Afscheid.... Fare well

Ze staat me op te wachten, een klein vrouwtje in weer een ander wit gewaad met hoofddoek en ik krijg een dubbele pakkerd. Haar slofjes staan in een hoekje van de kamer en ze loopt op blote voeten. Ik herinner me ineens uit mijn tijd op school wanneer ik op huisbezoek ging bij Turkse ouders dat die ook altijd hun schoenen uitdoen voor ze de kamer binnen gaan en ik deed dat toen ook.
Nu zet ik mijn instappers ook maar onder de kapstok.
Ik had al uit mijn hoofd gezet om mijn taalmaatje nog te leren lezen en schrijven maar met mondelinge taal te oefenen. Maar ze laat me zien wat ze geoefend heeft, een blad vol met b’s en c’s. Ze weet alleen niet meer wat voor letters het zijn. De voorwaarden om te leren lezen zijn er gewoon niet.
Ze vraagt naar het bezoek van de Amerikaanse familie. Dat heeft ze goed onthouden. Ik vertel dat die vanmiddag bij ons komen. Familie is belangrijk in haar leven. Dan gaan we stripverhaaltjes lezen dwz ze mag me vertellen wat ze ziet. Een vrouw die met haar auto pech heeft en hulp zoekt bij een boerderij. De boer belt de garage en de monteur komt. Vooral het betalen aan het eind spreekt haar aan. De tweede keer gaat het aardig goed.
Ik vraag haar hoe ze couscous klaar maakt en ze laat me haar speciale pan zien. Die bestaat uit twee delen. Onderin gaat water en het vlees, de groenten en kruiden en in de bovenste pan met gaatjes de cous cous. Volgende week gaan we samen de keuken in. Zij leert me dan hoe je couscous klaar maakt en ik leer haar de Nederlandse woorden. “Pan meebrengen”, zegt ze. Dat belooft veel goeds.

De jongste van der Kolk die mee was, Floor, hield het niet langer vol.

“Ik ben voor FC Twente”, zegt Paulijne in de volle tram op weg naar de bruiloft in Amsterdam.
“Dat kun je hier beter niet zeggen”, redt Catharina de situatie, “hier zijn ze voor Ajax”.
“Maar ik ben toch voor FC Twente”, houdt ze vol. Ach… Catharina zette vroeger haar moeder wel wat meer voor schut toen ze in de trein naar een man begon te kijken die een grote pukkel op zijn neus had. Niesje voelde het al aankomen… er was geen houden aan: “Meneer… u hebt een hele grote pukkel op uw neus”, zei het kleine bijdehandje.
Ik ben niet erg geïnteresseerd in voetbal, alleen als onze eigen jongens moesten spelen en natuurlijk als we naar Robin of Frank gaan kijken, maar sinds gisteren weet ik toch beter. Als we 's middags even bij Mark en Jennifer binnenkomen klinkt het al:”Niks zeggen… ik wil niks weten.” Wat later brengen we de bloemen die besteld waren naar Gerhard en Judith. En opnieuw klinkt het:”Nee…. ik wil het niet weten…. vanavond om 7 uur pas.” Robin weet het al wel maar heeft een poker face en zegt ook niks.
Om 7 uur zit Wim hier pontificaal voor het grote flatscreen. Ik ga er maar even bij zitten en kijk mee naar Ajax- FC Twente. Het scheelt natuurlijk wel dat het een samenvatting is… duurt niet zo lang. En ineens weet ik het zeker: ik ben ook voor FC Twente en kon met hen meehuilen toen het misging.
Maar Johan zal wel een feestje gebouwd hebben.

Het is een bijzondere dag voor Arend en Amaka, maar ook voor de hele familie. De pastor die de inzegening leidde vroeg iedereen op te staan als hij een land benoemde. Wij hoorden bij oost Nederland, maar er waren heel wat landen vertegenwoordigd. Canada, Nigeria en toen noemde hij Engeland. Arian deed even een poging om op te staan, maar de rest van haar Schotse familie bleef strak zitten. Dat mag je een Schot nooit aandoen om voor Engels versleten te worden. Pas toen Schotland genoemd werd, en ik denk dat Henry dat de pastor gesoufleerd heeft, kwam de hele familie van Tonny's zus Arian in de benen. Alle mannen, ook de kleine jongens, gekleed in de quilt van hun clan. Zelf kwam deze pastor uit Ierland. Nigeria was natuurlijk flink vertegenwoordigd. De vrouwen uit de familie van Amaka droeg prachtige oranje met groene kleding. De vader van Amaka gaf letterlijk zijn dochter weg door haar hand in die van Arend te leggen. De Engelse hymnen waren mooi, de ceremonie was uitgebreid. Ben en Niesje, Gerard en Henry zongen samen de hymne Great is Thy faithfulness. Wat klonk dat mooi in die oude kerk.
Voor de naaste familie was een taak weggelegd. De beide moeder mochten een kaars aansteken. Gera las een bijbelgedeelte, Amaka's moeder en Fred waren getuige. Wij zaten er op te wachten dat Fred na het tekenen de pen achter over zou drukken, maar hij redde het net niet. Uiteindelijk ging Amaka's moeder er met de pen vandoor. Fred mocht ook de ringen aangeven. Tja.. je kunt nog meer verwachten. Hij had de ringen verstopt onder het kussentje. Maar de pastor nam wraak. Toen de wijwaterkwast over de ringen ging kreeg ook Fred de volle laag.

