Zeelse naaldkant 12 Kinderarbeid ?

Er werd gestreefd naar ethische en technische volmaaktheid.

Deze groep loste voor het eerst het probleem van het perspectief op en ze pasten hun techniek aan om schaduw te verkrijgen in het kantwerk!!

Sprookjestaferelen, figuren uit de heraldiek, portretten enz. waren de favoriete onderwerpen. Minister Rubbens ontwierp sierlijke tekeningen meestal bloemen en ranken, zo natuurlijk mogelijk weergegeven.

Door zijn relaties in Brussel en Brugge kwamen er heel wat bestellingen bij en was de werkgroep uitgegroeid tot een zestig tal kantwerksters. De werken werden door de minister zelf verkocht, de winst werd verdeeld onder de werksters. Het gebeurde evenwel dat er met verlies verkocht werd maar dat nam E. Rubbens voor eigen rekening.

Verschillende fases van een werkstuk :

Minister Rubbens controleerde elke tekening voor het aan de kantwerksters gegeven werd en gaf opmerkingen voor eventuele wijzigingen zoals hier het geval was.

“Roze, (Rosalie Vergeylen)

De letters R & C staan te dicht. Gelief ze bij het steken (prikken) juist op 10 millimeter vaneen te plaatsen en ze elk 1 millimeter meer naar buiten te plaatsen.”
Ed. Rubbens

Klik op de foto voor de vergroting.

Wat was Kantwerk volgens de Vereniging ?

Kantwerk is de vrouwelijke arbeid bij uitmuntendheid.

Om een kunstwerk te kunnen vervaardigen moet de kantwerkster:

Haar werk innig liefhebben;

Gansch hare aandacht op haar werk richten;

Regelmatig werken, nooit te haastig.

Het werk moet sneeuwwit zijn;

De steken onberispelijk aaneengeschakeld;

De verschillende soorten werk moeten tegenstellingen vormen onder elkaar;

De lijnen moeten zwierig lopen.

De goede smaak moet gansch het werk beheersen.

De kantwerkster mag nooit denken dat zij volleerd is;

Zij moet altijd naar beter en schooner streven…

En kan ene kunstenares worden als zij dat wil. 

De aren raapsters

Werking van de vereniging

“De vereniging voor kunstkantwerk” was volledig onafhankelijk van fabrikanten en handelaars. De leden zorgden zelf voor de ontwerpen en de uitvoering. De afgewerkte stukken werden door minister Rubbens verkocht.

De werksters kregen 3 frank per week daar waar ze vroeger 1 frank verdienden. Per week moesten ze een bijdrage van 5 centiemen in de ziekenkas storten en ze werden ingeschreven in de pensioenkas.

Met nieuwjaar kregen ze een deel in de winst!!

De kantwerksters beoefenden hun kunde in een aangename en hygiënische omgeving.

Ze zaten met 6 aan een tafel, gerangschikt volgens het werk dat ze deden. Specialisatie was ver doorgedreven en ieder deed alleen datgene waar ze best in was.

Elke kantwerkster had een werkboekje. Daarin werd het aantal afgewerkte “blommen” of stukken genoteerd en elke week was het uitbetaling.

Volgens getuigenissen maakte deze werkgroep de mooiste naaldkant ooit!!

“Vereniging voor kunstkantwerk”

Gedurende de 1^ste wereldoorlog leerde minister Rubbens, die dikwijls bezoeken bracht aan eenvoudige mensen,

 mej. Rosalie Vergeylen kennen. Zij stond bekend als een uiterst bekwame kantwerkster.

Of zoals minister Rubbens het uitdrukte :

“Rozeken Vergeylen beoefent haar stiel met een echt kunstenaarstalent en zij vertolkt de haar voorgelegde, nieuwsoortige modellen op een heerlijke manier.”

Onder haar leiding, samen met nog andere kantwerksters, stichtte hij in 1917 :

“De vereniging voor kunstkantwerk.”

Foto 1 : De werkgroep o.l.v. Rosalie Vergeylen ( rechtstaand )

Foto 2 : Zeelse kantwerksters aan het werk.

De teloorgang

Dat de kantnijverheid aan het doodbloeden was, kon zelfs minister Rubbens niet ontkennen!!

De voornaamste oorzaken waren :

• Vervaardigen van machinale kant die tegen een lage kostprijs verkocht werd. Eén machine maakte in 1900 in 1 uur evenveel kant als een kantwerkster in één jaar!!
• Fabrieken lokten vele kantwerksters door hun hogere lonen en kortere arbeidsduur. Van de 150.000 kantwerksters in 1840, bleven er in 1920 maar ongeveer 50.000 over!!
• De kantfabrikanten verwaarloosden hun sociale verplichtingen t.o.v. de kantwerksters.
• De kantwerksters zelf waren niet altijd voldoende onderlegd en het werk begon er onder te lijden. Door te lage lonen werkte men overhaastig en grof om zoveel mogelijk te produceren. Technisch gezien lieten de meeste kanten veel te wensen oven en de fijnste en moeilijkste  kantwerken verdwenen!!
  
