Niet Polen maar Belgen bevrijdden het Nederlandse Oost-Groningen

Het oosten van Groningen werd in april 1945 niet door Poolse troepen, maar door Belgische militairen bevrijd. Dat blijkt uit een reportage van RTV Noord, de regionale omroep van de provincie Groningen. De reportage bestaat ondermeer uit een getuigenis van Jaak Daemen, één van de Belgische militairen die deel uitmaakte van de troepen die ondermeer Oost-Groningen hebben bevrijd, de Belgische SAS Parachutisten. De SAS Parachutisten of Belgian SAS Squadron was de Belgische tak van de Britse Special Air Service, de Britse Special Forces. Het “Belgian SAS Squadron” groeide samen met een andere elite-eenheid –de 4th troop of 10 Inter-Allied Commando- na de oorlog uit tot het huidige Regiment ParaCommando.

Tot nog toe werd algemeen verondersteld dat de regio door Poolse pantsertroepen werd bevrijd. Wie zich enigszins verdiept in de materie, komt echter tot de vaststelling dat die Poolse pantsers werden voorafgegaan door Belgische stoottroepen. Voordat de lokale bevolking goed en wel besefte dat ze bevrijd waren, trokken de Belgische troepen al door naar het volgende dorp. De troepen die na de Belgen in het dorp verschenen, de Polen, werden vervolgens onthaald als helden en bevrijders. De Belgen bleven echter in het anonieme. Ook nu nog, meer dan 60 jaar na dato.

De inzet van Belgische SAS’ers in Noord-Nederland (Operatie Larkswood) was een onderdeel van een grootscheepse geallieerde operatie die tot doel had Nederland volgens de noord-zuid as in twee delen te snijden. Dit om de terugtrekkende Duitsers te omsingelen en de aftocht te bespoedigen van hen die in het oosten gevestigd waren. In dat kader werden de Belgen begin april 1945 ingezet in Coevorden. Vandaar moesten de verkenningstroepen doorstoten naar het noorden, tot aan de Dollard, de zeearm in Oost-Groningen die Nederland van Duistland deels scheidt.

Bij de daarmee gepaarde gevechten verloren de Belgen ook drie manschappen. De SAS’ers ROLIN, BREUR en HAZARD lieten op 12 april 1945 hun leven tijdens een vuurgevecht in Veele, een dorp nabij Winschoten. Ook nu nog zijn er ter plaatse enkele zaken die herinneren aan deze gebeurtenissen. Zo vind je in Veele de “Kolonel Blondeelweg” (Kolonel Blondeel is de oprichter en bevelhebber van de SAS Parachutisten, nvdr) en de “Rolin-brug” terug. Ook in ondermeer Finsterwolde, Veerle en Winschoten zijn monumenten opgericht die herinneren aan de inzet en offers van de Belgen.

De bevrijding van Oost-Groningen is niet het enige dat prijkt op het palmares van de Belgische SAS Parachutisten. Zo waren zij ondermeer de eerste Belgische soldaten bij de bevrijding van Frankrijk, de eerste geallieerden in bezet België, de eerste geallieerden achter de Siegfriedlinie (ook wel Westwall), de eerste geallieerden over de Rijn en de eerste geallieerden voor de Duitse Noordzeekust. Ook namen zij ondermeer deel aan het Von Rundstedt offensief in de Ardennen, het eindoffensief in Friesland, de gevechten in Normandië en het eindoffensief in Oldenburg waarbij het regiment zware verliezen te verduren kreeg. Daarnaast zijn er tal van memorabele eremomenten van individuele parachutisten. Één daarvan is bijvoorbeeld de arrestatie van Joachim von Ribbentrop, Hitler’s minister van Buitenlandse Zaken. De Belgische sergeant Goffinet arresteerde -samen met drie Britten- von Ribbentrop op 15 juni 1945.

Link: http://www.paracommando.com/comment.php?comment.news.1810

 

THE LAST ANZAC zie filmpje:

http://www.youtube.com/watch?v=E9A4ARtbmFk

Pro Gloria  Duitse postkaarten 14-18

 

Oorlogsdagboek S.O.E agent Marcel Becquaert

 

Voorwoord

 

Het is voor mij een eer en een genoegen om de oorlogsherinneringen van Ere Luitenant-kolonel Marcel Becquaert te mogen publiceren. Herinneringen aan een periode van moed en opoffering, van verdriet en pijn!

Als jonge verzetsstrijder van het Onafhankelijkheids Front besliste Marcel, samen met enkele vrienden, om naar Groot-Brittannië te trekken en er dienst te nemen in het Belgian Army in the United Kingdom . Via Frankrijk, Spanje en een hoop hindernissen bereiken ze G.B. Ze namen er dienst in het heropgerichte Belgisch leger. Marcel kwam uiteindelijk terecht bij het S.O.E. .Hij kreeg er een harde opleiding als geheim agent.

 

1944, Marcel werd als radio-operator boven België gedropt, zijn taak bestond er in om berichten van en voor de weerstand naar Londen door te zenden.

Tijdens een razzia werd hij opgepakt, het was het begin van een weg vol ellende en foltering!! Het fort van Breendonk werd een bittere en pijnlijke herinnering!

Gelukkig overleefde hij zijn holocaust…

 

Na de oorlog werd hij officier in het  Belgische leger, hij koos terug voor het harde leven, hij werd parachutist . In 1960 sprong hij boven Kongo .

Hij beëindigde zijn militaire loopbaan als Ere Luitenant Kolonel.

 

                                                                                             Philippe Delameilleure

 

 

 

                                                             Inleiding

 

 

Onder impuls van Churchill werd in juli 1940 een nieuwe Britse geheime dienst opgericht: de Special Operations Executieve, beter bekend als de S.O.E. De Britse premier Winston Churchill verwoorde de doelstelling van de S.O.E. met de uitspraak ” set Europe ablaze”( zet Europa in vuur en vlam).

 

De opdracht van de S.O.E.  was het organiseren van de sabotage en het steunen van geheime legers( weerstandsgroeperingen). Voor de S.O.E. was België zeker niet het belangrijkste actieterrein, vooral de Balkan landen en Frankrijk kregen prioriteit.

Vanaf mei 1941 worden in België toch geregeld S.O.E. operaties uitgevoerd. Op 13 mei werd de eerste Belgische agent, Emile Tromme, ten noorden van Vielsalm geparachuteerd. In 1941 stuurde de S.O.E.  vooral individuele zending met sterk gelokaliseerde opdrachten naar België. De resultaten waren zeker niet groots. Churchill’s slagzin “set Europe ablaze” was nog verre van gerealiseerd! De geheime agenten moesten meestal van nul beginnen, ze werden opgeleid door mensen met veel goede wil maar zonder enige ervaring! Anderzijds werden er aanslagen en sabotagedaden uitgevoerd door weerstandsgroepen die geen contact hadden met Groot-Brittannië.

 

Één van de opdrachten van de S.O.E. agenten was het vormen van kleine groepjes, die moesten proberen Duitsers te ontvoeren of te doden.

Vanaf 1942 kregen de zendingen een realistischer karakter. Soms hadden de opdrachten een propaganda aspect. Dit was te wijten aan het feit dat in augustus 1941 de Political Warfare Executive (P.W.E.) van de S.O.E. werd afgesplitst. De P.W.E hing tegelijk af van het ministerie voor economische oorlogsvoering (ook verantwoordelijk voor de gehele S.O.E.), het Foreign Office (Political Intelligence Departement) en het ministerie voor informatie.

 

Die complexe situatie leidde onvermijdelijk tot wrijvingen, niet enkel tussen de Britse diensten, maar ook tussen hun Belgische collega’s van de staatsveiligheid, dit waren luitenant Floo voor S.O.E. en kapitein Aronstein voor P.W.E.

 

1942 was voor de S.O.E. in België een desastreus jaar. Verschillende agenten werden aangehouden. De Britse veiligheidsmaatregelen waren immers ver van toereikend. Gedurende het jaar 1942 kende de Belgische staatsveiligheid in Londen veel kopbrekens, dit leidde er toe dat eind ’42 de contacten met de onzekere agenten verbroken werden. Op het einde van 1942 werden de contacten, die eerder op het jaar verbroken waren, tussen de Belgische regering en de S.O.E. heraangeknoopt. Voortaan zou geen enkele operatie in België nog plaatsvinden zonder instemming van de Belgische regering en de Belgische staatsveiligheid in Londen, Voor( 1941- 1942 was dit zeker niet het geval.

 

Vanaf november hadden vrijwel alle zendingen een sabotage als een propaganda aspect. Het gaat hier enkel om S.O.E. of P.W.E. zendingen die samen met de staatsveiligheid werden voorbereid. Daarnaast werkte S.O.E. ook voor de 2^de directie van het ministerie van landsverdediging voor de zendingen naar het Geheim Leger.

