WUUSTWEZEL

WOMMELGEM

In 1728 gaf hertog Jan 1 van Brabant de heerlijkheid Wommelgem in leen aan ridder Jan van Liere, die op de grens tussen Wommelgem en Deurne het kasteel Immerseel bouwde. Zijn afstammelingen namen de naam van Immerseel aan en behielden Wommelgem tot in het midden van de 18^de eeuw. De laatste heer van Wommelgem was Simon Jozef de Neuf (1776)

In 1819 ontving Wommelgem een wapen van goud met 3 zwijnskoppen van lazuur. Dit was het wapen van de familie de Neuf. Toen Simon de Neuf in 1693 werd geadeld, nam hij het wapen over van de in mannelijke lijn uitgestorven familie van zijn echtgenote Jacoba van Eversdijck, die in goud 3 afgerukte everkoppen van natuurlijke kleur voerde. In dit geval betekende natuurlijke kleur bijna zwart met een rode tong en witte slagtanden.

Aangezien de zwijnskoppen aanleiding gaven tot spot, werden ze in 1840 vervangen door everkoppen.

In goud 3 afgerukte everkoppen van natuurlijke kleur.

WILRIJK

Van lazuur beladen met St Bavon van goud

Of

In een blauw veld met het gulden beeld van Sint-Baefs

Eén van de 7 fusiegemeenten

WILLEBROEK

En uiteindelijk nog 3 laatste modellen

WILLEBROEK

WILLEBROEK

Het altare van Willebroek werd in 1189 door de bisschop van Kamerijk geschonken aan de Sint Aubertusabdij van Kamerijk. Als wereldlijke voogden wisten de heren van Grimbergen in de 12^de eeuw hun gezag te Willebroek te vestigen.

In 1661 kreeg ridder Jan Helman het in handen en werd het verheven tot baronie. De familie Helman, laatste heren/baronnen van Willebroek, behield Willebroek tot op het einde van het Ancien Régime.

In 1853 werd aan Willebroek het wapen toegekend van de familie Helman.

WIJNEGEM

De heerlijkheid Wijnegem behoorde tot in 1559 tot het vorstelijk domein. In 1698 werd Wijnegem tot graafschap verheven. Pieter Jozef Roelants was de laatste heer van Wijnegem en in de adelstand verheven, hij kreeg de toelating om “ de Wyneghem” bij zijn familienaam te voegen. Aan het wapen Roelants, in sabel een uitgeschulpt schuinkruis van goud, werden 4 gouden gesteelde en gebladerde druiventrossen toegevoegd, waarschijnlijk een toespeling op de naam Wijnegem.

In sabel een uitgeschulpt schuinkruis, vergezeld van 4 gesteelde en gebladerde druiventrossen, alles van goud. {Het schild getopt met een helm van zilver….}

WESTERLO

Ansfried, graaf van Hoei en bisschop van Utrecht, schonk rond het jaar 1000 een deel van zijn goederen, waaronder Westerlo, aan de kapittels van Onze-Lieve-Vrouw en van Sint-Martinus van Utrecht. In het begin van de 13^de eeuw  gaven deze Westerlo  en omliggende goederen in erfpacht aan de heren van Wezemaal. In de 2^de helft van de 14^de eeuw werd Westerlo betwist tussen de afstammelingen van Jan 1 van Wezemaal, en die van zijn zwager, Rikalt 1 de Merode. Uiteindelijk gaven de Utrechtse kapittels  Westerlo in 1417 in erfpacht aan de Merodes. Desondanks liet Jan II van Wezemaal, die geen wettige afstammelingen had, deze goederen in 1460 bij testament na aan Filips de Goede, hertog van Bourgondië en van Brabant. Na de dood van, diens opvolger, Karel de Stoute (1477) kregen de Merodes in 1488 de goederen in handen waarvoor ze sinds 1417 de pachtsom betaalden.

In 1626 werd Westerlo tot markizaat verheven. De familie de Merode behield Westerlo tot op het einde van het Ancien Régime en heeft nog steeds een nauwe band met de gemeente.

De schepenbank van Westerlo wordt voor het eerst vermeld in 1624. Haar 17^de-18^de-eeuwse zegels vertonen een kasteel met 4 hoektorens en een geopende poorttoren met neergelaten valbrug, waar achter links een slanke torenspits uitkomt. Het gaat duidelijk om de woning van de familie de Merode. Heraldisch rechts staat aan de voet van de hoektorens een schild met 4 palen en een uitgeschulpte zoom, het wapen de Merode. Dit schild is getopt met een kroon waarop 3 (onduidelijke) fleurons staan. Aan de voet van de linker hoektorens prijkt een schild met een Sint-Maarten met bedelaar, het wapen van het Sint-Martinuskapittel van Utrecht. De kroon waarmee dit schild is gedekt, vertoont 11 parels waarvan 3 verheven, en is dus een gravenkroon.