En dan komt het stralende paar naar buiten.

De Schotse en Canadese tak is goed vertegenwoordigd. Tanith, het kleine meisje van toen we hen een bezoek brachten op Mull is nu moeder van 4 kinderen. Leuk om hen weer terug te zien. Gera en Fred brachten vanuit Canada Suze en Tom mee.

Amaka's vader, links, waarmee ik kennis mocht maken. Ja hoor, ik mocht gerust een foto nemen.

We lopen met z’n allen richting het Schoolcollege-hotel, een mooie gelegenheid voor de receptie. Hier komt ook Amaka’s vader in zijn traditionele dracht. Er wordt gefeest bij echte Afrikaanse muziek. Die jongens kunnen er wat van. Heel wat van de gasten laten zich uitnodigen om mee te dansen.

En de prachtige vrouwen: Amaka's moeder zit tweede van rechts, naast haar IJslandse schoondochter.

Het is 11 uur voor we thuis zijn. Het is stil want Tessa is nog bij Mark en Jennifer, maar Loedertje en Suze staan klaar om mee naar binnen te wippen. We gaan er maar even voor zitten: thuis.
De volgende morgen blijkt Judith niet in orde... erge last van steken in haar arm. Dus gaan we vandaag naar de bruiloft van Arend en Amaka met Gerhard en Rick. Je moet er wel even wat voor over hebben. Ergens diep in de stad Amsterdam staat de kerk die ze uitgekozen hebben om hun huwelijk te bevestigen. Het wordt eerst de auto naar Coevorden want wegens werkzaamheden aan de rails tussen Emmen en Coevorden wordt daar in het weekend met bussen het vervoer geregeld. Daarna met de trein naar Zwolle, overstappen richting Amersfoort, overstappen in de trein naar Amsterdam Centraal.
En wie stappen er samen met ons uit? De rest van de familie van der Kolk van Ben en Niesje: 7 stuks met 5 kids. Dat is een leuk weerzien en mijn stiekeme plan om hier maar een taxi te pakken is totaal overbodig. Catharina leidt ons als een geroutineerd gids naar het openbaar vervoer voor kaartjes voor de tram en weet precies waar we uit moeten stappen: de Jacob Obrechtstraat.

Maar deze laatste dag besluiten we met een bootochtje op de Moldau terwijl we genieten van een Tsjechisch buffet waarvan me de gehaktrolletjes gevuld met een soort spinazie à la crème bijgebleven zijn. Een lekker slot dus. We zijn nu eens op tijd in ons hotel want morgen is het vroeg opstaan geblazen.
Curtis checkt zijn mail nog even op onze laptop. Meer dan 100 berichten, maar de leukste is van Pamela die de baan in Minneapolis heeft gekregen en binnenkort gaat verhuizen van de wereldstad New York naar haar roots en haar familie. Met kleinzoon Benjamin, die liefkozend Bennie wordt genoemd, gaat het nog niet geweldig. Hij is de laatste weken niet aangekomen en dat geeft bij opa Curtis en oma Berdena opnieuw zorgen.

Een laatste foto voor de bus van ons zessen.

Wim heeft de taak als opper- wekker door de volgende morgen bij een heel stel knock knock on the door te doen. Hij heeft nl een wekkertje in zijn telefoon. Er wordt wat gekreund om kwart voor zes, maar zo zitten we om kwart voor 7 aan het ontbijt en om half 8 rijden we.
Het valt niet mee vandaag... twee dikke files, maar de chauffeur vermaakt ons en de Zoetermeerse meisjes voorin ook. Ze hadden de massage stoelen in het hotel uitgeprobeerd en dat zag chauffeur Cor natuurlijk. Het schijnt nogal geblubberd te hebben. nee... hij had zijn ogen niet in de zak. Ook niet, zo vertelde, hij toen eens een hele bus vol schaars geklede vrouwen totaal verregend bij de bus aankwamen. Hij grinnikte bij de herinnering. "Tja...", zo meldde gids Martin grijnzend, "wij zijn met weinig tevreden". "Ja ja natuurlijk", reageerden de beide meisjes adrem, "bier en tieten.... en auto's"..

