Over het ontstaan van de achternaam

Gemeenschappelijke bijnamen

Voor we naar de bijnamen in Hindeloopen gaan eerst iets over gemeenschapplijke bijnamen. Dus de bijnaam van die bij het hele dorp of stad behoort.

Een Bolwarder is een ‘oliebol’. Workumers zijn ‘brijbeken’ en iemand uit Koudum gaat als ‘Beantje’ door het leven. Iemand uit Stavoren is een ‘Ribbeklauwer’ en een bewoner uit Molkwerum is een ‘Tjoender’. En tot slot van deze gemeenschappelijke bijnamen de Hindeloopers. Zij worden  De Hylper ulen genoemd.

 

Waar deze bijnaam ‘de ulen’ weg  komt of wat aan die naam ten grondslag ligt is echter minder duidelijk. In gemeentegids van Nijefurd schrijft prof Buma daar er het volgende over.

 

Het moeilijkst te verklaren is de Hindelooper schimpnaam tsjeu(n)ken (1832), tsjoaten,

hulen (1856), ulen (900) en nog een paar. Prof Buma heeft daar een studie over gemaakt, maar kan daar niet uit komen. Er wordt wel aan een vogelnaam, maar men weet het (nog) niet. Nog een gedachte is of tjeunken een nabouwen kan zijn van het aparte (Fryske) dialect, dat de  andere Friesen niet zo goed konden verstaan. 

Wilt u meer gemeenschappleijk bijnamen weten klik dan op de bijlage hieronder.

Bijnamen in Hindeloopen

De naam die men bij geboorte krijgt gaat mee van de wieg tot het graf. Ondanks dat Napoleon de achternamen invoerde omdat hij ‘Jan Willem zn’ of ‘Willem Jan zn’ onvoldoende vond blijkt tegenwoordig het hebben van een voor- en achternaam toch niet genoeg. Huisnummers, postcodes, rekening nummers, creditkaart nummers, sofi nummers, cliënten nummers en pincodes in diverse soorten geven aan dat het hebben van enkel een naam schijnbaar onvoldoende is.

Wat echter van alle tijden is zijn de bijnamen. Vooral in het verleden en in kleine gemeenschappen waren bijnamen algemeen. Ja, soms werden bijnamen zo algemeen gebruikt dat men vaak de eigen naam van de bewuste persoon niet eens kende.

Ook in Hindeloopen werd en wordt nog steeds veel gebruik gemaakt van bijnamen. Uit overlevering zijn mij vele van deze namen bekend. Maar ook vele namen, mij onbekend, kreeg ik desgevraagd van derden.

Het zal zo rond 1990 geweest zijn dat ik bij toeval een paar lijsten kreeg met bijnamen in Hindeloopen. Die lijsten waren vaak een ratjetoe van aanvullingen en doorhalingen. Dat was voor mij aanleiding hier en daar eens te vragen naar de achtergrond van die bijnamen.Want zo realiseerde ik me, iedere bijnaam heeft zijn eigen verhaal en een reden waarom die bijnaam bij een bepaalt persoon hoort. En dan raak je al snel geïnfecteerd door een virus wat een mengeling is van nostalgie en het willen weten hoe het zat. En eenmaal besmet met dat virus draait menig gesprek uit in een gesprek over bijnamen. Zo werd mijn lijst stap voor stap langer en kreeg ik steeds meer informatie over het hoe en wat van bijnamen in Hindeloopen.

Nu besef ik terdege dat publicatie van sommige namen mogelijk niet op prijs gesteld wordt. Aan de andere kant gaat het mijn inziens om een stukje Hindelooper cultuur en een bijnaam wordt maar zelden als scheldnaam uitgelegd, zo is mij gebleken. Toch ondanks dit, heb ik gemeend een aantal bijnamen voor mijzelf te moeten houden. Graag laat ik u mee genieten van deze verzameling bijnamen uit Hindeloopen en hoop dat u evenveel plezier mag beleven aan het lezen van deze namen dan ik heb gehad aan het verzamelen.

