om uit Brussel-Noord te vertrekken (en aan te komen).
Er doet zich al enkele dagen iets heel eigenaardigs voor bij De Lijn: hun klok loopt fout en dat vermoedelijk in heel Vlaanderen: bussen die bijvoorbeeld om 9:07 gepland staan krijgen plots een theoretisch doortochtuur van 9:09. En nee, dat betekent niet dat de bus 2 minuten vertraging heeft, want het probleem doet zich de hele dag voor. Wel zie je dat een bus die toevallig echt om 9:07 komt, zogezegd 2 minuten te vroeg rijdt. Ik heb het probleem vandaag bij de klantendienst aangekaart, maar ik betwijfel sterk dat de operator begreep wat het probleem is. Het is trouwens niet de eerste keer dat dit gebeurt maar wel de eerste keer dat de decalage 2 minuten bedraagt.

Een beetje geschiedenis.
Bekkerzeel heeft eigenlijk nooit echt OV gekend: het was altijd aangewezen op de tram- of buslijnen die de N9 Brussel - Asse - Aalst volgden. (Enige uitzondering was een marktbus 216.)
We kunnen er ons over verbazen dat het tot het eind van de jaren 1930 duurde voor een geëlektrificeerde tramlijn Brussel met Asse (en Aalst) verbond. Die kreeg meteen een halfuurdienst, ook op zondag. De tramlijn werd opgedoekt in 1970. Bus A^L nam de rol over.
Met de basismobiliteit werden "nieuwe" lijnen ingevoerd: 212 snelbus Brussel - Aalst, 213 Brussel - Ternat - Teralfene - Aalst en 214 Brussel - Asse - Aalter.
Het is die laatste lijn die met de komst van de basisbereikbaarheid ging behoren tot het basisnet. Ze is hernoemd tot R14, de bussen vertrekken om de beurt in Simonis of Brussel-Noord, wat tot een voor De Lijn ongekende frequentie leidt. Vertrammen, zou ik zeggen…

Een weetje: de lijn heeft wat met het getal 14: als ik tot de jaren 1950 terugga, vind ik de lijn terug onder tabel 514, later verschijnt het nummer 214 en nu is het R14. Hetzelfde geldt trouwens voor een aantal lijnen in het Brusselse.

De verbinding.

 * Asse Kruiskouterbaan

En wat we beleefden.
In Aarschot wordt aan zowat alles gewerkt wat met treinen te maken heeft en IC 1708 rijdt uitzonderlijk tot Leuven. Voorts is het een probleemloze rit, al rijden we een tijd op het tegenspoor van lijn 96.We arriveren in Brussel-Noord met 5 minuten vertraging. Dat is eigenlijk nog vroeger dan gepland, want we hadden onze zinnen gezet op IC 1908. We hoopten al een vroegere bus te kunnen nemen, maar De Lijn laat eens te meer verstek gaan: de bus is afgeschaft en dus hebben we geen minuut gewonnen.

Een gelede Citea pikt ons op aan de instaphalte en naarmate de rit vordert komt de bezetting hoger en hoger te liggen. We beginnen meteen met een omleiding, maar het is niet die omleiding die voor 6 minuten vertraging zorgt. Als de verkeerslichten hier toevallig in een NVA-vrije samenleving zouden afgestemd worden op het OV, zou de bus vermoedelijk gewoon op tijd kunnen rijden. Overigens zijn er wel vroegere ministers van mobiliteit geweest die de koe evenmin bij de horens gevat hebben.

De terugrit gebeurt ook met een gelede Citea en naarmate we Brussel naderen, loopt die aardig vol, met instappende en/of uitstappende reizigers aan zo goed als elke halte. Toch komen we op tijd in Brussel-Noord aan.

We laten de S-trein rijden en nemen IC 1935, twee Deense neuzen. In Brussel-Zuid stappen nogal wat NMBS-lui op die net hun ochtendshift beëindigd hebben.

De treinlectuur.
Gezien de korte ritten gingen er geen boeken mee.

PISA valt weer danig tegen. Maar stilaan wordt de test zelf in vraag gesteld in pers en politiek. Zo leiden ze handig de aandacht af van de teleurstellende resultaten. Gekende truc…

Uitgedrukt.
de platt(e)(n) uithangen: proberen met vleierij zijn doel te bereiken, zich onderdanig voordoen

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
De Gaume heeft als wandelgebied eigenlijk maar één nadeel: je bent toch zo lang onderweg voor je de eerste stappen kunt zetten. Maar in de loop van de jaren is men wel veel aandacht gaan besteden aan het wandeltoerisme. Dat heeft o.a. geresulteerd in het uitbouwen van een net met 6 lange lussen. Wij sluiten vandaag lus 4 La terre du milieu et ses légendes af, met een korte tocht van 12.6 km tussen Èthe en Virton. Oorspronkelijk stond Buzenol - Virton op het programma maar dat lange traject hebben we wijselijk opgesplitst in Buzenol - Èthe en Èthe - Virton. Het deel uit Buzenol, dat ondertussen trouwens niet meer bereikbaar is met het OV, heb ik beschreven in een bijdrage van 6 juni 2024. Het nadeel van de opdeling was wel dat we in Èthe ongeveer 1.5 km naar het centrum (en de bus) moe(s)ten stappen; voeg daar vandaag nog de afdaling naar het station van Virton aan toe, en je zit algauw aan een kleine 3 km buiten het bewegwijzerde parcours. Als je de tocht als geheel beschouwt, kom je aan een TWQ van 49%, als je de eigenlijke wandeling bekijkt kom je toch aan 62%. Eigenlijk kun je dit parcours een echt bostraject noemen, dat alleen bij het naderen van Virton plaats ruimt voor eerst weiden en vergezichten en dan de bebouwing en het verkeer in Virton. We quoteerden 16.5/20.

Als naar gewoonte kun je kiezen tussen een kaartje van het NGI en een van routeyou.

We konden genieten van soms erg mooie boswegen.

De Ruisseau de Rabais is hier een vijver geworden. De toeristen van de naburige vakantiehuisjes kunnen er maar wel bij varen - zwemmen is verboden.

Alle foto's vind je hier.

Het weer.
Zalig: een temperatuur net boven 20°, bewolking die nooit opdringerig werd en ruimte liet voor de zon en een zwakke wind.

De stafkaarten.
71/1-2 Virton (2017). Kan ermee door…

Hoe we er geraakten.
Om Èthe te bereiken hadden we niet zo heel veel keuze: bus 19 Arlon - Virton bedient elk uur het dorp Èthe en dus hadden we een lange treinreis naar Arlon voor de boeg (langer dan naar Londen en Parijs!). Voor de terugreis konden we gelukkig beroep doen op een P-trein naar Libramont, want de L Arlon - Virton - Libramont geeft geen aansluiting meer in Libramont op de IC naar Brussel. Op elk ander uur van de dag waren we voor de terugreis opnieuw op Arlon aangewezen geweest.

Een beetje geschiedenis.
Virton (oorspronkelijk Virton-Saint-Mard maar na de gemeentefusies gewoon Virton, wel nog altijd met telegrafische afkorting MSM) was een knooppuntje tussen de lijnen 155 Marbehan - Montmédy en 165 Libramont - Arlon. Lijn 155 werd voor reizigers geopend in 1873 tussen Marbehan en Virton-Saint-Mard en verder naar Lamorteau en Montmédy in 1881. Voor lijn 165 was het wachten tot 1879. Veel langer dan het begin van de jaren 1950 zou de eerste het niet trekken. Vlak voor de afschaffing reden er nog 6 reizigerstreinen tussen Marbehan en Virton, alle gesleept en met de 3 klassen. Voorbij Virton reden er ook 6 treinen, waarvan 2 tot Montmédy en 4 tot Lamorteau, met indrukwekkend stations- en douanegebouw.
Dan was de bediening van lijn 165 Libramont - Arlon beter gestoffeerd, met afhankelijk van de richting 8 of 11 treinen. De meeste hiervan werden uitgevoerd met autorails - we schrijven nog altijd 1950 - en waren beperkt tot Bertrix; 3 treinen reden door naar Libramont.

In 1960 was het gebruik van autorails (TA, maar vooral TT) zo goed als veralgemeend. Een trein uit Virton bereikte zelfs Bastogne-Sud, maar de echte uitschieter was een zondagstrein Virton - Schaarbeek. In de andere richting hadden alle treinen Arlon als eindbestemming. Ook voor Virton had de invoering van IC-IR in 1984 verregaande gevolgen: de reizigersdienst naar Arlon werd opgeheven, in de andere richting werd een 2-uurdienst Virton - Bertrix - Libramont - Bastogne-Sud ingericht. Lang zou dat niet duren: in 1993 werd Libramont - Bastogne "tijdelijk" een busdienst door de erbarmelijke staat van het spoor op lijn 163. De trein zou er nooit meer terugkeren. De twee-uurdienst Virton - Libramont werd gelukkig behouden.

Meer, vanaf december 2006 werd de verbinding doorgetrokken naar Arlon en een jaar later kregen ook Messancy, Aubange en Halanzy een voor de regio kenmerkende 2-uurdienst.

En nog meer, vanaf december 2017 kreeg de verbinding een uurbediening. Voor een keer loopt het verhaal niet dood, al betwijfel ik of je hier van een springlevende toestand kunt spreken.

Nog even een "specialleke:" in 1984 werd een nieuwe treinreeks ingevoerd: de T-treinen, toeristische treinen die in het toeristisch seizoen reden. Ongetwijfeld de meest opvallende is de T 9915, die in 1984 ingevoerd werd tussen Brussel en Virton! In 1989 vertrok de trein zelfs uit Braine-le-Comte, wat ons toeliet in Halle de rechtstreekse trein te nemen tot Virton. In het begin reed de trein met (veel te) lange samenstellingen M2 (van Schaarbeek of Brussel-Zuid), later kwam een kort stel (4 M2 van FMS) de dienst uitmaken. Dit was de dienstregeling:
Braine-le-Comte 7:09 - Tubize 7:17 - Halle 7:21/7:22 - Brussel-Zuid 7:31/7:35 - Brussel-Centraal 7:38/7:39 - Brussel-Noord 7:42/7:47 - Brussel-Schuman 7:55 - Brussel-Leopoldswijk 7:58 - La Hulpe 8:09 - Genval 8:12 - Rixensart 8:15 - Ottignies 9:19/9:21 - Gembloux 8:31/8:32 - Namur 8:44/8:56. Tot hier sleepte een elektrische loc (veelal van de reeks 23) de trein, in Namur nam een diesel van de reeks 52 haar taak over. Dat verklaart de lange stilstand. Verderop werd het Jambes 9:00 - Lustin 9:10 - Godinne 9:14 - Yvoir 9:21 - Dinant 9:28/9:30 - Anseremme 9:38 - Gendron-Celles 9:45 - Houyet 9:52 - Beauraing 10:02 - Pondrôme 10:10 - Vonêche 10:19 - Gedinne 10:29 - Graide 10:36 - Carlsbourg 10:41 - Paliseul 10:45 - Bertrix 10:56/10:57 - Florenville 11:14 - Pin 11:19 - Virton 11:37. Een aantal van de vermelde halten sneuvelde nog bij latere bezuinigingscampagnes…

In het zomerseizoen van 1990 reed deze trein voor het laatst. Dat was het moment waarop T-treinen Dinant - Houyet werden ingelegd ten behoeve van de kajakkers, die alsmaar talrijker werden.

De verbinding.

 * Arlon Gare Quai 2 - ** Èthe (Église)

En wat we beleefden.
Rond 8 uur kunnen we met een drietal treinen naar Brussel-Zuid sporen en we zijn vroeg genoeg voor de eerste daarvan (P 7802), die bestaat uit 3 Deense neuzen. Zeker vooraan de trein is er plaats zat. IC 2108 raakt vlot tot Brussel-Luxemburg, maar vanaf la Hulpe gaat het plots minder snel, met 5 minuten vertraging bij aankomst in Ottignies tot gevolg. Maar vanaf Ciney rijden we al opnieuw stipt. Alleen het binnenrijden van Arlon veroorzaakt een minuutje vertraging.

De apps willen ons doen overstappen op de bus van lijn 19 aan de halte Arlon Espace Semois, maar apps kunnen misschien wel goed rekenen, maar het ontbreekt hen aan gezond verstand. Het aangewezen overstappunt is uiteraard Arlon Gare. Maar de bus rijdt eerst een rondje langs de bovenstad en de Espace Semois ligt inderdaad gewoon aan de andere zijde van lijn 162 en dat kan bij een vertraging van de trein van een kwartier of iets meer nuttig zijn, maar vandaag is er geen probleem. Meer, als we aan de halte Espace Semois zouden zijn ingestapt, zou dat in een ondertussen bomvolle bus zijn geweest: het is woensdagmiddag en zoals overal zijn veel scholieren al op pad voor het middaguur. Die drukte is vermoedelijk de oorzaak van de vertraging van 4 minuten in Èthe. Daar eten we onze bokes op op de trappen die naar de kerk leiden en we kunnen ons alleen maar verbazen over hoeveel bussen hier op deze woensdagmiddag voorbijkomen.

Voor de terugreis kunnen we handig gebruik maken van de P-trein naar Libramont. Die geeft daar een ruime aansluiting met de IC naar Brussel, anders dan de L-treinen die daar aankomen op het moment dat de IC vertrekt. Ongelooflijk toch dat de NMBS het vertikt om de dienstregeling van die L-trein aan te passen aan de gewijzigde dienstregeling van de IC. De bezetting van de P-trein is uiterst laag, hopelijk is dat op andere dan de woensdagavond niet het geval.

De IC naar Brussel rijdt de hele tijd prima op tijd: in alle stations wordt precies op het voorziene uur - op enkele seconden na - aangezet. Tussen Ottignies en Brussel-Luxemburg gaat het zelfs 5 minuten sneller dan voorzien. In Libramont zijn twee vrijbuiters ingestapt, van wie al snel bij de controle blijkt dat ze geen biljetten hebben. De administratie zal voor de rest zorgen; de tbg is zo vriendelijk hen erop te wijzen dat ze in eerste zitten en dat de regularisatie hen dan nog meer zal kosten. De vrolijke krapuultjes verhuizen toch maar; ze zullen zoals zovelen wel in Namur aankomen en vermoedelijk nooit de boete betalen.

