Categorie: Godsdienst - Kerken

‘Kapel’ heeft verschillende betekenissen, die iedereen wel kent. (*)
Ik wil het hier hebben over de bedehuisjes, bedeplaatsen, heiligenbeelden (meestal Maria), grotten, nissen, kruisen en de kleine kastjes tegen huizen en bomen die men overal langs onze Vlaamse wegen aantreft.
Dat verschijnsel heeft reeds verschillende personen geïnspireerd om daarvan de inventaris op te maken.
Valentin Degrande, een onderwijzer op rust uit Assebroek, heeft de 2.530 weg- en veldkapellen, die West-Vlaanderen rijk is, opgespoord. Ze zijn verspreid over meer dan 200 gemeenten. Hij bezocht ze één voor één en schreef daarover het boek ‘Waar men gaat langs West-Vlaamse wegen”.
Om het geheel overzichtelijk te maken deelde hij ze in naar de bouwvorm. 'Meer dan de helft van het bestand noemt hij toegankelijke kapellen, gebouwtjes met een interieur en een toegangsdeur. Gevolgd door de niet-toegankelijke pijler- en mijterkapellen (35procent). De rest, die hij niet in zijn inventaris opnam, bestaat afwisselend uit muurkapellen, open kapellen en staakkapellen (Onze-Lieve-Vrouwebeeld op een betonnen of houten paal).
Volgens Degrande zou Middelkerke aldus 19 kapelletjes tellen: 2 in Leffinge, 1 in Lombardsijde, 1 in Mannekensvere, 2 in Middelkerke, 4 in Schore, 2 in Sint-Pieterkapelle, 5 in Slijpe, 1 in Westende en 1 in Middelkerke.
Volgens de website http://kadoc.kuleuven.be/kapelletjes/west-vlaanderen.php zouden dat er echter 26 zijn omdat daar alle types vermeld worden.
Ik heb me voor dit blogartikel beperkt tot Westende. Ons dorp telt drie kapellen/ kapelletjes van totaal verschillende types.

De eerste en belangrijkste is natuurlijk de toegankelijke Sint-Theresiakapel in Westende-bad. Het is eigenlijk al meer een kerk dan een kapel.
Juist voor de eerste wereldoorlog werd ze gebouwd door toedoen van vooraanstaande toeristen. Helaas werd de kapel niet gespaard door de oorlog en in juni 1926 werd een nieuwe gebouwd naar de plannen van architect Victor Rubbers. De kapel was toen eigendom van de ‘Association pour le Service et l’Entretien du culte catholique’. In de laatste dagen van de tweede wereldoorlog werd de kapel opnieuw beschadigd. In 1948 werd ze overgedragen aan de kerkfabriek van Westende, samen met de bekomen rechten voor herstel dat hetzelfde jaar reeds uitgevoerd werd. Door de uitbreiding van het toerisme werd de kapel te klein. Daarom werd ze in 1954 verlengd en op 25 juli 1954 ingewijd.
De glasramen werden in de jaren zestig ontworpen door de bekende glazenier Cor Westerduin, overleden in Oostende in 1980. De kapel is opgenomen in de lijst van het Vlaams instituut voor het onroerend erfgoed. (gegevens gedeeltelijk overgenomen uit ‘Kronijke van Westende-bad’ van Marc Constandt)

                       

Recht voor de in-/uitgang van de Theresiakapel staat een Mariabeeld (=staakkapel), dat Westende-bad op 19 juni 1966 oprichtte ter ere van Maria.
De onmiddellijke omgeving van het beeld, net zoals de ganse omgeving van de kapel, aan die zijde, is spijtig genoeg niet te best onderhouden (toestand 29 september 2009).

                   

Het derde kapelletje is een pijlerkapel in de Schuddebeurzeweg, ter hoogte van de Langestraat. Het werd opgericht ter ere van Onze-Lieve-Vrouw te lande op 23 oktober 1961. Het draagt verder de inscriptie ‘Bid voor ons’ en ‘KWPW (?). Hoewel mooi bebloemd, zou het kapelletje ook wel wat beter onderhouden mogen zijn. (toestand 29 september 2009). De kapel wordt vermeld in het boek van Degrande, zonder verdere beschrijving, maar er bestaat daarover wel een door de auteur opgestelde fiche, raadpleegbaar in het Provinciaal Archief in Brugge.