In lazuur een gemetselde burcht met 4 hoektorens en een geopende poorttoren met neergelaten valbrug, waarachter links een slanke torenspits uitkomt, alles van goud, aan de voet van de rechter hoektorens een wapenschild: in goud 4 palen van keel en een uitgeschulpte zoom van lazuur, het schild getopt met een kroon met 3 fleurons van elkaar gescheiden door 2 groepen van 5 parels, waarvan één verheven, van goud; aan de voet van de linker hoektorens een wapenschild in goud een Sint-Martinus van lazuur, het schild getopt met een kroon met 11 parels waarvan 3 verheven van goud.

VOSSELAAR

Vosselaar en Beerse, gelegen in het markgraafschap Antwerpen, Land en meierij van Turnhout, vormden samen één heerlijkheid. In 1559 werd deze afgescheiden van het Land van Turnhout en verpand aan Jan van Renesse, heer van Elderen. In 1612 keerde het terug naar het Land van Turnhout. Vanaf de Vrede van Münster (1648) tot op het einde van het Ancien Régime maakten de 2 dorpen opnieuw deel uit van het Land van Turnhout.

De gemeente  Vosselaar gaf de voorkeur aan een wapen in de kleuren van het Land van Turnhout. Op het middelste gedeelte staat een gaande aanziende vos die er een sprekend karakter aan verleent.

Dwarsbalksgewijze verdeeld in drieën van lazuur, van zilver en van lazuur, het zilver beladen met een gaande aanziende vos van natuurlijke kleur.

VORSELAAR

Vorselaere op ’t Zand, niet te verwarren met Vosselaar, lag aanvankelijk in het Land van Geel. Rond 1272 kwam het als een zelfstandige heerlijkheid, gehouden van de hertog van Brabant, in het bezit van de familie van Rotselaar. Later ging het naar andere families. In 1768 werd de heerlijkheid tot graafschap verheven ten gunste van Karel Filips van de Werve.

Na 1768 zegelden de schepenen van Vorselaar met het Sigillum comitatus de Vorsselaer, het zegel van het graafschap Vorselaar. Het vertoont het wapen van de grafelijke familie van de Werve. Haar wapen was getopt met een (graven)kroon met 15 parels, waarvan 3 verheven. Dit wapen van de Werve werd in 1841 aan Vorselaar verleend en is ook het huidige gemeentewapen.

Gevierendeeld 1. en 4. in goud een gaande ever van sabel

2. en 3. in sabel 3 kepers van zilver.

Het schild getopt met een kroon van goud met 15 parels, waarvan 3 verheven. {Schildhouders: rechts een wildeman houdend een knots op de rechterschouder en links een wildevrouw houdend in de linkerhand een lange stok, beiden omgord en gekroond met klimopbladeren, alles van natuurlijke kleur. Het geheel op een grasgrond geplaatst}

TURNHOUT

Turnhout ontstond op het kruispunt van 2 belangrijke handelswegen. In de onmiddelijke nabijheid lagen een kasteel en het Grotenhoutbos, jachtterrein van de hertogen van Brabant. In 1209-1213 werd de nederzetting door hertog Hendrik 1 verheven tot stad en Vrijheid. Het Land van Turnhout ontstond in 1356 door de dotatie aan Maria van Brabant. De laatste heren waren de graven de Pestre (1768-einde Ancien Régime)

Het oudst bekende zegel van de stad en schepenen van Turnhout (1259,1261) stelt in het veld een springend hert voor, gevolgd door een jager die op een hoorn blaast, vergezeld door een hond. Dit zegel werd gebruikt tot in de 17^de eeuw. Het jachttafereel verwijst ongetwijfelt naar het hertogelijk jachtgebeid Grotenhout vlakbij de stad,  waar reeds in de middeleeuwen 2 jachtrechtbanken waren gevestigd.

