Archief

Wat is dat nou weer…? Wim maakt allerlei vreemde gebaren. Ik sta op het
punt om naar mijn schilderochtend bij Ellen te gaan en Wim heeft alvast de auto
klaar gezet en het hek open gedaan. Mijn tas met verf en kwasten heb ik al
achterin. En nu dit weer. Hij wijst eerst op de auto, daarna doet hij net of hij
het stuur van iets vasthoudt en begint daarna naar buiten het hek te
wijzen.
Ik schud maar eens niet begrijpend het hoofd en haal mijn schouders
op. Wim is goed in dit soort toneeltjes, maar zelfs na 50 jaar snap ik dit soort
doventaal niet altijd. Hij begint wat geïrriteerd te raken en doet nogmaals een
poging: wijst op de auto, houdt weer zoiets als een stuur vast en wijst opnieuw
naar iets buiten het hek. Ik laat het raam even zakken en vraag naar de uitleg
van deze actie. “Nah… snap ie dat niet? Toch dudelijk zat. …Gewoon… as ie straks
weerkomt… laot dan de auto maor buten et hekke staon, want ik mot dan papier
wegbrengen…’ Dat doet hij elke eerste dinsdag van de maand voor zijn Mannenkoor
Valerius, alle papier uit de buurt brengt hij naar de container die voor dat
doel in de Bargeres staat.
Ik kan me nog steeds verbazen over dit soort
gebarentaal. Hij trakteert me er vaker op en nog steeds kan ik het lang niet
altijd vertalen.
Bij de koffie voor we beginnen te schilderen doe ik het mijn
medecursisten voor: wijs op de auto, doe of ik autorijdt en wijs naar de straat.
Nee hoor, niemand…! Toen ik vertelde wat het te betekenen had kwamen ze niet
weer bij.
‘Ach…’, beweert Wim altijd, ‘dat he’k nog aover e-hollen van het
varen. In de machinekamer was ’t altied zon gruwelijk lawaai dan mos ie wel met
gebaren praoten.’

‘Gao’j met de fietse?’, vroeg Wim donderdagmorgen. Het was mijn zwemochtend en ik pak alleen al de fiets omdat ik het raar vind om de auto te pakken als je gaat sporten. Maar die dag zou het gaan stormen… dus? Maar nee daar merkte ik die morgen nog niet heel veel van, en ik had die wind ook nog in de rug richting Aquarena. Maar toen ik tegen 12 uur de Bargerweg af fietste naar huis was het andere koek. Ik zag Anja in de verte al midden op de weg fietsen doordat ze bij een onverwachte windvlaag zo de sloot in zou waaien. Ik moest er nu pal tegenin en terwijl ik voorovergebogen tegen de stormwind in vocht was het even weer net als toen we vroeger.

Terwijl we naar de middelbare school in Zutphen fietsen moest er ook wel eens flink op de trappers gestaan worden. En ik zag weer even al die gekromde ruggen voor me die weer en wind trotseerden. De trouwe trekkers, Wim Ruiterkamp en Uiltje Woudstra die meestal de groep aanvoerden, voorop.

Op oudejaarsdag 1962 kwam ik ’s avonds vanaf Vorden richting Boomgaard en was het een dubbel gevecht. De sneeuwstorm was zo hevig dat ik af en toe stilstond op de trappers.

In de herfst van 1972 bleek het ook met kinderen en wandelwagen link kan worden. Met een stormvlaag vloog ik vanzelf met de hele handel schuin de weg over. Er was geen houden aan. In de bossen is toen ook heel wat tegen de vlakte gegaan.

Maar 's middags… stond ik voor het raam en keek naar de laatste bladeren die van de grote eik achter de vijver waaiden. Straks kunnen we het laatste blad gaan ruimen.

