Na het nieuws op tv zapt Karel de kanalen af naar iets interessants. Meestal blijft hij hangen op een muziekprogramma. Vanavond ook zo. Ik zit verdiept in ‘doorlopers’, niet meer in staat nog meer lectuur tot mij te nemen. Karel laat zich nogal eens verleiden om de dag met nog wat lectuur af te ronden. Wanneer de muziek hem niet bevalt, zapt hij verder. Zo ook vanavond. Karel wisselt nog maar eens van kanaal en komt terecht bij het begin van de uitvoering van Henryk Gorecki ’s Symphony No. 3, de symfonie van de klaagliederen. We kennen beiden de symfonie, af en toe zetten we de cd op. Toch blijven we ook nu als vastgenageld in de zetel zitten, gegrepen door de muziek.

 

Gorecki componeerde dit muziekstuk naar aanleiding van een tekst die een 18-jarig meisje kerfde in een Gestapocel:

 

Mamo, nie placz, nie

Niebios Przeczysta Krolowo,

Ty zawse wspieraj mnie

Zdrowas Mario

 

(vertaald:

Moeder, ween vooral niet

Zuivere maagd, Koningin van de Hemel

Behoed me elk moment

Ave Maria)

 

Dit gebed was gekerfd in de muur van cel N°3 in de kelders van het ‘Palace’, de centrale zetel van de Gestapo in Zakopane. Daaronder de naam van Helena Wanda Blazusiakowna en de woorden: 18 jaar, gevangen sinds 25 september 1944

 

De inhoud van de andere liederen behoren ook tot een religieuze setting. Naast de tekst van de muur zijn er teksten van bekende volksliederen opgenomen. Een moeder (Maria) spreekt tot haar zoon, de zoon antwoordt met de woorden die op de muur terug zijn gevonden. Binnen deze context grijpen de woorden aan omdat ze de rauwe oerpijn van de moeder vertolken die een kind verliest.

 

Het is net of het ganse drama van de mens en de Holocaust zich verwoordt in deze symfonie. De inleiding laat je afdalen naar het diepste der diepste. Voorbij de pijn, de wanhoop, de dood … alleen nog een onnoemelijke leegte die zich niet meer kan vertalen in ervaring van gevoelens maar als een verpletterend gewicht op je ziel komt te liggen. Hier staat de mens aan de grens van de pijnervaring, van leven. Uit die diepte stijgt een stem op met een kracht die tegen die leegte opklimt. Van alle concrete gevoel ontdaan, voorbij de angst, opstandigheid, wanhoop wil die stem louter getuige te zijn. Dat juist is zo grijpend en beklemmend. Die getuigenis is, zonder ook maar een moment van verwijt, louter aanklacht.

 

 

Zelfs als de stilte de plaats van de muziek in neemt hebben we moeite om terug tot deze wereld te komen … en te gaan slapen. Na zo'n ervaring voel je je klein. 

 

PS. De Poolse namen en tekst kan ik niet juist weergeven omdat ik de juiste tekens niet kan vinden op mijn toetsenbord.

 

 

 

Christel heeft uitgebreid foto’s genomen van de tentoonstelling in Heist-op-den-Berg en stuurt ze me door. Tegenwoordig is dat maar een paar toetsen indrukken op de pc. Je hoeft ook niet meer zuinig om te springen met de foto’s die je maakt: het filmrolletje is vervangen door een chip en daardoor kan je foto’s nemen en weer wegvegen zonder je te bekommeren om de gemaakte onkosten. Ik noem het een uit de band springende fotoconsumptie. Ik denk aan de zuinige foto’s van vroeger. Bladerend in een familiealbum zie ik de eerste foto’s verschijnen begin 20^ste eeuw. Een statig familieportret van een rijk boerengezin met de dochters van huwbare leeftijd, allemaal in hetzelfde lange zwarte kleed met mooie witte boord die de hals zedig afsluit.