 

Tussen juni 1940 en begin september ’44 stuurde Londen 278 agenten naar België, deze kunnen in vijf verschillende actieterreinen ingedeeld worden:

 

 

Inlichtingen (S.I.S. = Secrete Inteligence Service):	108
S.O.E. :	77
P.W.E. :( Political Warfare Executive  )	21
Ontsnapping :	17
2de Directie (militair verzet Geheim Leger) :	55

 

Van de 278 agenten werden er :

 

§         270 geparachuteerd of via een luchtoperatie aan land gezet

§         8 werden langs de zee of land geïnfiltreerd

§         121 Agenten werden door de vijand aangehouden

§         14 kwamen voor of tijdens de landing om het leven

§         10 van hen werden bij hun landing door de Duitse Abwehr opgewacht

§         17 agenten aanvaardden om onder Duitse controle uit te zenden

 

Veel van het S.O.E. werk blijft tot op heden nog steeds geheim!

 

De S.O.E. werd onmiddellijk na de oorlog ontbonden, dit op bevel van de toenmalige nieuwe eerste minister Clement Atlee.

 

 

Dit oorlogsdagboek draag ik op aan  mijn overleden  echtgenote

 

 

Liefste Paula

 

Gekwetst ben ik van binnen

Doorwond mijn hart zo zeer

Van Uwen gansche minne

Gekwetst hoe langer hoe meer

Waar ik me weerd waar ik me keer

Ik en kan niet rusten dag noch nacht

Waar ik me weerd waar ik me keer

Gij zijt in mijn gedachten

 

  

10 mei 1940 – vrijdag

Inval van het Duitse leger en datum waarop ik mij moest aanbieden op het werfbureau te Kortrijk.

De eerste Nederlandse vluchtelingen komen per trein voorbij richting Frankrijk.

Franse treinen voeren genietroepen en materiaal aan, ter versterking van het

Belgische leger.

De eerste lichte bommen vallen op de spoorweg te Desselgem, dit op 2 km van ons

af.

 

11 mei 1940

Een neergeschoten Messerschmitt 110 bezocht in Hulste. Eerste confrontatie met een verkoold lijk.

De eerste Britse colonnes marcheren door Harelbeke, richting Vichte.

 

23 mei 1940 – donderdag

Kerktoren in Harelbeke opgeblazen door terugtrekkende troepen.

In de namiddag komen de eerste Duitse verkenningstroepen aan.  Het tweedaags duel aan de Leie begint.  We worden bestookt met Belgisch artillerievuur vanuit Meulebeke. Zij hadden het gemunt op de spoorweg en op de plaats waar de Duitsers een waarnemingsballon hadden opgelaten. De Duitsers reageerden met luchtaanvallen van Stuka’s, op de Belgische stellingen en slagen erin een bruggenhoofd te vormen. Duitse represailles werden ons bespaard.

 

08 mei 1941 - donderdag

Voorlopig werk ik in de garage van Gaston Desmet. VNV mannen houden ons in het oog, om na te gaan of we geen Brits oorlogsmateriaal verhandelden.

Onder leiding van Raf Teirlinck, samen met André Vandamme, André Schaepdrijver, Robert Deprez en zijn broer Marcel, vormden wij het begin van de Harelbeekse weerstand.  Nadien vernamen wij dat we ten dienste stonden van het OF.

Ons eerste werk bestond erin pamfletten te verspreiden en de muren van collaborateurs te voorzien van een hakenkruis (08 november 1941).

 

Najaar 1941

Verschillende vlasschuren werden in brand gestoken, nl. te Zwevegem, Desselgem en Kuurne. Als lid van het Rode Kruis hadden we voorlopig de toelating om ’s nachts op straat te komen.

Samen met Pattijn en Deprez ruiten ingegooid in het Vlaams huis.

 

01 januari 1942

Vermits het verboden was om na 20 u op straat te komen, hadden we een clubje gevormd met leden van het Rode Kruis.  Met nieuwjaaravond waren we samen in het café “ Bij Jan” en moesten we binnen blijven tot 6 uur. Gedurende het dansen had ik kennis gemaakt met Paula die, tot mijn verwondering, erin toestemde om samen de volgende avond naar de cinema te gaan.  Het was liefde op het eerste gezicht, nadien sprong Paula dikwijls in om als verkenner op te treden en na te gaan of de kust veilig was.

 

13 februari 1942

Samen met Deprez een brandje gesticht in Ooigem (opslagplaats Demeester). Dit gebeurde met eigenhandig gemaakte brandbommen, bestaande uit een vimdoos met als vertragingsmechanisme cellofaanpapier.

 

Mei 1942

Samen met Raf Teirlinck en Schaepdrijver, een hoogspanningspyloon gedeeltelijk doorgezaagd.  We stonden in de Gavers tot aan ons knieën in het ijskoude water en er was slechts één toegangsweg.  Twee dagen later deed de wind de rest van het werk, twee nevenstaande pylonen werden door het gewicht van de kabels meegesleurd. Een groot gedeelte van West-Vlaanderen had geen elektriciteit meer.

 

21 mei 1942

Raf Teirlinck en Ryssaerts doen te Heestert een aanslag op VNVer Desmet Gilbert.  In hun overhaaste vlucht brak Rafs  fietsketting, vlug brak hij zijn fietsplaat af om te verhinderen dat zijn identiteit zou bekend worden.  Nadien werd controle uitgevoerd en moest iedere bezitter van een fiets zich melden op het gemeentehuis, om het nummer van zijn plaat te noteren.  Vandamme die in Harelbeke de controle uitvoerde zette vlug een kruisje meer.

 

29 juni 1942

Pattijn en Lippens uit Stasegem aangehouden door de GFP, Raf Teilinck was op tijd weggeraakt.

 

01 juli 1942

Een kennis van vader, dhr. Vercruysse uit Stasegem, geeft me de raad uit België te vertrekken, maar niet voor 15 juli.  Waarom?  In afwachting overnacht bij Fons Vankeirsbilck die woonde in het huisje van de bareelwachter aan de spoorweg.

 

02 juli 1942 - donderdag

Op aanraden van A. Vandamme vertrek ik samen met Schaepdrijver, per fiets, naar Aalst, om contact op te nemen met Brik Nichels.  Onderweg, in Gent, ontmoeten we  R. Deprez.  Na lang aandringen werden wij door Nichels bij hem thuis ontvangen. Hij zal trachten doorgangspassen voor Frankrijk te bemachtigen.

 

03 juli 1942 

Deprez vervoegt ons in Aalst ( hij moest nog een eindexamen afleggen als regent). Terug naar Kortrijk, waar ik een ontmoeting had met vader en Vandamme. Voorlopig nog geen gevaar.  Na Paula gezien te hebben, geslapen bij Vandamme, afscheid genomen van G. Desmet, hij gaf mij zogezegd betaald verlof.

 

04 juli 1942

RV met Raf  Teirlinck in Menen gemist.  Terug bij Paula, leggen een ontmoetingsplaats vast, alvorens definitief te vertrekken.

 

07 juli 1942

Nogmaals samenkomst met Nichels aangaande de passen.

Fietsen in bewaring gegeven in het Noordstation (nooit meer teruggezien).

 

 

12 juli 42

Terug naar Aalst, nadien afspraak met  de broer van Deprez en Paula in Brussel

Geef aan mijn liefste een afscheidsbrief mee, bestemd voor mijn ouders.

 

13 juli 1942 - maandag

De drie musketiers nemen definitief afscheid van alles wat hun lief is.  Wie weet voor hoe lang?

We krijgen het gezelschap van “Pierre” uit Aalst, een vriend van Nichels, die ons zal vergezellen richting Zuid Frankrijk.

Smokkelaars demonteren de bekleding van de treinwagon om hun smokkelwaar te verbergen. De extra controle aan de grens met Frankrijk levert geen moeilijkheden op. Een behoorlijke controle was onmogelijk gezien de overbevolking van de wagons. Nadien ingeslapen in de gang van de wagen.

 

14 juli 1942 - Fête Nationale

Aankomst te Parijs (gare du Nord), met de metro naar de gare de Lyon. Nogmaals 15 uur rechtstaande reizen in de gang, tot Dijon. Geen verbinding meer naar St Jean de Losne (eindbestemming aan de demarcatielijn). Voor de eerste maal een vissoep geproefd; dat viel niet mee.

 

15 juli 1942 - woensdag

Terug 5 uur trein. Verder te voet door de gutsende regen, naar het RV punt “Hotel du Nord” (een gebouw zonder ramen).