Voor degenen die nare herinneringen aan deze tijd hebben... sla dit onderdeel maar over. Ik heb het nu gezien... opdat wij nooit vergeten, maar ik ga nooit meer.

Het herdenkingsmonument.

Deze dag stond in het teken van de Joden uit dit land. Spaanse en Duitse Joden vestigden zich al lang geleden en leefden in harmonie met de mensen hier. De Joden die onder valse voorwensels in de 2e W.O naar Theresienstad werden gehaald waren de top van de Joden hier: kunstenaars, wetenschappers, artsen enz. Ze kwamen er al gauw achter dat dit niet zo was. We hebben het fort gezien waar deze mensen opgesloten zaten en de plek waardoor velen kwamen die niet terug konden: de dodenpoort. Vlak voor de bevrijding werden er nog 300 vooraanstaande mensen uit deze gemeenschap gefusilleerd. Ze zouden eens informatie over hun beulen door kunnen spelen aan de Russen!
We waren allemaal stil van tijdens de lunch in het restaurantje daar.
"s Middags gingen we de 50 km weer terug naar Praag om de Joodse wijk te bezoeken waar nu niet veel Joden meer zijn maar waar veel te zien is over hun leven.

Dit gedenkteken is hier geplaatst, op de plek waar zovelen gedood werden door de kogel, de galg, door de herdershonden of anders wel door ziekten en uitputting.

Ik vroeg onze gids waarom er zo weinig lachende mensen te zien zijn hier. Dat lag volgens hem aan hun harde werken en weinig verdienen. "Maar", zo zei hij, "wanneer ze onder elkaar zijn kunnen ze wel ontspannen lachen."Dat zagen we meteen aan de jonge soldaten die aan het oefenen waren met krans leggen. De president zal dit weekend naar Thresienstad komen voor een herdenking.

Na een lunch met aardappelsoep, die ons deed denken aan de koolsoep die hier vroeger gegeten werd, gingen we weer naar Praag om nu het Ghetto te bekijken. Eigenlijk is die oude Joodse wijk één groot Museum, precies zoals Hitler eigenlijk bedoeld had wanneer hij het ras vernietigd zou hebben.
Nee veel Joden wonen er niet meer. Bij de oude Joodse begraafplaats was een tot museum ingericht gebouw waar de namen van de 80ooo omgekomen Tsjechische en Moravische Joden afgedrukt staan. Boven waren zelfs de kindertekeningen te zien die tijdens de 2e WO door kinderen in het fort van Theresienstad.

Dit is nog de oude Joodse begraafplaats van voor de 2e WO.

Soms is een tros druiven afgebeeld op zo'n steen als teken van een rijk leven dat iemand had gehad. Een paar handen er op vertelt dat het een geestelijke is geweest of een zalm zegt iets over een naam...Salomon misschien?

Op indrukwekkende muziek werd dit waterorgel een bijzonder spektakel, maar als je me nou vraagt of ik dit echt mooi vond...? Ik zit net zo lief in het bos naar de vogels te luisteren.

We hebben het erg leuk en gezellig met elkaar èn met de groep, maar zo gauw we thuis zijn duikt iedereen zijn bed in... nou ja.. Wim brengt wel even zijn biertje mee van de bar beneden.
Ik weet even niets meer te vertellen... zo moe ben ik...

Morgen staat Theresienstad op het programma en de Joodse wijk.

Bij het presidential paleis was elk uur het wisselen van de wacht te zien.

Al rijdend en wandelend vertelt onze gids Martin heel wat over de achtergronden van dit land, over corruptie en Skoda. Weet je dat het woord Skoda jammer betekent?
Over de gezondheidszorg die op een goed peil is, de artsen zijn wel wat autoritair net als de leraren op de scholen.
In de grotten in de bossen zijn door de Duitsers allerlei geheime documenten verstopt en gedeeltelijk teruggevonden.
Over de economie, de welstand van de Tsjechen ligt op 60 procent van de Nederlandse. En als je met hem de Oekraine vergelijkt zit die weer op 30 procent daarvan. Over Johannes Hus die al 100 jaar voor Luther hier de Reformatie begon en over de 30-jarige oorlog die gewonnen werd door de Rooms Katholieken..
Over de eerste gouden eeuw in Tsjechie- de 14e eeuw en later een tweede opleving in de 17e eeuw. We moeten denk ik nog eens terug om op ons gemak meer te bekijken.

Het slijpen van het kristal was een hele kunst.

