* De verkoper * van JOSEPH O'CONNOR


Oorspronkelijke titel : " The Salesman"-1998
Uitgave :London, Secker & Warburg
Nederlandse titel : De verkoper -1999
Nederlandse uitgave : Nijgh & Van Ditmar(1998) Paperback ,356 blz.
90 388 5506 0
" Een zwartgallige biecht en een psychologische thriller ."
***
Billy Sweeney is verkoper van schotelantennes.Zijn werk is zijn houvast, tot zijn jongste dochter Maeve na een gewelddadige overval in coma raakt. Dan stort zijn wereld in. Hij begint dagboekaantekeningen voor Maeve bij te houden, waarin hij vertelt over zijn leven en huwelijk.
Als een van de vier daders ontsnapt, maakt Sweeney zich op voor een bloedstollende wraakactie. In nachtelijk Dublin zoekt en vindt hij de vierde dader, Quin. Tijdens de lange hete zomer beraamt Sweeney nauwkeurig de perfecte moord. Maar zijn plan loopt dramatisch mis.
Het lot keert zich tegen hem en de rollen worden omgedraaid...
Met een wrang gevoel voor humor weet O'Connor de lugubere mentale oorlog tussen de twee mannen tot een onvermoed einde te voeren.
Met Desperadoes schreef O’Connor al een spannend verhaal met de verteltechnieken die daarbij te pas komen. In The Salesman is het thrillerelement veel sterker - een verhaal over wraak (en de onmogelijkheid daarvan) ontwikkelt zich stukje bij beetje tot een grimmige pageturner.
Maeve Sweeney is bij een overval op het tankstation waar ze werkte mishandeld en in coma geraakt. Tijdens de rechtszaak ontsnapt een van de vier daders, Donal Quinn. Maeve’s vader Billy besluit haar te wreken. Het verhaal wordt verteld in vier episoden.
In het eerste deel begint Billy een lange brief aan zijn dochter. Hij vertelt haar hoe hij kwam tot zijn besluit om Quinn te vinden en eigen rechter te spelen.
Hij beschrijft hoe hij planmatig zijn wraak beraamt. Zijn motieven zijn niet eenduidig: er valt meer te vereffenen dan een brute roofoverval. Billy geeft een verantwoording van zijn leven tot dan toe. Dat leven is geruïneerd door zijn alcoholisme en door het verlies van zijn vrouw Grace. Grace heeft hij verspeeld in een reeks alcoholische incidenten. Billy was ooit leraar en hij las veel. Hij is zijn positie kwijtgeraakt door zijn veelvuldige absences.
De schaarse literaire referenties in het boek herinneren eraan dat Billy ooit een belezen man was. Als hij in een flashback wordt gekarakteriseerd als een boekenwurm is dat een schokkend gegeven: de Billy in het verhaal manifesteert zich als een vertegenwoordiger in schotelantennes met nog louter verkooppraatjes. De waarheden die hij te berde brengt zijn ook de wijsheden van de verkoper (Ze beginnen steevast met A good salesman...)
Een poos nadat hij gescheiden van Grace is gaan wonen (een formele scheiding behoorde in Ierland nog niet tot de mogelijkheden) verongelukt zij. Zijn dochter Maeve woont dan al enige tijd bij hem (de thuiswonende dochter Medbh uit Red Roses and Patrol lijkt een voorstudie voor Maeve). Grace is dan ook afwezig tijdens het grootste deel van het verhaal van The Salesman. Toch is zij dankzij Billy’s terugblikken, afwisselend warm van toon en verbeten van wrok, een van de hoofdpersonen. De reconstructie die Billy ten behoeve van Maeve maakt van zijn huwelijk is gevoelvol, schrijnend zelfs. Hij schrijft zijn verhaal evenzeer aan Grace als aan Maeve.