De bazin wist zogezegd niets af van onze komst, we mochten wel blijven uitrusten.

Omstreeks middernacht  gaf de patroon ons de raad  naar de spoorbaan te gaan (op 1 km).  Daar was een stopplaats waar de locomotieven hun water bijvulden.  Na discussie tussen de machinist en  een spoorwegbediende, om ons te verstoppen in de tender, liet de machinist  toe  dat we ons ingroeven in één van de laatste kolenwagons (op eigen risico).

 

16 juli 1942

Omstreeks 1.30 uur vertrekt de trein.  Om 3.30 uur komen we aan de demarcatielijn.  We horen bevelen geven in het Duits , een ons niet onbekende taal.  De trein rijdt een stukje verder en stopt voor de tweede maal.  Terug voetstappen, bevelen, blaffende honden en een sterk verlichte zone.  We horen dat op nevenliggende wagons gecontroleerd wordt  door middel van lange ijzeren staven.  Klokslagen op een nabijgelegen kerktoren volgen elkaar zeer langzaam op.  Zal dit nog lang duren? Eindelijk horen we een verantwoordelijke roepen “ Es sind alles Kohlen “, waarop de controle stopte.  Maar die smerige honden bleven blaffen. Het duurde een eeuwigheid.  Eindelijk vertrok de trein richting Bourg-en–Bresse .  Wat verderop, dansten we van vreugde  op de kolen, denkende dat alle gevaar geweken was.  In het station aangekomen, in het holst van de nacht, was er geen kat te bespeuren. We slopen rond 4 uur de stad binnen tot een café bazin ons binnentrok : “oh les pauvres”, ge weet niet welk een gevaar hij hier loopt, alle stations zijn bewaakt door Gestapo in burger.  We moesten ons vlug wassen.  Onze vuile regenmantels konden we achterlaten, we kregen een ontbijt en vertrokken opnieuw naar het station om verder te reizen naar Lyon (nu in een gewone reizigerstrein).  In Lyon zochten wij het Office Belge op en werden , op eigen kosten, ondergebracht in “Hotel Pasteur”. De bazin madame Morel, was een Luxemburgse.

.

17 juli 1942

Met een nuchtere maag naar het Office Belge, dat ons doorstuurde naar de USA Ambassade, alle hoop op een visa voor Spanje en een vlug vertrek valt in duigen. We waren toch al een stuk verder.

 

18 juli 1942

Een zekere Mr. Diamant geeft ons wat brood en sardines. In de USA Ambassade brengt men ons op de hoogte van een Anglo-Amerikaanse conferentie in Londen.

 

20 juli 1942

Mr. Lagrange ( secretaris van de USA ambassade) geeft ons wat rantsoenzegels. We moesten hem ons pas, getekend door Van Romsé, afgeven met de belofte dat hij al het mogelijke zal doen om de reis verder te kunnen zetten.  Na de oorlog vernam ik dat hij de passen verkocht aan Joden die wilden uitwijken naar Zwitserland.

 

21 juli 1942

Nationale Feestdag.  Mr. Diamant bezorgt ons een “Permis de Séjour” we werkten zogezegd in zijn fabriek.  Enkele boeken gekocht in de “Flamarrion” om de tijd  door te brengen.

 

31 juli 1942

Alle hoop tot het verkrijgen van een rantsoenkaart opgegeven, voeden ons  voornamelijk met fruit.

 

03 augustus 1942 - woensdag

Onze financies staan er slecht voor, werkaanvraag ingediend bij de “ Restauration Paysanne”.  ’s Avonds langs de kade van de Rhone zitten mijmeren en denken aan thuis en Paula.  Zou ze mijn kaart ontvangen hebben?

 

04 augustus 1942

Kregen, door bemiddeling van Dr. Levrat, een certificat “d’inaptitude au service militaire”, maar dit moet gewettigd worden door het commissariat de police.  Dit vergde enkele keren heen en weer geloop.

 

08 augustus 1942

André verkoopt een broek voor 600 fr zodat we ’s avonds kunnen eten.  Daarna de  muziekkapel van Air France beluisterd, einde met de Marseillaise, waarna  groot  tumult en applaus.

 

13 augustus 1942

Samen met André vergezelde ik de meisjes, waarmee we de dag voordien kennis hadden gemaakt, naar het station. Bij onze terugkomst in het hotel werden wij opgewacht door de politie en aangehouden.  Waarschijnlijk veronderstelden ze, wegens onze moeilijk te spellen namen, dat we Joden waren. We werden overgebracht naar de prefectuur en na controle, gescheiden van de echte Joden.  Van achter de tralies maakten we het uiteenrukken van de Joodse families mee.  Pas later vernamen we wat hun eindbestemming was.

We werden overgebracht naar een verlaten fort “Chapoly” in de omgeving van Lyon.  Robert Deprez en Pierre Devos, die gelogeerd waren in de kamer naast ons werden ongemoeid gelaten. Ze konden de USA Ambassade verwittigen.

.

14 augustus 1942

De Nederlanders die met ons aangehouden waren, werden door tussenkomst van hun consulaat, onmiddellijk weer vrij gelaten uit het fort. Ons Belgisch consulaat wist weer van niks. Gelukkig kregen we van de USA Ambassade iedere dag een doos sardines en de verzekering dat ze het nodige deden om ons vrij te krijgen.

Vanuit het fort kunnen wij de Mont Blanc zien.

Volgens een Belgisch kapitein die zich met de groep bekommerde, zouden wij bestemd zijn om in een werkkamp ondergebracht te worden.

Toen kenden wij het bestaan van de concentratiekampen nog niet.  Buiten vlooien en luizen kregen wij een verroeste gamel voor 3 personen en aten wij met de vingers. Al onze bezittingen werden ons afgenomen. USA secretaris Lagrange kwam op bezoek en mocht de oudste (meest bejaarde) Belgen meenemen.

 

15 augustus 1942

Vichy levert 4000 Joden uit aan Duitsland.

Een uur na het morgen appel waren wij terug vrij.  Voor ons was het een aangenaam gevoel toen wij de poorten zagen opengaan, maar voor diegenen, die boven op het fort achterbleven; was het een grote ontgoocheling.

Te voet naar de Crémaillère, die ons terug beneden in de stad bracht. Eenmaal in onze kamer hebben we, na een wasbeurt, terug in ons zacht bed gekropen.

 

17 augustus  1942

Onze rantsoenzegels hadden we niet onmiddellijk terug gekregen, een oud vrouwtje geeft uit medelijden haar brood.

 

19 augustus 1942

Ontscheping van de Canadezen in Dieppe.

Kregen een mooie brief van twee meisjes die we naar het station gebracht hadden; zij wensten ons veel moed toe.

 

24 augustus 1942

Kreeg een abces op een tand. De tandarts wilde hem niet trekken.

 

27 augustus 1942

Gans de dag, als werkzoekende, gewacht op de trappen van het werfbureau. Eindelijk ontvangen door een dokter die zijn studies in België gedaan had. Hij biedt hulp aan.

Nu afwachten of we aanvaard worden, om de vendange in de Beaujolais te doen. Heb reeds 7 kilo verloren in twee maand.

 

28 augustus 1942

Tand laten trekken niettegenstaande mijn abces.

Zegels gekregen van de Restauration Paysanne voor de maand september.

 

30 augustus 1942 zondag – moeders feestdag

Gelukkig weet ze niet wat wij hier allemaal tegenkomen en dat we soms goesting hebben om terug naar huis te keren.

Kennis gemaakt met een Belgische handelsreiziger, die heeft me wat tabak gegeven.

 

01 september 1942 - dinsdag

DCA van Lyon in actie getreden tegen de Britse vliegtuigen.

Namiddag doorgebracht in de stadsbibliotheek.

 

02 september 1942

Buiten gezet in ons hotel. Ganse dag nieuw logement gezocht. Eindelijk aangenomen in hotel Columbia, alle drie samen op één kamer. Definitief contact met Pierre verloren.

 

04 september 1942

Een schoenmaker (Algerijn) die mijn slechte schoenen wil herstellen.

 

06 september 1942

Ons moederke Mevrouw Accary bezorgd ons een paar koekjes en een stuk chocolade.

Na een tweede controle van de politie, vliegen wij terug buiten in het hotel.

 

07 september 1942

Krijgen geen kamer meer. Dan maar naar Madame Accary in de Rue Montesquieu 15.

Ondertussen had de dochter Alice voor zeep en zegels gezorgd. In resto “Chez Blanche” kregen wij gratis een supplement. Door tussenkomst van een kuisvrouw zijn we bij een Belgische rubberfabrikant geweest, die een adres gaf waar we ons morgen moesten aanbieden “La Collogne – 52 Avenue de la République-Villeur-Banne.

