Tussen het tekenen door laat ik me graag verleiden om te lezen. Deze dagen was het letterlijk een ‘kanjer’ van een boek: 15,5 x 23,5 x 6cm, 1.116 pagina’s waarvan 115 pagina’s noten, bibliografie, enz… gewicht: 1,100 kg … en dat voel je.
Titel: Tragedie van een volk, de Russische Revolutie 1891-1924
Schrijver: Orlando Figes
Dit boek verhaalt de revoluties en burgeroorlogen die plaatsgrepen in Rusland en tekent die duidelijk af tegen de sociale achtergrond van die tijd: enerzijds de enorme rijkdom van de adel, grootgrondbezitters … anderzijds hongersnood, slavernij, uitbuiting …. De schrijver haalt heel concrete situaties aan, waardoor je de armoede van het volk als het ware kunt ruiken, waardoor je plots beseft wat ‘slavernij’ betekent.
Pag. 290: ‘Een boerenafgevaardigde … veroorzaakte tijdens een debat over landhervormingen grote opschudding toen hij een adellijke afgevaardigde toebeet: Wij weten wel dat het jullie eigendom is, want we waren vroeger zelf jullie eigendom. Mijn oom is nog geruild voor tegen een hazewindhond.’
Figes sleurt je mee van hongersnood naar weer een bloedbad, van platbranden van dorpen naar het vernietigen van de infrastructuur van steden. Natuurlijk is Rusland immens groot. Telkens toont de schrijver aan de hand van heel concrete verhalen de impact die de politieke beslissingen hebben op het volk, of beter: de volkeren. Een tsaar die zichzelf ‘door God aangesteld’ waant om autocratisch te regeren omringd door paladijnen en vervreemd van het volk, een Raspoutin die in het paleis rondwaart om de goedgelovigheid van tsaar en tsarina en hun slippendragers te manipuleren tot eigen heil en glorie, een samenleving die nog in de middeleeuwen leeft: ongeschoold, niet lezen of schrijven of rekenen of technisch opgeleid en afhankelijk van een religieus systeem dat zich uit alle macht verzet tegen de moderniteit van de verlichting.
Het is geen eenvoudig verhaal. Allerlei politieke partijen en overtuigingen willen hun oplossing ‘bevechten’. De Eerste wereldoorlog komt er zich dan nog tussen wringen. Lenin komt terug naar Moskou. Zijn interpretatie van Marx zal richting geven aan zijn beleid. De bolsjewieken staan vaak aan de rand van de nederlaag. Toch blijven ze de macht behouden. Figes toont aan hoe het uiteindelijk om het winnen en behoud van de politieke macht gaat, daarvoor is geen hinderpaal te sterk, ook al moeten er massa’s mensen uit de weg worden geruimd, worden beslissingen genomen die het land te gronde richten.
Vaak voelde ik me zo ellendig bij het lezen over die ‘realiteit’, dat het boek even dicht moest, zodat ik kon bekomen. Wanneer nog maar eens een hongersnood beschreven wordt, doordat bv. het graan opgeëist wordt van de boeren, waarbij vaak het zaaigraan ook mee gevorderd wordt, zodat niet alleen niets overblijft voor de mensen ‘nu’ in het dorp maar ook geen toekomstige oogst kan voorzien worden … dan komt er één schreeuw van onrecht in mij opzetten.
Natuurlijk komen daar opstanden uit voort … maar hoe meer mensen en infrastructuur vernietigd wordt, hoe meer het land afzakt naar de afgrond. Vervoer maar etenswaren naar een hongerende stadsbevolking als de spoorwegen zijn vernietigd, geef maar werk aan de arbeiders als de fabrieken tot puin zijn herleid.
Miljoenen doden zijn gevallen, door honger en daarbij horende ziekten, omgebracht om politieke redenen, gestorven op de vele slagvelden … De intelligentsia is op de vlucht, de bestuursmandaten worden overgenomen door partijmensen die vaak nauwelijks leerden lezen of schrijven en vaak alleen aan eigen profijt denken.
Het is geschiedschrijving die je niet alleen verstandelijk verwerkt maar ook mee voelt. Door heel concrete feiten te vermelden wordt alles erg inleefbaar: van de dorpsoudste die zijn macht niet wil afstaan aan de jongere generatie tot een Lenin die even autocratisch optreedt als de vermoorde tsaar en geen tegenstanders duldt.
En dan moet Stalin zijn intrede nog doen. Van dezelfde schrijver verscheen ook over die periode een boek: Fluisteraars. Leven onder Stalin.
Ik denk aan Syrië, waar nu ook een burgeroorlog zijn littekens plant. Dagelijks zien we hoe huizen worden vernietigd, doden vallen … een samenleving uiteenvalt in elkaar bestrijdende geweldenaars. We zitten er met onze neus boven op. Waarom kan er geen vreedzame oplossing gevonden worden voor het conflict? Wie heeft belang bij het voortduren van de oorlog? Wie bezorgt de wapens?
Over enkele jaren zal dan de geschiedenis van die burgeroorlog geschreven worden. Dan zullen mijn kinderen of kleinkinderen wellicht tijdens een kerstperiode, terwijl op de achtergrond engelenstemmen klinken, het relaas lezen van die periode: mensen, waaronder vele kinderen, die angst, onmacht, honger, kou … leden, die vermoord werden … waarom?
De basis