De L-trein naar Edingen bestaat uit twee duikbrillen, nu de zomer weer voorbij is. We zullen met een kleine vertraging in Halle aankomen. We hebben er 434 treinkilometers opzitten, zonder problemen, net zoals onze wandeling, trouwens.

De treinlectuur.
Ilja Leonard PFEIJFFER, Alkibiades. Die is echt te zwaar om hem mee te nemen. Het is een roman die waarschijnlijk beter gedocumenteerd is dan veel doctoraatsthesissen geschiedenis die vandaag worden ingediend.
Nicky LANGLEY, Malou.

Maak maar wat babies, zegt de burgemeester van Antwerpen. Kunnen we die later als kanonnenvlees inzetten tegen de vijand, nadat we eerst hun kindergeld hebben afgeschaft en het schoolgeld hebben verhoogd…

Uitgedrukt.

Es da' wel vandoen? (Wij zeggen vandoeng). Het is een eenvoudige deze keer: is dat wel nodig?

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

04.08.2026
We hadden het zelf nog niet meegemaakt, maar vandaag hadden we prijs. Via de app had ik geprobeerd om een flexbus te bestellen die ons van Watervliet Dorp naar Eeklo Station moest brengen, maar de app wist te melden dat er geen bus beschikbaar was, tenzij ongeveer 2 uur voor het gevraagde tijdslot. Dat was voor ons onmogelijk: we moesten nu al om 6:46 vertrekken om de 20km tussen Breskens en Watervliet te stappen en nog vroeger kon echt niet. Dan maar geprobeerd om een uur later te reizen, maar opnieuw zonder resultaat. In een laatste poging om alsnog een rit te versieren, probeerde ik dan maar eens telefonisch, maar de bediende kwam niet verder dan wij. Dat flexvervoer wordt altijd voorgesteld als dé oplossing als er geen vaste lijn rijdt, maar blijkbaar is dat de zoveelste luchtbel waarmee de busreizigers zoet gehouden worden. We stappen dus niet van Breskens naar Watervliet. (Overigens moesten we sowieso overstappen in Kaprijke op een vaste lijn, dat zijn nu eenmaal de modaliteiten.)

17.08.2026
Vroeger lachten we ermee, de maandagziekte. Ik heb geen cijfers maar wel de indruk dat bussen op maandagmorgen meer uitvallen dan op andere momenten van de dag/week. Ik weet evenmin of het de bussen of de chauffeurs zijn die dan wat makkelijker ziekjes zijn.

22.08.2026
Ik vraag me af waarom chauffeurs toch de achterste deur openen als er klaarblijkelijk geen uitstappende reizigers zijn. Je ziet reizigers met slechte of oneerlijke bedoelingen in dat geval - soms met velen - instappen langs de achterdeur en het aantal dat ontwaardt is verwaarloosbaar.

30.08.2026
Voor de zoveelste maal wordt Halle ontoegankelijk en al helemaal voor de bussen die in een ruime boog rond de stad moeten rijden. Het aantal wielerwedstrijden, loopwedstrijden, stoeten, kermissen… ligt stilaan zo hoog als het aantal leegstaande panden in de binnenstad.

De wandeling.
We zoeken onze inspiratie deze keer in een box Plaines de l'Escaut, onderdeel van een ruimer project La Wallonie picarde à pied. Om tot een mooie afstand te komen combineren we wandeling 43 (Pays des Mâchons) met 49 (Ruisseau de Rufaluche). Zo komen we aan 14.310 km. Je begint met wandeling 43 - de kortste, schakelt over op 49, die je dan zo goed als helemaal afstapt en die je ook in Frankrijk brengt, in het dorpje Mouchin, om uiteindelijk te besluiten met wandeling 43 die je terugbrengt naar het beginpunt. Zo mis je wel een kort gelijklopend deel van beide wandelingen, maar veel gaat er niet aan verloren. De bewegwijzering laat het soms wel eens afweten, maar onze kaartjes (NGI en routeyou) en de bijhorende gpx-bestanden houden de wandelaar op het rechte pad.
De TWQ bedraagt 40% en dat is minder dan je zou verwachten in een landelijke streek als deze: vaak loop je inderdaad over straten met links en rechts huizen, maar de wandeling wordt gered door 2 prachtige, onverharde wegen, één in Frankrijk en één in België. De eerste vertrekt even voorbij Mouchin, loopt zo goed als parallel met de landsgrens; de tweede loopt langs het Domaine des Flines (met onzichtbaar kasteel) langzaam stijgend uit de vallei van de Elnon.

Ik weet het ook nu pas maar La Glanerie is de eerste Belgische gemeente die bevrijd wordt in september 1944. De motard américain heeft er een satandbeeld aan overgehouden, ook al is hij een illustere onbekende gebleven.

We stapten dus inderdaad in de Scheldevlakte, bijna de hele tijd onder een altijd dikker wordend wolkenpak, met dikke cirrus en altostratus. Opvallend was dat we ook bijna de hele tijd de strakke scheidingslijn tussen bewolkt en helder konden waarnemen.

Het weer.
Zwaar bewolkt, tamelijk fris en winderig, maar een echte herademing na al die hittegolven. Voor een indruk van het weer.

De stafkaarten.
44/1-2 Rongy (2020) - perfect over het hele traject.

Hoe we er geraakten.
Taintignies wordt bediend door één buslijn (88) en die vertrekt aan het station van Tournai. Veel makkelijker maken we het dit jaar niet meer.


Een beetje geschiedenis.
Standvastigheid en afbouw: zo zou je de geschiedenis van het OV in Taintignies kunnen beschrijven. Taintignies is nu een deelgemeente van Rumes, dat sinds 1883 bediend werd door de Compagnie du Nord. Van enige bediening van Taintignies was geen spoor te vinden tot in 1934 toen er plots naast de spoorlijn 88A ook een buslijn opdook, met een zeer beperkt aanbod van 2 à 3 ritten per dag. In 1938 was de bediening al tamelijk fors uitgebreid, net voor de oorlog werden er 6 busritten ingelegd, op zondag zelfs 7! In de loop van de decennia heeft deze buslijn nogal wat verschillende nummers (88A - 188) gehad, hoewel de 88 zo goed als constant is gebleven, zelfs tot op de dag van vandaag. (In het spoorboekje van 1950 vond ik ze onder het nummer 1504, wat erop wijst dat het om een particuliere buslijn ging.)
Wat de frequentie betreft: op weekdagen is er een lichte achteruitgang te noteren: in 1981 reden er 18 ritten naar Tournai, vandaag zijn het er nog altijd 13 (in de vakantieperiode 12). Erger is de evolutie tijdens het weekend: op het hoogtepunt reden er 8 bussen naar Tournai op zaterdag en 9 op zondag. Vier zondagsritten bestonden zeker nog in 2002 - later heb ik geen dienstregelingen meer. Tegenwoordig wordt er op zondag niet meer gereden, op zaterdag zijn er nog 4 ritten in elke richting.

Standvastigheid dus, omdat het busnummer al bijna een eeuw meegaat en afbouw in de voorbije decennia… En nog dit: hoewel Taintignies nooit een treinstation heeft gehad, heeft het wel een telegrafische afkorting gehad: LTA, maar die code was van toepassing op een telefoonkantoor.

De verbinding.

*Tournai Boulevard des Nerviens - ** Taintignies Gaby - ***Tournai Rue Royal

En wat we beleefden.
In het station van Halle zit een allochtoon echtpaar met 5 kinderen van gespreide leeftijden te wachten op perron 3. Even komt een tienermeisje in gebroken Engels vragen of dit het goede perron is, zonder te zeggen waar ze heen willen. De IC bestaat uit een desiro en groot is onze verbazing als het hele gezin in de staart van de trein in eerste klas komt zitten. Ze zien er netjes uit, maken minder lawaai dan een Belgisch gezin met dezelfde samenstelling zou maken, maar het loopt al meteen na Halle fout als de tbg controleert. Ze blijken geen reisbiljetten, geen identiteitskaart of enig ander document te hebben. Dat wordt uitstappen in de eerstvolgende halte. Althans, dat valt af te leiden uit het gesprek dat volgt. Ze spreken geen van de hier gangbare talen, geen Engels - en het meisje? - en alleen maar Arabic. Zou het kunnen dat de tbg een vertaalapp inschakelt om een en ander allemaal duidelijk te maken? De gsm gaat alleszins enkele keren over en weer tussen tbg en oudste zoon; in Edingen stappen ze uit. De tbg toont hun nog het station, maar eigenlijk blijven wij met de vraag achter of deze mensen wel een bestemming hadden? Edingen zal die wel niet geweest zijn… In Ath wordt de tbg afgelost; dat gebeurt wel erg vaak de laatste jaren - het aantal treinen met aflos halfweg moet hoog liggen. Eigenlijk is dat een probleem voor de controle: meestal wordt verder niet meer gecontroleerd en als dat wel gebeurt krijgen de tbg's soms ook nog een snok en een snauw omdat de dames en heren een tweede keer hun biljet onder welke vorm dan ook boven moeten halen. Vanaf Ath rijden we stipt.

We hebben ons al afgevraagd welke verrassing ons nu weer te wachten staat in Tournai, waar het oude busstation verdwenen is en een nieuw nog bijlange niet klaar. Volgens de site moeten we een halte zoeken op de Boulevard des Nerviens, waar we inderdaad een tijdelijke, geïmproviseerde halte vinden. Maar de info is wel perfect: een haltebord met alle passerende lijnen en een dienstregeling met alle bussen die de halte bedienen. Let wel: die ligt gemakkelijk een halve kilometer van het treinstation. Maar nadat een tiental bussen de revue zijn gepasseerd, komt ook onze bus 88 aan. Mocht iemand er ooit van dromen om deze uitstap met het OV over te doen: er rijden 2 bussen 88, één naar La Glanerie en één naar Esplechin. Die hebben alleen in Tournai zelf een gemeenschappelijk traject, maar na een kwartier gaan ze onherroepelijk uit elkaar. Heeft dan echt nog nooit iemand geopperd dat dit misschien tot enige verwarring en misverstanden kan leiden? Enfin, onze bus komt er met een 5-tal minuten vertraging door. Het is een van die TEC-bussen met massa's ruimte en met amper 21 zitplaatsen. Heeft dan echt nog nooit iemand geopperd dat dit misschien niet ideaal is, zeker niet voor streeklijnen?

Voor de terugrit komt er zowaar een gelede bus aan rijden en nog stipt ook. Aan de halten hier hangt geen uitgeschreven dienstregeling meer: ook hier kom je alleen aan de gevraagde gegevens via een QR-code. Oh wee als je geen gps hebt of er niet mee overweg kunt. Blijkt dat je rechtstreeks de rit waarop je staat te wachten kunt aanklikken, met gps-gegevens. Deze bus rijdt niet rond in Taintignies zoals die van de middag en dat scheelt 7 minuten. Ook heeft hij geen eindpunt aan het station - denken we, want de bus zet ons keurig aan het station af, aan wat een tijdelijke halte Rue Royaleisvolgens de aangepaste dienstregeling.

Blijft nog de rit naar Halle, nu wel in de gesmaakte samenstelling met M7. In Ath stapt een student in, die blijkbaar moet studeren. Waarom die dicht bij ons in de buurt wil zitten in een overigens lege afdeling zal hij wel weten. In Halle kunnen we nog even genieten van het meesterwerk van façadeklasjers die 3 rijtuigen gevandaliseerd hebben en dat grondig, zij het zonder laddertje, anders waren de bovenverdiepingen ongetwijfeld ook beklad geweest. De stilterijtuigen zijn nu ook verduisterd…

De treinlectuur.
Ilja Leonard PFEIJFFER, Alkibiades.

De Hoge Venen. Tot voor enkele jaren was de toegang een goed deel van het jaar verboden, werd m.a.w. de rode vlag uitgehangen. Ik heb er me dit jaar over verbaasd dat de groene vlag het hele jaar is blijven hangen én dat ze nu nog altijd wappert. Tja, toeristen wrijf je niet tegen de haren in.

Minister de Roofridder heeft olots miljoenen over om de parkings langs de snelwegen te verbeteren en uit te breiden. Misschien moet De Lijn in het kader van de basisbereikbaarheid maar eens bussen inleggen die van snelwegparking naar snelwegparking rijden. Uiteraad nadat de klassieke buslijnen afgeschaft zijn...

Uitgedrukt.

Zeg ni mier: (zeg niet meer) drukt verbazing, verrassing uit, meer is hier de comparatief van veel. Overigens gebruikt men ook: zeg nie men (zeg niet minder), waarbij men dus de comparatief is van weinig.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
Vandaag stond een volgend schuifje GR12 op het programma. Die GR loopt van Amsterdam naar Parijs en dat is natuurlijk enigszins speciaal, maar voor de rest is het een GR zoals zo vele andere. In Vlaanderen betekent dat meestal dat erg mooie stukken afgewisseld worden met doortochten van dorpen en gemeenten waarvan de kern altijd meer gaan woekeren is, zodat je soms langere tijd door woonstraten moet stappen. Vandaag is dat het geval in Ranst en Broechem en in mindere mate Emblem. Dat leidt tot een min of meer voorspelbare TWQ van 59% over de afstand van 13.480km. Je gaat ons dus niet horen klagen over de kwaliteit van de gevolgde paden en wegen: de meeste mogen er best zijn.
Waar ik wel over klaag is een nieuwe stunt van GR-Vlaanderen. We hadden het zo goed voorbereid met de treinhalte van Kessel als eindpunt dat zichzelf zowat opdrong, maar blijkbaar was de GR zoals beschreven in de amper 3 jaar oude topogids niet goed genoeg en dus werd er vanaf het Badhuis in Emblem een nieuwe route uitgetekend. Alleen… die passeerde niet meer door de Kesselse Heide, niet meer langs het Fort van Kessel en ook niet langs de treinhalte Kessel. Ik had de dag voordien nagekeken of er toevallig toch geen trajectwijziging - tijdelijk of definitief - geweest was, maar de gegevens op de website stelden me gerust. Wat ik niet gedaan had, was de route in detail bekeken op het bijhorende kaartje: er was immers geen schijn van een wijziging, niet op de overzichtskaart en niet in de eventuele teksten rond GR12. Maar we werden ondubbelzinnig voorbij het Badhuis geleid en kwamen zo toch terecht op een volledig nieuw traject. Ik keek het toch maar even na en merkte dat dit nieuwe traject niet langs Kessel liep. We hadden 3 opties: 1. de bewegwijzering volgen, zoals zo vaak gestipuleerd primeert die altijd; 2. rechtstreeks naar het station van Kessel stappen, wat het traject aanzienlijk zou inkorten; 3. het oude traject volgen. We kozen optie 3 en voor een keer was het een meevaller dat de oude bewegwijzering op bepaalde plaatsen stand gehouden had en op andere plaatsen op onmiskenbare wijze verwijderd was. En ja, we vonden zonder problemen de door ons vooraf uitgestippelde route die ons naar Kessel bracht.