 

09 september 1942

Samen met André ons aangeboden om 7 uur in de firma. Kregen van Ir. Texier een werkkledij in leen. Ik stond direct aan een boormachine terwijl André specialist “Balayeur” werd.

Robert ontvangt het nieuws dat we aangeworven zijn voor de vendage. Kon dat nu ook geen dag vroeger gebeuren!

 

10 september 1942 – donderdag

André ontvangt ook zijn convocatie voor de Pouilly Monial. Voor de 20^e keer terug pasfoto’s laten maken, want de “Sauf Conduit” ontbreekt ons nog (dat duurt min.3 dagen).

Met tegenzin verlaten we “La Collogne”, de werklieden waren heel vriendelijk voor ons. Ir. Texier zegt dat we na de vendange terug ons werk kunnen hervatten.

 

11 september 1942

Ontvangen : een pakje met onze werkkledij.

’s Morgens vroeg  terug gewekt door de politie. Controle op de wapens. Terug naar

het commissariaat en bureau de chomage, voor het bekomen van een “saufconduit”. In de namiddag naar Perache, waar Mr. Conaud ons gerust stelt. We mogen het

werkkamp vervoegen van zohaast we in regel zijn met onze pas. Op de “secours

national” krijgen we een ticket om gratis te gaan eten.

 

 

12 september 1942

Vertrouwen de ganse administratie niet meer en vertrekken met de trein naar Villefranche, vandaar te voet (8 km) naar Pouilly. De gemeentesecretaris stuurde ons naar de hoeve van boer Layat, die in ’40 als militair in België was. We werden er goed ontvangen, eindelijk konden wij ons buikje vol eten.

 

13 september 1942 – zondag

’s Morgens verhuizen we naar boer Lavenière. De ganse dag gewerkt. Hier ondervinden we wat vendange betekent. Hier valt weinig te lachen. We werken door tot het donker wordt. Van toilet maken geen sprake. Terug moeten wij naar een andere hoeve hier was geen slaapgelegenheid.

 

14 september 1942

Morgenstond brengt goud in de mond. We hadden liever wat langer geslapen. Na de soep en de aardappelen, terug naar het veld. Ditmaal tracht ik porteur te worden. De draagriemen snijden in mijn schouders want de “bennes” wegen geladen 100 kg. Gelukkig is het dan bergaf. In alle geval liever dit, dan een ganse dag gebukt te staan.

In de late namiddag moeten wij ons aanbieden bij “le Maire”. Daar aangekomen, wist hij zogezegd van niets. Vertrekken naar een derde boer Barnot, die is niet vriendelijk en het eten laat te wensen over.  Als porteur word ik beter betaald en om 11 u en om 15 u krijgen we een casse-croute.

 

15 september 1942 – dinsdag

De ganse dag op grote afstanden moeten dragen, samen met een Franse collega.  We sloten de dag af met een goede slok wijn.

Nadien nog driemaal van boer veranderd.  De laatste dag was ik ziek en heb een dag rust genomen.  ’s Avonds kreeg ik toch eten van de boerin.  Wat was het zalig als we ’s avonds terug in de hooizolder konden kruipen, goesting om naar de meisjes te kijken hadden we niet.

 

20 september 1942 – zondag

Einde van de vendange, terug naar Lyon. Twee nachten in hotel Faculté en Pasteur geslapen.

 

5 september 1942

Moeten terug ons hotel verlaten, vreemdelingen zijn niet meer welkom.  Door bemiddeling van Mr. Accary, kunnen wij de kamer van Jeanette Perret gebruiken.  Een bed voor drie man is wat te smal.  Nu we een eigen keuken hebben kunnen we zelf ons eten klaar maken.

 

8 november 1942

Anglo-Amerikaanse troepen ontschepen in Noord-Afrika.

 

10 november 1942

Verwachten geen hulp meer van de USA Amb. en verlaten Lyon. Per camion, geladen met hout, naar Limoges, per trein naar Montauban.  Duitse colonne staat op het dorpsplein, zijn we in de verkeerde richting gereden?  Neen, ze hebben heel Frankrijk bezet.

Vlug verlaten we de stad en komen aan bij boer  Portal Marcel  Peyre de la Sal – Gasseras.  We werden ondergebracht in een afgelegen tuinhuisje.

 

12 november 1942

Contact opgenomen met de Office Belge in Montauban.

De consul bezorgt ons een rantsoenkaart.

 

26 november 1942

Brief geschreven aan mijn ouders en aan Paula, gevraagd aan de boer brieven te verzenden na de oorlog.

Hier leerden we de boerenstiel, zelfs het snoeien van bomen.

 

1 december 1942

Robert Deprez  en André Schaepdrijver worden opgeroepen om onmiddellijk  te vertrekken, richting Spanje.  Ik bleef alleen achter bij de familie Portal.

 

2 december 1942 – woensdag

Na het ontbijt verwittigd, dat ik, met de trein van 12 u naar Toulouse  moest vertrekken.  Alle bagage en dagboek achtergelaten.  Contact opgenomen met Mr . Emile in Hotel de Paris, te Toulouse. Om 20 u vertrekken in groep (13 man) naar Usat les Bains (Foix).  Bij valavond ons verborgen in een gracht, in afwachting dat de gids ons oppikt. De gids was een smokkelaar met een zware rugzak.  De tocht over de Pyreneeën begint bij volle duisternis, richting Andorra.  We volgen de gids langs kleine bergpaden, soms langs de flank van rotswanden.

 

03 december 1942

De ganse dag verder gemarcheerd. ’s Avonds even gerust in een kleine hut.  De voorraad is op, water ontbreekt.  Twee personen moeten achterlaten die gekwetst waren bij een val.  Droog gras in brand gestoken, om te verhinderen dat de honden ons spoor zouden volgen.

 

4 december 1942

Trekken verder over het ijs.  Een herder verkoopt melk en brood, maar ik had geen geld. Op een zeker ogenblik was de gids verdwenen, we wisten dat Duitse patrouilles toegang hadden tot Andorra.  Rond 4 uur kwamen we aan de Spaanse grens, terug was onze gids verdwenen. Op eigen kracht gingen we verder en trokken Spanje binnen, op handen en voeten, onder het venster van een grenswachtpost.  Alles begon zwart te worden voor mijn ogen, ik was doodop.  5 km verder, nabij Seo de Urgel, werden we aangehouden door de Guardia Civil. Vlug heb ik mijn paspoort opgegeten, mijn mes werd afgenomen.  Smokkel van deviezen konden ze mij niet aanwrijven, vermits ik geen cent meer had.

 

05 december 1942

Moesten fiches invullen, ik verklaar mij Canadees, wonende te Detroit, ontsnapte uit de raid op Dieppe.  We krijgen zwarte bonen te eten, dat vult wel goed de maag. Daarna vliegen we de gevangenis (calabossa) in. Daar worden ook mijn speelkaarten afgenomen.  We slapen voorlopig op de grond, dicht bij elkaar om wat warmte te recupereren.

 

 

6 december 1942 – zondag

Geen eten vandaag.  Koud, we zitten 2000 m  hoog.  Moeten naar de mis in de gevangenis, een Poolse priester doet de mis.  Nadien krijgen we een paar vijgen.  Onze cel is overbevolkt, de rode gevangenen uit de burgeroorlog zitten er samen met ons.  Onder de dreiging van kolfslagen moeten we de Bandera leren zingen.  Arriba Franco.

 

9 december 1942

Wat gaat er uiteindelijk met ons gebeuren?  Hopen niet uitgeleverd te worden aan de Moffen.  We kunnen ons wassen aan de fontein, maar moeten eerst het ijs stukslaan.  Werden ingeënt tegen tyfus.  

Nooit gedacht dat ik in het jaar 1981 hier terug zou slapen, met dit verschil, ze hadden rond de binnenkoer met fontein een “Parador” (hotel) gebouwd, en  het logement was ditmaal niet gratis.

 

13 december 1942

Zitten reeds met 80 man in de gevangenis (Rojas inbegrepen).  Slapen nu op planken.

Mondharmonica omgewisseld voor een korst brood en 8 vijgen.  Mijn uurwerk verkocht aan een Spanjaard, kreeg voorlopig 40 peseta’s.  Geruchten doen de ronde dat de gevangenis van Lerida en het kamp van Miranda volzet zijn.  Hoe lang zitten we hier vast.  De solidariteit  tussen de Polen is te bewonderen.