In de 18^deeeuw verschijnt een zegel van zaken dat bijna uitsluitend als stadszegel werd gebruikt. Het stelt in het veld een springend hert op een grond voor, met aan zijn hals een schild met een paal. Dit schild, in zilver een paal van lazuur, was het echte wapen van de Vrijheid Turnhout. In 1819 plaatsten de Nederlanders het hert op een schild.  Om onbekende redenen en onterecht kreeg het schildje om de hals van het dier een zoom van lazuur. Het schild topten ze met de klassieke gouden markiezenkroon. De Turnhoutenaars zagen er echter liever een hertogelijke kroon van de Zuidelijke Nederlanden in. Emmanuel Tellez de Sylva Menezes e Castro van de graven van Tarouca kreeg in 1735 de titel van hertog, samen met de toezegging dat gelijk welke heerlijkheid die hij in de Zuidelijke Nederlanden zou verwerven , tot hertogdom zou worden verheven. Toen hij in 1753 het Land van Turnhout kreeg van keizerin Maria Theresa, werd dit dus een hertogdom, zij het alleen ten persoonlijken titel. Turnhout werd dus opnieuw een graafschap toen het in 1768 aan de familie de Pestre werd verkocht. Het Land van Turnhout is dus nooit een markizaat geweest, maar wel een hertogdom gedurende slechts 15 jaar. Voor de gemeente was dit voldoende om de kroon te beschouwen als een hertogelijke kroon.

Een besluit uit 1838 bekrachtigde het wapen uit 1819.

In zilver een springend hert van natuurlijke kleur op een grasgrond met aan de hals, hangend aan een koord van keel, een schild van zilver met een paal en zoom van lazuur. Het schild getopt met een hertogskroon.

STABROEK

Stabroek, aanvankelijk een gehucht van Lillo, werd in 1261 een zelfsandige parochie. Het ressorteerde onder de heerlijkheid Breda, die in 1287 werd verdeeld. Stabroek kwam in het bezit van de heer van Bergen-op-Zoom en ging voor 1326 over naar de hertog van Brabant. Deze had er een schepenbank met hoge, middelbare en lage justitie.

Tussen 1644 en 1756 was Stabroek in het bezit van de familie de Haze. Vanaf 1924 mocht Stabroek het wapen voeren van de uitgestorven familie de Haze. Het schild werd terecht geplaatst voor een Sint-Catharina, de patrones van de parochie. Voor de deelgemeente Hoevenen gold Sint-Catharina echter niet. Daarom is ze niet opgenomen in het huidig wapen.

Gevierendeeld 1. en 4. in goud 3 linkerschuinbalken van sabel, vergezeld van 5 koeken van hetzelfde 1,2 en 2 geplaatst, en in de linkerbenedenhoek van een lelie van lazuur

2. en 3. in lazuur een achtpuntige ster van zilver.

SINT-KATELIJNE-WAVER

In goud 3 palen van keel en een schildhoek van goud, beladen met een aanziende adelaar van sabel, gebekt en gepoot van het veld.

SINT-KATELIJNE-WAVER

Na de fusie koos de gemeente, voor een combinatie van de wapens van beide deelgemeenten. Dat van Onze-Lieve-Vrouw-Waver werd geplaatst in een schildhoek op dat van Sint-Katelijne-Waver en vervangt daar de schildhoek van hermelijn.

Beide dorpen lagen in het zogenaamde Waverwoud tussen Nete en Dijle, waar de Berthouts goederen en overheidsrechten verwierven. Te Sint-Katelijne-Waver bouwden zij in de 13^de eeuw een burcht op de Bermortel en stichtten er de abdij Rozendaal en de parochie Sint-Catharina, die haar naam gaf aan het dorp, Sint-Katelijne-Waver had een eigen schepenbank. De tiendeheffers waren de heren van Duffel en het kapittel van Kamerijk.

Het wapen dat in 1932 aan de voormalige gemeente Sint-Katelijne-Waver werd toegekend, is dat van de heren van het nabijgelegen Duffel, tak van het huis Berthout.

De parochie Onze-Lieve-Vrouw-Waver werd gesticht in het begin van de 12^de eeuw. Het dorp maakte deel uit van het Land van Mechelen. Het wapen dat in 1956 aan deze vroegere gemeente werd toegekend, gaat terug op een schepenzegel uit 1747. Het schild daarop vertoont een aanziende adelaar, het wapen van de familie van Ruysschen, laatste feodale heren van Onze-Lieve-Vrouw-Waver.

Het huidige gemeentewapen van Sint-Katelijne-Waver herriner dus aan de Berthouts, de oude machthebbers in het Waverwoud, als aan de familie van Ruysschen, laatste heren van Onze-Lieve-Vrouw-Waver.

SCHOTEN

In keel 3 Sint-Andrieskruisjes van zilver.

Het schild getopt met een baronnenkroon.

SCHOTEN

De oudste heer van Schoten is Amalrik uit het huis van Breda, vermeld in 1138. Na zijn overlijden kwam Schoten, waartoe ook Merksem en Sint-Job-in-’t Goor behoorden, voor de helft in de handen van zijn zoon Ingelbrecht, die, zijn deel in 1148 schonk aan    de pas opgerichte Cisterciënzerabdij van Villers.  Door deze schenking bestond Schoten tot op het einde van het ancien Régime uit twee heerlijkheden met alle rechtspraak, de ene in handen van de abdij van Villers, de andere wereldlijke heren. Wereldlijk Schoten behoorde van in de 12^de eeuw tot in 1287 aan de familie van Breda, waarna een tiental andere families elkaar opvolgden.