                   

Eigenlijk had ik jullie wat meer willen vertellen over de staakkapel in Westende-bad en de pijlerkapel in de Schuddebeurzeweg. Meestal worden die namelijk opgericht voor een welbepaalde reden. Als dank voor een verhoord gebed (overleven in oorlog, goede oogst, genezing) of gewoon uit godsvrucht?
Ik had ook willen weten wie er de oprichter en/of eigenaar van is. Wie is er voor verantwoordelijk?
In de gemeente Middelkerke bestaat een dienst ‘Erfgoed’. Omdat religieus erfgoed een essentieel deel is van ons cultureel patrimonium, dacht ik me dus tot deze dienst te kunnen wenden. Als het dan misschien nog aanvaardbaar kan zijn dat ze niet over meer informatie beschikken (alhoewel!), meen ik toch te mogen verwachten dat een vraag tenminste beantwoord zou worden. Dat noem ik dienstverlening en beleefdheid. Mijn twee emails bleven echter beide zonder gevolg. Wat doet die dienst dan wel?

*Ik heb ooit iemand gekend die geen kapelletje kon voorbijgaan. Hij ging eerst naar de kerk en dan naar de kapel.

Nu krijg ik misschien de banbliksems van de vrome Westendenaars en andere rooms-katholieke lezers over me heen. Natuurlijk weten zij dat. Ik ben er echter van overtuigd dat niet iedereen dat weet, vandaar …
Ik heb gezien dat er al enige tijd een geel bord naast de ingang van de Sint-Laurentiuskerk in Westende - dorp staat. Die wordt namelijk gerestaureerd. Ziehier de tekst op dat bord.

                       

Het betreft ‘fase 1’, dus volgt er nog minstens een tweede.
Zoals jullie zien is de opdrachtgever de ‘Kerkfabriek Sint-Laurentius’ met subsidies van de Vlaamse gemeenschap, de provincie en de gemeente.
Die kerkfabriek is namelijk de eigenaar van de kerk.
Kerkfabrieken zijn openbare besturen. Elke parochie heeft er één. Dat betekent dat er negen zijn in Middelkerke, verdeeld over 12 kerken en kapellen.

Het Latijnse woord fabrica (= constructie) werd in de Romeinse tijd reeds gebruikt voor een 'constructie ten behoeve van het algemeen belang'. In combinatie met het woord kerk (fabrica ecclesiae) wordt het al vanaf de 6e eeuw gebruikt om het geheel aan te duiden van de gelden of bezittingen bestemd voor het onderhoud en de verfraaiing van het kerkgebouw en later ook voor het uitoefenen van de eredienst.
In het Nederlands heeft de hedendaagse term ingang gevonden als vertaling van het Franse fabrique de l'église.
De inrichting, werking en bevoegdheid van de kerkfabrieken werden bij Napoleontisch decreet van 30 december 1809 geregeld. Wie daar meer wil over weten, kan het nalezen op Wikipedia.
Een modern decreet van 7 mei 2004 bevat de huidige wetgeving.
In België zijn de kerkfabrieken onderworpen aan het gezag van de kerkelijke overheid en aan dat van de burgerlijke overheid, gemeente en provincie, die de voorstellen van de kerkraad moeten adviseren.
Het beheer van de kerkfabriek wordt namelijk opgedragen aan een kerkraad.
Die bestaat uit vijf leden. Een door de bisschop aangestelde verantwoordelijke van de parochie, in de meeste gevallen de pastoor, maakt er van rechtswege deel van uit. De raad wordt driejaarlijks gedeeltelijk vernieuwd. De herverkiezing gebeurt door de kerkraad zelf. Iedereen die rooms-katholiek is, woonachtig is in de gemeente(s) van de parochie, tussen 18 en 75 jaar oud is en zelf niet bezoldigd wordt door de kerkfabriek, kan zich kandidaat stellen. Deze kandidaten worden aan de parochiegemeenschap publiek gemaakt. De kerkraad kiest in hun midden een voorzitter, secretaris en penningmeester.
Omdat er in Middelkerke meer dan 4 parochies zijn, bestaat hier ook een centraal kerkbestuur. Het heeft zijn zetel in de parochie Wilskerke. Dat is de gesprekspartner van het gemeentebestuur. Het krijgt van de verschillende kerkfabrieken een meerjarenbegroting, waarin het de prioriteiten bepaalt.
De kerkfabriek heeft als taak de eredienst mogelijk te maken. Dit betekent dat zij instaat voor het onderhoud van het kerkgebouw, het orgel, de liturgische kleding en het liturgisch vaatwerk. Ook zorgt ze voor de aankoop van hosties, miswijn, kaarsen en eventueel nieuw linnen of vaatwerk. Verder betaalt zij de ‘casuelen’ van priester en organist. De kerkfabriek heeft haar inkomsten uit de verkoop van kaarsen, een deel van de collecte, de misintenties, in bijzonder bij uitvaarten en huwelijken. Verder heeft een kerkfabriek vaak gronden, die verpacht worden, of eigendommen die verhuurd worden. Meestal slaagt de kerkfabriek er niet in om een begroting in evenwicht in te dienen bij het gemeentebestuur en de provincie. Deze zijn dan verplicht om de tekorten aan te vullen. Bijzonder zware kostenposten zijn vaak binnen- en buitenrestauratie van het gebouw en de restauratie van het orgel. Doordat hier grote budgetten moeten worden vrijgemaakt, raken deze projecten vaak op de lange baan.