Lijst van medegevangenen die samen met mij de tocht over de Pyreneeën gemaakt hebben en hier gevangen zitten :

 

Delvaux André	Chée de Huy 46	Wavre
Jacques Ernest
Gobert Jules	Av. des Cailles	Bruxelles
Serebriani Henri	Rue des Biches Claires 3	Bruxelles
Bodson Victor	Rue des Bois 78	Eghezee
Etienne René
Kinna Charles	Kouter 15	Overmere – Berlare
Goffin Maurice
Leceuve Victor	Schoondalstr.2	Koksijde (was ook in het fort Chapoly)
Devuyst Paul	Av. Winston Churchill 196	Bruxelles

 

           

Vermits ik geen speelkaarten meer heb, dan maar combat naval gespeeld.

 

Vandaag koppen van haring moeten eten.

Voor 2 peseta’s honing gekocht.  Mijn tabak geruild voor 10 vijgen.  De horlogemaker die mijn uurwerk gedeeltelijk betaald had is vrijgelaten, en mijn centen zijn gaan vliegen.

We trachten in de gratie van de priester te komen, door ons christelijker voor te doen dan de paus, dit om wat eten los te krijgen.

 

14 december 1942

Eindelijk krijgen we een strozak, dagelijks komen nieuwe Franse en Poolse vluchtelingen aan.

Vervelend, ik heb nu geen enkele notie van tijd meer.

 

15 december 1942

De priester brengt wat maïsbloem mee. Met 6 man opgesloten in een cel met natte vloer, omdat we teveel geduwd hadden om vooraan te staan bij de bedeling van bonen.  Een paar uur later terug naar ons gewoon cachot. Mijn pijp geruild tegen     ½ pakje sigaretten. Krijgen een tweede inspuiting tegen tyfus, de hele nacht zware koorts en gedroomd van thuis.

 

17 december 1942

De rode Spanjaarden worden van ons gescheiden.  Een Engelsman vervoegt ons en meldt ons dat Turkije ook in de oorlog betrokken is.

Vertrek, manana.  Deze morgen me laten scheren, de eerste maal sinds ons vertrek uit Toulouse.  Opnieuw 3 Belgen die ons komen vervoegen . Kregen deze middag vers brood en boter.  Ik sta niet op de lijst om te vertrekken. Nogmaals 3 Belgen komen aan, waaronder 1 uit Kortrijk.  Vaccin tegen pokken ingeënt.

 

18 december 1942 – vrijdag

Een van de drie Belgen die gisteren aankwamen, heb ik reeds ontmoet in Lyon.  Alle drie werden ze gestraft en kaal geschoren, omdat een houten bord, waarop ze geslapen hadden, beschadigd was. Vertrek nogmaals beloofd, voor morgen en maandag.

 

20 december 1942 – zondag

Eerste contingent gevangenen vertrokken naar Miranda.

Voor de eerste maal mijn broek kunnen uittrekken om te slapen.

 

22 december 1942 – dinsdag

We vertrokken ’s morgens in een bittere koude, per autocar (een krakende kas) 2richting Lerida.  We volgden de loop van de Rio Segre, vanaf de hoogte van een paar duizend meter. Op een bepaald ogenblik staken we een ravijn over.  De brug die opgeblazen was gedurende de burgeroorlog, was vervangen door twee stalen balken, die juist op spoorbreedte van de  autocar lagen.  Het was indrukwekkend, hoe de chauffeur boven die afgrond, in alle kalmte zijn oude kar veilig overbracht.  De dorpen die we nu voorbij reden waren nog half verwoest.

De bus stopte aan de gevangenis, er was geen plaats meer, dan maar te voet verderop naar een oude kazerne, om  in één zaal met 130 man samengeperst te worden.  De ganse vloer was ’s nachts volledig bedekt met lichamen.  Verluchting was er voldoende , want de ramen ontbraken.

 

23 december 1942

Slechte voeding, wie geld heeft kan een brood kopen.  De Polen spelen hier de baas, ze ontvangen 50 à 95 pes/per week.

 

24 december 1942

Mijn kousen die ik te drogen heb gehangen zijn verdwenen.  De Spanjaard die me brood moest geven in ruil voor  mijn stylo, was niet meer te vinden.  Heb een weinig gekregen uit de colli’s die de Franse cadetten krijgen als kerstgeschenk van hun consulaat.

 

25 december 1942

Na een ijskoude nacht doorgebracht te hebben, moeten we een openlucht mis bijwonen.  Vandaag een extra maaltijd, er was vlees en aardappelen in de soep.  Daarna als dessert, 2 mandarijnen.

 

26 december 1942

Rond de middag onverwachts de lijst van het 2^e konvooi dat zou vertrekken.  Bij het appel werd mijn naam niet vermeld, bij de tweede afroeping was ik er wel bij.  Rond 16 uur vertrek per trein naar Saragossa, aankomst rond 22 uur.  Geen plaats in de gevangenis. In het station moeten wachten ( zonder eten) op een trein die ons verder zal brengen.

 

27 december 1942 – zondag

Rond 7 uur vertrek naar Miranda, we zaten in een 2^e klas rijtuig, geen glas in de ramen erg koud.  Aan een leurende vrouw, mijn hemd gewisseld voor een stuk brood.

Militairen, uitgedost met rode muts en mooie laarzen, behorend tot de “Division Azul”, vertrekken uit Saragossa naar Rusland.  Ze begrijpen ons ideaal, zij vertrekken om hun familie uit de nood te helpen en nadien een staatsbetrekking te krijgen.

Om 16 uur aangekomen in Miranda, het kamp ligt op 200 m van het station.  We twijfelen welke nationaliteit aan te geven.  We ontvangen een deken, poncho, gamel en strozak worden voorlopig ondergebracht in de gang van barak 15 (bij de Canadezen).

28 december 1942

’s Morgens, bij het halen van de koffie bots ik op André en Robert.  Zij hadden de kust van de Middellandse Zee  gevolgd en werden een dag later aangehouden in Allamala (8 km beneden Figuras).  Hun tocht was veel gemakkelijker geweest.  Geen hulp van de Belgische ambassade.

De pakketten bestemd voor de Belg-Belgen, werden verdeeld tussen de Belgische militairen, de Belg-Canadees, die kenden ze niet.

 

29 december 1942

Na ondervraging door de Spanjaarden, werd ik ingedeeld in groep 3.  Ik werd ondergebracht in het oud calabosso (gevangenis) en had als celgenoten Didden Jean  uit Welkenraedt en Lenain uit Luik, die nadien piloot werd.

 

30 december 1942

Installeren ons kot met gestolen planken, afkomstig van een nieuwe barak in aanbouw.

 

31 december 1942

Als Canadees ontvangen we een voedselpakket, geleverd door de Engelse ambassade.

 

1 januari 1943

Bijna 6 maanden van huis weg en we vragen ons af of we de andere kant van het water nog zullen bereiken.  Door bemiddeling van de ASA Amb.  krijgen we een extra maaltijd.  Iedere morgen zijn we verplicht deel te nemen aan “Saludo à la Bandera”.  Ik denk aan Paula, die me op oudejaarsavond 1941 een belofte gedaan heeft, en die ook gehouden heeft.

 

6 januari 1943

De Fransen voortdurend in gevecht met de Polen en de Belgen.  De slechte behandeling in het kamp zal een hongerstaking uitlokken.  Hier ontsnappen is onmogelijk, zelfs ’s nachts zijn we streng bewaakt.  Een dubbele prikkeldraad omringde het kamp.  Op de omheiningmuur stonden om de 25 m wachthuisjes.  De soldaten die de wacht hielden, riepen om de beurt “Alerta”, dit om mekaar wakker te houden, dat geroep duurde de gans nacht.

We hebben de best ingerichte “Cale”. Onze vriend Didden gaat regelmatig op strooptocht, zelfs op gevaar van neergeschoten te worden.  Links en rechts kan hij wat hout scheef slaan, dat we met een mes in stukjes snijden, om zodoende, ons kacheltje, gemaakt van conservenblikken  van brandstof te voorzien.

2 peseta’s solde ontvangen, zodat we een kleinigheid kunnen kopen in de kantine uitgebaat door  Spanjaarden.  De wijn deugt niet.  De Polen eisen toezicht door een internationale commissie van het Rode Kruis, om de levensomstandigheden te verbeteren.

 

 

Bijlage één  : vertaald verslag van H. Amouroux, geeft een idee in welke

                       toestand we moesten overleven.

  

De vele Spaanse gevangenissen, er zijn er zo’n 30,  zijn dikwijls de wachtkamer voor het kamp Miranda en Miranda zullen vele ontsnapten zich herinneren.

Wanneer je na een vermoeiende en ongemakkelijke reis van zo’n 20 tot 30 uur, met geboeide handen  en als enige voedsel een klein brood, bij Miranda aankomt, dan valt het op het eerste gezicht nog goed mee. De wit gekalkte barakken staan weerszijden van een met bomen omzoomde laan en het sportveld en zwembad zien er verleidelijk uit, maar dit is slechts schijn, het sportterrein is niet toegankelijk voor de gevangenen en het zwembad is … leeg. Dit alles maakt deel uit van het decor.