Nou, zeg Jenneken, as ze vlak veur um steet. ‘Nou, zeg et maor, ik hebbe
allange ezene dat er wat loos is.’
‘Jao, Jenneken’, hakkelt Willem en hee
waogt et haoste neet um eur an te kieken. ‘Jao, Jenneken, kiek, ik eh…. Ik konne
et neet aover mien harte verkriegen! Met ’n mooi gezichte zitten zingen en
luustern, en ’t tientjen van een ander in de tesse…. En ik dache… eh.. dat dee
mensen doar in Afrika et nog wel es völle neudiger konnen hemmen dan Gert van de
benzinepompe. Dus… ik hebbe et tientjen maor in de schale edaone!’
Et eerste
ogenblik wet Jenneken neet wat ze zeggen mot. Dan sist ze tussen de tande deur:
’Mooi mooi! Bun i’j wel goed wies! Kost ons twee tientjes op ene zundagmergen.
’t Is ja schande!’En met een gezichte as een donderbuje stöf ze veur Willem an
de kerke uut, het parkeerplaatsjen aover naor de auto. En daor geet ze zitten
met eur tasjen stief op schoot, de veurroete uut zitten loeren.
Och die arme
Willem! Wat sneu kump e achter Jenneken ansjokken, steet nog näöst de auto, met
de hand an ’t portier, as ze allebeie heurt roepen:
‘Willem, Willem, wacht es
effen!’
Gert van de pompe! In zien goeie goed! Hee steet al veur Willem, met
de portemonnee al klaor in de hande.
‘Willem, a’k et neet goed hebbe, mo’j et
mien maor neet kwaolijk nemmen, maor ik zatte veur de collecte nog efkes wat te
tellen in de portemonnee, en mie’j dunkt: ik mosse der nog een tientjen méér in
hebben. Kan ’t wean dat ik oe een tientjen te völle weer-edaon hebbe?’
‘Jao
jong,’ zeg Willem en lacht as een boer met tandzeerte. Jenneken in de auto zit
strak veur eur uut te kieken. ‘Jao jong, wi’j hadden et ok al ezeene, maor… ie
reden zo rap vot naor de kerke; ik kön oe toen neet meer inhalen. Ik dache: ik
mot et um nao de dienst maor efkes anreiken. Mar ik zal et oe noe direkt effen
weerdoon.’
Et derde tientjen verwisselen van eigenaar. Jenneken kan et neet
anzeen. Zee hef de traonen in de ogen staon as ze van de parkeerplaatse de
Hoofdstraote opriejdt.
‘Willem zeg ze met een benepen stemmetjen. ‘Willem,
zö’w noe wel helemaole naor Arnhem gaon? ’t Is toch al zon dure dag vandage! En
de benzine wodt ok al zo gloepens duur!’
Maor dan wodt et Willem toch te
gek.

Bewerkt naar :Zunig Jennechie van Marga Kool

Wat mot ik noe?’, dech ze. ‘Noe nog naor achteren lopen en geld halen bi’j
Willem? Dan zu’j de mensen es heuren praoten!’ Jenneken wet precies wat ze
zeggen zölt:
'As der een gewone kollekte is, dan zie’j heur neet. Maor as der
een open- schaal- kollekte is, dan mot der gauw geld ehaald wodden!’
En daor
wil Jennechien al helemaole gien praot van hebben.
‘O, ‘dech ze vol hoppe.
‘A’k noe es een gaetjen in de tesse van de jas ehad hebbe en dat mi’j een
guldentjen in de voering ekommen is…’ En met een stief mundjen begint Jenneken
de hele voering van de jasse bi’jlangs te vulen. Niks! Gien dubbeltjen, gien
rooie cent!
‘In ‘t tasjen dan,’ hopt Jenneken. ’A’k noe es een gulden of een
riksdaalder bi’j de portemonnee in estokken hebbe.’
Met de ene hand wuult ze
tussen de prötteltjes in de tasse: een zadduuksken, peppermunt, eaudeklonnie,
maor geld: Ho maor! Gien dubbeltjen! Gien rooie cent! Nou ja…. Gien rooie cent…
De enveloppe zit natuurlijk wèl in ’t tasjen: ’n stevige witte enveloppe, waor
een keer een trouwkaarte in-ezetten hef. In dee enveloppe zit al die breefkes,
we’j wel, dee Jenneken aover-ehollen hef van ’t huusholdgeld. En dat bunt
allemaole breefkes van honderd en van viefentwintig. Jenneken is wel gek. Ze kik
nog effen veur alle zekerheid tussen die breefkes. Ie’j wet mar nooit of der per
ongeluk wat kleingeld tussen ekommen kan wean… ’t Is allemaole bruun en rood!
Nee, wacht es, daor an ’t ende , daor schemert wat blauws. Een tientjen, een
breefken van tien. Maor ja, een tientjen hef Jenneken nog nooit ergens zomaor an
egeven. Ze sloekt es, zucht. ‘Nou ja’, dech ze dan. ‘Wi’j hadden vanmergen toch
een tientjen winst.’
Met völle hartzeerte haalt Jenneken et tientjen veur de
dag. En as de schale rond kump langs de riegen, de mooie gepoetste zilveren
schale, dan löt Jenneken van grote heugte et tientjen naor beneden dwarreln. As
ze dan een keer royaal is, dan zölt ze ’t zeen ok! Nou ze zeet ’t wèl.
Dree
riegen achter heur heurt Jenneken et nog gonzen: ‘Pssst! Jenneken hef ’n
tiéntjen egeven! Jenneken hef een tiéntjen egeven!’ ’Mooi,’dech Jenneken. Daor
praot ze aover dree wekke nog oaver.' Maor de aardigheid is der toch wat òf, van
de dienst. Zee kan de andacht der neet goed meer bi’j hollen. Ze’s bli’j dat ’t
of elopen is, en dat ze zo al schufelnd deur ’t middenpad naor achteren kan
lopen.
Maor dat kriej a’j zo lange al etrouwd bunt. Halverwege ’t middenpad
zöt Jenneken al dat der wat an de hand is. Want wat steet Willem daor noe
onneuzel te kieken bi’j de achterdeure?

