Honderd jaren terug
In 1914 begon WOI, een van de vele oorlogen die op het Europese continent werden uitgevochten. Dit jaar worden er allerlei manifestaties georganiseerd om dit te herdenken. Hoewel ik me niet geëngageerd heb om deel te nemen op een of andere manier aan zo’n herdenking, ben ik er veel mee bezig.
Mijn grootouders werden eind 19 de eeuw geboren. De ouders van vaderskant behoorden tot het proletariaat, de ouders langs moeders kant waren polderboeren. De ouders langs vaderskant kenden honger in hun kinderjaren, de ouders langs moederskant kenden overvloed.
Mijn vader werd in 1912 geboren, mijn moeder in 1914. Mijn vader was een van de zes overlevende kinderen, bij mijn moeder haalden twee kinderen het leven: zij en haar oudere broer.
De ouders van mijn vader heb ik nog gekend, de ouders van mijn moeder waren beiden dood toen ze drie jaar werd.
Ik bewonderde mijn grootvader langs vaderskant, omdat die zo geweldig kon vloeken als de dingen niet verliepen volgens zijn plannen. Hij was overtuigd socialist maar ging eens per jaar naar de kerk om zijn Pasen te houden. Vooral zijn ogen blijven me bij: hij kon zo vriendelijk, bijna ontroerd naar mij kijken. Hij was fier op zijn kleinkinderen. Mijn grootmoeder langs vaderskant herinner ik me vooral als een kleine ronde vrouw die met veel zwier eerst een kruis over het zelfgebakken brood maakte voor ze het met een mes aansneed: eerst smeerde ze boter op het brood en daarna sneed ze het brood. Voor mij waren het de lekkerste boterhammen die ik ooit gegeten had. In mijn aanvoelen echt ‘gewijd’ brood: zelf gekneed, in de buitenoven gebakkenen met veel zelfbewustheid aangesneden voor de uitgebreide familie.
Van de ouders langs moederskant heb ik geen herinneringen, alleen foto’s. Een familiefoto waarop de huwbare gezusters (vier in totaal) poseren in dure zwarte jurken met witte kraag, zedig toegedekt tot onder de kin,de roklengte tot op de schoenen en de mouwen tot aan de pols. Wie van de ‘gewone’ man kon zich zulke jurken veroorloven, laat staan een fotograaf laten komen om dit op een foto vast te leggen? Ook zijn er enkele doorgegeven verhalen. De vader van mijn moeder stierf aan een longontsteking. Toen hij bezweet van het lopen een paard van de buurman uit het water trok, liep hij een kou op die verergerde tot een longontsteking. Toen bestond er nog geen antibiotica. Mijn moeder vertelde me al fluisterend het verhaal over haar moeder toen ik zeker al veertig was: ze stierf vier dagen na een abortus. Ze zou zwanger geweest zijn van de knecht die de boerderij hielp runnen na de dood van haar man. Neen, trouwen met die man zat er niet op en een bastaard op de wereld zetten nog minder: kerk en erfenis stonden dat in de weg. Dus ging ze de lange weg naar een engeltjesmaakster en na vier dagen was ze doodgebloed. De straf voor een overspelige vrouw en haar kinderen.
Ik weet niet of mijn grootouders veel te maken hadden met WOI. Ze waren in die tijd jonge mensen met kleine kinderen, zoals zo vele anderen die wel naar het front moesten. Vooral zwijgen was de boodschap. Voor welke waarheid werd er weer gevochten, welke vrijheid moest verdedigd worden?
Dan kijk ik een eeuw later terug naar toen: oorlog heeft nog nooit problemen opgelost. Als menselijk wezen hebben we taal en stem ontwikkeld. Laten we die gebruiken als het nodig is..