Een nagekomen bericht: Groteroutepaden heeft al gereageerd op mijn melding, de website is ondertussen aangepast: blijkbaar is de komst van de nieuwe GR Netevalleien de aanleiding voor de wijziging. Waarom het prachtige deel tussen Emblem en Kessel moest sneuvelen blijft vragen oproepen. Voor alle duidelijkheid: de kaartjes - NGI of routeyou - geven het door ons gevolgde, dus oude traject weer.

Buiten het parcours: we waren onvrijwillig afgeweken van onze weg en werden daar door twee vriendelijke ladies op gewezen. Maar zonder onze "fout" had ik geen foto gehad van deze mooie vijver.

De Kesselse Heide is niet goed genoeg bevonden voor de GR12…

Het weer.
Een aangename 24°, een verfrissende matige wind uit het NO en op heel weinig cirrus na helder. Zie foto's.


De stafkaarten.
16/1-2 Zandhoven (2016)16/5-6 Lier (2016).

Hoe we er geraakten.
Toen we de vorige keer in Ranst aankwamen, had de bus van Lier naar Antwerpen nog een ander nummer, maar vandaag maakt bus 20a de dienst uit. Die komt in Lier niet voor het station, maar er is wel een halte Lier Zagerijstraat Station en die ligt op comfortabele afstand van de perrons. De werken op lijn 1 en rond Halle maken dat we opnieuw gebruik moeten maken van de IC Tournai - Turnhout en dat betekent in Halle 10 minuten vroeger vertrekken dan met de IC uit Binche, maar dat is geen probleem. Voor de terugrit gebruiken we een S-trein uit Kessel naar Lier, waar we weer overstappen op de tijdelijke IC Turnhout - Tournai. (Stel dat door die tijdelijke toestand de gewone IC net na 9:00 vertrekt en de gewijzigde net voor 9:00, mag je dan tegen daluurtarief reizen? Gelukkig stelt zich dit probleempje vandaag niet.)

Een beetje geschiedenis.
Ik doe mee met de viering van 100 jaar NMBS en ben dus op zoek gegaan naar de dienstregeling van Kessel in 1926. Spijtig genoeg bezit ik het allereerste NMBS-spoorboekje niet, maar de onderstaande toestand is die van 1928.

Nog enkele opmerkingen: voor veel stations bleef een dergelijke op het eerste gezicht vrij willekeurige dienstregeling tot halfweg de jaren 1980 actief. Wel leidde de elektrificatie op veel plaatsen toch tot een beter gestoffeerde, gecadanceerde dienst. Dat was o.m. ook het geval voor Kessel, waar men tegenwoordig om het half uur een S-trein kan nemen, naar Antwerpen or naar Mol. En nog een opmerking: sommige van de in de tabel vermelde trein reden uit Antwerpen via Kontich en Lint naar Lier, langs lijn 13 dus.

De verbinding.

* Lier Zagerijstraat Station - ** Ranst Gasthuisstraat

En wat we beleefden.
Ook deze IC bestaat uit M6-rijtuigen en behalve de overdaad aan graffiti valt er niet veel te vertellen over deze rit. Wel valt op dat deze IC's in de richting Turnhout stoppen in Buizingen (als enige tussenhalte tot Brussel-Zuid) en dat niet doet bij de terugkeer.

De bus moeten we dus opzoeken aan de halte Zagerijstraat en die kennen we al van vroeger. Het wordt een rustige rit, met niet zoveel reizigers tot Ranst maar daar staan plots wel veel reizigers te wachten. De halte is uitgerust met het nieuwe haltebord waarop eigenlijk alleen de haltenaam nog relevant is. De rest is bla-bla-bla om de reiziger door te verwijzen naar de dienstregeling op de affiches, in dit geval in het bushokje. Alsof die nooit onleesbaar of gestolen worden…

De IC naar Tournai van de terugrit blijft rustig tot Brussel-Noord maar naarmate we door de 3 Brusselse stations rijden, stijgt de bezetting - ook in eerste klas - tot ruim boven de 100%. Op rustige momenten is er uiteraard niks mis met de regeling die door de NMBS is uitgewerkt n.a.v. de werken op lijn 1, maar tijdens de spits volstaat ze niet. In Brussel-Zuid staan we veel te lang stil (van +4 naar +9) en we krijgen een wat wazige uitleg over een sein dat groen staat voor een andere trein, waardoor we met 10 minuten vertraging zullen vertrekken. En dat maakt dan weer dat we in Lot een tijd stilstaan om voorrang te geven aan de Eurostar naar Brussel-Zuid die wel stipt is. De vertraging loopt op tot 14 minuten, maar onze bus R55 zullen we gelukkig nog halen.

De treinlectuur.
Ana HUANG, The striker.
Kathryn HULME, Zuster Luc.

Zonsverduistering? Nog maar eens een voorbeeldje van fake news dat door wetenschappers en politici de goedgelovige wereld werd ingestuurd, na corona, de vaccins, de klimaatopwarming, nieuwe kankertherapieën en ga zo maar door. Ze willen ons zelfs doen geloven dat Trump de president van de VS is…

Uitgedrukt.

Ze is ook van 't straat geraakt: niet bepaald vrouwvriendelijk, gezegd van een vrouw of meisje dat door de natuur stiefmoederlijk bedeeld is en toch een vrijer heeft gevonden met wie ze een gezin heeft kunnen stichten. (Zal wel niet meer mogen, zeker? Maar de uitdrukking heeft ooit wel geleefd.)


Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
Tien jaar geleden gaf Natuurpunt een fiets&wandelgids uit, in samenwerking met A.S. Adventure. In het boekje vind je 20 wandelingen (en evenveel fietstochten) en ons oog viel op een suggestie in Wortel, deelgemeente van Hoogstraten: Halsche Beemden. De beschrijvingen van de wandelingen zijn erg summier en de kaarten niet helemaal overzichtelijk. Zo zouden ter plaatse 3 wandelingen zijn uitgezet (een rode, een groene en een blauwe en die dienen natuurlijk wel als inspiratie, maar gemakshalve combineren we de wandelingen met dank aan de wandelknooppunten van het Kempens Landgoed, dat hier ook een korte excursie over de Nederlandse grens maakt. Enfin, Landgoed wil men ons op de bordjes doen geloven, maar blijkbaar stappen we op het wandelnetwerk Kempense Kolonies. Dat ze er zelf al eens naast zitten, verbaast me niets: de netwerken overlappen elkaar dat het een lieve lust is en een overzichtelijke globale kaart behoort tot een ver verleden.
De bijdrage in de gids kreeg dus de naam Halsche Beemden, maar eigenlijk lag het middelpunt van de wandeling rond de vroegere Landloperskolonie, met infopunt en een etablissement met een heerlijk groen terras. In het boekje is dat trouwens het vertrekpunt, maar eens temeer is dat niet met het OV te bereiken. Beemd staat volgens Van Dale voor vlak, waterrijk land, m.n. weiland maar dat kun je in deze droge rotzomer van 2026 wel vergeten. Daar is het gras net iets te rossig voor. De Castelreesche Heide¸tweede attractiepunt, is in krek hetzelfde bedje ziek. En voor de rest stap je over mooie boswegen in allerlei formaten, die soms wel eens eentonig lang rechtlijnig durven uitvallen. Dat merk je ongetwijfeld op de kaart van routeyou en op die van de topomapviewer, die spijtig genoeg niet over de grens gaat. De TWQ bedraagt 80% en zou ongetwijfeld hoger liggen als we niet tweemaal een aanloop moesten nemen van en naar de bushalte van De Lijn. We quoteerden 16.5/20.

De knooppunten:27 24 23 22 21 16 17 18 01 02 03 04 05 57 62 06 76 74 75 98 73 71 70 69 07 09 08 10 12 24 27 . Dat punt 27 vind je als je na uitstappen even terugkeert in de richting waaruit de bus kwam.

Het Bootjesven - een dagelijkse passant zei dat er gisteren maar 3 ganzen zaten, nu zitten er minstens honderd!

Het landloperskerkhof, in dienst tot 1986. Lees meer over de wetgeving op de landloperij op deze plaats.

Het weer.
Ronduit schitterend: een temperatuur rond of net boven 20°, een frisse wind van 3Bf en mooie wolkenluchten, die je ongetwijfeld ook ontdekt op de foto's.

De stafkaarten.
08/3-4 Baarle-Hertog (2018). Het zal onderhand wel duidelijk zijn dat ik niet altijd even gelukkig ben met de reeks op 1:25.000, maar in dit geval valt de kaart reuzegoed mee.

Hoe we er geraakten.
Een bushalte op het parcours konden we niet vinden, maar met wat moeite konden we toch aansluiten op het parcours, vanuit de halte Kolonieweg van buslijn 43a (Reusel) - Turnhout - Hoogstraten. Je moet dan na het uitstappen even terug richting Turnhout en zo bereik je wandelpunt 27.
Turnhout is rechtstreeks bereikbaar uit Halle, maar de aansluitingen zijn afschuwelijk. Toch kiezen we de rechtstreekse trein, want een traject via Antwerpen-Berchem zou ons nauwelijks een kwartier minder tijd kosten.


Een beetje geschiedenis
Voor Wortel begint de OV-geschiedenis in 1901, op het ogenblik dat een tramverbinding Turnhout - Hoogstraten - Rijsbergen (NL) het levenslicht ziet. Opvallend: de tram wijkt van de huidige N124 af om via een soort niemandsland koers te zetten naar wat toen de Rijksweldadigheidskolonie van Wortel heette. De N124 werd opnieuw bereikt ter hoogte van de huidige Kolonieweg, vandaag ook ons beginpunt. (Voor alle duidelijkheid: er is geen enkel verband tussen de hier bedoelde kolonie en de kolonies die we kennen uit het koloniaal verleden. Van Dale omschrijft dergelijke kolonie als een stichting tot landontginning door behoeftigen, instelling waarheen landlopers, bedelaars enz. werden gezonden, om te trachten hen door arbeid op het land te verbeteren.
De bedoeling van dit ommetje zal wel niet geweest zijn om de bewoners de kans te geven om even een ontspannende stap in de wereld te zetten; eerder zal de tramdienst hebben ingestaan voor de aanvoer van eventuele bezoekers. Stel je bij de bediening ook niet al te veel voor: 2 trams op zondag en nog een dagelijkse tram. Althans, dat was de toestand in 1935. (In 1925 bedienden 4 trams uit Turnhout Wortel: 1 naar Hoogstraten, 1 naar Meersel en 2 naar Rijsbergen.)
Bij het uitbreken van WO II was de bediening nog altijd even pover. Wel was er ondertussen een bus (tabel 598) uit Antwerpen, die alleen op zondag naar Antwerpen reed om 20:35 en uit Antwerpen aankwam in Wortel om 0:25!
Het verhaal van de tram eindigt in 1949. In het spoorboekje van 1952 vind ik een lijn Turnhout - Merksplas - Meersel (de internationale verbinding naar Rijsbergen heeft WO II niet overleefd), met 4 ritten per dag. Tien jaar later is het tabelnummer al 641 geworden en dat is niet gewijzigd tot de NMVB-tabelnummers systematisch vervangen werden door lijnnummers. In 1971 is het aantal ritten gestegen tot 6. En in het spoorboekje van 1982 vind ik naast tabelnummer 641 ook lijnnummers 43 en 43. De bediening bleef wel erg onregelmatig: je werd als reiziger verondersteld je aan te passen aan de aangeboden dienstregelingen.
De Antwerpse streekbuslijnen kregen later nog een aanpassing naar 3-cijferige nummers en de 43 werd lijn 430 (en 434: een sporadische uitbreiding van lijn 432 in functie van de schooluren.) Belangrijk was dat de lijn een gecadanceerde uurdienst kreeg op weekdagen. Op zondagen moest Wortel het met een 2-uurdienst doen. Dat vond ik o.a. in het busboekje van januari 2007.
Tegenwoordig draagt de buslijn het nummer 43a. Daarnaast bestaan ook nog schooldiensten met de nummers 434 - 437 - 439 - 458 - 459, alle in functie van de scholen in Hoogstraten. Op en top de basisbereikbaarheid, met een rist schooldiensten naast een "snelle" verbinding, waar nodig met verwaarlozing van de dorpskernen… Overigens is deze lijn nu verknoopt met de vroegere lijn 48, later 480, van Turnhout naar Arendonk en Reusel.
En hoe is het met de bediening van de "kolonie" afgelopen, hoor ik je vragen. Die heeft de afschaffing van de tram nauwelijks overleefd. Vandaag rijden al deze bussen en dus ook de kernlijn 43a over de N124. Alleen een lange, rechte dreef herinnert nog aan de tramsporen van weleer.

De verbinding.

* Turnhout station perron 5 - ** Wortel Kolonieweg - *** Turnhout station perron 3

En wat we beleefden.
Het is even wennen, want de grootscheepse werken op lijn 1 en in en om Halle zijn vandaag gestart en duren nog tot 23 augustus. Daardoor rijdt de IC 3407 tien minuten vroeger dan normaal en komt hij uit Tournai i.p.v. Binche. Helemaal gerust ben ik er niet in, want de treindienst is ferm uitgedund, zeker tussen Tournai en Brussel, waar het aanbod IC-treinen gehalveerd is. En inderdaad, zelfs de eersteklasafdeling zit voor 100% vol en een vluchtige blik op 2^de klas laat vermoeden dat men daar een eind boven de 100% zit. De rit zelf verloopt wel vlot; in Herentals komen we op spoor 1 aan: een reiziger in een rolstoel verlaat daar de trein met de hulp van stationspersoneel en apparatuur.