Veel leesplezier toegewenst

Henk Smid

Echte   Naam         Hindelooper  naam

 

Andries                    Ant.  (Niet algemeen)

Bartle                       Batle  (Dus zonder R)

Bernard                    Beanse  (Niet algemeen)

Cornelis                    Knellis of Keale

Ebeltje                      Ybe.  (Mogelijk roepnaam)

Eeltje                        Eje   (Mogelijk roepnaam)

Feike                         Peie

Frederik                    Frerik

Geertje                     Kekke

Griet(je)                    Diette

Haring                       Haije             

Hartman                    Hepe

Hebeltje                    Ebe.  (Mogelijk roepnaam)

Jantje                        Nan

Jildert                       Jeldert  (Dus i wordt e)

Johannes                  Jehannes.  (Vaak Hannes of Hanke)

Johan                        Jehan  (Soms nogmaals afgekort tot Han) 

Klaas                         Kloas

Lammert                    Pam

Reitje                         Keie of Kei

Romke                       Pom

Theodorus                 Dorus-Doke

Thiemen                    Themen. (Dus zonder I)

Thones                      Teun of Tun

Tjeerd                        Teard

Tjitte                           Titte.  (Dus zonder J)

Anne en Anna zijn in Hindeloopen soms verwarend.

Anna is doorgaans vrouwelijk. Anne is meestal mannelijk.

Maar in enkele gevallen wordt Anne ook gebruikt voor vrouwen.

Hendrik, Henderik, Hinderik en Hindrik worden in Hindeloopen vaak allemaal Hindrik.

Bijnamen die voor meerdere personen gebruikt worden

 

Aalde of Aalt    Bij het ouder wordt soms de toevoeging  ‘Aalde’ of  ‘Aalt’ gebruikt.  (Aalde= Oude  Aalt= Oud) Ook wordt Aalde/Aalt wel gebruikt om twee personen met de zelfde naam of op elkaar lijkende namen uit elkaar te houden.
 

Douwe mús   Een Douwe krijgt niet zelden de bijnaam Mús (Muis). Dit naar aanleiding van een oud (Hindelooper) Rijmpje.  Rijmpje: Douwe, Douwe mus in de mouwe. Douwe, Douwe mús in de kiste. Wur douwe niks van wiste.  

Jappe Tral lal Wie Jappe heet loopt het risico de bijnaam Tral lal te krijgen. Dit naar aanleiding van een oud Hindelooper  rijmpje. Rijmpje: Jappe tral lal. Steat op de wal. Hy ys naat fan flesk en blo. Mar dweet alle minsken go.

Jelle Knikket Vele Jelle's (vaak op oudere leeftijd worden Jelle Knikket genoemd. Waarom dat alleen het geval is bij Jelle's is niet duidelijk.

 

Zus of Broer

 

De naam Zus(je) werd vaak gebruikt in de familie als er een jonger zusje bij kwam. Door anderen werd dat dan over genomen. Het zelfde kan gelden voor Broer. Maar Broer komt ook als echte naam voor. 

Voorbeelden:

Zus    - ? Stallmann-Faber // Zusje - Johanna Jacoba Smid van Weelden // Zusje - Willie Mulder //

Broer- Broer Burggraaf // Broer- Broer Sikkes // Broer- Broer van Dijk // Broer- Broer Gerlsma

Verkleiningen/roepnaam

 

Verkleiningen van (voor)namen  kwam vroeger algemeen voor. Bijvoorbeeld: Henk werd Henkie, Harmen werd Hampie en Jaap of Jacob  werd Jappie, enz. Op latere leeftijd veranderde dat dan soms weer in de echte naam. 

 

Naast deze verkleiningen is in enkele gevallen ook het omgekeerde het geval.