De barakken 30 bij 6 meter, zijn voorzien voor 120 bewoners, maar worden volgestouwd met 200 gevangenen die verdeeld worden in groepen van 4, 5 of 6 en die gelogeerd worden in kleine kamertjes, waarvan de muren uit een oud deken bestaat en waar alleen door een klein bovenlicht spaarzaam licht binnenvalt.  Geen elektriciteit noch  verwarming, wel vlooien en luizen en ander ongedierte.  Een wasbak met 4 kranen is de enige watervoorziening en dit zorgt natuurlijk voor ellenlange rijen.

Het sanitair : als we dit woord mogen gebruiken voor een barak van 20 meter lang verdeeld in boxen zonder deuren, zullen alle gevangenen zich zeker nog herinneren.  Iedere morgen werd dit gebouw door een kuisploeg van gevangenen gereinigd, maar na enkele uren vlogen er weer wolken vliegen en muggen boven het smerige mengsel van uitwerpselen vooral een bloederige diarree die een verpestende stank verspreidde.Teneinde de smerige troep te vermijden lagen in de gang stenen waarop de gevangenen konden lopen.  Het was toegelaten ’s nachts de latrines te gebruiken, maar men moest er heen zonder broek aan. Je kunt denken in het pikdonker naar die smerige barak, de meeste gingen in de omgeving van de eigen barak, ervoor zorgend niet gepakt te worden door de patrouillerende soldaten.

Oorzaak van de “Miranditis “ de chronische diarree, was, het soms besmette water, de slechte kwaliteit van het voedsel en ook het volledige gebrek aan hygiëne bij de “koks” en in de “keuken”.

In een rapport van 3 oktober 1943 schrijft dokter Galtierd’Auriac, hoofdarts van het kamp samen met dokter Dépinay en enkele andere artsen die zich om de gezondheid van de gevangenen bekommeren, dat de koks medisch gekeurd moeten worden en dat de besmette personen uit de keuken moeten verwijderd worden of indien dit niet mogelijk is moeten ze preventief behandeld worden.

In 1943 gaat de controle van de ziekenzaal over naar de Franse Medische Dienst en die zorgt dat verschillende gevangen afgevoerd worden naar zogenaamde badsteden, waar ze ondergebracht worden in leegstaande hotels, de omstandigheden zijn er even erbarmelijk als in het kamp, alleen is de bewaking veel minder streng.

 

 

7 januari 1943

De rest van het kamp verklaart zich solidair om een hongerstaking aan te vangen.  De Polen houden hardhandig controle en vernietigen alle voedsel dat het kamp binnenkomt.  De overtocht van de Pyreneeën zit  me nog in de benen.  Terwijl iedereen zit aan te schuiven aan de waterkraan, zijn wij erin geslaagd de waterleiding af te tappen.

 

9 januari 1943

De staking gaat verder, de peroles (ketels) met eten worden door de Polen in het zand omgekeerd.  De leiding van het kamp zit ermee verveeld, de opstand is reeds internationaal bekend en de hygiëne is beneden alles.

Ons toilet “Franco”, was een gat in de grond, zonder spoeling, met aan de zijkant een klein muurtje. De voorkant was open en bloot.  Naarmate de dag vorderde werd de hoop uitwerpselen, groter en groter, zodat men verplicht was op de zijmuurtjes te staan, zonder zijn evenwicht te verliezen.  Een aantal gevangenen vallen reeds flauw, terwijl anderen zingen om de moraal wat op te krikken. Ik krijg een paar sigaretten van mijn  celgenoten.

Nieuwe berichten zijn hoopvol. De Belgen jonger dan 18 jaar of ouder dan 40 zouden vrijgelaten worden en naar Belgisch Kongo overgemaakt worden, mooi, maar nu zijn wij Canadees!

De inwoners van Miranda staan sympathiek tegenover de actie die wij ondernemen.  Dit bemerken we als de trein voorbij komt, zwaaiende zakdoeken en kreten om de moed erin te houden.

De bandera is vermoeiend, we moeten blijven staan tot het aantal zieke afwezigen gekend is.

 

10 januari 1943

Twee Britse officieren verlaten het kamp.

De bemanning van de duikboot “Iris” mag ook vertrekken.  Deze morgen was er geen bandera.  We kregen een paar beschuiten.  De leiding van het kamp doet zijn best om het kamp wat op te frissen voordat ze bezoek krijgen van een ambassadeur.

 

12 januari 1943

Vanmorgen 2 koekjes en twee tegeltjes choco gekregen.

Niet wij, maar de off. groepsleiders  profiteren van de staking. Vier onder hen vertrekken.

De bijkomende barak die inderhaast opgetrokken werd, is deze nacht door de felle wind ingestort.  Tegen de avond wordt de staking opgeheven.  Robert was ziek en uitgeput.

De Belgische Luitenant Gautier verklaarde om 22 uur, dat de Spanjaarden de garantie gegeven hadden, dat het Rode Kruis het kamp komt bezoeken.

 

13 januari 1943

’s Morgens kregen we koffie met melk plus ½ brood.  Didden had een middel gevonden om een stuk spek uit het “almacen” magazijn te stelen.  Hij beweerde het met een pijl en boog gedaan te hebben.

 

15 januari 1943

De militairen en de ontsnapte krijgsgevangenen moeten zich melden en krijgen een voorkeurbehandeling.  Groepsleider Bastijn verlaat het kamp. Een Jood, Frank, komt me 40 cent vragen voor een postzegel die hij me gegeven had in Lerida.

Velen vertrekken in “résidences surveillées” en zijn gelogeerd in hotels.  Ik hoop maar één zaak en dat is samen met André en Robert te mogen vertrekken.

Vanavond, kroketten en brood  als souper.

 

17 januari 1943

Handschoenen en pull ontvangen van Brits consulaat.  Beter laat dan nooit.

 

20 januari 1943

Was corvee patat, maar heb slecht ½ dag gewerkt.

Geruchten doen de ronde dat de stad Miranda geplaagd wordt door een tyfus epidemie.  Krijgen soldij en sigaretten,  de Spanjaarden weten niet wat gedaan om ons tevreden te stellen.

 

22 januari 1943 - vrijdag

Vandaag sta ik op de lijst van de erkende Canadezen, nu en dan vertrekken er enkele. Mijn groepschef is zeer vriendelijk omdat hij water mag komen halen in ons kot.

 

24 januari 1943  – zondag

Voor de eerste maal Canadese solde ontvangen.

Een éénarmige Spaanse officier vraagt ons of we een goede indruk hebben van het kamp.

 

30 januari 1943

Lenain verlaat onze barak, het wordt iets rustiger.

Een delegatie van de Duitse ambassade, komt vrijwilligers rekruteren om tewerk gesteld te worden in Duitsland. Zonder succes; we kenden hun methoden.

 

2 februari 1943

Canadienne vest gekregen. Terug enkele mannen vertrokken.

We vernemen dat Stalingrad gevallen was.

 

5 februari 1943

Terug ingeënt tegen vlektyfus.

Lenain komt regelmatig op bezoek; Arnouts is een nieuwe vriend.

De Poolse Canadezen worden door hun groep gesteund terwijl de Belg-Canadezen moeten toezien, wat de militairen zich toe-eigenen.

Dit alles is van minder belang, als we hier maar buiten geraken!

We slapen in smerige dekens vol luizen; en het eten komt soms te laat of niet. Het groeten aan de bandera hangt ons de keel uit. Onmogelijk om een brief buiten te krijgen.

 

9 februari 1943

Rancho (eten) is nu goed. Ik help Robert om een bed te maken, we hebben toch planken genoeg onder het zand zitten.

 

12 februari 1943

Voor het eerst mooi warm weder.

 

14 februari 1943

Corvee patat in de steek gelaten en naar de voorbereiding van een concert gaan luisteren. Eerst zat ik achteraan maar nadien had ik een loge in het dakgebinte. Op het ritme van de muziek, zwierden de hangende benen heen en weer. De kwaliteit van het orkest was niet te onderschatten. Mooie swing-Jazz en Slavische muziek stond op het programma.

De Pool Slomesinsky komt in onze cel en vermits hij in de keuken werkt brengt hij ons soms wat extra eten.

 

21 februari 1943 – zondag

Spaanse autoriteiten komen het gala concert bijwonen. Van waar al die muziekinstrumenten? Een extra diner met op het menu “Riz à la Valenciennes”.

Een mooie dag, maar wat onder de grond gebeurde, staat in de volgende bijlage, vertaald uit het Frans.