In mijn jeugd had ik altijd de indruk dat deel uitmaken van de kerkraad een voorrecht was voor de rijke boeren en politici van de toenmalige CVP of beide tegelijk. Het lidmaatschap werd vaak van vader op zoon overgedragen. Er waren wel verkiezingen maar in de schoot van de kerkraad zelf. Ik heb ook altijd gehoord dat de kerkfabriek rijk was en eigenaar was van veel gronden in Westende. Het is zeer moeilijk daar meer over te weet te komen omdat nauwelijks geïnformeerd wordt over de Westendse kerkfabriek en over de leden ervan.
Daarom ben ik zo verbaasd als ik waarnemend burgemeester Michel Landuyt hoor zeggen op 27 december 2007 'De kerken halen een forse hap uit ons budget’. Is onze kerkfabriek dan niet rijk meer?
Ik begrijp natuurlijk wel dat ze tegenwoordig minder inkomsten hebben door minder kerkbezoek en meer burgerlijke uitvaarten.
Vele onder ons, vooral de niet-gelovigen, zijn er waarschijnlijk niet zo mee opgezet dat de gemeente moet opdraaien voor de kosten aan de kerkgebouwen. Welke politiek voert ons gemeentebestuur daarin?
Ik lees in ‘De Sirene’ van juli-augustus 2007:
“Het onderhoud en de restauratie van dit waardevol bouwkundig erfgoed is niet goedkoop maar wel noodzakelijk. Vaak zijn niet alleen de gebouwen op zich architecturaal waardevol, de meeste kerken herbergen ook een belangrijke collectie kunstvoorwerpen en meubilair. De Middelkerkse kerken zijn niet alleen centra van bezinning maar ook van kunst en cultuur.”
Niet slecht, hé voor een paars bestuur?
Niet enkel in crisistijd, maar uit het oogpunt van goed bestuur en besparing van gemeenschapsgelden, kan men zich ook afvragen of het nog verantwoord is, zoveel kerkgebouwen en zoveel kerkraden in stand te houden.
Fusie is overal het ordewoord. Gemeenten werden er het slachtoffer van, bedrijven willen erdoor hun winsten beveiligen, voetbalploegen willen samen betere resultaten behalen, de staat maakt van het leger een afgeslankte groep, zo klein dat het de vijand straks ongezien zal kunnen benaderen. Aan de kerken wordt echter niet geraakt. Integendeel, die van andere dan van de rooms-katholieken komen erbij en moeten van dezelfde financiële steun kunnen genieten.