 

Bijvoorbeeld:

Ebeltje wordt Ebe (voorbeeld Lolke-Ebe)     
Ibeltje wordt Ibe (voorbeeld Ant-Ibe)

 

Een bijzondere verkleining of feitelijk een over-verkleining is: Antonia Poeze. Antonia is verkleint tot Tonia en vervolgens tot Tone.

 

Het zelfde is  soms het geval bij Johannes.
In een aantal gevallen wordt Jo(e)hannes verkleint tot
Jo(e)han en vervolgens tot Han.

Gecombineerde bijnamen.

 

Naam →→→→→→→→→→→→ Bijnaam

 

Auke en Johan Stallmann →→→De Boy’s 

(Tweelingbroers)

Dochters van Wietse Nijenhuis→→→De Dykbrommers  

(Zij deden hun plas door de broekspijp)

Douwe en Wim Brouwer→→→De Brouwers  

(Twee broers die samen visten. Werden doorgaans in één adem benoemd met  de Brouwers)

Fam Couperus →→→→→→Fam Doorsnee  

(Naar het gelijknamig radio hoorspel)

Foppe Gerlsma en Frits Zweed →→→Black and white

(Twee vrienden met zwart en wit haar)

Grietje (Diette) en Jantje (Nan) Ypma→→→De Petjes

(Twee vrijgezelle zusters. De een droeg altijd een alpino petje, De ander een hoedje. Hadden kruideniers winkeltje op oude weide)

Ientje en Lolke Bakker →→→→→→De Wurmen  

(Wurmen=Wormen)

Jan en Roelof Valk →→→→→→ De Rattebengels  

(Broers)

Jantina en Henderika Poeze→→→De Poesjes

(Tweelingzusters/ afgeleid van achternaam Poeze)

Jolling Smid en Sierd.H. de Boer→→→De Lekkere en/of de Heerlijke

(Als ze elkaar tegen kwamen zei de één “ha lekkere”, de ander zei dan ‘ha Heelijke’. Het ontstaan van deze bijnamen voor elkaar is niet duidelijk. Anderen gebruikten deze bijnamen niet)

Klaas en Sieberen Bokma →→→De Bokma’s  

(Twee broers die samen boerden. Werden doorgaans in één adem benoemd met  de Bokma’s)

Sierd de Boer en Sierd vd Kooi →→→Likje en Grôte Sierd

(Twee zwagers die samen boerden)

Meense en Piet Vrolijk →→→De Jietjes of de Jiemannen
(Gebruikten veel het Jie.   Jie= U)

Wiebe en Sierd de Boer →→→De jûngens van Douwe

(Twee broers die samen boerden)

Hieronder de bijnamen in alfabetische volgorde van de echte naam

Om technische reden is het lettertype mogelijk te klein. 

Indien gewenst kunt bovenaan in de linker kolom de tekst vergroten.

Zoeken 

U kunt doormiddel van scrollen de alfabetisch lijsten doorlopen.

Via  de 'inhoud van dit blog' in de linker kolom kunt u gelijk naar de gewenste letter van de alfabetische lijst gaan.

Tussen de alfabetisch lijsten door

De alfabetische lijsten worden afgewisseld met verhaaltje over de herkomst van de bijnamen en/of de persoon.

Let op: Aan de verhaaltjes wordt nog gewerkt.

Abbe?	Tokke
Age Amsterdam	Trouwer↔de
Age Bakker	Sos↔Age
Age Feenstra	Jut
Albert D Mulder Appie	Hulk↔de
Albert de Vries	Bikkeler↔de. Braatjen	In Hindeloopen de Bikkeler In Workum Braetjen Zijn stopwoord was “Hennegaon”. Hennegaon=Heengaan
Albert E Mulder	Jason King King↔de Jason	Trad ooit eens op als Jason King
Albert Mulder Drops-Antke	Drop	Had vroeger een baas die “drop “ heette en zijn personeel bij toerbeurt het weekloon liet uitdelen. Op zeker moment zei hij “wie deze week het loon uitdeelt heet voortaan ‘Drop’. En die week mocht Albert Mulder het loon uitdelen. In combinatie met zijn vrouw Antke was het Drops-Antke. Kinderen van Waren algemeen ‘……..van Drop’.
Albert of Johannes Poeze	Nuun↔de	Beide kom ik tegen
Albert Poeze Appie. Zn v Bram- Geeske	Tom Dooley	Albert had een gitaar en had een voorkeur voor het liedje “Tom Dooley”
Albert van der Woude	Riet↔de	Ook zoon Jan was de Riet (Jan de riet)
Albert?	Frek↔de
Albert?	Kwatser↔de
Albert?	Likje Ids?
Albert?	Prim
Alex Binnema	Steve Bunting