slot volgt

3-3-1990 Wij, als 25-jarig bruidspaar, geflankeerd door moeder Siet en
tante Catrien en rechts naast pa staat tante Gerritje. Vertellen dat kon
ze!

'Ie hebt toch wel genog weer e-had?’, vrög Jenneken, met wantrouwen
in heur stemme.
‘k Weet niet….,’zeg Willem. ‘Ik kon wel es een tientjen te
weinig weer ehad hemmen…’
‘Een tientjen te weinig??’Jenneken knerpt et uut.
‘Kiek, kiek, en Gert wil al naor de kerke gaon, löp al naor de auto toe. Der
uut! A’j rap bunt ku’j em nog net inhalen. Wi’j laot et der neet bi’j zitten,
een tientjen! Bu’j wiezer!’
Mar Willem, rustig as e altied is, hee telt het
nog es rustig oaver en zien gezichte klaort helemaole op.
‘Och jonge,’ zeg e.
‘Ik hebbe warempel een tientjen te völle weer ehad!’En hee wil al uutstappen um
et Gert nao te brengen,
Mar Jenneken grip um nog net bi’jtieds bi’j de mouwe.
‘Zitten! In de portemonnee! Gasss!’
‘Oh,’stribbelt Willem tegen. ‘Dat ku’w
toch neet doon! Temee met een mooi gezichte in de kerke zitten kieken en het
tientjen van een ander in de tesse? Da’s toch niks weerd!’
‘Ze hebt ok nog
nooit op ons geld epast; hoeve wi’j ok niet op et geld van een ander te passen,’
zeg Jenneken kortaf. ‘En scheet noe maor een betjen op, anders kö’w helemaole
neet meer bi’j mekare zitten.’ 't Steet Willem niks an, mar ja hee dut ma wat um
ezeg wordt. As ze efkes later bi’j de kerke ankomt is ’t krek zoas Jenneken et
edacht had. Vol dat et er is! Vol! Twee plekken näöst mekare bunt er al neet
meer. Willem kreeg nog net een plaetsken helemaole achterin näöst de köster. En
Jenneken mot et hele pad aflopen, naor veurten, töt vlak achter ’t kerkkoor.
Daor is nog net één plaetsken vri’j. Nou ja, ze kump näöst mevrouw van de
dominee te zitten! Dat schaelt zovölle !

Jenneken hef ’t best naor de
zin, onder de dienst. De dominee zeg et allemaole zo mooi en ’t kerkkoor zingt
zo prachtig! En ze kreg nog een peppermuntjen van mevrouw.
Maor zo
halverweage de prèke schöt eur inens wat deur de kop. Hef Willem eur noe de
portemonnee wel weer-egeven??? Ze vuult zich es in de tesse, kik in eur tasjen.
Niks!
‘Och harregat,’ dech Jenneken. Wat mot ik noe as straks de kollekte
kump? Helemaole naor achteren lopen en een kwatjen halen bi’j Willem?’Gat nee,
dat dut ze neet heur. De mensen allemaole kieken. ‘Ik rammele wel effen stiekem
met de hand onderin de buul,’dech Jenneken. ‘Gien mense dee dat zut.’
Maor as
de prèke af-elopen is en dominee de kollekte ankondigt, wodt et Jenneken gruun
en geal veur d’ ogen.
‘Want, ’zeg dominee, ‘Ze leven allemaal in een tijd van
zo grote welvaart; ze moeten deze zondagmorgen maar eens een extra offer brengen
voor de medemensen in nood. Het is een kollekte voor een ver Afrikaans volk, dat
in grote hongersnood verkeert, en de hele gemeente wordt verwacht wat extra diep
in de buidel te tasten!’
Jao…., foi toch!, een open- schaal-kollekte! En
rammelt daor maor es met de hand onderin! Et zweit brekt Jenneken
uut.