In het tweede deel heeft Billy Quinn opgesloten in het vogelhok. Toen Grace Billy voor het laatst bezocht in zijn huis in Dalkey (een voorstad van Dublin) merkte zij op dat de volière in de achtertuin wel een gevangenis leek. Billy blijkt een onbarmhartige cipier. De stijl in dit deel wordt staccato, het onderwerp van de zin wordt vaak weggelaten. De korte aantekeningen worden opgeschreven in het kerkelijk dagboek dat Billy’s vriend Seàn, die priester is, heeft laten liggen
De dagspreuken in de agenda vormen een cynisch commentaar op de gebeurtenissen.
In het derde deel hebben de verhoudingen zich drastisch gewijzigd. Quinn tiranniseert nu Billy - aanvankelijk fysiek, maar nadat hij hem heeft vrijgelaten uit zijn kooi ontstaat er een gevangenschap waarin Billy niet wordt vastgehouden door de tralies, maar door het mentale overwicht van Quinn. Billy is niet vrij. Als Billy zich een uitstapje naar zee veroorlooft, ziet hij een zeehond in de golven. "It had a silver fish in his mouth. The fish was wriggling hard and trying to escape but the seal had its jaws clamped shut."
Er ontstaat een macabere vorm van voordeurdelen die heel geleidelijk overgaat in een situatie waarin beide mannen samen een huishouden voeren. Er ontwikkelt zich zelfs een taakverdeling: Billy zorgt voor brood op de plank, Quinn doet klusjes en maakt schoon. Dit gedeelte van het boek is een tour de force. Het samenzijn van de twee mannen is immers strijdig met de wraakgevoelens die aan de oorsprong stonden van Billy’s actie. Dat de lezer de nieuw ontstane situatie accepteert getuigt van O’Connors psychologisch inzicht. Ieder stapje dat de lezer moet maken, met Billy, in Quinns richting moet geloofwaardig gemaakt worden. Billy heeft zich laten kennen als een beschadigd man die niet tevreden kan zijn over zijn leven. Als hij Quinn in de rechtbank ziet, overkomt hem al de gedachte
"Sometimes I even found myself imagining that I was him. I suppose I must have wanted to know how he felt."
Als Quinn in de volière opgesloten is en de afkickverschijnselen van een verslaafde imiteert, kijkt Billy dat met afgrijzen aan: hij ziet zijn eigen kliniekverleden voor zijn ogen. Die identificatie - het dubbelgangersmotief dat zoveel literaire romans draagt - legitimeert de wending die het verhaal neemt. Met The Salesman schreef O’Connor - als dat het goede woord is - zijn grote familieroman. De keus voor de thrillervorm (een genre waartoe veel literaire schrijvers zich tegenwoordig bekeren) is deels misleidend.
Het thrillerverhaal zet ook hier de lezer op het verkeerde been. De eisen die de verwikkelingen stellen aan Billy zijn belangrijk in het verhaal, maar hij wordt voortdurend teruggeworpen op wat hij van zijn leven heeft gemaakt. Hij heeft zijn huwelijk en veel meer van zijn leven eenvoudigweg verzopen. The Salesman is een dodelijke studie van alcoholisme. Billy waadt, beschonken als hij is, door drijfzand en dat is voelbaar op iedere bladzij van zijn drinkend bestaan.
Joseph O’Connor - Dublin 1963
Cowboys and Indians (London, Sinclair-Stevenson, 1991)
True Believers (Sinclair~Stevenson 1991)
Desperadoes (Flamingo, 1993)
The Life and Times of Charles Donnelly (Dublin, New Island Books, 1993)
The Secret World Of The Irish Male (Dublin, New Island Books,1994)
The Irish Male at Home and Abroad (Dublin, New Island Books, 1996)
Sweet Liberty: Travels in Irish America (London, Picador 1996)
The Salesman (London, Secker & Warburg,1998)
Inishowen (Secker & Warburg, 2000)
Star of the Sea (Secker & Warburg, 2002/New York, Harcourt Books- 2003).
Redemption -2007




