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uiterlijke kenmerken

Ra of rode, wiete, swarte, grote, likje, brieke verwijzen zoals te begrijpen valt doorgaans naar uiterlijke kenmerken van de persoon.

Ra of rode = Rood / Wiete = wit / swarte = zwart / grote = grootte / likje = klein / brieke = scheef

De toevoeging 'van' verwijst doorgaans naar de bijnaam van de vader.

Alie Bakker-Hellemond	Tok Ôlie	Tok=Dik
Amsterdam	Keke
Andries de Boer	A.de.B.	Afkorting
Andries Deinum Ant-Bouk	Knibbel↔Ant	Knibbel =knie. Had last van een krakende knie. Woonde op het Dijkshuisje
Andries Kooi	Pruis↔de
Andries Sikkes	Dolle Dries	Met name op het voetbalveld gebruikt.
Anke Blom-Roosje	Tan	Samenvoeging van Tante Antke
Anna Draaier	Nimf↔de
Anna Hobma	Hip↔Anna	Trok wat met één been.
Anne Boomsma	Baumpie↔Anne
Anne D Mulder	Bim Bam	Naar zijn manier van lopen die overeen zou komen met een luidend klok. Uit Garuda
Anne de Boer	Skoegje Skoenmekker↔de Plug↔Anne	Skoenmekker=Schoenmakker Was schoenmaker
Anne de Jong Neef van Harns en Japkje	Manchester↔Anne	Woonde in Workum. Droeg een pak van manchester Manchester= een geribbelde stof
Anne Gerlsma (Boete en Geertje)	Boete of Boetjen	Kon de R niet zeggen. Toen hij een broertje kreeg sprak hij altijd over “het boetjen”.
Anne Glashouwer	Nippie
Anne Glashouwer jr Anne-Pjirkje	Vuurpijl↔de Kûgel↔de	Kûgel=kogel De vuurpeil en de kûgel met name op het voetbalveld. Kon hard schieten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anne Glashouwer sr	Kuut↔Anne	Kuut=Kuit(deel van het been)
Anne Hobma	Ka Ka Post↔Anne de	Was postbode
Anne J Mulder Zn v Johanus-Ruudje	Goep↔de Goepeltjen	Later noemde hij zijn boot ‘de Goep’.
Anne Meinus	Alkepoon	Waarschijnlijk naar de bekende maffia baas Al(fred) Capone.
Anne Mulder	Duim
Anne Mulder  Vr v Abert(drop)-Antke Poeze	Pip↔Anne	Is niet duidelijk bij wie de naam ‘pip’ hoort. Informatie hierover is verschillend. Zie ook Anne Poeze Sjoerds
Anne Pietersen	Gek↔Anne
Anne Poeze Sjoerds Roelofs Anne	Pip↔Anne	Is niet duidelijk bij wie de naam ‘pip’ hoort. Informatie hierover is verschillend. Zie ook Anne Mulder
Anne(a?) de Boer	Lik Anne	Lik=Klein Anne woonde samen met haar broer Sjoerd. Sjoerd stond bij een hek. Anne was naaister.
Anske Smid sr V v Piet-Imkje  Smid	Prúk↔Anske	Prúk=Pruik
Antke de Boer	Pan
Antonia Poeze	Tone	Oververkleining van Tonia
Arend Blom	Puude↔Aont	Puude=Zak(je) (b.v. Een zakje voor snoep.
Arend Jorna Getr geweest met Antje Vlieger	Zevenenveertig duzend	Was van afkomst Leeuwarder. Kocht (te) duur huis. Het kostte maar zevenenveertig duzend gulden.
Arend Ypma	Mester↔de Dr Oetker	Mester = Schoolmeester
Arie v Andel	Bor de Wolf
Arjen. E. Mulder	Jakhals Riesker↔de	Later noemde hij zijn boot ook ‘de Riesker’. Mogelijk heette eerst de boot ‘de Riesker’ en werd Arjen later ook zo genoemd.
Arnold Eekma	Lange↔Jan
Auk(je) Meinus –Tjerkstra Age-Auk	Swarte Auk	Had zwart haar Swarte=Zwarte
Auke Meines	Karre↔de	Karre=wagen  Tijdens lagere school periode
Auke Smid Auke- Lolkjen	Lötte↔ Auke Draaiorgel Rot↔’t	Lötte=Keutel-Drol
Aukje Glashouwer-Poeze  Heppe en Aue	Auwe	Soort afkorting

