* Zwerm * van PETER VERHELST

Zwerm : 2005
Uitgeverij : Prometheus -Amsterdam
Gebonden- 666 blz.
ISBN 90 446 06751
"Alles wat anders is is interessant.
Dat is mijn enige dogma ."
***
In New York gaat Abel op zoek naar zijn vader en zijn geliefde Pearl. Abel neemt er deel aan nachtelijke gevechten met andere zwervers, die zich terugtrekken in een woud waar een oorlogsveteraan met slangen vecht.
Dokter Goldstein zoekt naar de allesverklarende formule in een geheim labo. Meneer J . een holocaustslachtoffer, werkt koortsachtig aan een nieuwe ideologie voor de mensheid.
In een zaal onder het Zilverkleurig Complex wachten duizenden mensen op een nieuw begin. Maar de tijd dringt.
Al die mensen maken deel uit van een groot verlangen, richtingloos nog, maar alvast op weg gezet. Ze hebben dingen opgevangen, gefluister, geruchten, en ze hebben er massaal gehoor aan gegeven.
Zwerm , is een roman die via Europa, Israël, Palestina en New York in de tijd terugkeert naar de oerknal zelf, naar het ontstaan van de eerste droom. Het is de roman
over de wereldgeschiedenis en andere visioenen.De ondertitel van deze veelomvattende roman van de Belgische schrijver Peter Verhelst is 'geschiedenis van de wereld'.
Een betere ondertitel zou luiden: 'Het kwaad van de moderne wereld'.
'Zwerm' gaat over alle gruwelen die we ons kunnen voorstellen met betrekking tot onze moderne maatschappij: terroristische aanslagen, ongrijpbare virussen en niets ontziende massamoorden.
'Zwerm' is een knap maar benauwend boek dat in vogelvlucht over rampen en slechte mensen vliegt.; waarbij de schrijver niet schuwt om beelden en personages uit de geschiedenis te gebruiken: holocaust, de Vietnamoorlog, de aanslag van 9/11 op het World Trade Centrum, revoluties, ze vinden allemaal een plek in dit visionaire boek over een wereld die wordt bedreigd door terroristen die maatschappijen om zeep willen helpen, of die voor eigen glorie niet schuwen massa's mensen de dood in te jagen.
Zo is er doktor Goldstein die wraak wil nemen na de holocaust, er is iemand die de virtuele computer wil vangen in een druppel water en die weer wil implanteren in de mens en zo is er meneer H of J die de wereld wil beheersen via computertechnieken.
Het verhaal biedt ook plaats aan mysterieuze helden die onoverwinnelijk lijken en beschikken over krachten die de gewone mens te boven gaan: Abel en Angel. De één is een computertechnicus die vreselijk stinkt maar geen stinkende wonden heeft en telkens opnieuw herrijst als een moderne Christus. Alleen is het geen prediker. Hij is op zoek naar zijn vriendin Pearl en krijgt bij deze zoektocht de hulp van net zo vaak uit de dood herrijzende Angel, een onoverwinnelijke straatvechter die tussen de zwervers leeft.
Beiden worden achtervolgd in de roman door de politie, door meneer H of J of door de vrouwelijke kolonel Schwarzkopf.Vele kleine helden uit de geschiedenis krijgen een rol in het verhaal en hoewel ze in het echte leven niets met elkaar te maken hebben, zoals een Palestijnse vredesactiviste, een door de Belgische politie vermoorde vluchtelinge of een martelaar van de antiglobalisering, in dit verhaal brengt Peter Verhelst ze allemaal samen: het meisje met de door napalm verbrande rug van de winnende persfoto in 1972 over de Vietnamoorlog, de mensen die bij de anjerrevolutie bloemen in de geweerlopen van de soldaten staken, de Chinese student die in zijn eentje de tankwagens probeerde te stoppen op het Plein van de Vrede in Peking, radeloze mensen in het World Trade Centrum die met zakdoeken zwaaiden.
Maar dan heb je nog steeds het verhaal niet helemaal te pakken. Peter Verhelst, die in zijn eerdere werk al heeft laten blijken dat hij niet vies is van experimenteel schrijven, heeft met deze roman weer een kunststuk op de markt gebracht. Het verhaal telt af van bladzijde 666 naar bladzijde 0, de laatste bladzijdes vallen zelfs negatief uit, tot -5.
Het verhaal gaat langzaam maar zeker naar een oerknal, van waaruit we het verhaal weer opnieuw kunnen beginnen te lezen, wat zeker een aanrader is omdat je na het lezen van de eerste keer veel beter begrijpt hoe het verhaal in elkaar steekt, zodat het nog boeiender wordt wanneer je het boek voor de tweede maal leest.
In het midden bevinden zich zwarte pagina's over de nieuwe mens die vooral bedreigd wordt door virussen.Deze typografische middelen versterken het verhaal slechts een beetje. Het is de verteltechniek van Verhelst die zo hallucinerend werkt dat je soms het idee hebt in een caleidoscopische film of documentaire te zitten.
Soms is het verhaal als een script van een film of een draaiboek voor een tv-programma, of probeert het tv- of filmbeelden letterlijk te beschrijven.Daarbij spelen alle moderne communicatiemiddelen een grote rol in het verhaal: mobiele telefoons die als ontsteker werken, sms-jes die je overal volgen, computertechnieken, de snelheid van nieuws verspreiden via internet, kleine camera's, iris-scans.