 

 

Ontsnappingspoging tijdens het concert

 

Waren er veel ontsnappingen? Neen. Waren er veel ontsnappingspogingen?  Relatief veel, maar zeer weinig slaagden, niettegenstaande alles geprobeerd werd.

Het meest gebruikt was de klassieke tunnel.  Er werd in de barak een verticale put gegraven waarvan de opening onder een bed of onder de plankenvloer verborgen was.  Vanuit de bodem van de verticale schacht werd een horizontale gang gegraven onder de binnenplaats, onder de muur, de rondweg, de prikkeldraad en nog een eind verder, zodat de schildwacht de mannen niet uit de tunnel zag komen. De minimum lengte was zo ongeveer 40 meter en het graven gebeurde ’s nachts.  De grootste moeilijkheid was de uitgegraven grond kwijt te geraken. Dit moest zeer zorgvuldig en ongemerkt gebeuren.    Toch mislukten de meeste pogingen, ofwel werden ze verraden, ofwel werden ze door de Spanjaarden ontdekt, ofwel zoals in het geval van de poging ondernomen door barak 5 , passeerde er juist een patrouille op het ogenblik dat de eerste ontsnapte zijn hoofd boven de grond stak.

Er is echter een poging die wel het vermelden waard is. De Spanjaarden bouwden een nieuwe barak, langs de kant van de keuken, tegen de afsluiting.  Ik dacht dat het een nieuwe stal was voor de muildieren die in het kamp gebruikt werden, maar mijn vriend zei dat dit gebouw veel te mooi was voor deze beesten, en dat, als ik gelijk zou hebben dat het een stal was,  hij mij met pruimen zou betalen. Het waren inderdaad stallen, maar mijn pruimen heb ik nooit gezien.

De werken vorderen goed de muren staan er en het dak wordt er op gelegd.  Een afvaardiging van verschillende nationaliteiten gaat tot bij de kampcommandant en vraagt om op een zondagnamiddag een concert te mogen geven in de barak voor die volledig klaar is.  De kampcommandant die dol is op muziek stemt toe en wil zelfs helpen om het concert in te richten. Hij levert balken en planken om een podium op te timmeren. De commandant had helemaal niet door dat het concert als dekmantel zou dienen voor een grote ontsnapping.

Daar de barak tegen de kampmuur gebouwd werd, was de te graven afstand gehalveerd, daarenboven liep het terrein buiten de muur steil af naar de Ebro en stond er een grote struik die de uitgang van de tunnel goed verborg.  Het probleem voor het verspreiden van de uitgegraven grond was ook opgelost, op de werf was het niet te controleren of er grond bijkwam of verdween, daarenboven kon ook een groot gedeelte grond opgeslagen worden onder het podium.

Toegang tot de barak is natuurlijk verboden, vooral ’s nachts; maar de muziekrepetities moesten toch doorgaan, dus de graafploegen mengden zich  tussen de muzikanten en zo kon er dag en nacht gegraven worden.

De grote zondag is aangebroken, de toeschouwers vullen de barak, de muzikanten betreden het podium en de kandidaat uitbrekers zitten klaar in de tunnel en onder het podium.

Tijdens het concert wordt de laatste grond verwijderd en een opening gemaakt tussen de wortels van de struik.  Het concert is afgelopen, de toeschouwers en de muzikanten verlaten de barak, de Spaanse soldaten doen een laatste inspectieronde in de barak, alles lijkt te lukken, tot… een Spaanse soldaat onder het podium kijkt….  Geroep, getier, enkele geweerschoten en enkele minuten later 32 onfortuinlijke die weggevoerd worden.  

 

 

23 februari 1943 – dinsdag

De eerste lessen van gymnastiek gevolgd, op de Promenade des Anglais, maar dit was niet bestemd voor beginnelingen.

Slag van de geweerkolf gekregen op mijn rug, omdat we stonden te lachen met de binnenkomende soldaten. Ze waren niet eens bekwaam van in de pas te marcheren.

Voor het eerst een jong meisje zien wandelen, buiten de omheining. Ze werd vervolgd door glinsterende ogen.

 

28 februari 1943

Aangetast door de tunnel ziekte, waren we reeds begonnen met het gieten van een betonnen plaat, die de ingang moest camoufleren.

Plots moesten we verhuizen naar een nieuwe barak, de plannen vielen in duigen. Zijn onze privé waterkraan kwijt.

In een Portugese krant staat dat de Duitsers plannen koesteren om Spanje te bezetten. Twee mannen lukken erin, tegen betaling en met de hulp van de cognos (scheldnaam voor de bewakers), te ontsnappen. Een derde verbergt zich onder de motorkap van een camion, die voedsel binnenbracht. Heeft hij het gehaald? Dat weten we niet.  

 

3 maart  1943

Een kapmes en een houtzaag scheef geslagen op de bouwwerken. We kunnen terug aan het werk: “Revista” inspectie voor het opzoeken van het materiaal. Niets te vinden, wij hadden reeds veel bijgeleerd van de Spanjaarden.

Deze morgen een flinke colis ontvangen.

 

9 maart 1943

’s Avonds strengere bewaking, we mogen zelfs niet meer gekleed naar Franco (WC) gaan.

 

11 maart 1943

André is in het bezit van een brief van Vandamme, om over te maken aan Spaak en Gilson.

 

18 maart 1943 – donderdag

Tand gebroken op een stuk Toron (noga).

De apatriden mogen vertrekken en worden overgebracht in hotels.

Voor het eerst naar de “peleguera” (haarkapper) geweest.

 

21 maart 1943

De Polen vertrekken in massa, maar de chef blijft tot de laatste (op 24 maart).

Terug “Revista”; nadien desinfectie van kledij en dekens. Alles in de trommel stoppen, die onder hoge temperatuur stond. Resultaat, we hadden nog meer vlooien. 

 

01 april 1943

Herdenking van de verovering van de stad Madrid.

Speciale maaltijd: vis - hors d’oeuvre à la Valenciennes, Vino en naranjas (appelsien).

Het eentonig leven gaat verder, geen vrijlatingen meer ; de stemming is beneden alles.

 

14 april 1943

De Belg-Belg en enkele Belg-Canadezen zijn reeds vertrokken. De brief geschreven naar huis (nooit aangekomen).

 

15 april 1943

Schoenen in herstelling gegeven bij de “Zapaterra” ; de Belgische secretaris wilde de herstelling niet betalen (Mr Kruger).

Minderjarige Belgen verlaten het kamp.

 

18 april 1943

Belgen denken dat ze morgen zullen vertrekken. De Brabançonne weergalmt in het kamp.

 

19 april 1943

Vanaf 6 uur ’s morgens staan alle Belgen rond het “Officina”.

Tegen de middag, in voorbeeldige orde, verlaten ze het kamp.

Uit het kamp zagen we een trein voorbij rijden, richting St Sebastian. Uit de ramen van de trein niets anders dan lachende gezichten en wuivende zakdoeken. Het was een treffend beeld voor zij die achter bleven.

Na de middag, met vaandel op kop, was het de beurt aan de Nederlanders. Tegen de avond waren het de echte Canadezen.

 

21 april 1943

Slechts 34 Joden vertrokken.

 

22 april 1943

Grote Bandera en de vlag halfstok, de loop van de geweren naar beneden gericht. Wat is er gaande? Het was Pasen.

 

27 april 1943

Rest van de Polen vertrekken. Celgenoot Slomezinsky was erbij. Morgen de beurt aan de Fransen. Slechts 2 Belgen op de lijst.

 

1 mei 1943 – zaterdag

Samen met de “Distinos” (uitgerust met een lang hemd) hebben we moeten defileren voor de nieuwe kampcommandant.

 

17 mei 1943

Mijn moreel staat laag! Mijn gedachten gaan naar al de dierbare die ik achtergelaten heb.

Een ooievaar vliegt voorbij, is dit een gunstig teken?

De krijgsverrichtingen in Afrika verlopen goed.

De Canadezen zouden vrijdag vertrekken; is het gedaan met “manana”.

Stikkend heet op de middag, pompiers met brandweerwagens komen het zand blussen. We profiteren ervan om een koude douche te nemen.

 

21 mei 1943

Een hevig onweer barst los over Miranda.

Vertrek voorzien voor morgen; toch weer “manana”.

 

 

22 mei 1943 – zaterdag

We lopen nerveus rond; vertrekken we nu ja of neen?

Eindelijk marcheren we naar buiten, de vrijheid tegemoet.

Bloemen gekregen van een senorita.  Kregen een eetmaal aangeboden in een restaurant.  Nemen afscheid van de officieren en de conos.