Af en toe een culturele organisatie in de één of andere kerk, vind ik wel wat weinig om het behoud van al onze kerken en fabrieken te rechtvaardigen.

Bronnen

http://www.middelkerke.be/Kerkbesturen.aspx
http://nl.wikipedia.org/wiki/Kerkfabriek
http://www.binnenland.vlaanderen.be/regelgeving/wetgeving/decr7.5.2004.htm
http://www.kerknet.be/kerkinvlaanderen/content.php?ID=1292

Uit een meestal zeer goed ingelichte bron, verneem ik vandaag dat Westende-dorp er weldra weer een curiosum bij krijgt. Op het vroegere terrein van het zwembad van Zon en Zee, zouden namelijk de werken gestart zijn voor het optrekken van een moskee.

Abdelkader-Zaaf-Mokhrab, woordvoerder van de Westvlaamse moslimunie verheugt zich bijzonder over dit vooruitzicht. Hij is van mening dat moslims en katholieken perfect moeten kunnen samenwerken.

De actiegroep ‘Westende-dorp aan de rooms-katholieken!’ deelt deze mening niet en overweegt gerechtelijke stappen om de bouw alsnog te verhinderen. Er wordt namelijk aan getwijfeld of dit project te rijmen valt met het gewestplan ‘Oostende-Middenkust’ en met het ‘Bijzonder Plan van Aanleg ‘Zon en Zee’’.

De kans om bij het gerecht gehoor te vinden, is volgens ingewijden bijzonder klein, zolang de minaret, van waaruit vijf officiële oproepen tot gebed (de salat of salah)  per dag, via een geluidsinstallatie, zullen weerklinken, niet boven de wettelijke hoogte uitsteekt. Een andere voorwaarde wordt waarschijnlijk dat er duidelijke afspraken moeten gemaakt worden, zodat de kerkklokken niet gelijktijdig geluid worden.

 

Het zou gaan om een Maghrebijnse moskee, waar alle Arabisch sprekende (soennitische) moslims afkomstig uit Marokko, Algerije en Tunesië terecht kunnen.  Het zou een indrukwekkend gebouw worden met een zeer bijzondere architectuur. Omdat de islam afbeeldingen van levende wezens verbiedt, zullen de muren van het gebouw versierd zijn met mozaïeken en sierlijk geschreven teksten uit de koran. Hieronder ziet u een ontwerpfoto van de geplande moskee en van een minaret.

                              

 

Omdat wij, westerlingen, meestal niet zo vertrouwd zijn met de islam, volgt hierna een korte uitleg over hoe moslims hun geloof belijden.

Op vrijdag is het voor mannelijke moslims verplicht om naar de moskee te gaan voor het gezamenlijke middaggebed. De imam gaat daarin voor. De gelovigen knielen tijdens het bidden met hun voorhoofd naar de grond en draaien zich daarbij  in de richting van Mekka.

Traditioneel hebben mannen en vrouwen gescheiden gebieden. Dit komt waarschijnlijk voort uit de gedachte dat deze maatregel zou helpen in het uitbannen van 'onreine' gedachten, die de aandacht van het gebed kunnen afleiden. Ook de rituele reiniging voorafgaand aan het gebed vindt hierin zijn oorsprong. Deze vindt plaats in een fontein in de ruimte vlak na de ingang. Bij die ingang zijn lange rijen met planken voorzien om de schoenen op te zetten. De moskee moet altijd schoon en rein zijn, omdat het Gods huis is.

Welke gevolgen zou de nieuwe moskee nu kunnen hebben voor de Westendse bevolking? Aangezien West-Vlaanderen slechts een beperkt aantal moskeeën telt (7?) zullen moslims uit de wijde omgeving  waarschijnlijk hier de gebedsdiensten komen bijwonen. De gemeente zal dus voldoende parkeerplaatsen moeten voorzien. De gemeenteraad zou zich tijdens de volgende zitting uitspreken over een toelage om de werken te helpen financieren. Volgens een vooraanstaand lid van het college zou de moskee een verrijking betekenen die misschien de wedergeboorte van het dorp zou kunnen inluiden.

