Bisque
Op een kookforum, werd enkele dagen geleden opgeworpen dat het woord “bisque” van de streeknaam” biscaye” afkomstig zou zijn....
Daarover had ik zo onmiddellijk mijn twijfels. Bij navraag bleek dat in een receptenboek van Colruyt deze stelling geopperd werd.
Een mailtje gestuurd naar Colruyt maar (nog) geen antwoord gehad.
In één Frans woordenboek wordt inderdaad geopperd dat “bisque” “ en “biscaye” wel in verstand zouden kunnen staan, maar ze trokken het idee zelf in twijfel.
Vermits ethymologie van keukenterminologie steeds zo wat mijn stokpaardje geweest is en nog steeds is :
De oorsprong van het woord bisque is tamelijk onduidelijk en verward.
De Fransen zeggen dat ze de oorsprong ervan niet kennen of dat het raadsel onoplosbaar is. Nochtans als men van het volgende standpunt uitgaat, komt men tot een aanvaardbare uitleg van het woord.
Men spreekt over een bisque d'écrevisses of een bisque de
homard; dit impliceert dat er ook bisque's zijn van andere zaken!
In zeer oude Franse kookboeken treft men dikwijls; potage aux écrevisses en façon de bisque, aan. In 17de eeuwse Franse kookboeken vindt men dat bisque een bosduivengerecht is, soms ook van kwartels of patrijzen. Dat gerecht bestond uit een bosduivensoep met erin een ragoût van allerlei zaken, te vergelijken met een garniture financière. La Varenne, een groot 17de eeuwse chef, geeft in zijn kookboek vele recepten van bosduivensoep die hij niet bisque noemt. Wel geeft hij twee recepten van bisque, en enkel twee, en het zijn beiden bosduivensoepen met een rijke garnituur erin.
In hetzelfde boek van La Varenne vindt men
dat hij geroosterde bosduiven, "bisets" noemt.
Biset is inderdaad een soort wilde duif, kleiner dan de
houtduif, met rode bek en rode pootjes.
( Palumbus palumbus ) in het Frans ook fuyard of pigeon de
roche genoemd.
Hier vindt men mogelijk de oorsprong van bisque-bisets, wat
dus een bosduivensoep betekent. Een bisque was dus een "soupe de
bisets" met een rijkelijk garnituur van "bisets" en andere
ingrediënten. (Biset komt van het Latijn: boscus, wat hout betekent).
Hoe kan nu een duivensoep veranderen in een kreeftensoep? De
grote moeilijkheid bij de bereiding van deze soep was , dat ze een rode kleur
moest bekomen. Zo is men er misschien toe gekomen om schaaldieren bij de soep
te voegen om deze rode kleur gemakkelijker te bekomen. Weet dat tomaten nog
onbekend waren in die tijd. In elk geval, er zijn vele gerechten om één of
andere onbekende reden van samenstelling veranderd en toch hebben ze dezelfde
naam behouden. Zo bijvoorbeeld: marmelade was oorspronkelijk een conserve van
kweeperen, nu gebruikt men er sinaasappelen voor. Wijn is oorspronkelijk het
sap van gegiste druiven, nu noemt men ook het gegiste sap van andere vruchten
wijn. Cervellas waren oorspronkelijk kookworsten met een vulling van hersenen,
welke vulling men er nu voor gebruikt dat is doorgaans een raadsel maar hersens
komen er in ieder geval niet aan te pas.
In de moderne keuken spreekt men ook “bavarois van kreeft” , “cappuccino van jonge erwtjes...”, enz...
Zo kan het ook gebeurd zijn met bisque die oorspronkelijk gemaakt werd van bosduiven en nu van schaaldieren.
Het origineel recept van La Varenne: Jonge bosduiven brideren en blancheren. Koken in een consommé. De soep zou nu rood moeten worden. * Deze soep wordt gebonden met brood. Kruidenbosje toevoegen, kruidnagels, peper en zout. Garnituur: de duiven zelf, hanenkammen, zwezeriken, pistaches, champignons en lamsjus. De boorden van de serveerschotel versieren met schijven citroen.