En dan hebben we luxury time: onze trein is aangekomen om 9:53 en de aansluitende bus van lijn 43a vertrekt om 10:51. Gelukkig hoor ik al een halve eeuw dat de aansluitingen trein/bus beter moeten worden. En toch hadden we beter moeten opletten: als we de overweg oversteken doen we dat gelijk met de 43a van het uur voordien in vertraging. Als we ons enigszins gehaast hadden, hadden we misschien nog meegekund, maar het zou alleszins een dubbeltje op zijn kant geweest zijn. De chauffeur van onze 43a moet er een stevig tempo inhouden met zijn bus en zelfs dan gaat er nauwelijks 1 minuut van zijn kleine vertraging af.

Idem trouwens voor de terugrit, maar deze bus komt wel stipt aan het station. De IC naar Tournai zou op perron 2 staan en daar staan alleen 2 vierledige stellen. Naar ik begrepen had zouden die niet naar Tournai rijden, maar nu dus blijkbaar wel. Een NMBS-bediende bevestigt dat op mijn vraag: Materieel zou het zo beslist hebben. Maar vrij snel klinken tegenberichten door de luidsprekers: de IC naar Tournai zal niet vertrekken van spoor 2 maar van spoor 1 en daar komt inderdaad een stel M6-rijtuigen aan. Nog even aan de treinbestuurder gevraagd die nog op het perron staat en even later horen we ook de tbg omroepen dat dit wel degelijk de IC naar Tournai is. Ook nu stel ik me vragen bij de bezetting vanaf Brussel maar dat valt erg mee. En ook deze trein rijdt stipt. Hij heeft dan ook langere voorziene stilstanden in Brussel-Noord, Brussel-Zuid en Halle.

Erg moeilijk was het vandaag allemaal niet en de stevige uitdunning van het treinaanbod valt al bij al mee. Hopelijk blijft dat zo, want als er dan ook nog eens treinen uitvallen en de voorziene samenstellingen niet gehaald worden, kan dit nog wel eens tot weinig frisse toestanden leiden.

De treinlectuur.
Ana HUANG, The striker. Twee voetbalsterren hebben het moeilijk met elkaar en de ploeg lijdt eronder. Daarom moeten ze extra oefenen tijdens de zomerse onderbreking. Alleen, de vakantietrainer is de zus van een van hen en op de koop toe raken voetbalster en trainer ook nog verliefd op elkaar.Ik dacht dat ik me nooit liet misleiden door de kaft van een roman, maar voor alles is er een eerste keer. Dit is ongetwijfeld de zwakste, meest futloze roman die ik in de voorbije 60 jaar heb gelezen.
Kathryn HULME, Zuster Luc. In een erg ver verleden verfilmd met Audrey Hepburn in de hoofdrol.

Als we nu eens al het geld dat vandaag naar defensie gaat in kleine en grote oorlogen, overal ter wereld, in een pot stopten waarmee we de wetenschap massaal zouden steunen in hun zoektocht naar oplossingen voor de opwarming van de aarde, zouden we dan niet voor echte afkoeling (militair en klimatologisch) kunnen zorgen? Maar ja, wie moet de pot dan beheren? Als daar maar geen oorlog van komt…

Uitgedrukt.
Dad es gien avance. Dat haalt niets uit, dat is geen oplossing voor het probleem.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

01.07.2026
Wie probeert om pdf's van De Lijn te downloaden op deze eerste dag na de afbraakwerken is er ook aan voor de moeite. Ik heb nu tien minuten geduld gehad (geduld is wat ze vragen) en het is stilaan tijd om het op te geven. Zelfs na 19:00 is er nog niets te downloaden.

De chauffeur van de R55 slaagt erin om tussen onze halte en het ziekenhuis 14 minuten extra vertraging op te lopen (tot een totaal van 27 minuten). Tenzij er iets met de bus schort, is vooral de slome rijstijl van de chauffeur hiervoor verantwoordelijk. En voor de terugrit hebben we gelukkig een andere chauffeur, die dan de pech heeft dat in Essenbeek een defecte vrachtwagen de weg verspert. Nu is het bilan 18 minuten vertraging, maar deze chauffeur treft helemaal geen schuld.

08.07.2026
Het blijft een heikele onderneming, een bus van De Lijn nemen. Vandaag reed die van 10:36 in Dworp naar Halle doodleuk 8 (acht!) minuten te vroeg, en dat voor een rit die amper 20 minuten vroeger begonnen was aan een tijdelijke halte (natuurlijk…) in Rode. De chauffeur bleef zonder verpinken voortrijden en moet ongetwijfeld met meer dan 10 minuten voorsprong in Halle aangekomen zijn. Waarom is er toch geen systeem waarbij buschauffeurs automatisch een dwingende verwittiging krijgen als ze meer dan 3 minuten te vroeg rijden? Maar dan moet de apparatuur in de bus natuurlijk wel werken en… moeten de chauffeurs af en toe eens een blik werpen op hun scherm. Want daar komt wel degelijk op hoe het met de stiptheid van zijn bus zit.

Niet dat ik dat in de pdf's heb kunnen napluizen. Gisteren meldde ik het probleem bij de klantendienst en vandaag kreeg ik antwoord. Ik had mijn vraag toegespitst op 2 buslijnen (R55 en 164). Voor de 164 was het antwoord duidelijk: het lukt inderdaad niet om de pdf van deze lijn te downloaden, laat staan af te drukken. Voor de R55 lukt het nog niet om de dienstregeling van de schoolperiode af te drukken, de rest lukt wel. Vergeet het…

11.07.2026
Aan de halte Hallerbosstraat - die er trouwens na mijn suggestie gekomen is, om het de bezoekers van het nabijgelegen Hallerbos iets gemakkelijker te maken - stapt een heterogene groep op. Twee hebben hun eigen kaart en voor de 15 anderen heeft de begeleidster twee 10-rittenkaarten gekocht. Maar de chauffeur heeft blijkbaar niet goed opgelet tijdens de opleiding want hij weet absoluut niet hoe er betaald kan worden. Mocht hier controle komen, dan zou de groep ongetwijfeld een boete krijgen terwijl het het eigen personeel is dat niet weet hoe in dit geval betaald kan worden.

22.07.2026
Ziezo, De Lijn voegt nog een hoofdstukje toe aan haar palmares klantje-pesten. Blijkbaar worden de halteborden met een handig overzicht van de lijnen (in kleur) en hun bestemmingen nu gaandeweg vervangen door borden met een nietszeggende tekst die je aanbeveelt de dienstregeling dan maar op te zoeken op de affiches in het bushokje, als dat er al is. Ik zag vandaag de eerste slachtoffers in het busstation van Halle, waar twee dames het perron van de R70 niet konden vinden, door het ontbreken van de nodige info op het haltebord. Het zal wel weer een besparing zijn, want nu kunnen dezelfde borden overal gebruikt worden en zullen ze ook niet meer vervangen moeten worden als er wijzigingen zijn in de dienstregelingen. En de reiziger, die stond erbij en keek ernaar, zonder te begrijpen…

24.07.2026
We staan braaf te wachten aan de halte Arkenvest en de bus (2303) staat startensklaar aan het AZ Sint-Maria. Alles oké, ware het niet dat de chauffeur van het ziekenhuis rechtstreeks naar het station rijdt en de halten Bergensesteenweg, Arkenvest en Park overslaat. Mogelijk is dit een gevolg van de vele omleidingen die we hier de laatste maanden gehad hebben, maar je vraagt je toch af waarom chauffeurs niet even hun gps raadplegen. Veel reizigers gebruiken de app van De Lijn, de chauffeurs hoeven alleen maar even naar hun boordcomputer te kijken. Binnenkort krijg ik weer een standaardbrief: uit onze gps-gegevens blijkt dat je (niet "u") gelijk hebt, we hebben de verantwoordelijke van de chauffeur aangesproken en die zal het nodige doen… Daar zijn wij vet mee. Als ik een wandeling op mijn gps heb gedownload en ik wijk af van de route, krijg ik een melding dat ik het parcours verlaten heb en meteen daarna dat ik opnieuw juist loop. Waarom wordt die boordcomputer niet gebruikt om seintjes te geven als de chauffeur verkeerd rijdt, als hij te vroeg rijdt enz. ?

28.07.2026
Het is ons nog nooit overkomen, maar er is voor alles een eerste keer. De manier waarop de chauffeur van onze bus, een vaste kracht (?) op onze lijn, ons aankeek, leek er al op te wijzen dat hij er niet helemaal bij was, maar we begonnen pas ergere dingen te vermoeden toen de bus alles behalve rechtlijnig reed, zwalpend zeg maar, overdreven breed zijn hoeken nam en zich zelfs even bruusk moest wegsmijten, vermoedelijk om een nakend ongeval te vermijden. We zijn halfweg onze rit uitgestapt en ik heb De Lijn op de hoogte gebracht van het eigenaardige gedrag van de chauffeur. Pas op, ik insinueer niets, het kan zowat van alles betekend hebben, maar ik ben geen dokter, geen psychiater en al helemaal geen politieagent. De mevrouw van de klantendienst noteerde alles zorgvuldig en ik kreeg daar ook een bericht van. Maar de bus heeft nog minstens 2 ritten uitgevoerd en blijkbaar is er dus geen urgentie. Ik weet wel dat ik de volgende keer niet De Lijn maar de politie bel.

De wandeling.
Stappen langs GR-Dijleland valt eigenlijk altijd mee. Vandaag doen we dat van Tervuren naar Bertem en dat is een tocht van 12.5 km, voor een groot deel langs het Voerwegske, dat zoals de naam dat suggereert langs de Voer loopt, een bescheiden zijtak van de Dijle. Het pad zelf is op veel plaatsen subliem, maar gelukkig hebben de ontwerpers eraan gedacht om af en toe toch even af te wijken, want op dat Voerwegske is weinig aan te merken, maar trop zou te veel zijn. Het begint allemaal in Tervuren, in het Park en langs het Koloniënpaleis, later van vijver naar vijver en we eindigden in Bertem. De mooie wegjes staan borg voor een TWQ van 67% en we quoteerden 17/20. Kaartjes van NGI en routeyou.
Wel even opletten: we konden ons niet van de indruk ontdoen dat de bewegwijzeraar te weinig als een wandelaar dacht: zeker in het begin moesten we soms aarzelen omdat de merktekens voorkwamen op plaatsen waar dat niet meteen voor de hand van de wandelaar lag. En nog dit: de Sint-Pieterskerk van Bertem staat in de steigers en het wegje erlangs dat je moet volgen is afgesloten. Maar geen nood: blijf gewoon rechtdoor lopen en na twee keer links kom je opnieuw op het voorziene parcours.

Het weer.
De zon bleef zo goed als afwezig en dus leek het nooit echt (te) warm bij 22° en een matige westenwind. Kon de zomer deze koers maar volgen… De foto's bevestigen mijn getuigenis.

Dat de zomer droog is weten we al - aan geel geen gebrek. In de verte doemt Leefdaal op.

Je bent nog niet zo lang aan het stappen als je langs enkele vijvers komt, zoals hier de Vossemvijver.

De stafkaarten.
31/3-4Brussel (2020) - 32/1-2 Leuven (2019)

Hoe we er geraakten.
We kenden de verbinding met Tervuren al uit het verleden en we kozen opnieuw voor een overstap in Zaventem (rechtstreeks te bereiken met de S-trein naar Leuven) op bus 71 aan de Watertorenlaan. Voor de terugreis leek de halte Bertem Dottermansstraat het dichtst bij de GR te liggen, maar zie verder. Overigens kozen we voor de terugreis Leuven als overstapstation.


Een beetje geschiedenis.
Een erg interessante kaart vind je hier. Het is duidelijk hoe Vossem gefunctioneerd heeft als draaischijf voor de lijnen Brussel - Sterrebeek - Vossem en Leuven - Tervuren. Er vertrekt zelfs nog een derde lijn richting Sint-Joris-Weert. (Voor wie niet te veel ervaring heeft met dergelijke kaarten: tramlijnen worden aangeduid met een dunne zwarte lijn. De lijn naar Sint-Joris-Weert (en verder naar Tienen) werd al gesloten in 1957, beide andere lijnen bleven tot 1961.
De halte van onze terugreis Bertem Oud Station lag dus op de tramlijn Tervuren - Leuven, geopend in 1897 en geëlektrificeerd in 1927 (deel Leuven - Bertem) en in 1934 (deel Bertem - Tervuren). In 1937 werd een halfuurdienst gereden tussen Leuven en Tervuren, Later ontstond een doorgaande verbinding [B] Leuven - Brussel (Sint-Joostplaats). Die verbinding werd overgenomen door de vervangingsbus NL Brussel-Noord - Vossem - Leuven. Tegenwoordig bedienen zowel R80 (Kraainem - Leuven) als R81 (Brussel-Noord - Leuven) Bertem Oud Station. Het is die laatste lijn die echt dicht aanleunt bij de vroegere lijn NL.

Ook rijdt er nog een stadsbus 1 Bertem - Kessel-Lo, naast een schooldienst 526 Tervuren - Heverlee. Als hij rijdt: zie verder…

De verbinding.

 * Zaventem Watertorenlaan - ** Tervuren Kerk - *** Bertem Oud Station - **** Leuven Station perron 1

En wat we beleefden.
In de S-trein Braine-le-Comte - Leuven valt er vaak iets te beleven. Zo ook vandaag: in de eersteklasfadeling zit een soort adolescent met pet, oortjes en de lader van de gsm in het stopcontact. Het is nog vroeg op de dag en dus verbijt ik allerlei ideetjes over het heerschap, maar als de tbg controleert valt de klant - zoals verwacht - door de mand. Niet alleen zit hij in eerste klas met een tweedeklasbiljet, maar dat is geldig tussen Tubize en Brussel… op 3 augustus 2025. God weet hoe vaak hij datzelfde biljet al niet tevoorschijn heeft getoverd, maar de tbg is mild: hij moet verhuizen en daar blijft het bij… Voorbij Diegem is er even een abrupte stop en dat kan zowat alles betekenen, maar blijkbaar is er niets ernstigs aan de hand: we zetten opnieuw aan en komen zelfs nog op het voorziene moment in Zaventem aan.