Pietje Bakker kwam als jonge vrouw in Hindeloopen in dienstbetrekking bij de bakker de Boer (Thomas en Hiskje).

Bij de eerste kennismaking stelde zij zich uiteraard voor als 'Pietje'. "Och heden" zij Hiskje, "dat is verwarend want onze dochter heet ook Pietje. Nou zei Pietje "ik vind Nel ook wel een mooie naam". "Noem mij dan maar Nel" "Dan hebben we daar geen problemen mee". Zo werd Pietje Bakker in het vervolg Nel.

Toen ze op latere leeftijd verhuisden naar  Zuid Holland werd de namen samengevoegd tot 'Petronel'. In Hindeloopen en in familiekring bleef het echter altijd 'Nel'.

Bart Meines	Brasjen
Bauke Visser	Manke Bauke Toetse	Toetse=In dit verband ‘uit proberen’. Bauke was visserman woonde op de Nieuwstad. Hij liep mank. Als hij de netten ophaalde zij hij veelvuldig bij het eerste net “we zullen eens toetse hoeveel er in de netten zit”.
Baukje de Wit	Mama Cass Mame loe	Mama cass naar de actrice mama Cass Mame loe naar de TV serie “Pipo en clown”.Mame loe was de vrouw van Pipo de clown
Bêne?	Brobbel↔Bêne
Berend Kooi	Brobbel↔de
Berend Pijlman	Turftrapper↔de
Bernard de Jong Roepnaam  Bennie	Beanse	Soort afkorting van Bennie of Bernard (in’t Fries Bjense)
Bertus Feenstra Bertus- Stien	Harder↔de	Was in zijn jonge jaren een goede sportman en kon goed voetballen. De Harder was in die tijd een bekend voetballer.
Bet Wiersma Bearne- Bet	Mager en kwaad	Was mager en was in huis en boerderij duidelijk de baas.
Bouke Smid	Wyte Bouke Sterke Bouke	Wit haar
Boukje Amsterdam Yge-Boukje	Nonnetjen ↔‘t	Had knotje zoals nonen vaak hadden. Werd zeer beperkt (buren) gebruikt.
Brugt Bakker Brugt en Sjoerdtje	Bukkeman	Soort verbastering van Brugt
Brugt Smid V v Auke-Lolkje	Nuddele	Nuddele=Fries voor naald Was dun van postuur

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bijna niemand weet dat de echte naam is van Jo (Eje-Jo Mulder) Klaasje is. Hoe Klaasje Jo geworden is konden ook de kinderen me niet vertellen.

Mogelijkheid: Jo was van huisuit Fries talig. In het Fries is Jo U.  Mogelijk dat ze JO (U) in het begin toen ze in Hindeloopen kwam wonen  met enige regelmaat gebruikte.

