Donderdag 5 mei 2011
Over eksterogen en nog veel meer..

Mus heeft het op haar blog over de pijn van een likdoorn of in de volksmond beter gekend als een eksteroog. Dat was voor mij voldoende om even te gaan zien waar of hoe men aan die naam gekomen is. Met dank aan Mus voor de inspiratie.
Het woord eksteroog (ook exteroog) is meer een verbastering van het Duitse (of eigenlijk Nederfrankisch/ Rijnlandse) Elsterauge en het daaraan verwante Skandinavische Hästeröge en Elsteröge.
Maar hoe zijn ze daar op gekomen?
Soms ontstaan woorden zomaar opeens, al is het deel ‘oog’ voor een rond plekje niet zo gek bedacht.
De term eksteroog werd al gebruikt in de 14e eeuw. In die tijd was er sprake van veel bijgeloof. Eksters werden beschouwd als ongeluksvogels en zouden zelfs het weer kunnen voorspellen. Wanneer ze luidruchtiger dan gewoonlijk waren, was er slecht weer op komst. Mogelijk dat in die tijd de ekster metaforisch ( beeldspraak) in verband werd gebracht met de pijnlijke eeltverdikking waarin soms een zwart pitje zit dat lijkt op het oog ven een ekster. Bovendien kan de eeltverdikking lelijk steken als er slecht weer op komst is waardoor de link kan verklaard worden. Niet voor niets hoor je wel eens zeggen: Mijn eksterogen steken = er komt slecht weer.
En het bijgeloof gaat nog verder.
Volgens een Waalse en Franse sage had de ekster eerst een prachtig verenkleed, maar toen de vogel de gekruisigde Jezus had bespot, werd hij vervloekt en kregen zijn veren de kleuren van de rouw. Eksters werden van oudsher al beschouwd als ongeluksvogels, verkondigers van dood en rampzaligheid.
En zo kom ik bij een volgend intrigerend onderwerp: bijgeloof!
Eerst even gaan zien wat er precies onder bijgeloof bedoeld wordt.
Bijgeloof is het geloof of de overtuiging dat er bovennatuurlijke krachten in het spel zijn die van invloed kunnen zijn op toekomstige ontwikkelingen en dat bepaalde handelingen deze krachten kunnen neutraliseren, oproepen of bijsturen. Meestal heeft het betrekking op het verwerven van geluk en het afweren van ongeluk. Bijgeloof heeft vaak betrekking op voorwerpen en symbolen. In het verleden speelde het een belangrijke rol in het dagelijks leven.
Strikt genomen blijkt het erg lastig om onderscheid te kunnen maken is tussen geloof en bijgeloof.
Na deze theoretische boterham even concreter ..
Zo hebben we populair bijgeloof in de vorm van…
Getallen / ongeluksgetal 13
Een verklaring voor 13 als ongeluksgetal is het volgende: aan het Laatste Avondmaal zaten dertien personen, waaronder Judas, de verrader van Jezus. Een oudere verklaring zegt dat het getal dertien niet in het twaalftallige stelsel paste. De Romeinen zagen in het getal een symbool van dood, verwoesting en ongeluk. Een verklaring ligt in de Egyptische kalender; vijf toegevoegde (ongeluks)dagen samen vormen de dertiende maand. Het was een ongelukkige periode, omdat het Nijlwater op zijn allerlaagste peil stond, wat insectenplagen meebracht die zich samen met de koude noordenwind verplaatsten.
Maar bijgeloof hoeft niet altijd negatief gezien te worden.
Zo brengt een hoefijzer bv geluk!

Een hoefijzer zou beschermen en geluk brengen Volgens het bijgeloof verdubbelt het aldus verkregen geluk, als het hoefijzer boven een deur gespijkerd wordt. Als de opening naar boven wordt gehangen, wordt het geluk als het ware opgevangen, als de opening echter naar beneden hangt loopt het geluk uit de opening en trekt het hoefijzer ongeluk aan. Ironisch genoeg zijn er ook landen waar het hoefijzer juist met de opening naar beneden moet worden opgehangen, zodat het ongeluk eruit loopt.
Als men een hoefijzer vindt, behoort het over de linkerschouder geworpen te worden, nadat de betreffende persoon een wens heeft uitgesproken. Daarna moet men doorlopen zonder om te kijken.
Vroeger hingen mensen vaak hoefijzers boven de deuren om betoveringen af te weren en te voorkomen dat toverfeeën de pasgeboren baby zou ontvoeren. Men geloofde dat heksen en feeën bovennatuurlijke overlevenden van lang geleden waren. In die tijd kende men nog geen ijzer, en daarom zouden heksen en feeën bang zijn voor het materiaal.
De vorm van een hoefijzer doet denken aan de halve-maanvorm, die bij vele volkeren symbool stond voor welvaart en geluk. Onder andere Admiraal Nelson spijkerde een hoefijzer aan de mast van zijn vlaggenschip "Victory".
Eén van de oudste verhalen waarin de bijzondere eigenschappen van het hoefijzer worden beschreven is de legende van Sint Dunstan, een Engelse bisschop die leefde in de tiende eeuw. Hij was niet alleen een groot geleerde, maar ook musicus en edelsmid. Op zekere dag kwam de duivel bij de bisschop langs en vroeg hem zijn hoeven te beslaan. Dunstan zag meteen wie hij voor zich had, bond de duivel vast, zette één van zijn tangen op de neusgaten van de duivel en dwong hem zo te beloven dat hij nooit een huis zou binnengaan waar een hoefijzer aanwezig was. Er bestaan afbeeldingen van Sint Dunstan waarop hij de duivel met zijn tang bij de neus heeft.
Dit verhaal is waarschijnlijk de oorsprong van het gezegde iemand bij de neus nemen.
Dat volstaat voor vandaag, maar ik neem jullie zeker op tijd en stond nog eens mee in de wereld van bijgeloof over geluk en ongeluk!