We verlaten zo snel mogelijk het perron, zoals ons dat met aandrang gevraagd wordt en dan is het even uitkijken naar de bushalte, zo een vijftal minuten ver. Ik heb in de trein al met Buzz opgezocht welke bus we zullen hebben en er lijkt geen vuiltje aan de lucht. Aan de bushalte blijkt echter dat onze bus no tracking info heeft - waarom in het Engels? - al lijkt hij wel op de luchthaven te staan. Bovendien wordt de halte pas sinds vandaag opnieuw bediend, na bijna een maand, en we vrezen al dat de chauffeur niet op de hoogte is. We besluiten gewoon te wachten op de bus van een half uur later, hopend dat de bus zonder gps alsnog komt. En ja hoor, plots verschijnt de bus opnieuw op het haltescherm, weliswaar met een kwartier vertraging. Dat laatste is een misrekening, want de bus duikt al op als we hem volgens de info pas 5 minuten later mogen verwachten. De chauffeur zal niet veel vergeten van zijn vak: het aantal boordstenen dat hij meeneemt op zo goed als elke plek waar hij moet afslaan, is niet te tellen. We vertrekken in Zaventem met 10 minuten en komen in Tervuren aan met 12, ook al omdat er toch nogal wat reizigersbeweging is.

Voor de terugreis lijkt de halte Bertem Dottermansstraat aangewezen, maar de bus van 14:49 die we dachten te nemen, vervoegt het regiment bussen dat vandaag vermoedelijk in heel Vlaanderen is afgeschaft. Hoe het mogelijk is dat je er in volle vakantie en na een drastische afslanking toch nog altijd in slaagt om de dienstregeling niet te respecteren, is een vraag waar zelfs A. de Roofridder geen antwoord op weet. Gelukkig heeft de app van De Lijn me de voorbije dagen tot vervelens toe gewezen op de mogelijkheden om de bussen van R80 of R81 te nemen bij de halte Bertem Oud Station. Die heeft ook wel wat vertraging,maar voor onze aansluiting maakt dat niet uit, integendeel.

We nemen IC 3636, een probleemloze rit en stappen toch maar over op de S-trein naar Braine-le-Comte. Zoals gezegd, de aangewezen trein om eens iets te beleven. Een dame haalt moeiteloos 8 treinbiljetten uit haar tas, maar dat van vandaag zit er niet bij. De treinbegeleider controleert rustig verder en maant haar aan het biljet toch nog te tonen als ze het gevonden heeft. Dat lijkt ook nog te lukken…
In een ver verleden ben ik nog voetbalscheidsrechter geweest; als ik die treinbegeleiders zie functioneren denk ik daar nog wel eens aan terug: weten dat ze met je voeten aan het spelen zijn en daar toch ijzig kalm bij blijven. Het is niet iedereen gegeven.

Over onze aansluitende bus in Halle valt niets te zeggen. Van de vier bussen die we vandaag namen (of zouden genomen hebben) reed er dus één met een onverklaarbare vertraging (en was er geen sonore bevestiging als er gebeld werd) en was er één afgeschaft. Zelfs als je De Lijn neemt, is het een kunst om ijzig kalm te blijven…

De treinlectuur.
Almudena GRANDES, Inés en de vreugde.
Kathryn HULME, Zuster Luc.

Bosbranden, Léonard zou het imminente rechtvaardigheid genoemd hebben. Uiteraard zijn de brandstichters de rechtstreekse oorzaak van al het onheil, maar het is een collectieve schuld van een samenleving die een klimaatswijziging blijft ondergaan zonder echte maatregelen om ze tegen te gaan.

Uitgedrukt.

Aansluitend bij de vorige uitdrukking: in de weer zijn: ijverig aan het werk zijn, volop in actie zijn. Bij uitbreiding kun je ook voor iets of iemand in de weer zijn.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

De wandeling.
Julien van Remoortere is ondanks zijn productiviteit nooit echt tot de groten van de Vlaamse literatuur gerekend, maar je mag hem gerust de peetvader van onze wandelsport noemen. Het begon destijds met voor de hand liggende boeken als Groot Wandelboek Ardennen en Groot Wandelboek Vlaanderen, maar gaandeweg kregen de resultaten van zijn eigen wandeldrift en zijn liefde voor de Ardennen ook een strakkere thematische structuur, zoals Wandelboek Ardense natuurreservaten uit 1997 (Lannoo) met 100 lusvormige wandelingen langs de natuurreservaten en arboreta van de Ardennen. Wij hebben er wandeling 53 uit gehaald, in het Forêt domaniale de Rance, deelgemeente van Sivry-Rance, dat trouwens strikt genomen niet tot de Ardennen behoort maar tot de Fagne. Maar de Ardennen worden om commerciële redenen almaar groter: nog even en alle Waalse provincies behoren tot de Ardennen.
Je kunt Van Remoortere maar één ding verwijten en dat is dat hij blijkbaar geen enkele moeite deed om zijn wandelingen - topklasse, trouwens - ook bruikbaar te maken voor de gebruikers van het OV. In de 3 bladzijden beschrijving wordt melding gemaakt van niet minder dan 3 plaatsen waar je de wagen kunt achterlaten maar de busgebruiker blijft gewoon in de kou staan. Nochtans loopt de buslijn Charleroi - Chimay door Rance: toch konden wij zonder een vrij lange aanlooproute (bij begin en einde) de eigenlijke tocht niet bereiken. Dat verklaart de kaart (NGI of routeyou) met een soort tekstballon, waarvan de onderste punt de halte Rance Place François weergeeft, vanwaaruit een bijkomend traject, hoofdzakelijk langs de Ravel 109/2, aansluit op de eigenlijke beschreven tocht. De oorspronkelijke wandeling is trouwens maar 5 km lang; met de aansluitingsroute erbij kwamen we aan 8.710 km, hoofdzakelijk over de genoemde Ravel. Als je de Ravel erbij neemt, komen we aan een TWQ van 90%, zonder Ravel komen we niet verder dan 47%. Ik laat het aan de wijze lezer over of hij een Ravel als een echte trage weg beschouwt, zelf hou ik niet zo van een dikke laag asfalt, ook als die door een mooi bos voert. Wij quoteerden 17.5/20.
Want mooi is het bos wel en het traject is op een discrete manier wandelklaar gemaakt. Uiteraard zijn er nu bewegwijzerde wandelwegen beschikbaar en behoort het door Van Remoortere uitgetekende traject tot de wandelgeschiedenis.

De Ravel zorgt voor nogal wat kilometers die wandelaars misschien niet altijd appreciëren. Het haltebord Rance is voor de liefhebbers wel een aangename verrassing.

De Pont Bartoldi is in deze erg droge zomer zo goed als nutteloos. Op andere plaatsen zorgen vlonderpaden voor een gemakkelijke doorgang. Want ongetwijfeld gaat het vroeg of laat nog wel eens regenen.

Meer foto's. (Maar niet zo erg veel…)

Het weer.
Zwaar bewolkt, 20° en 3 Bf wind - in de zomer van 2026 is dit een verademing.

De stafkaarten.
57/1-2 Sivry-Rance (2020) - van de quasi volledigheid in vroegere tijden is allang geen sprake meer, daar ontbreken net iets te veel bospaden op deze kaart voor. Om de wandeling te volgen is dit wel geen bezwaar.

Hoe we er geraakten.
Zoals in de vorige bijdrage al vermeld, Charleroi-Central kunnen we uit Halle vlot bereiken, hetzij via Brussel-Zuid, hetzij via La Louvière-Sud. En vanuit Charleroi is er maar een bruikbare mogelijkheid: de aloude buslijn 109a naar Chimay. Echt complex is het dus allemaal niet.

Een beetje geschiedenis.
De site van Paul Kevers vermeldt hoe lijn 109 ontstaan is door het aan elkaar hechten van bestaande lijnen, meestal in functie van de industriële ontwikkelingen in de streek. Dat verklaart ongetwijfeld ook het grote aantal minder belangrijke overstapstations: Cuesmes (98), Estinnes , Bonne-Espérance (108), Faurœulx (108), Merbes-Sainte-Marie (110), Lobbes (130A) en Thuillies (111), nl. de plaatsen waar lijn 109 het gezelschap kreeg van de tussen haakjes vermelde lijnen.
Snel of frequent moest het allemaal niet gaan: in het spoorboekje van 01.02.1932 vond ik 6 treinen in beide richtingen, die alle het volledige traject Chimay - Mons aflegden; ze hadden alle de 3 klassen, wat erop wijst dat je hier nog met een traditionele trein locomotief + rijtuigen te maken hebt. Dat verandert in 1939: het aantal treinen blijft stabiel, maar 4 ervan worden nu met een motorwagen uitgevoerd; op slag verdwijnt de eerste klasse van de lijn. Toch tot na WO II: we zien de terugkeer van gesleepte treinen, al is één treinpaar gesneuveld. Naarmate de nare gevolgen van de wereldoorlog verdwijnen, komt er opnieuw een dienst met TA, maar we zien in 1954 een buslijn 109a opduiken, met een erg bescheiden dienstregeling, die inderdaad niet meer is dan een aanvulling bij de treinen. Dat zou drastisch veranderen bij de afschaffing van spoorlijn 109 (in 1962 voor het deel Cuesmes - Lobbes , voorbode van de volledige afschaffing van het gedeelte voorbij Lobbes). Op dat moment neemt buslijn 109a met een flink uitgebouwde dienstregeling de verbinding over.

Nog twee opmerkingen: In het begin van de jaren 1950 duikt een buslijn 320 Mettet - Florennes - Philippeville - Cerfontaine - Rance op; die zal verscheidene keren van tabel- of lijnnummer veranderen: naar 136b, en later 136a. En een tweede opmerking: de treindienst bleef een tijdje behouden (als lijn 109) tussen Chimay en Lobbes, met 4 treinritten van maandag tot zaterdag, uitgevoerd met grote motorwagens M.

Tegenwoordig wordt Rance nog altijd vrij behoorlijk bediend door buslijn 109a, met verscheidene varianten, wat typisch is voor de destijds ingevoerde vervangingslijnen; in de loop van de jaren zijn daar aanvullende lijnen bijgekomen, die erg functioneel zijn maar ook niet meer dan dat: E109 (Charleroi - Momignies, met 3 ritten naar Charleroi in de ochtendspits en 3 in de andere richting in de avondspits); lijn 129 Mons - Erquelinnes - Chimay - Momignies, met een (1!) rit op vrijdag en een rit richting Mons op zondagavond, tot meerdere eer en glorie van de studenten in Mons; lijn 132c met op schooldagen 2 ritten richting Walcourt en 1 rit richting Chimay.

Tot slot nog deze vergelijkende tabel. Het is prettig om te zien dat deze lijn niet de "normale" kaalslag van de buslijnen in Wallonië (en nu ook bij ons) heeft doorgemaakt.

In 1981 en dat tot nog niet zo lang geleden werden ook verscheidene ritten uit Lobbes naar Chimay en omgekeerd georganiseerd. Die zijn niet opgenomen in bovenstaande cijfers.

De verbinding.

 *Charleroi Gare Centrale Quai 03 - **Rance Place François

En wat we beleefden.
IC 3430 bestaat uit 2 vierledige stellen. Onnodig te zeggen dat dit ruim voldoende is. Eigenaardig genoeg wordt de tbg afgelost door een nieuwe tbg die zat te wachten op het perron in Halle. Halle als aflosplek: ik denk niet dat dit vaak voorkomt, tenzij voor de treinen van lijn 26. Als we zien dat mensen eigenlijk te ver van elkaar zitten, bijvoorbeeld in een café of in een park, om een rustig en comfortabel gesprek te hebben, gebruiken we de uitdrukking: het zijn gardes. Vandaag kunnen we ze toepassen op echte gardes (treinbegeleiders dus) want ze nemen met hun drieën 6 plaatsen in van treinstel 489, precies omdat ze ver van elkaar gaan zitten. Gelukkig blijft het geluidsniveau aanvaardbaar.

In Charleroi maken we kennis met het nieuwe busstation: het vorige was niet bepaald overzichtelijk, maar ook hier is het even zoeken naar perron 3. We krijgen een akelig voorgevoel als we langs een groep scouts moeten, want ik zie eerlijk gezegd niet welke andere bus dan die naar Chimay die zouden moeten nemen. Hoopgevend is dat ze op het verkeerde perron liggen. Maar lang blijft de hoop niet, want tegen het vertrekuur van de bus komen ze toch naar perron 3, waar toch al een tiental "normale" reizigers, waarvan één in een rolstoel, staan te wachten. Maar het verloopt alles bij elkaar vlot: ze krijgen duidelijk orders dat ze eerst de mensen moeten laten instappen. Goeie leiders! Zo vinden wij nog een zeer goede plaats, vanwaar we de halteborden onderweg goed kunnen volgen. Niet dat dit meteen moet: de scouts hebben 66 halten voor de boeg, wij "maar" 55. En geloof het of niet, in Gozée stapt nog een groep in, deze keer ongeveer 25 Waalse scouts uit de buurt van Braine-le-Comte. Zij rijden mee tot Beaumont. De bus is gelukkig een Citaro met 40 zitplaatsen en 60 staanplaatsen, niet één van die LETEC-gedrochten met meer deuren dan zitplaatsen. Toch zijn sommige vaste klanten misnoegd over hun overvolle bus, vermoedelijk zijn ze al de drukte niet gewend. Het mag een wonder heten dat de vertraging tot 8 minuten beperkt blijft.

De bus van de terugrit rijdt eerst wel stipt: ik kan hem eindelijk eens volgen op letecfinder, surrogaat haltelink, waar ik nog altijd met veel heimwee aan terugdenk. De terugreis volgt een ander parcours: vanmorgen reden we langs Sivry Place en Sautin Le Pierre qui tourne, langs een aantal perfect uitgeruste bushalten, nu gaat het rechtstreeks naar Sivry Gare uit Rance. Je kunt de L-rijtuigen die hier in het vroegere station staan nog net even zien, maar ze zien er bijzonder slecht onderhouden uit. De bus krijgt geleidelijk meer en meer klanten: sommigen betalen nog cash - hoe lang nog LeTEC? - en dat verklaart ongetwijfeld een (beperkt) deel van de vertraging die we nu oplopen. Bij aankomst in Charleroi-Central is dat al 8 minuten en we zien IC 2015 naar Brussel en Essen nog net vertrekken. Ik had me daar eigenlijk al een gedacht van gemaakt en dus biljetten aangemaakt voor de spits, maar voor de gewijzigde reglementering zou ik ongetwijfeld gewacht hebben omdat de kans bestond dat we nog net buiten het spitsuur onze terugreis konden beginnen.