Even een dag of 5 Praag. Och... dat is leuk, dat doe je gewoon even. Ik kan je vertellen..mooi, mooier, prachtig! maar wat ben ik na twee intensieve dagen moe. "Ik bun zo muu as een maaie", placht opoe Bijenhof te zeggen. Ik weet niet of er misschien maaier mee wordt bedoeld, maar ik voel me wel zo. We waren om 10 uur weer bij Hotel Globus na een rondtoer door de lichtstad, een bezoek aan een lichtorgel dat op de muziek van o.a. Andrea Botticeli er een mooi spektakel van maakte.
Het bezoek vanmorgen aan een kristalfabriek een eind buiten Praag was ook de moeite waard en vanmiddag kregen we een rondleiding richting Praagse Burcht waar behalve een klooster en een kathedraal ook de president zetelt. Volgens mij hebben we hem nog gezien in zo'n glanzende zwarte bolide met z'n krantje achterin. Het uitzicht over de stad vanaf deze Praagse burcht was eenmalig.

Te veel indrukken om weer te geven: Praag of Praha, wat hier gezegd wordt. Wat een indrukwekkende stad. We konden kiezen wat we allemaal mee willen doen zowel de excursies als de lunches, folkloreavond, lichttoer, boottocht enz. We besluiten om het hele programma te volgen. Zowel chauffeur Cor als gids Martin zijn een goede keus van van Nood reizen. Martin heeft in Amsterdam kunstgeschiedenis gestudeerd en spreekt bijna accentloos Nederlands. Deze stad met 1,2 miljoen inwoners is qua architectuur geweldig.
We hebben een uurtje de tijd om bij te komen en te douchen voor de folklore avond met diner. “Jullie hoeven ons niet in gala uit te dossen”, zei de chauffeur, “want jullie zitten aan lange tafels en als er bier of wijn overheen gaat…” Dat belooft wat.
Vandaag was in elk geval al een prachtige dag, stralend weer! Ben en Curtis beklommen nog een toren, veel lopen over de kinderkopjes en heel veel prachtige gebouwen. Ik zit nog helemaal vol indrukken…..

Curtis.

De rondtoer is nog lang niet voorbij. We komen langs Reini en Tea. We hebben geluk... ze zijn thuis en bewonderen huis en erf. Het lijkt erop dat veel van de Egginkskinderen ervan houden om buiten te wonen en dieren te houden. ook hier zijn schapen. Hoe ze het voor elkaar krijgen om de tuin zo keurig te houden is mij een raadsel, maar Erna vertelt dat Reini vroeger al steeds om het huis de boel netjes harkte. Wat een mooi plekje!

En dan zijn we aangekomen bij Erna en Bennie Bloemendaal, opnieuw een prachtige tuin èn schapen. Ben en Diny zijn intussen naar een generale repetitie van hun koor en we blijven de rest van de middag en avond in huize Bloemendaal. Wat treffen we het met het weer. Erna draait een geweldige echt nederlandse maaltijd in elkaar. "Gaot jullie maor buten zitten, ik redde mien wel", zegt ze steeds. het wordt groente uit eigen tuin, vlees èn een flinke gehaktbal, echte Nederlandse gekookte aardappeltjes en karnemelksaus met spekjes. Abby is er zo gek op dat ze de karnemelksaus over het gehakt doet. De drie jongens van Erna en Bennie zijn ook present en ze nemen Abby later op de avond mee uit naar de Herberg, een gezellige gelegenheid in Vorden.
Wanneer we tegen 12 uur in Eefde aankomen kunnen we bijna niet geloven dat we deze morgen nog wakker werden in Spa.

Met Berdena voor de schouw in de vroegere 'grote keuken'.

En dan..... een andere wereld, zowel de omgeving als de mensen èn de taal. Wanneer we in de Achterhoek arriveren is de familie al op weg naar geboortehuis van onze vaders en moeder: Herman,Berdena's vader, Hendrik Jan,onze vader en Jo, de moeder van Erna. Drie van de 10 die opgroeiden op de Boskamp. Het echtpaar van Waveren is bijzonder gastvrij en laat ons zien hoe de boerderij nu geworden is. ik kan jullie vertellen dat de originele balken van de hilde er nog inzitten, alleen is er geen hooi meer. er is niet eens veel veranderd. Onze herinneringen draaien op volle toeren. Het gat in de hilde is nu wel dicht maar we zien ons nog zo naar beneden springen op een bult hooi. Ik denk dat het ter gelegenheid was van het 50 jarig huwelijk van opoe en opa Eggink .In de grote keuken wordt nu geslapen maar de oude tegeltjes zijn er nog achter de haard onder de schoorsteenmantel. In de keuken zien we de plek waar opa meestal zat op het lage bankje.Er is nog zoveel herkenbaars.