 

Honderd jaren later zijn er zoveel apparaatjes waarmee je iets kan vastleggen … Heimwee naar vroeger? Nee, daar zal je me niet gauw op betrappen.

 

Wanneer ik de foto’s van Christel terugzie, herbeleef ik weer de tentoonstelling. Ik laat jullie meegenieten.

Hiernaast een foto van het ingedrukte witte papier: best aanklikken om groter te maken, dan kan je er iets van zien.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Vrijdagavond komt Christel me ophalen: we gaan samen naar de vernissage in Heist-op-den-berg. Ook Brigitte zal er zijn.

 

We rijden langs de normale weg: die is nu berijdbaar, zij het met haken en ogen. Ook Christel heeft zich al vaak geparkeerd op de parking voor het cultureel centrum zonder zich ervan bewust te zijn dat de duur beperkt is tot twee uren en dat je dus een parkeerschijf moet gebruiken. De parking is echter eivol, we moeten uitwijken naar de straten in de omgeving. Gelukkig vinden we nog een plaatsje op korte afstand en regent het niet terwijl we naar het cultureel centrum stappen.

 

De geselecteerde werken bieden een rijke waaier van onderwerpen en stijlen. Er zijn dingen bij die me enorm aanspreken, maar één werk grijpt me vooral aan: N° 3 van Simon Barroo. Op het eerste zicht lijkt het een kader met daarin een wit blad. Wanneer je nader kijkt is dit blad in- en uitgedrukt. Prachtig. Later op de avond kunnen we de kunstenaar aanspreken. Hij is visueel beperkt. Voor die papierdruk heeft hij eerst een ontwerp gemaakt op een koperen plaat en daarop dan zijn blad ‘gedrukt’. Dat maakt niet alleen een ‘tactiele’ benadering mogelijk maar ook visueel is het bijzonder. Het gebruikte papier is van goede kwaliteit (anders zou die wijze van behandeling niet mogelijk zijn). Ik kan verliefd worden van mooie kwaliteit van papier. Ik zou het aankopen gewoon omdat het zo mooi is. Papier heeft iets zeer zintuiglijk: je ziet het, je kan het voelen, je kan het horen als je het beweegt en zelfs ruiken. Wellicht zou dit werk beter tot zijn recht komen bij een schuine lichtinval, zodat er schaduw ontstaat bij de oneffenheden.

 

Dan zien we Brigitte toe komen. Ze heeft toch wel wat moeten zoeken voor een parking. Samen gaan we nog maar eens rond, het is boeiend genoeg.

 

Even over half negen komen de sprekers aan de beurt. De eerste is leuk: luister nooit naar de goede raad van familie en omgeving. Hij geeft daar dan een paar voorbeelden bij die zowat iedereen herkent. De volgende spreker geeft een korte les over kunst en illustratie en op het einde reikt hij de prijzen uit.

 

Na het uitgebreid danken van de sponsors en het daar bij horend applaus, mogen we op de eerste verdieping gaan kijken, waar ook een tafel staat met wijn en fruitsap. Daar liggen de werkjes van Christel en Brigitte in een toonkast.

 

Opvallend is wel dat het publiek vooral uit jonge mensen bestaat … deze kunstvorm is in volle opgang, wordt mee vorm gegeven door het gebruik ervan in de media. De aanwezigen worden gevraagd hun stem uit te brengen om na de expositie een publieksprijs mogelijk te maken. Christel is in gesprek geraakt met de vader van een kunstenares. Zijn dochter maakte een werk dat Christel enorm aanspreekt en daar geeft ze haar stem aan. Vanavond zal een trotse vader huiswaarts keren.

 

Erg lang blijven we niet meer: we hebben de tijd gehad om alles uitgebreid te zien … en morgen nemen Christel en ik deel aan de kerstmarkt in Tremelo.

 

Foto hierboven: Brigitte (l) en Christel (r), twee geselecteerden. Hieronder twee werken die me aangrepen: losse stijl maar erg ‘sprekend’.