Overigens zullen we maar 16 minuten later aankomen, met IC's 937 en 3416. De 3416 bestaat uit M6-rijtuigen: stel je het bovendek van het eersteklasrijtuig voor met 2 reizigers en stel je dan de vraag waarom het domme wicht dat in La Louvière-Centre instapt vlak bij ons in de buurt komt zitten. Ze doet zowat alles wat me stoort: aanhoudend bellen, filmpjes bekijken, met de voeten op de bank… Ik ben blij als ik in Halle aankom zonder haar aangesproken te hebben. Controle is er uiteraard niet gekomen.

De treinlectuur.
Almudena GRANDES, Inés en de vreugde. Een pil (zoals dat in kruiswoordraadsels heet) van meer dan 900 bladzijden, op en top een historische roman, over de periode net voor en na het einde van WOII en het debacle van de communistische partij in Spanje, waar Franco het roer stevig in handen heeft gekregen.
Kathryn HULMES, Zuster Luc.

Zelfs bramen en andere soorten (on)kruid hingen slap in het Forêt domaniale de Rance. Maar van enige politieke urgentie is geen sprake…

Uitgedrukt.

Het kwaad is altijd in de weer. Spreekt wel voor zichzelf zeker: het kwade, het ongeluk kan op elk moment toeslaan, vooral als het al niet te goed loopt.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

Bijgevoegd vind je een link naar mijn kersverse gemeenterepertorium. Van één ding ben ik zeker: er zitten onvolkomenheden, onvolledigheden en regelrechte missers in. Ik hoop een en ander in de toekomst nog te verbeteren. Maar geniet alvast van deze embryonale versie.

De wandeling.
We stapten vandaag nog eens een stukje van GR12 Amsterdam - Parijs, en dat tussen Walcourt en Philippeville. Dat is goed voor net iets meer dan 21 km, voor 60% over onverharde wegen. De stilte is hier soms trouwens indrukwekkend. Ten opzichte van de topogids van 2009 - eerlang verschijnt een nieuwe editie - is het traject op 2 plaatsen gewijzigd en ook al ben ik geen groot voorstander van al die wijzigingen, het gevolgde parcours is ongetwijfeld een verbetering, zelfs al wordt de totale afstand een goeie kilometer langer. De regio is erg heuvelachtig - ik denk niet dat je ergens een weg vindt die over meer dan 100 m perfect vlak loopt. Maar de wandelaar wordt vergast op mooie panorama's en doet zijdelings ook nog wat net niet dode dorpjes aan. We quoteerden 18/20. En tegelijk stapten we ook een deel van GR124 dat tussen Walcourt en Philippeville perfect samenloopt met de GR12. We vertrokken uit het station van Walcourt en landden bij het station van Philippeville: zelfs de aansluitingen naar beide stations (allebei buiten de GR12) zijn perfect bewegwijzerd, al stel ik me de vraag of het echt nodig is om zowel wit-rode (GR12) als geel-rode (GR124) onder elkaar aan te brengen.
Kaaertjes vind je hier (topomapviewer) of hier (routeyou).

Al vanop het perron in Walcourt wenkt de basiliek van Walcourt, aansluitingpunt voor de GR.

Dorst - wij moesten wachten tot Philippeville voor we in een café terecht konden.

Het weer.
Licht bewolkt, met cirrus en cumuluswolken die door Bram in een lyrische bui mooiweerwolkjes genoemd worden en dat bij ongeveer 22°. Prima wandelweer.


De stafkaarten.
52/7-8 Walcourt (2018) - 53/5-6 Philippeville (2015). Het erg korte stukje naar het station van Philippeville (op kaart 57/3-4 van Cerfontaine) vind je ook wel zonder kaart. En anders volg je maar de stickers van de GR met het locomotiefje erop die de verbinding met het station aanduiden.

Hoe we er geraakten.
Walcourt en Philippeville liggen allebei op de spoorlijn 132 Charleroi - Couvin en dus moesten we in de eerste plaats in Charleroi geraken. Dat kon via La Louvière of via Brussel-Zuid, maar we kozen de eerste optie, voor heen- en terugreis.


Een beetje geschiedenis.
Lijn 132 is een lijn met een geschiedenis, door de aanleg van de stuwmeren op de Eau d'Heure. Je kunt het lezen op de website van Paul Kevers. In wezen komt het erop neer dat het oude tracé verdween en voorbij Walcourt onder het asfalt kwam te liggen van de N978, oh gruwel voor elke rechtgeaarde treinliefhebber - en dat door de combinatie van bestaande spoorlijnen en de aanleg van verbindingsbogen waar nodig, een nieuw traject ontstond, wat o.a. het opnieuw in dienst nemen van de tunnel en het station van Philippeville inhield. Dat station was gesloten in 1954, in het kader van een grondige reorganisatie van de reizigersdienst tussen Samber en Maas. Je vond het toen onder lijn 136a Ermeton-sur-Biert - Florennes-Central - Senzeille. Op dat ogenblik stopten er alleen nog autorails.
Het volgende kaartje uit het spoorboekje van 23.05.1954 geeft een beeld van de complexe toestand in de regio. En lees zeker ook dit artikel over de redding van lijn 132.

Oorspronkelijk was de lijn beperkt tot Mariembourg. Pas in 1984 kreeg Couvin opnieuw reizigerstreinen.

De verbinding.

En wat we beleefden.
We moeten andermaal vaststellen dat treinreizen soms verrassend vlot kunnen verlopen. Van de drie treinen van de heenreis loopt alleen IC 3428 wat vertraging op bij de Y. Familleureux omdat een goederentrein uit Manage voorrang krijgt. Voor de rest probleemloos.

De terugreis gebeurt met een S-trein die anders dan die van de voormiddag alle tussenstops bedient: Pry, Cour-sur-Heure, Beignée en Jamioulx.We zijn benieuwd of we de aansluiting van 4 minuten in Charleroi-Central zullen halen, maar er stelt zich geen probleem. In IC 938 horen we hoe 2 "dames" zich ervan overtuigen dat het geen probleem is om in 1^ste klas te zitten en in IC 3417 - deze keer met een vierledig stel - komen 2 schavuiten er bekaaid af: ze misrekenen zich en komen in eerste zitten na de doortocht van de tbg, maar die keert sneller dan verwacht terug en ze worden teruggestuurd. Maar ook nu rijden de treinen stipt.
Opvallend is wel dat 3417 tussen Binche en La Louvière-Sud uit 2 vierledige stellen bestaat, waarvan er één achterblijft in La Louvière. De info op het perron had zeker beter gekund!

De treinlectuur.

Georges Simenon, La danseuse du Gai-Moulin. Een Maigret waarin het hoofdpersonage pas na 100 bladzijden opduikt en waar ik alleszins meer heb van genoten dan van de Britse reeks die onlangs op tv kwam, met een woke-versie van de oorspronkelijke commissaris die alleen nog aan een niet aangestoken pijp lurkt en zich omringd weet door inspecteurs die alleen nog de naam dragen van het oorspronkelijke drietal, maar die plots van huidskleur, geslacht en seksuele voorkeur veranderd zijn. Sorry, Georges, ik begrijp dat je je in je graf hebt omgedraaid.
Kathryn HULME, Zuster Luc.

België - USA. De uitslag ligt al vast: zelfs als de Belgen winnen, zullen ze verliezen want Trump zal de nederlaag aanvechten.

Uitgedrukt.

Aan hem is geen rechte kant te krijgen. Je kunt er niet mee praten, hij is niet voor rede vatbaar.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

11.06.2026
De bus staat ruim op tijd aan zijn beginhalte - met dank aan tracker.haltelink.be en dus lijkt alles vlot te zullen verlopen. Maar om een onbekende reden vertrekt de chauffeur toch 5 minuten te laat. Als ik aan mijn halte uitstap, is de vertraging opgelopen tot 11 minuten. Nochtans, er is nergens druk verkeer, maar de chauffeur rijdt alsof hij vooral zijn best moet doen om niet te vroeg te rijden. Het is ook deze chauffeur die er enkele weken geleden in slaagde om een allang geldende omleiding te negeren en zich dus ei-zo-na vast te rijden.
Die 11 minuten zijn trouwens een mooie compensatie voor de bus van de heenrit die 10 minuten te vroeg aan het station van Halle kwam…

13.06.2026
We nemen nogal eens (bijna wekelijks) de bus die om 16:47 aan Het Rad moet vertrekken. Er gaat bijna geen week voorbij of deze bus vertrekt met enkele minuten vertraging, ook als hij op tijd met de voorgaande rit (van R53) is aangekomen en dus ruim de tijd heeft om op adem te komen. Op het moment dat ik dit schrijf staat de bus al 8 minuten te lang in de stelplaats. Het is zo erg dat we de bus van het uur vroeger nemen als we echt op tijd (lector) in Halle moeten zijn. Soms, als het weer vriendelijk is, gaan we zelfs helemaal te voet, dik drie kwartier stappen. (En ja, nu komt er beweging in; ik ben benieuwd hoeveel vertraging de bus nog zal oplopen, want het traject van de R55 verloopt niet vaak zonder hindernissen…)

22.06.2026
De bus die bij ons doorkomt om 14:24 is altijd al een probleemkind geweest: nog niet zo lang geleden werd hij vermoedelijk daarom 6 minuten verlaat, maar dat lost het probleem van de beschikbaarheid niet op. Vandaag staat de bus wel in de lijst, maar wel zonder gps-gegevens. En inderdaad: de bus komt nooit opdagen. Wanneer wordt die info over afschaffingen eens echt betrouwbaar?

24.06.2026
Maar je kunt op dat scenario van eergisteren ook variëren. Vandaag heeft de bus wel gps-gegevens (in het begin toch…) maar hij wordt aangekondigd met 33 minuten vertraging. Tja, dan kunnen we evengoed naar de volgende bus stappen. Op een bepaald moment verdwijnt de vertraging echter: de bus heeft nauwelijks een deel van zijn rit afgelegd. En dus schakelt men over op de theoretische dienstregeling. Ik maak me sterk dat de bus ook vandaag over minstens een deel van zijn traject is afgeschaft. Het regent trouwens schrappingen vandaag: de bussen (en de chauffeurs?) van Het Rad lijken niet echt hittebestendig.
In een geval als vandaag bracht https://track.haltelink.be/gps/ nogal eens soelaas. Onnodig te zeggen dat ik een trouwe gebruiker was; vaak geeft deze site een veel correctere positie van de bus op en niet zelden blijken soms fantasierijke vertragingen enkel te bestaan in bepaalde computers van De Lijn. Vandaag lijkt het doek definitief gevallen over deze super-interessante site. Het is wel even schrikken: ik krijg te lezen: Forbidden You don't have permission to access this resource. Additionally, a 403 Forbidden error was encountered while trying to use an ErrorDocument to handle the request. Zo brutaal kennen we Simon echt niet. Maar hij zal wel niet zelf verantwoordelijk zijn voor deze keiharde tekst.

25.06.2026
Ziezo, vandaag begint De Lijn te rijden volgens de vakantieregeling. Niet dat dit ergens aangekondigd wordt; je moet het zelf afleiden uit de doortochturen van de bussen. Nochtans is het in de pdf's duidelijk: de vakantie begint op 1 juli…

29.06.2026     
De bus van R55 heeft duidelijk een airco die vindt dat het binnen gerust nog wat warmer mag: buiten is het eindelijk fris, maar de bus zelf is duidelijk verwarmd. Enkele leerlingen van een lagere school halen nipt hun bus: die rijdt nu wat vroeger en stipter. Volgens de pdf's van de buslijn loopt de zomervakantie van 1 juli tot 31 augustus, maar De Lijn ziet het anders. En de aansluitende bus van R53 heeft andermaal geen gps-gegevens. Hij komt er toch door met 10 minuten vertraging.

De bus van de terugrit heeft trouwens evenmin gps-gegevens; wat hoofdrekenen laat vermoeden dat het de bus van de heenrit is en dat klopt. De aansluitende bus heeft trouwens ook geen gps-gegevens, tot die plots toch verschijnen. Het is een Hansea-bus die vermoedelijk zijn dienst begint met deze rit en dat meteen met 10 minuten vertraging. Het gebeurt wel vaker dat bussen en chauffeurs te laat hun dienst aanvatten.

30.06.2026
Vandaag valt dus het doek over veel buslijnen. Mijn gemeenterepertorium is zo goed als af en dan valt op hoeveel gecadanceerde buslijnen vervellen tot schooldiensten. Onbruikbaar dus voor wie zich wil verplaatsen met het OV. Neem nu de gemeente van mijn jeugd: Beert, nu deelgemeente van Pepingen. In de jaren 1970 slaagde schepen Jefke Mertens erin om het centrum van Beert (algauw 2 kilometer van de NMBS-halte Beert-Bellingen en van de bushalte Termeeren van bus HL) erin om op donderdag een marktbus te latenn rijden, als variant van de HL. Maar het echte hoogtepunt bleef uit tot de invoering van lijn 164 in het kader van de basismobiliteit, na een tijdje zelfs met een 2-uurdienst op zaterdag. Zelfs bij de invoering van de basisbereikbaarheid bleef lijn 164 op regelmatige basis Beert bedienen. Thans komt daar een einde aan; de schoolritten zijn een quantité négligeable. Wie uit Beert de bus wil nemen wordt nu vriendelijk verzocht de R53 te nemen, 2 kilometer verder. En ooit was er een belbus, maar de vaak als alternatief genoemde flexbus is er nooit gekomen. En dat geldt voor andere gemeenten als Bellingen, Bogaarden en Heikruis (met een belangrijke WZC). Dank u wel, mevrouw de Roofridder. En de beleefdheidsvorm is louter willekeurig en drukt zeker geen respect uit.