Bronnen: Wikipedia    en      http://pictures.traveladventures.org/tags/nl/moskee

Update: aprilvis?

De aandachtige lezer heeft natuurlijk onmiddellijk begrepen dat dit blogbericht, gepost op 1 april, als enige bedoeling had hem of haar op het verkeerde been te zetten.

Toch beetgenomen? Niet getreurd! In elke aprilgrap zit natuurlijk een schijn van waarheid.

Zolang ik mij kan herinneren staan op het graspleintje tussen de kerk en de pastorij van Westende twee grafkelders en een grafzerk.

Dat laatste is tamelijk beschadigd en geen van de drie kan als kunstwerk doorgaan.

Maar wie ligt daar eigenlijk begraven? Dat wou ik nu eens weten. Waren dat “zeer belangrijke personen”? Waren dat geestelijken die rond de kerk wilden liggen?

Op een eerste grafkelder staat                “Pieux souvenir

        à nos

   chers parents

                                                           Félix Jonckheere

                                                           Décédé à Westende

le 20 juin 1904

et son épouse

  Sophie Van Praet

    Décédé à Westende

Le 10 aôut 1908

                        De leurs enfants”

 

Felix werd geboren in Moere  op 1 maart 1829, Sophie in Westkerke op 8 mei 1848.

Zoals het grafopschrift is ook het bidprentje van Felix in het Frans opgesteld. Ik vraag mij af waarom.  Niettegenstaande talrijke navragen en meerdere opzoekpogingen ben ik er tot op heden niet in geslaagd te weten te komen wie of wat Felix Jonckheere was. Kan iemand mij misschien helpen?

 

Op het tweede grafkeldertje is enkel een kruis te zien.  Ik heb ooit in mijn archief de naam Marie Platteau  genoteerd in verband daarmee, maar ik vind er niets meer van terug.

 

Het grafmonument ter hoogte van de pastorij draagt volgende gegevens

                        Gedachtenis

                        Pieter Depoorter

                        Geb Steenkerke 23 8ber 180. (afgebrokkeld)

                        Alhier overl. 14 7ber 1886

                            En van

                        Jacoba Fieren of Pieren

                        Zijn eerste vrouw

                        Geb Veurne 22 april 1803

                        Alhier overl 12 aug 1843

                        En van

                        Idonia Liebaert

                        ° Steenkerke (onleesbaar wegens afbrokkeling)  

                        Alhier overl 25 9ber…… (“)     

Op de achterzijde

                        Joanna Depoorter

                        Geb Veurne

                                   Overl 1878

                        Maria Depoorter

                        Sophia Depoorter

 

Petrus Joannes Depoorter, geboren in Steenkerke op 23 oktober (ca. 1801) en Idonia Joanna Victoria Liebaert, geboren in Steenkerke op 11.01.1806, die huwden in Veurne op 31-01-1844, waren namelijk de ouders van Godgaf Pieter Aloys Depoorter die burgemeester was van Westende van 03.02.1903 tot aan het begin van de eerste wereldoorlog en die geboren werd in Veurne op 14.12.1844.

Maria (geboren 1834) en Sophia (geboren 1838) waren halfzusters van Godgaf en Joanna (geboren 1847) was een zuster.

 

In de zitting van 27.06.1921 keurde de Westendse gemeenteraad de inrichting van een nieuw kerkhof goed. Het oude, rond de kerk, werd door de oorlogsfeiten gans vernield en wat er van overbleef was te klein en de heren (ja, dames waren er toen nog niet bij) vonden ook dat een kerkhof in de dorpskom indruiste tegen de regels van de openbare gezondheid.

Het Armbestuur (= huidige OCMW) had reeds op 22.02.1921 grond ter beschikking gesteld buiten het dorp. Einde 1923 werd het kerkhof voltooid na meerdere zittingen daarover (over kruisbeeld, bredere wegels, haag, afsluiting, ingangshekken, enz…) in de gemeenteraad.

Ze liggen niet echt in mijn weg, maar waarom werden die graven toen niet naar het nieuw kerkhof overgebracht? Kan iemand daar op antwoorden?