De gemeente kreeg het wapen van het huis van Breda, getopt met een fantastische gouden kroon. Aangezien Schoten een baronie was, aanvaardde het gemeentebestuur in 1989 ze te vervangen door een baronnenkroon.

SCHILDE

Het wapen dat in 1876 aan Schilde werd toegekend, is dat van de familie van de Werve. In 1559 werd Willem van de Werve, schout van Antwerpen, pandheer van Schilde. Zij voerden het aan Schilde toegekende wapen al in het midden van de 14^de eeuw.

’s-Gravenwezel ontving haar wapen in 1929. Het daarop afgebeelde schild vertoont een keper, vergezeld van 3 rozen. Dit is het wapenschild van de familie Roose, laatste feodale heren van ’s-Gravenwezel (1767-einde Ancien Régime)

Gevierendeeld 1. en 4. in goud een gaande ever van sabel met slagtanden van zilver

2. en 3. in sabel 3 kepers van zilver;

Hartschild: in keel een keper van zilver, vergezeld van 3 rozen van hetzelfde

Schelle

In lazuur 3 palen van goud, hartschild in lazuur 3 heiblokken van goud. Het schild getopt met een borstbeeld van een paus met tiara van goud.

SCHELLE

Schelle behoorde tot het Land van Mechelen. Het oudst bekende zegel (1480) vertoont een schild met de 3 palen van de Berthouts en een vrijkwartier…..

Pieter Suys volgde in 1642, Clarisse, heer van Schelle, op en voegde aan zijn eigen wapen een hartschild toe met de 3 palen van de Berthouts. Het wapen dat Schelle kreeg in 1819 kreeg, was eigenlijk het omgekeerde daarvan, namelijk het wapen Berthout met in het hartschild het wapen van Suys.

Dit wapen werd in 1841 getopt met het borstbeeld van een paus i.p.v. een bisschop.

In 1968, vroeg de gemeente om de torens in het hartschild te vervangen door heiblokken, verwijzend naar het echte wapen vcan de familie Suys, gekende dijkenbouwers. Op advies van de Vlaamse Heraldische Raad werden in 1988 ten slotte niet alleen de figuren maar ook de kleuren van het hartschild gecorrigeerd.

RUMST

Na de fusie koos de gemeente voor een combinatie van de bestaande wapens, in een gedeeld van 1. Rumst en 2. Reet, waarbij het deelwapen Rumst ook Terhagen symboliseert, dat tot 1874 een gehucht was van Rumst.

Rumt is ontstaan rond een burcht bij de samenvloeing van Nete en Dijle in de Rupel, die op het einde van de 9^de eeuw werd gebouwd tegen de Noormannen. Het was oorspronkelijk in handen van de Berthouts en kwam later in het bezit van de families van Grimbergen (einde 12^de eeuw-1250) en van Perwez. In 1290 werden Rumst (met Terhagen), Boom, Willebroek en Heindonk afgesplitst van het Land van van Grimbergen. Voortaan vormden ze het Land van Rumst. Tussen 1290 en de 14^de eeuw was deze heerlijkheid in handen van het huis van Vianden en tot in de 17^de eeuw achtereenvolgens van meer dan 10 verschillende families. Rumst zelf behoorde van 1690 tot het einde van het Ancien Régime toe aan de familie de Ligne.

Het wapen dat in 1925 aan Rumst werd teogekend, gaat terug op een zegel van de schepenen van buten de vryheit van Rumst dat hangt aan een akte uit 1375. Het schild daarop vertoont een dwarsbalk en een barensteel, zoals het ook voorkomt op een zegel van Filips van Vianden, heer van Rumst in 1304. Vianden voerde in keel een dwarsbalk van zilver.

Reet was oorspronkelijk een gehucht van Kontich en werd in 1307/08 een zelfstandige parochie. Het behoorde tot het Land van Mechelen en was van de 16^de tot de 18^de eeuw achtereenvolgens in het bezit van een tiental families.

Het wapen van Reet vormt de 2^de helft van het huidige wapen van Rumst, namelijk (in keel) 3 palen (van goud) en een schildhoofd (van zilver).

Gedeeld 1. in keel een dwarsbalk van zilver vergezeld in het schildhoofd van een barensteel met 5 hangers van goud

2.  in keel 3 palen van goud en een schildhoofd van zilver.