De wandeling.
U herinnert zich ongetwijfeld nog dat we de lange etappe Saint-Hubert - Nassogne in twee keer afgestapt hadden, met Awenne als welgekomen aflospunt ongeveer halfweg, omdat dat dorp nu eenmaal bruikbaar was voor OV-gebruikers, dankzij buslijn 162b. Vandaag stappen we van Nassogne naar Mirwart en zo komen we alweer dicht bij Awenne, maar in de laatste versie van de Transardennaise (2021) worden de stappers ten noorden van Awenne geleid en niet langer door het dorp. Tussen Nassogne en Mirwart liggen er 16.680 km, met een TWQ van 68%. De trage wegen moeten bijna uitsluitend op rekening worden geschreven van enkele mooie bostrajecten. Masbourg (met brug over de Masblette) is zowat het enige min of meer bewoonde deel, als je het begin in Nassogne en het slot in Mirwart buiten beschouwing laat. We quoteerden hoog: 19/20. Dat drukt uit dat dit traject de perfectie benadert, zoals de bewegwijzering trouwens, al moet die waar ze op bomen geverfd werd, dringend opgefrist worden. En verwacht geen zondagswandelingetje: je conditie wordt enkele keren getest op toch wel vrij zware hellingen, zoals de grafieken die bij de kaartjes (topomap viewer of routeyou) horen ongetwijfeld duidelijk maken.

Het weer.
Het begon allemaal nog met vrij veel bewolking, maar geleidelijk werden de wolken minder talrijk, om dan tegen het einde van onze tocht alweer prominent op de voorgrond te komen. De foto's illustreren dat.

De Masblette ontspringt in Saint-Hubert en zal vrij snel na zijn doortocht in Masbourg in de Lhomme stromen.

Aan indrukwekkende landschappen geen gebrek…


De stafkaarten.
59/3-4 Rochefort (2021) - 59/7-8 Saint-Hubert (2021) - behoorlijke kwaliteit voor de gevolgde route.

Hoe we er geraakten.
De Ardennen mogen dan wel het toeristische uitstalraam van Wallonië zijn, bereikbaarheid is wat anders. Nassogne kunnen we in de voormiddag niet eens bereiken op woensdag, maar die ene bus die wel rijdt op maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag brengt ons uit Rochefort-Jemelle in het rustige stadje. Weg geraken uit Mirwart kan om 16:09 en 17:05 (en later nog naar Libramont). De busrit van 16:09 is een typische schoolrit op lijn 162b uit Saint-Hubert, die evenmin op woensdag rijdt. Ze bedient zowat alle dorpen in de buurt, wat een rittijd van 57 minuten oplevert, maar ze heeft wel het voordeel dat ze een vrij goede aansluiting geeft met de IC naar Brussel. Dat laatste kan niet gezegd worden van de rit van 17:05: die duurt maar 31 minuten, maar ze scheept ons wel op met een aansluiting bus/trein van 54 minuten!


Een beetje geschiedenis.
Mirwart heeft tot 1892 moeten wachten voor het eindelijk een bescheiden treinhalte kreeg op lijn 162 tussen Jemelle en Libramont. Naar de halte stappen uit Mirwart kon wel eens meevallen, omdat de goeie kilometer tot de halte grotendeels bergaf liep, maar uiteraard was de terugweg een hele karwei. Bovendien was Mirwart van in het begin een van die halten waar lang niet alle omnibussen ook stopten. (Dat lot was trouwens ook Lesterny beschoren: ook die halte lag een heel eind van het dorp.) Met de elektrificatie van lijn 162 werd het plots allemaal een stuk beter: dankzij de vernuftige exploitatie, waarbij de lange semi-directe trein uit Brussel in Namur gesplitst werd in veelal uit één tweeledig stel bestaande stoptreinen, kreeg Mirwart, zoals de andere halten op de lijn, zelfs een tijdje een rechtstreekse trein naar Brussel. Toen we in januari 1980 met onze tweejarige zoon in de buggy een echte sneeuwwandeling planden, konden we daar zelfs van profiteren:

Halle - Brussel-Zuid                                 6910    11:39 11:56 +9             172 (FSD)
Brussel-Zuid - Poix-Saint-Hubert         0913    12:40 14:36 +2           620 (FSD)

Mirwart - Brussel-Noord             5967    16:18 18:13 stipt         617 (FSD)
Brussel-Noord - Halle                  2718    18:20 18:42 +11           5124 (LK) - 41008 (FSR)

Spijtig genoeg verdween Mirwart niet helemaal onverwacht uit het spoorboekje in 1984, met de komst van IC-IR.

Het bijgevoegde documentje, dat ik aanmaakte in 1992, toont ook de merkwaardige toestand van de halte Mirwart. In het oog springend is de eigenaardige neus vlak voor Mirwart (komende van Jemelle) met de bijhorende snelheidbeperking van 100 en verder zelfs 90 km/u. Dat zie je aan de driehoekjes op het kaartje. Verder is er nog een overweg 112 en zowaar een Block 66, die tegen het einde aan lang niet altijd in dienst was. In de vierhoekjes staan de cijfers van de permissieve seinen. Van zuid naar noord moet je daar een A bij bedenken, in de omgekeerde richting een B. Ik maakte die dingen aan met kleefletterjes (euh… cijfertjes) en de A's en de B's waren snel op, veel te snel in vergelijking met de andere cijfers en letters. Dat er tussen A1352 en A1330 geen sein is opgetekend, heeft er mee te maken dat hier een bediend sein stond en die tekende ik niet op: ik kwam aan mijn gegevens door die vanuit de rijdende trein op te tekenen en voor de bediende seinen was dat over het algemeen net iets te moeilijk. Op het kaartje is verder duidelijk te zien waarom lijn 162 hier toch wel opvallende trekjes vertoont: het riviertje de Lhomme is de grote schuldige. Hier vind je enkele prachtige historische foto's van de halte.

En nog dit: op 9 maart 2000 ontspoorde loc 2017 in de bochten van Mirwart, aan kop van EC Iris. Naar verluidt zou een wiel losgekomen zijn van zijn as.

Met de komst van IC-IR introduceerde Decroo een "performante" vervangende busdienst: bus 162b moest de weggevallen bedieningen tussen Jemelle en Libramont opvangen: dat gold voor Lesterny, Mirwart en Hatrival. Dat OV-gebruikers massaal bedrogen worden en er bekaaid uit komen is heus geen recent verschijnsel. Het probleem was dat Mirwart eigenlijk niet vlot te bedienen was: ook vandaag kan het alleen nog via een retourtje vanaf de halte Awenne Carrefour du Sartay dat algauw 6 minuten rittijd opslorpt. De nadruk lag trouwens van in het begin op de verbinding Libramont - Saint-Hubert, al dient gezegd dat Awenne en nog enkele andere dorpen toch profiteerden van lijn 162b, omdat de bus enkele keren per dag van Saint-Hubert naar Jemelle reed.

De verbinding.

*Rochefort-Jemelle (Gare) - **Nassogne (Place Communale) - ***Mirwart (Église)

En wat we beleefden.
Er zijn nog eens personen gesignaleerd in de buurt van Kortenberg en dat is zichtbaar in een resem vrij belangrijke vertragingen, maar dat zal geen invloed hebben op onze verbinding. P 7574 zet ons zelfs stipt af in Brussel-Zuid en IC 2108 zal nooit met meer dan 5 minuten vertraging rijden (dat laatste bij vertrek in Brussel-Luxemburg) en dus kunnen we genieten van een rustige rit, al werd deze IC op de schermen eerst aangekondigd met 7, later met 9 minuten vertraging bij vertrek in Brussel-Zuid. En plots verdween de 9 en zou de trein op tijd lijken te vertrekken. Wel is het duidelijk dat het einde van het schooljaar nadert: ook met onze trein moet een groep leerlingen lager onderwijs mee tussen Brussel-Luxemburg en Ottignies. De briefjes waren netjes aangeplakt in Brussel-Zuid en in Brussel-Luxemburg werd de groep begeleid naar het rijtuig met de gereserveerde plaatsen.

We hebben 20 minuten tussen trein en bus in Rochefort-Jemelle. Het stationsbuffet en het loket behoren hier definitief tot het verleden. We kunnen de bus volgen met de app van de TEC en met Le TEC-finder. Een eigenaardige bug bij deze apps is dat een bus die nog moet vertrekken steeweg aangeduid wordt met een soms schrikbarende voorsprong, nl. de tijd die verloopt tussen het moment van opname en het ogenblik van vertrek. Ook vandaag zien we de bus met 16 minuten voorsprong "rijden", maar in beide gevallen kun je wel de positie van de bus opzoeken en dat is dan wel geruststellend.

Voor de terugrit nemen we dus de bus van 16:09: die rijdt 40 km lang rond met een altijd kleiner wordende groep scholieren en nauwelijks andere reizigers. Na Mirwart komen nog Awenne, Grupont, Bure, Lesterny, Forrières, Wavreille en Rochefort aan de beurt.

Vanmorgen was het even schrikken toen we zagen dat de trein na de onze bestond uit welgeteld één desiro. En dus vroegen we ons af wanneer die terug zou keren naar Brussel, maar met "onze" 2139 was er niets aan de hand. Ook deze trein was een toonbeeld van stiptheid. (Net vanmorgen hadden we in Brussel-Zuid bordjes opgemerkt met Blankenberge en Oostende erop, klaarblijkelijk om de stroom reizigers van te druk bezette treinen weg te houden. Dat is een maatregel die men al enkele jaren volhoudt, sinds corona. Als de reden echt veiligheid is, dan vraag ik me af hoe een trein als IC 2109 met één desiro kan/mag rijden, want hier zal de bezetting minstens zo hoog liggen als op de veel langere treinen naar de kust…)

Nog even een (één) duikbril van lijn 26 nemen en onze dag loopt weer ten einde. We komen stipt in Halle aan.

De treinlectuur.

Abdulrazak GURNAH, Aan zee. (Het verhaal van een wat oudere migrant in Groot-Brittannië - de auteur won de Nobelprijs in 2021.)
Clem SCHOUWENAARS, Twee maal leven.

Blijkbaar zijn al die oudjes die geen bus meer hebben, niet half zo belangrijk als die jongeren die wat langer op de bus moeten zitten. Ik weet dat dit hard klinkt, maar de Vlaamse politici zouden nu eindelijk eens moeten inzien dat zij het zijn die hard zijn en altijd maar harder lijken te worden…

Uitgedrukt.

'nen 'emmer. Nee, het heeft niets met een emmer te maken, wel met 'emmen dat bij ons gewoon hebben betekent. En een 'emmer is dus een hebzuchtige, iemand die graag veel heeft.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

11.04.2026
Schoolvakanties zijn tegenwoordig dé momenten om omleidingen te voorzien. Vaak loopt het bovendien ook nog verkeerd. We wonen 6 km van de stad Halle met R55 en die moet op dat korte traject twee omleidingen volgen. Meestal is de halte Nijvelsesteenweg een vervanghalte en zo lees je het ook in de app van De Lijn en op de schermen in de bussen - als die functioneren. Alleen: er is geen paal geplaatst voor deze tijdelijke halte en dus rijden de chauffeurs zonder verpinken door naar de volgende halte, enkele honderden meters verderop. De TEC heeft wel een bord geplaatst, maar daar houden de chauffeurs van De Lijn (uiteraard) geen rekening mee.

18.04.2026
Omleidingen blijven een heikel punt en er zijn er altijd meer. Volgens de app van De Lijn is de omleiding van lijn R55 voorbij en moeten de bussen hun normale reisweg volgen - 2 dagen! - maar de bussen blijven rustig de omleidingsweg volgen en terecht.

13.05.2026
We hebben hier welgeteld één bus rondrijden (2296) waar ook auditieve halte-aankondigingen doorgegeven worden. Alleen… haltes waarvan de naam recent gewijzigd werd, worden niet vernoemd. Je krijgt dan iets als halte [stilte].

19.05.2026
Het is opvallend hoe vindingrijk ze op de bureaus zijn om ons te pesten. Neem nu de TEC-Liège-Verviers. Ze waren er als de kippen bij om de papieren busboekjes af te schaffen. Nu hebben ze een nieuwe lay-out uitgewerkt voor de pdf's met de dienstregelingen. Niks mis mee op het eerste gezicht, ware het niet dat wat andere TEC's referentiehalten noemen, in de tabellen flink zijn uitgedund. Neem nu lijn 390 Verviers - Rocherath: in de tabel is geen spoor meer te vinden van Mangombroux of Mont-Rigi? Wat de meerwaarde hiervan is, zal het knulletje of knolletje wel weten die dit heeft uitgedacht…

27.05.2026
In de vooravond van 27 mei worden we er al van op de hoogte gebracht dat de bus van lijn R55 van 8:37 niet zal rijden. Je zou dit attent van De Lijn kunnen noemen, maar eigenlijk verwacht je in de eerste plaats dat hun bussen rijden. Die bus van 8:37 nemen we regelmatig om dan met de "aansluitende" R53 richting Leerbeek te rijden. Dat zou ook met de bus van 9:07 moeten kunnen, maar die heeft regelmatig 20 minuten vertraging en meer en dus geven we de voorkeur aan die van 8:37 en een koffie om de lange overstaptijd te overbruggen.
Een alternatief voor ons is een klein half uur stappen tot Dworp en daar de bus van R53 te nemen die we anders in Halle nemen. Enig probleem vandaag: die heeft geen gps-gegevens en dus is de kans groot dat die toch niet rijdt. En dus wordt het plan C: te voet naar Halle en daar de R53 nemen, mocht die toch komen, of de 164. Maar net op tijd verschijnen er toch gedeeltelijke realtimegegevens (voor de eerste halten van de rit) en zelfs een busnummer. Terug naar plan B - zijnde te voet naar Dworp. Later in de voormiddag zullen er trouwens in het geheel geen gps-gegevens meer doorgestuurd worden: een en ander wordt zelfs vermeld op de site van De Lijn. Maar om een lang verhaal kort te maken: de R53 rijdt normaal, met een vriendelijke chauffeur en een gekoelde bus.

28.05.2026
Vandaag is het de bus van 8:07 die niet rijdt…

29.05.2026
…en vandaag is het weer de beurt aan die van 8:37 om uit te vallen.