  

  
  Voorbeeld van de verschillende fases bij het vervaardigen van naaldkant. Ik zal later een bericht plaatsen met meer technische uitleg.
  

 

Een ongelofelijk fijn naaldkantwerkje van de Zeelse naaldkantschool te tijde van Edmond Rubbens

De vos en de ooievaar

De fabel van De la Fontaine verhaalt van de vos die de ooievaar heeft uitgenodigd om te komen eten. De soep wordt echter geserveerd op een plat bord. Zodoende kan de ooievaar geen slok naar binnen krijgen. Hij laat niets merken,
maar zint op wraak.
Niet lang daarna nodigt hij de vos uit voor een tegenbezoek. De vos ruikt het al : vlees!
Maar helaas, het maal wordt opgediend in een vaas met een lange hals. Dit keer moet de vos nuchter naar huis. Boontje komt om zijn loontje.

Dit moet je lezen !!!

Teekenen

         Versieren

                       Samenstellen

Handboek voor de opleiding in de Decoratieve Teekenkunst
met 27 figuren in den tekst en 36 losse platen, waarvan 19 in kleurendruk.
Door 
Edmond Rubbens, bestuurder
Maurits Van Haver, leeraar
aan de Kantnormaalschool
te Zele.

Citaat :

“Doch al moesten de lonen van de kantwerksters laag blijven, wat stellig uitgesloten is, dan nog is het behoud van de kantnijverheid van het grootste belang.

En wij zouden niet aarzelen openbaar als misdadiger te schandvlekken, diegene die zou durven wensen, noemen en bewerken dat de toekomst van tienduizenden kantwerksters in de toekomst zouden veranderd worden in benden van fabriekswerksters, handschoen – en hemden stiksters, sigarenmaaksters en vellenbewerksters"!!!

Kraag in naaldkant.

Dokter Edmond Rubbens

Zele 1894 – 1938

Wie dit alles met lede ogen aanzag was dokter Edmond Rubbens, later minister van Arbeid en Sociale Voorzorg (1934) en minister van Koloniën (1935).

Reeds als student in Leuven ontpopte hij zich als een sociale werker met christelijke inslag.

Hij wilde de sociale toestand van zijn volk verbeteren en was speciaal begaan met het probleem van drankbestrijding en het lot van de
Zeelse kantwerksters.

Hij streefde er naar om de beste kantwerksters te verenigen en zo de kant haar vroegere luister terug geven.

In die woelige tijden, waar gilden en ambachten door machtsvertoon en rechtsaanspraken de algemene aandacht opeisten, bleven de kantwerksters in de kou staan!

Citaat uit :

“De Vlaamsche kantnijverheid”

Edmond Rubbens

“Haar zacht, schroomvallig vrouwelijk gemoed dat liever leed verkropte dan recht te eisen, dreef haar tot samenkomsten noch verenigingen.

Zij vormden geen gilden, bezaten geen voorrechten en genoten geen bescherming. Ze waren volkomen vreemd aan kringen waar de mode werd bepaald, onbekend met handel der afgewerkte kanten.

Zij leidden een eenvoudig leven in voortdurende afhankelijkheid van de kantuitgeefsters.

Conclusie : De kantnijverheid moest behouden blijven, de werksters beschermd

en de lonen moesten verhoogd worden.

Want :

Kantwerk is kunst en kunst adelt !!!

Naaldkant voor ovaal tafelkleed

De kantuitgeefsters

De kantuitgeefsters verdeelden het werk onder de thuiswerksters die bij hen in dienst waren.

De kantwerksters zelf kregen zelden een volledig patroon te zien. Vooral wanneer het een groot, uit verschillende stukken bestaand was, werd er een strikte geheimhouding in acht genomen!!

Als alle stukken gewerkt waren gingen ze naar een betrouwbare kantwerkster die alles aaneen zette.

Er bestond een verbod om patronen onderling uit te wisselen.

De kantwerkster mocht dan ook niet voor meer dan één kantuitgeefster werken. Vandaar hun volledige afhankelijkheid van de kantuitgeefster!!

De afgewerkte stukken werden met grote winst verkocht in de kantwinkels of verstuurd naar het buitenland.

Vlinders waren erg in trek!

De mode vereiste dat de rijke dame een kanten vlindertje op haar feestkleed droeg.

Maar…

Het loon van de kantwerkster was karig,

De inspanning groot!!