 

Catrinus Boomsma	Elia
Catrinus D Faber jr	Beest ‘t	Naar zijn manier van leven
Catrinus Smid	Nine
Chris Mulder	Ome Keesje
Chris Smit Broer van Piet Smit	Boterham	Geboren Hindelooper. Woonde een groot deel van zijn leven elders. Kwam na zijn pensioen weer in Hindeloopen wonen. Als hij voor het eten op de haven stond en om eten naar huis moest zei hij “ik ga om een boterham”.
Chris van Meekeren	Ome
Chrisstoffel Meines	Stoffel
Coen Talhout	Rade Coen	Rade=Rode
Cor Gerlsma	Stoppertjen↔‘t Scheermes	Kon bij voetballen de bal goed stoppen
Cor van der Kooi	Paja	Paja Samarsjiek was een bekende voetballer bij Fijenoord. Ook Cor kon goed voetballen.
Cor Venema	Rinkelbel↔de	Had antiekwinkel die ‘de Rinkelbel’ heette.
Cornelis Amsterdam  Knillis of Kille in Hindeloopen) Zn v Jan-Jeltje	Kille	Kak scheldnaam op lagere school
Cornelis de Jong?	Keddeman↔de	Kedde=Klein soort paard
Cornelis Hobma  Knillis. Zn v Anne de post.	Kèsse↔de Knillis fan de post	Liep kaarsrecht op.
Cornelis Meines	Ròppert↔de	Roppert = hongerig persoon
Cornelis Sluis	Stok↔de
Cornelis?	Swatte  de

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dirk Blom Dirk -Lutske	Knosjen↔’t
Dirk de Jong	Spôr	Spôr=Spoor (spoorzoeken) Spôr=Spoorlijn van een trein. In welk verband de bijnaam moet worden gezien is niet duidelijk.
Dirk Smit Dirk-Bay	Dille
Dirk Talhout	Handjevol
Dirk van der Kooi	Schafelaar
Dirk van der Wal  Dik/Dikkie	Dikkie patat	Had een snackbar. Zijn zoon Dik(Dikkie) werd later ook Dikkie patat genoemd
Dirk?	Beretemmer↔de
Dirkje Willems	Skou↔‘t	Skou=Soort bootje
Doede Anne Mulder	Briesend paard	Bij het voetballen ontstaan.
Doede Apie Mulder Zn v Apie-Lenie	Slynger Lange Doede Doede Nuon	Is groot en lang en slingert nogal met zijn ledematen. Sinds hij bij Nuon werkt en met een bus van het werk thuis komt wordt hier en daar ook wel de naam “Doede Nuon” gehoort.
Doede Mulder	Poôij
Doede Smith Gr V v Doede Smith (Noppe)	Bot	Doede was viskoopman en verkocht o.a. Bot
Doede Smith Kl Z v Doede Smith (Bot)	Noppe	Woonde altijd in een (oude) boot
Doede?	Nôsdrop↔de	Nósdrop=Neusdrup
Doekele van Meekeren	Odijk. Shermeu Carlson	Carlson naar de kapitein die zijn schip niet wilde verlaten toen het verging.
Domicus Visser. Dommy	Blikkene Bolle	KI inseminator. Geen Hindelooper maar rond 1960-1970 algemeen bekend in Hindeloopen. Bij het insemineren werd toen een blikken soort buis gebruikt. Bolle=Stier
Dorus Gerlsma	Bum of Gum Doke
Dorus Gerlsma	Gum↔de
Douwe de Boer	Briiman↔de	Was melkboer.Briê=Pap
Douwe Eekma	Muus	Muus=muis
Douwe Klazes van der Kooi	Ewoud	Douwe (bijna) van achteren naar voren gelezen
Douwe Kuipers	Ròde Douwe	Ròde=Rode Had rood haar
Douwe Meinus Zn v Age-Auk	Pipermús Piper↔de	Piipermùs=Muizensoort. Had als kind hoge schriel stem. Alleen tijdens lagere school periode
Douwe Mulder Douwe-Itskje?