De wandeling.
In 2005 verscheen bij Toerisme Vlaams-Brabant een boekje in de reeks Op stap in Vlaams-Brabant dat zich concentreerde op de Demervallei. Daarin vonden we een wandeling in Testelt die wat inspiratieloos Testeltwandeling heette. De ervaring leert dat het liedje van dat type gidsen stilaan uitgezongen is; dat is in dit geval niet anders, maar ik vond op het internet een alternatief dat grotendeels de oorspronkelijke tocht overnam. Wat meer is, je kunt ze volgen met de volgende knooppunten: 92 - 421 - 269 - 144 - 292 - 107 - 384 - 145 - 57 - 175 -298 - 59 - 143 - 92. Dat is de oorspronkelijke wandeling maar met een uitbreiding in de richting van Averbode, die het al hoge niveau ongetwijfeld flink heeft opgetrokken. We kwamen trouwens dicht genoeg bij de abdij om te genieten van het klokkengelui dat hier een tijdje aanhield. (De ervaring leert dat klokkengelui zich kilometers ver kan verspreiden bij gunstige windstand.) Op de kaartjes zie je hoe dicht we wel kwamen: NGI of routeyou. De wandeling is 8.17 km lang en de TWQ bedraagt 55%, wat op het eerste gezicht niet echt veel is, maar de gevolgde onverharde wegen zijn wel prachtig: smalle en bredere boswegen, zowaar een onvervalst duinenpad en een mooie weg langs de Demerbroeken. Wij genoten dan ook: de wandeling scoorde 16.5/20 en dat weerspiegelt perfect hoe je af en toe toch over woonstraten moet stappen. Dit is nu eenmaal Vlaanderen…

Duinen in het binnenland!

Aan de voet van de Weefberg… nu ja, berg…

Meer foto's.

Het weer.
We waren bewust op zoek gegaan naar een wandeling die niet te lang was, die we kort na de middag konden beëindigen, waarmee we de voorspelde hitte konden pareren. Rond de middag noteerden we al 25°, bij helder en rustig weer.


De stafkaarten.
24/3-4 Herselt (2020).

Hoe we er geraakten.
Dat was erg eenvoudig: met de IC zonder overstap van Halle naar Aarschot en daar een vlotte overstap naar de L-trein naar Hasselt. Op analoge wijze terug.


Een beetje geschiedenis.
In de jaren 1960 maakte de toenmalige BRT (of was het nog het NIR?) een reeks op basis van de werken van de toen nog populaire Vlaamse schrijver Ernest Claes. Dat werd De Heren van Zichem, een immens populaire reeks, waarvan gezegd werd dat het leven in Vlaanderen stilviel op het ogenblik van uitzending. Het was een wat eigenzinnige combinatie van een aantal romans of novellen, met het bekende De Witte van Zichem als basis. Een nevenverhaal was dat van Herman Coene, die in onvervalste Romeo-en-Juliastijl verliefd wordt op Elza Van Berckelaer, dochter van een rijke familie op het Wazinghuis. Vader Coene heeft zijn zinnen gezet op het kasteeltje om het onrecht dat daar zijn vader is aangedaan: dat heeft tot een meedogenloze vete geleid: baas Coene is werkelijk bezeten door de gedachte dat het Wazinghuis ooit in zijn handen komt.
Maar waarom vertel ik dit? Herman Coene vertrekt op een bepaald moment naar het college van Herentals. Hij wordt met de koets naar het station van Zichem gebracht, waar hij de trein naar Herentals zal nemen. (Zelfs in die tijd met een niet vermelde overstap.) Voor de opnames: stoomtractie is net geschiedenis geworden, maar de NMBS heeft zich van haar beste kant getoond en de 64.045 is nog even van stal gehaald, samen met een indrukwekkend stel GCI-rijtuigen. De treinwachter draagt een historisch uniform. Een en ander werd prachtig gefilmd: de aankomst van de trein, het instappen van de reizigers, het vertrek van de trein. (Het filmpje was vele jaren later nog te zien in het Spoorwegmuseum van Brussel-Noord.)
En zo zagen we de trein aankomen en vertrekken in Zichem. Op weg naar Herentals. Alleen, het was het station van Testelt dat fungeerde als dat van Herentals. Alle verwijzingen naar Testelt werden weggemoffeld en er kwamen halteborden voor Herentals in de plaats.

Een zeer interessante link, die mijn verhaal bevestigt.

De verbinding.

En wat we beleefden.
Tja, veel viel er vandaag niet te beleven. In Halle is het druk, met 2 goederentreinen tussen het gewone reizigersverkeer en dat verklaart de 2 minuten vertraging bij vertrek. De meeste vertraging wordt echter opgelopen tussen Brussel-Noord en Diegem, al is ook die vertraging beperkt. De L-treinen van heen- en terugrit sluiten perfect aan bij de IC's - op hetzelfde perron. Aankomst In Halle met een simpel minuutje vertraging. Kon het maar altijd zo vlot lopen!
Het liep alleszins vlotter dan de roltrap van perron 5. Ik schat dat die de helft van de tijd stil ligt. Vandalisme of technisch probleem. Los het toch op. (Ik had het artikel in Knack over de defecte roltrappen in België echt niet nodig…)

De treinlectuur.
Faridah ÀBÍKÉ-ÍYÍMÍDE, Where sleeping girls lie.
Clem SCHOUWENAARS, Twee maal leven.

Als gemeentebesturen en actiegroepen overwegen om overwegen af te schaffen, komen we in een straatje zonder einde terecht. Zo iets als een voor autoverkeer afgeschafte overweg.

Uitgedrukt.

't Es prouper… het is proper. een uitroep van verontwaardiging en dus altijd pejoratief. Voorbeeld: 4 buizen? 't Es proper. Twee uur te laat? 't Es proper. Enz.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

Een extraatje:

IC 1734 met stuurstandrijtuig 75086 vooraan en 76071 achteraan, op weg van Tongeren naar Quiévrain, op lijn 35 bij kp 81.6.

De wandeling.
Als je er allerlei commentaren bijneemt, dan lijken die 27 km die Saint-Hubert en Nassogne van elkaar scheiden een fluitje van een cent en we waren oorspronkelijk van plan om de hele afstand in één keer te lopen, bij gebrek aan OV halverwege, maar we zagen op tijd het licht en besloten de tocht toch maar in twee te splitsen. Daar moesten we wel de dorpskern van Awenne voor inschakelen, waar enig OV beschikbaar is. Dat betekende 2 keer 3 km extra, de eerste keer aan het eind van de dagtocht uit Saint-Hubert (zie 4 juli 2025) en vandaag dus bij het begin van de wandeling naar Nassogne. Breekpunt was de Fourneau Saint-Michel of het Waalse Bokrijkachtige museum van het platteland. Meegenomen was, dat het verbindingsstuk tussen Awenne en het museum niet eens tegenvalt. En het blijft verwonderen dat het museum niet over een of andere vorm van OV beschikt.
En ja, wees gerust, tijdens de lange klim langs de Diglette en later nog bij het naderen van Nassogne uit de vallei van de Ruisseau de Bérivaux hebben we ons gelukkig geprezen dat we de 27 km bijna netjes in twee hebben gedeeld. De hoogteprofielen bij de kaartjes (NGI of routeyou) spreken in dit verband boekdelen. Hoe zwaar de tocht ook was, we hebben toch intens kunnen genieten: de Chemin de la Diglette zorgt voor een schitterend klankbord van kabbelend water en prachtig vogelgezang.We quoteerden dan ook 17.5/20. Het traject is 13.220 km lang met een TWQ van 47%, als je streng bent. Als je er de ooit geasfalteerde Chemin de la Diglette bijneemt kom je wel aan 71%. Dat een auto toch de weg had gevonden naar deze weg, gaf voor ons uiteindelijk de doorslag: dit is geen trage weg pur sang.

De foto's vind je hier. Maar bekijk alvast deze:

De Chemin de Diglette lijkt wel eindeloos te stijgen.

En ook na dit brugje over de Ruisseau de Bérivaux is het zo mogelijk nog steiler (maar niet zo lang) stijgen naar Nassogne.

Het weer.
Geleidelijk meer en meer cumulusbewolking, maar de zon bleef ze toch de baas. Verder 19° en zwakke wind: mooi hoor!

De stafkaarten.
59/7-8 Saint-Hubert (2021) en 59/3-4 Rochefort (2021). Zoals wel vaker worden lang niet alle boswegen op deze topografische kaarten weergegeven. Intrigerend is het bestaan van een parallelle weg met de Chemin de Crevai die wel voorkomt op de kaart op de gps en in mapy.com: blijkbaar is het een weg die speciaal gebruikt wordt voor de VTT-versie van de GTA, maar ongetwijfeld is de weg die wij volgden voor wandelaars veel interessanter.

Hoe we er geraakten.
Awenne kan bereikt worden met buslijn 162b Jemelle - Saint-Hubert - Libramont, in 1984 in het kader van IC-IR ingevoerd voor de bediening van de weggevallen treinhalten. Voor alle duidelijkheid: Awenne was er daar niet een van, maar Mirwart wel en daar kon Awenne mee van profiteren. In de voorbije 40 jaar is de dienstregeling grondig uitgedund.
Voor de terugreis maken we gebruik van buslijn 420 Nassogne - Aye. In beide gevallen is Rochefort-Jemelle het overstappunt en net zoals voor de 162b wordt van de reiziger verondersteld dat hij zich aanpast aan de niet echt overvloedige busdiensten.

Een beetje geschiedenis.
Er zijn maar weinig dorpen of gemeenten die nooit door een spoorlijn (trein of tram) werden bediend, maar vandaag kan ik herhalen wat ik enkele maanden geleden al schreef: Nassogne ligt blijkbaar te hoog en te droog en dus is de kans groot dat bussen hier al vrij vroeg als oplossing in het geweer kwamen. In 1934 vond ik zo een tabel 445 Nassogne - Ambly - Forrières terug, met 5 HT-ritten per dag, al heb ik een sterk vermoeden dat die ook al in het spoorboekje van 15 mei 1930 voorkwam onder het nummer 679. Het ging om bussen van de post die 5 keer per dag Nassogne met het station van Forrières verbonden. In 1938 was dat al tabel 426 geworden, met nu 6 HT-ritten die het trouwens tot na WO II zouden blijven uitzingen. Na WO II waren er 4 ritten uit Nassogne naar Forrières of Marche, 3 ritten in de omgekeerde richting, dus met Nassogne als eindpunt. In 1952 werd 426 1071 en later 1271, maar fundamenteel veranderde er niets. De bedoeling leek er in de eerste plaats in te bestaan Nassogne te verbinden met Forrières, waar het NMBS-station voor de aflossing moest zorgen.

Al meteen twee voetnoten: ook in 2025 is het traject Nassogne - Forrières - Jemelle cruciaal. Dat de bussen van de TEC nog altijd een ommetje maken langs het vroegere station van Forrières stamt ongetwijfeld uit deze tijd; het belang ervan is tegenwoordig beperkt.

In 1971 kwam er dan een lijn 420 Aye - Jemelle - Nassogne. Blijkens de nummering zou de lijn die oorspronkelijk door de NMVB geëxploiteerd werd, nu dus een aanvullende buslijn van de NMBS worden.

Om het zaakje te vervolledigen: een toeristische lijn 56 La Roche - Han - Nassogne - La Roche zorgde in de zomermaanden voor extra mogelijkheden - als het aantal deelnemers voldoende was, volgens het busboekje. Later werden enkele ritten van lijn 1 Marche - Bastogne langs Nassogne omgeleid en nog later kwam er ook nog de 11d Proxibus van Nassogne om de toch wel groeiende vervoersarmoede in de regio op te vangen.

Dat is dan ook de huidige toestand: 1 - 420 - 11d. Op schooldagen komt daar nog een lijn 5/2 Saint-Hubert - Nassogne - Saint-Hubert bij. Een gelijkaardige schooldienst bestond eigenlijk al in de jaren 1980, tabel 987 - lijn 5. Het gaat hier om een uitbreiding van de lijn 5 Poix - Saint-Hubert.

De verbinding.

 * Awenne Église - ** Nassogne Place Communale 

En wat we beleefden.
Aangezien er na 9:41 voor ons geen bruikbare bus meer is, tenzij we alles sterk verlaatten, nemen we niet te veel risico. Met een overstap van 13 minuten in Rochefort-Jemelle zou het moeten lukken - al hebben we die ooit al gemist! - maar de spoorweggoden zijn ons vandaag welgevallig. IC 2107 heeft maar 1 keer 3 minuten vertraging (in Gembloux) en de reis verloopt ondanks de vrij grote belangstelling vrij rustig. Dat is maar best ook, want ook in Rochefort-Jemelle is ARIbus buiten dienst; de kans dat de bus wacht op een vertraagde trein is dan ook zo goed als onbestaande.

Beide busritten verlopen eigenlijk optimaal, al is de belangstelling erg klein: de 162b neemt nog 2 dames-wandelaars mee naar Mirwart, als wij uitstappen in Awenne kan de bus leeg verder, al leert de ervaring dat er wel wat reizigers zullen bijkomen voor Saint-Hubert en Libramont. In Mirwart zorgen wegenwerken ervoor dat we toch wat vertraging oplopen. De 420 zal evenmin veel succes hebben: we hebben nog één medereizigster.

Ook de treinreis huiswaarts verloopt optimaal: tussen Marloie en Haversin gaan we op tegenspoor, want daar wordt nog altijd stevig doorgewerkt aan de modernisering van lijn 162. Ook voor deze 2136 zal de vertraging maximaal 3 minuten belopen: bij vertrek in Ottignies. De aansluitende S 3587 doet het nog beter. En zo komen we in Halle aan, na een stevige wandeling en een dag zonder treinperikelen.

De treinlectuur.
Toon TELLEGEN. Dora, een liefdesgeschiedenis. Verwacht vooral geen zeemzoet romantisch liefdesverhaaltje, wel 52 variaties op een ochtendtafereel waarin Dora een eerder bescheiden rol speelt.
Nicci FRENCH, Wat te doen als iemand sterft.

Stilaan wordt duidelijk waarom steeds minder jongeren eropuit zijn om een rijbewijs te halen… Ze rijden gewoon zonder…

Uitgedrukt…
Ze is niet onder een kloek gebroe(i)d… Ze is verstandig, ze weet van aanpakken.

Waar Abraham de mosterd haalde.
Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.