Zele
 was door de eeuwen heen een vlasdorp gebleven. De mechanisering stond nog in haar kinderschoenen en meestal verdienden vrouwen en kinderen een paar centen bij met thuisarbeid.

Sommigen vrouwen sponnen en weefden op een schamel weefgetouw grove  stoffen, anderen sponnen koorden, knipten haar of zoomden jutezakken voor de fabriek.

Maar zeer veel vrouwen verdienden een karig loon, van 1 frank per dag, met het maken van “blommekens”.

Zij werden dan ook
“blommenwerksters” of “kantwerksters”
genoemd!

Omstreeks 1914 waren er in Zele  1.470 thuisarbeiders waarvan het grootste deel kantwerksters waren.

Maar gewetenloze handelaars en tussenpersonen buitten de kantwerksters uit! Zij gingen in kloosters waar meisjes tewerk gesteld waren, hongerlonen bedingen . Niemand kon zich hiertegen verzetten, een vakvereniging bestond niet en de konkurrentie was groot. Altijd stond er iemand klaar om tegen een nog lager loon te werken!!

Prachtige compositie in Zeelse naadkant – 1920.

De kijkoperatie aan mijn knie is een feit maar het resultaat valt nog af te wachten.

Ik heb nog heel veel pijn, kan er niet op steunen en kan enkel een beetje stappen met behulp van 2 stokken!

Dank aan al die bloggers die mij het beste gewenst hebben!!

Historische schets

In Zele, gelegen in de meest proletarische streek van het Land van Waas, waren de sociale wantoestanden voor de eerste wereldoorlog bijzonder tragisch.

Mannen, vrouwen en kinderen werden op een onmenselijke manier uitgebuit!

Het was een wereld vol armoede en ellende…

F.Michem schrijft in zijn boek

"Zele en zijn geschiedenis”:

“Toen de dagen duurden van de opgang

tot de ondergang van de zon,

Toen de geit weelde en een nest konijnen

welstand betekende,

maar cholera brachten in het huis

waar zij de woonst deelden met de mensen…

Toen hokten er hele families in kleine huisjes”.

Strook in grove naaldkant

Toch is dit eindwerk niet alleen een eerbetuiging aan de Zeelse kantwerksters maar ook en vooral aan hun bezieler, wijlen Minister
Edmond Rubbens.

Zonder hem zou de Zeelse naaldkantschool niet de roem gekend hebben, waar men nu nog prat op gaat.

Alhoewel hij reeds in 1938 overleed, hij was amper 44 jaar, leeft hij nog verder in de herinnering van talrijke Zelenaren.

Ik heb veel over hem gelezen, met kantwerksters over hem gesproken en ik ben tot de overtuiging gekomen dat hij deze eerbetuiging verdiend heeft.

Zijn toewijding, zijn onbaatzuchtige inzet, zijn volharding om het lot van een bepaalde bevolkingsklasse te verbeteren is een zeldzaamheid!

Ik was het al langer van plan om mijn thesis, gemaakt tijdens de 3 jaar durende leraressen opleiding “Kant” aan het Brugse kantcentrum, op mijn blog te plaatsen.

Dat mijn eindwerk zou handelen over naaldkant en

Zeelse naaldkant

in het bijzonder, stond al van in den beginne vast.

Mijn bewondering voor diegenen die zulk een ragfijne kant vervaardigen, met oneindig veel geduld en bekwaamheid, kent geen grenzen!!

Spreekt men niet over :

“het mysterie van de eenzame draad”.

Dit heeft natuurlijk niets met kant te maken…

Reeds meer dan een maand heb ik heel veel pijn in mijn linker knie. Ik heb moeite met stappen en ik kan ook niet té lang zitten klossen.

 Op 22 juni mocht ik eindelijk op consultatie bij de specialist en inderdaad…de meniscus is gescheurd en er is een stukje afgebroken.

Op 4 juli volgt de kijkoperatie. Dus nog tot deze namiddag de pijn verbijten en mijn klosjes ook een beetje rust gunnen!!!

Dit is geen les biologie,

maar pure nostalgie.

Want in de tuin van mijn oma,

verspreidden ze een heerlijk aroma.

Nu zijn ze iets origineels

deze erwtjes geurend en speels,

slingerend en koloriet

fleuriger dan een Margriet…

Gisela

Fuchsia

Speels en dartel in de wind,

Soms precies een “windekind”.

Hanging basket

Heel koket

’t Klokje zwierig

en heel tierig.

Gul met kleur

Als een charmeur

Een duet

Als een wiegend bloemballet.

Gisela

Hilde en Filip

Als ik er van overtuigd ben dat het jonge paar van kant houdt, geef ik soms een kantwerk als huwelijksgeschenk.