* Rood moet hier waarschijnlijk niet te
letterlijk genomen worden. Als donker vlees, zoals dat van een duif, lang
genoeg gekookt wordt, krijgt de bouillon een donkere tint.
Een andere en meer aanvaardbare uitleg gaat als volgt :
Bis betekent twee en que is queu , dus staart. Als een
rivierkreeft geïrriteerd wordt slaat ze hevig met haar staart, aldus lijkt ze
vele staarten te hebben....
De rivierkreeften worden een eerste keer gekookt en met de
karkassen word een coulis bereid die de rode kleur aan de soep geeft. De staarten
worden als garnituur gebruikt in de "velouté aux bisques d'
écrevisses". Let op de schrijfwijze van "bisques d'
écrevisses".
Het woord bisque betekent nu gewoon de staart van de
rivierkreeft.
.
Joseph Favre, op het einde van de negentiende eeuw is formeel.
Bisque komt van bi ( twee keer) en cauda, staart. Cauda komt dan weer uit het Sanskriet waar het “skauda” is met de stam “ska”, wat opstaan, agitatie betekent. Zo komen we tot “biska” wat verbasterd is tot “bisque”.
Kortom dus; bisques zijn de staarten van rivierkreeften.
Voegt hij er verder aan toe: de etymologie komt van de manier waarop de rivierkreeft haar ongenoegen uit, door heftig met de staart te schudden.
Dit lijkt allemaal vrij verward maar de slotsom is dat bisque in verband staat met de staarten van rivierkreeften.
Verder geeft hij nog enkele recepten op waarbij eerst een boter van de karkassen gemaakt wordt. Beurre d’ecrevisses...Deze boter wordt rood en geeft dan uiteindelijk een roze kleur aan de bisque.
Ook geeft hij reeds een recept op waar tomaten gebruikt worden om de rode kleur te verkrijgen. Ook geeft hij een recept op waarbij de rivierkreeften gebruikt worden als een bereiding speciaal voor de bisschop. Met de rivierkreeftenboter wordt er een mijter en de staf van de bisschop op de bereiding getekend.
Ook “Larousse gastronomique” is er van overtuigd; het woord bisque is gerelateerd aan de staart van rivierkreeften.
Ook geven ze aan dat bisques, voorheen soepen of andere gerechten waren van gevogelte, duiven, kwartels, of patrijzen, waar niet eens rivierkreeften aan te pas kwamen.
Stilaan zijn de rivierkreeftenstaarten er bijgekomen en nog later werd aangenomen dat het gerecht een rode kleur zou hebben.
De soepen werden gebonden met rijst, gort of broodcroutons.
De bereiding van een bisque is op dit ogenblik gestandaardiseerd. Dit wil zeggen dat de bereiding voor zowel een bisque van kreeft of rivierkreeft of langoustines allemaal op dezelfde manier gemaakt worden. Elke chef heeft natuurlijk zo wat zijn eigen ideeën daarover maar de grote lijnen blijven hetzelfde.
Opvallend is wel dat de bevochtiging bij bisque steeds een “fond” is, ondanks dat het eigenlijk een “visbereiding” is. Daar zit dus nog een stukje van de traditie.
Mijn theorieën steunen niet op het lezen van één of ander “boekske” maar zijn een compilatie uit minstens een vijftal ethymologische woorden- en andere boeken.
Op de afbeelding nog een gedichtje, zoals dat in negentiende eeuw zeer populair was.
Bemerk dat Favre daar spreekt over “potage aux bisques”. Een bisque zou dus ook nog andere kwaliteiten hebben volgens de dichter...goed lezen, vooral de laatste strofe!
Het volgende recept wordt dan : Bisque à la Cardinal.
Indien iemand dit “originele” recept wil, geef dan een seintje.
















2 reacties op dit bericht
recept van Bisque
recept van Bisque
Ik wil wel het origineel receptje van Bisque- allé als je eens tijd mocht hebben hé- is ook niet dringend dringend- en oooooooooo ja proficiat met je titel hé- een sterretje bij op je \"toque\" !
vriendelijke groet
Hilde
www.hotel-the-oak.be