. Je kunt het zo gek niet bedenken of Peter Verhelst heeft de moderne techniek in zijn verhaal geïntegreerd. Maar ook het 'zwarte gat' en de Ka'aba, de heilige zwarte kubus in Mekka spelen een rol. En nog zoveel meer dingen.
Het boek lijkt op een sciencefictionverhaal, alleen zijn de meeste gebeurtenissen geen sciencefiction maar een potpourri van rampen die de wereld al hebben getroffen of waarvan wetenschappers waarschuwen dat die binnen afzienbare tijd kunnen gebeuren zoals bijvoorbeeld de vogelgriep. Wat maakt dat het verhaal angstig dichtbij onze huidige maatschappij komt. De herkenning van niet alleen gebeurtenissen en personen maar ook songteksten maken het verhaal wat minder eng, maar over het algemeen heeft het boek de tendens van 'Apocalypse Now', de film van Francis Coppola (1979), waarnaar uiteraard wordt gerefereerd met beelden en met de filmpersonage van captain Willard.Het is maar goed dat het boek geen referentiepagina's heeft opgenomen, anders zou het toch al zo volumineuze boek nog dikker zijn geworden. Slechts één bladzijde met 'aantekeningen' geven een zetje de goede richting in van alle mozaïekstukken en personages uit de geschiedenis die Peter Verhelst heeft gebruikt voor zijn apocalyptische verhaal.
Wanneer je de tijd hebt om alles uit te zoeken, is 'Zwerm' de eerste historische literaire legpuzzel.'Zwerm' is een hedendaags verhaal dat niemand koud zal laten. Het is met al zijn mysterieuze complotten een thriller à la de 'Da Vinci Code' van Dan Brown, Abel en Angel zouden zo uit een sciencefictionfilm kunnen zijn gestapt net als de beschrijvingen van talrijke technische en biochemische snufjes.
Het is echter bovenal een waardige opvolger van Peter Verhelsts fascinerende eerdere roman 'Tongkat'. Een goed geschreven roman die nog lange tijd actueel zal blijven. Alleen is het deze keer niet zo'n sprookjesachtig verhaal, maar een caleidoscopische spiegel die hij de kwade wereld heeft voorgehouden.

***
Peter Verhelst, geboren in Brugge is dichter, romanschrijver, toneelauteur, theatermaker, performer… Zijn roman Tongkat werd bekroond met de Gouden Uil, ook met de Jonge Gouden Uil én met de Driejaarlijkse Vlaamse Cultuurprijs Literatuur.
Zijn meest recente werk Zwerm is een literair epos; het werd lovend onthaald maar lokte ook ferme controverses uit.
Zijn werk kenmerkt zich door een 'postmoderne kluts van gesprekken, aforismen, associaties en invallen.' De beelden, die hij schetst zijn vaak hard. Een danseres heeft in een sektarisch vrouwenclubje geprobeerd een 'engel van geslachtloosheid' te worden. Een computerfanaat is na een beroerte op twee vingers na verlamd. Veel personages lijken zich te willen onttrekken aan deze wereld. Hij spreekt over de 'ommuurde tuin, waar men zich terugtrekt.
Niet uit pretentie of een ivoren-toren-mentaliteit, maar omdat het het enige is wat nog overblijft. De laatste ommuurde tuin, die je hebt, is natuurlijk je lichaam.'
De wereld is in zijn ogen zinloos, zoals ook iedere handeling zinloos is.
Zelfs het vervolmaken van zijn 'pentagram', waarin alles samenkomt, en wat hij ziet als zijn levenswerk, ziet hij tevens als zinloos. Maar dit deprimeert hem niet. Hij vindt het zelfs een leuke gedachte, 'dat je bijna je hele leven in dienst stelt van een structuur die alleen op papier bestaat.
Citaat:
'Mensen denken, dat je een boek moet snappen. Dat is belachelijk, er is niets te snappen. Ik geloof niet in doelmatigheid, laat staan, dat er bij mij een soort doelgerichtheid zou zijn. Je hebt de vrijheid om te interpreteren, zoals je wilt. Elke lezer kan zijn eigen film maken, waarin hij meespeelt of weigert mee te spelen. Een soort 'virtual reality'. Er zit wel een logica in, maar je kan er je eigen logica aan verbinden. Ik vind eenduidige dingen pretentieus omdat ze suggereren, dat er eenduidigheid bestaat, dat je iets kunt snappen.'
Bibliografie :
Vloeibaar harnas -(1993)
Het spierenalfabet-(1995)
De kleurenvanger- (1996)
Tongkat-een verhalenbordeel (1999)-Jonge Gouden Uil (2000)
Zwellend fruit -roman in sprookjes (2000)
Memoires van een luipaard (2001)
Mondschilderingen-verhalen voor in het sprookjesbordeel (2002)
Zwerm-geschiedenis van de wereld (2005)
Poëzie :
1987 Obsidiaan
1989 Otto
1989 Eleganz
1990 Angel
1991 Witte bloemen
1992 Master
1992 Zodiac van het satijnen altaar
1994 De boom N
1996 Verhemelte, Dirk Martensprijs 1998
1997 Verrukkingen
2003 Alaska
