 

13 mei 1943

Met de trein komen we ’s morgens in Madrid aan.  We worden in een hotel gelogeerd.  We voelen ons onwennig in zo’n groot vertrek met een zacht bed (zonder vlooien).  De Polen hadden de dag ervoor amok gemaakt en zelfs gevochten met de politie.  We vreesden dat er tegenmaatregelen zouden genomen worden.

Rond 18 uur  moeten we terug de trein op, ze willen ons hier zo spoedig mogelijk kwijt.

 

24 mei 1943

Rond 20 uur is Gibraltar in zicht.   In de haven van Algeciras schepen we in, een klein transportschip brengt ons buiten de Spaanse territoriale wateren. De Britse oorlogsvlag wordt gehesen, we varen rechtstreeks naar de Amerikaanse hulpkruiser “Santa Rosa”, in de haven van Gibraltar.  We lopen totaal verloren in deze reus.  Wat een luxe, stel u voor, een WC om op te zitten!  Een Belgische majoor komt ons begroeten.  Van op het dek kunnen we Afrika (Suota) zien.

 

27 mei 1943

De Fransen die niet proper genoeg waren, moesten hun cabine verlaten en werden in het onderschip ondergebracht.  Wij kregen hun cabines, met stortbad.  Voor de eerste maal in mijn leven de wacht opgetrokken.  Aan boord was zelfs een cinema die de laatste USA films vertoonde.  Om de twee dagen kregen we een pakje sigaretten ( een stukje beter dan het stro dat we gewoon waren).

 

29 mei 1943

Militaire kledij gekregen, en de pas gekregen Spaanse kledij vloog, met vlooien en al, over boord.  Bezoek gekregen van Generaal De Gaulle.  De Belgische erewacht was te laat opgesteld, wisten wij veel wie die generaal was!  We dachten als toerist de overtocht te doen, maar André moest het luchtafweerkanon bedienen.  Ik woog niet genoeg om het kanon te wapenen maar mocht wel de munitie aanbrengen.

De ganse nacht worden diepzeebommen tot ontploffing gebracht.  De Italianen hadden een middel gevonden om de haven binnen te dringen.  Met bestuurbare torpedo’s hadden ze gewoon een binnenvarend schip gevolgd.  De onderwater versperring was dan open.  Het volstond de torpedo de goede richting te geven en dan zo vlug mogelijk boven water te komen. Men beweert dat ze gewoon naar de Spaanse kust gezwommen zijn.

 

30 mei 1943 - zondag

We verlaten Gibraltar en vormen een konvooi met 29 schepen, die al zigzag varend de Duitse  duikboten ontweken.  De kruissnelheid is 14.3 knots.  In het ruim zitten Duitse krijgsgevangen, komende van Afrika, opgesloten.

 

 

 

04 juni 1943

De zeereis loopt ten einde, we worden opgevangen door  destroyers met barrage ballons. Sunderland vliegtuigen sporen eventuele duikboten op. Leggen aan in Glasgow, laverend tussen mijnenvelden en rotsen. Gedurende de reis hebben we waarschijnlijk een U - boot gekelderd.

 

05 juni 1943

De Polen verlaten het schip.

 

6 juni 1943

Om 7 u is het onze beurt. Een goed georganiseerde ontvangst. We maken kennis met “a cup of tea”.  Op de express trein Greennock – London is de Salvation  Army aanwezig om ons eten te bezorgen.

 

07 juni 1943

Aankomst in London om 10 uur. Per bus door de stad, die zwaar beschadigd is.  In afzondering geplaatst in “Patriotic School Bromley.

 

10 juni 1943

Eerste ondervraging doorstaan door de Security.

 

15 juni 1943

Robert vertrekt.  Dit is de laatste maal dat we hem gezien hebben. Eerste bombardement van London meegemaakt.

 

16 juni 1943

Bromley verlaten en ontvangen op de Belgische ambassade door minister Delfosse.  Ondergebracht in Hotel Ecleston.

De administratieve rompslomp kan aanvangen, van het ene bureau naar het andere.  Zelfs een commandant die durft te vragen “wat komt hij hier doen”?  Mijnheer wilde niet gestoord worden.

 

18 juni 1943

Medisch onderzoek ondergaan.  Aangeduid voor de landmacht, niet aanvaard voor de RAF.  Bezoek bij Minister Balthasar.

Bericht op de BBC “ de drie musketiers zijn goed aangekomen”. Mijn vader had het bericht gehoord, half gekleed en op zijn pantoffels, ging hij de vader van André Schaepdrijver verwittigen.

 

19 juni – zaterdag

Op de Franse ambassade het adres van mijn neef Camille Delhem gekregen. Hij zat in Noord Afrika en maakte deel uit van de divisie Leclerq. Brief naar hem geschreven.

 

 

21 juni 1943

De rest van mijn militaire kledij afgehaald.

Vertrek uit Paddington station naar Leamington-Spa. Ingedeeld in de II D Coy.

 

 

27 juni 1943-- zondag

Moest de wacht optrekken aan het cachot. Moest groeten voor een officier, maar wat met het geweer? Ik kreeg de raad van binnen op de koer te blijven, mijn dril was niet zoals het moest. Waar zou ik het geleerd hebben?

Oorlogsdagboek S.O.E agent Marcel Becquaert  Foto's

29 juni 1943 – dinsdag

Na een zware mars komen we in een verloren gat terecht; het kasteel van Walton Hall (wel zeer mooi gelegen). Allemaal anciens van Miranda, waren hier in afzondering.

 

13 juli 1943 – dinsdag

Brief van André ontvangen, hij is ingedeeld bij de luchtmacht.

 

14 juli 1943

Eerste schietoefening; zeer goed resultaat.

 

15 juli 1943 – donderdag

Met verlof in London. Wedde getrokken vanaf het vertrek in België, min de aalmoezen die we ontvangen hebben in de kampen of bij de ambassades.

 

16 juli 1943

Aankomst in Edinburgh, geslapen in een soldatenkring. Mijn geld van onder mijn hoofdkussen gestolen. 3 pond geleend aan een vriend. Bezoek aan Fort Bridge; penny in het water geworpen.

 

23 juli 1943

Aanvraag ingediend voor het bekomen van een “Marraine de Guerre”. Geen nieuws meer van Robert. Buiten ons weten was hij reeds aangeworven bij de 2^e Directie als geparachuteerd agent.

 

26 juli 1943 – maandag

Camion gemist om weer te keren naar het kamp. Onderweg opgepikt door de kampcommandant. 5 dagen arrest.

 

27 juli 1943

Dag waarop Generaal Van Strijdonck op bezoek kwam.

Moest in opdracht naar London, dit was het eerste contact met de geheime dienst. Ze beweerden dat het een vergissing was. Toch bleef ik er overnachten.

 

28 juli 1943 – woensdag

Terug naar Eaton Square bij de 2^e directie. Er was zogezegd een vergissing in de namen. In de namiddag op eigen initiatief, terug gekeerd om me kandidaat te stellen.

 

29 juli 1943 – donderdag

RV met de Cdt De Burghgrave d’Altena.

 

30 juli 1943

1^e geplaatst in het schieten.

Brief ontvangen van André evenals en colli van mijn marraine.

 

01 augustus 1943

Kennis gemaakt met ATS Sylvia (Birmingham.)       

           

04 augustus 1943 – woensdag

Adj. Remy (waarschijnlijk in opdracht van de kampcommandant) wil mij van gedacht doen veranderen om afstand te nemen van de 2^e directie.

 

11 augustus 1943

Terug naar London geconvoceerd.

 

16 augustus 1943

Granaat werpen. Bij het kuisen van de granaat een stuk vod, uit België, gebruikt.

Lt. Leeman vraagt of ik de cursus van verbindingsofficier wil aannemen.

 

17 augustus 1943

De opleiding is ten einde, elk krijgt zijn eenheid aangeduid.  Een telegram verhindert mijn mutatie, terug gescheiden van mijn vrienden.  Alles wat me dierbaar is wordt mij telkens ontnomen.

 

20 augustus 1943

Zowel Kapt. Verstraeten als Cdt. Verhaegen beweren dat ik niet zal aangenomen worden in London en dat ik mij beter kandidaat zou stellen om de militaire school te volgen.

 

23 augustus 1943

Opnieuw uit training weggetrokken, opdracht London.

Nogmaals door de tandarts behandeld, groot gebrek aan vitamines. Gelogeerd in Aben-Court Hotel, Fransen uit Miranda ontmoet.

.

27 augustus 1943

Tanden hersteld, stylo gekocht.

 

29 augustus 1943

Passé au bureau 2^e section 40 Eaton Square.

Verbod verder nota’s te nemen.

Verslag dat volgt  is opgemaakt na mijn thuiskomst met zaken die ik me nog kon herinneren.