wordt vervolgd

Invoer
bewerken
Invoer
wissen

Ie snapt natuurlijk wel dat ik het Drents efkes umme ezet heb in de taal
dee tante Gerritje gebruken tiedens onze vismaoltied in 1986.

Völle leu
hebt last van zunigheid. Maor Jenneken… dee is toch zunig! Dat kö’j gien ens
meer zunig numen; Jenneken is een knieperd. Iederene in ‘t derp wet d’r van. Aj
bi’j Jenneken an de deure komt met de collectebusse, löt ze oe altied veur de
deure staon. Dan zeg ze:’O daorveur? Nou doe mien de busse maor effen met…’ Dan
nemp ze de busse met naor de kökken, ze rammelt een keer flink veur et aanrecht,
maor ze dut d’r niks in heur!
O, ze is zó zunig! Ene keer in ’t jaor, as ’t
opruming is geet ze naor de galanterieënwinkel. Daor hebt ze dan zon stellage
met spul dat af epriesd is. Dan köch Jenneken wel twintig, dattig dinger. Der
mut dan allemaole een striksken op, want Jenneken zeg:’’t Is allemaole um vot te
geven heur.’ Zo hef Jenneken veur ’t hele jaor wat in huus veur verjeurdagen en
trouwerieën en kraomvisites: Jenneken hoef de kaste maor lös te trekken. Maor
a’j van Jenneken wat kriegt, dan wet ie van te veuren dat der wat met is. Der
zit altied wel een barste in of een scherfken d’r of, of een weeffoute in ’t
goed.
Maor disse mergen is Jenneken goed te sprekken! Ze mot nog efkes naor
de kerke, met Willem, heur man, dat bunt ze zo gewoon alle zundage, mar daornao,
nao de dienst, geet et regelrechte op Arnhem an. Naor Hendrik Jan, eur zönne en
heur schoondochter, en ’t kleine jungesken dat naor Willem vernuumd is… ’t Heet
Michael!
Jenneken hef al een mooi slabbetjen borduurd veur den kleinen. De
name steet der onderan, in kruussteekskes. En gistern hef ze nog gauw een koeke
ekoch veur de schoondochter. ’t Was in de reclame! ’Zal wel een dreuge koeke
wean, mar ja, ze weet in Arnhem neet wat der hier in de reclame is! Ze hef de
hele boel al klaor staon op de achterbanke van de auto.
Maor as ze dan in de
auto zit, Willem achter ’t stuur, dan betrekt inens Willem zien
gezichte.
‘Jenneken,’zeg e, ‘nou dat is noe toch wat! Noe he’k toch gisteren
vergetten um benzine te tanken!’
Ach ie kuken!’, jammert Jenneken. ‘Hoe mot
wi’j noe toch in Arnhem kommen? Op zundag bunt alle pompen dichte, in ’t hele
derp. En langs de snelweg is der ok vaste gienene lös. ‘k Hadde miej der zo op
verheugd en noe kan ’t neet deurgaon’.
‘Ach mense,’zeg Willem. ‘Maak oe neet
druk. Wi’j bunt ja altied bi’j Gert an de pompe. Die helpt ons noe ok vaste wel
uut de nood’.
‘Op zundag mergen?’, snibt Jenneken. ‘Veur kerktied? Ku’j toch
neet doon, man! Al ’t kerkvolk kump der langes en dan stao wi’j bi’j de pompe te
kieken? Da’s ja gien gezichte!’ ‘Wee’j wat wi’j doot’, wet Willem. “Wi’j zet de
auto wel an de achterkante van ’t höksken. Ziet ze allenig de bumper der achter
vandan kommen. Kunt ze nooit zeen wee of ’t is’.
En zo staot ze dan effen
later bi’j de benzinepompe. Jenneken höldt heur heuf mor wat naor beneden. Maor
’t duurt völs te lange! Wat hebt die kearls toch te praoten? Laot ze noe toch es
op schieten! En dan kump Willem ok nog met ’t heufd um ’t portier:’Jenneken mag
ik oen portemonnee efkes hebben? ‘k Hebbe de mienen in huus laoten
liggen.’
Wat onwillig gef Jenneken de portemonnee of. As hee noe maor neet
dat breefken van honderd ansprekt! Jao dee briefkes bewaart ze altied töt ’t
leste!
Maor as Willem weer naost heur zit, achter ’t stuur, dan zöt ze ’t
wel! Kiek hef e toch dat breefken van honderd an-esprokken. Allemaole lösse
guldens hef e weer e-kregen, en nog een hele vodse met tientjes. En ’t gekste
is: hee zit der wat zörgelijk naor te kieken. Net of ’t neet klopt!

wordt
vervolgd...

Het is alweer minstens 25 jaar geleden dat  Emmen een visrestaurant had, visrestaurant  Schrik. Wim had al vaak gezegd dat het hem wel wat leek om daar eens te gaan eten, maar er was nog niet van gekomen. Tot pa en tante Gerritje  het een mooie gelegenheid vonden om het eens uit te proberen. Hij was altijd al gek op vis. Met z’n allen togen we die kant op, we hadden er zin in. Het was een perfect uitje, iedereen had wel iets te vertellen. Tussen de bedrijven door vertelde tante Gerritje het verhaal van ‘zunig Jenneken’, dat iemand had  voorgelezen of verteld op de vrouwenvereniging. Ze deed het in het Achterhoeks, een prachtig verhaal. En het was een werkelijk zunig Jenneken, een knieperd.
Zunig Jenneken zou een deel van ons leven worden. Na onze verhuizing naar het Schoolpad veranderden we ook van kerk. Vaak zat er een vrouw voor ons in die kerk, die er heel erg netjes en precies uitzag, en ze had een heel zuinig mondje. Als het eerste lied gezongen moest worden pakte ze een grote witte zakdoek tevoorschijn, vouwde die open en spreidde die op haar keurige witte plissé rokje uit
. Daar werd het psalmboek op gelegd. Ik keek Wim eens aan en fluisterde: ‘Zunig Jenneken’. De keren erna hoefden we elkaar alleen maar aan te kijken en herinnerden ons het het verhaal van tante Gerritje.
Ik heb me altijd afgevraagd waar dat verhaal vandaan kwam. Nu weet ik het. Gisteren struinden Susan en ik rond in ‘Het Goed’ bij de boeken. En… daar stond een boek op een extra opvallend plekje. Het bleek een wat ouder boek te zijn van de Drentse schrijfster Marga Kool die zowel in het Nederlands als in het Drents schrijft. In 1981 kreeg ze al de Johanna van Buren prijs voor haar literaire prestaties in de Nedersaksische taal. Johanna van Buren schreef in het begin van de vorige eeuw al in het Sallands en begon men meer oog te krijgen voor het schrijven in de streektaal.
‘Op-eschoond’ heet het. Het staat vol met losse verhalen en gedichtjes die ze nog ergens had liggen. Toen ik het even opensloeg viel het open en ik zie meteen de titel van het verhaal:  Zunig Jennechie. Het bleek inderdaad het verhaal van tante Gerritje. Je snapt dat ik dit niet kon weerstaan en het ging mee naar huis. Vandaag met dit gure novemberweer hoefde ik me niet te vervelen. Nieuwsgierig geworden?

Zoals in R.K kringen de overledenen worden herdacht begin november met Allerzielen, zo gebeurt dat in de Protestantse kerken op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, eind november. Afgelopen zondag werden zo in onze kerk van Emmen Oost, de Schepershof, de overledenen herdacht van afgelopen jaar. En ook is er voor iedereen  gelegenheid om een kaarsje aan te steken voor wie je zelf wilt herdenken.
Dit keer is er weer een liturgische schikking bedacht om het geheel voor in de kerk vorm te geven. Samen met Rien hebben we gebrainstormd en we besloten tot een schikking met stammetjes in veel soorten, sommigen met mos, helemaal zo uit de natuur. Met Wim heb ik de eikentakken, die lagen te wachten tot er brandhout van gemaakt werd, helpen zagen. Rien had weer andere soorten. De rode kornoelje takken die de stammetjes verbinden staan voor de liefde die blijft. De lange klimopslingers die naar het houten kruis slingeren staan voor trouw. Er tussen werden verschillende kaarsjes gezet. De grotere kaarsen die voor de stammetjes staan werden door familieleden aangestoken tijdens de dienst.