Reizen zonder John
‘Reizen zonder John – Op zoek naar Amerika’ van Geert Mak
Geert Mak (° 1946) studeerde staatsrecht en rechtssociologie, doceerde staats- en vreemdelingenrecht, stapte over naar een journalistieke carrière om ten slotte in de jaren negentig te kiezen voor een fulltime schrijverschap met uitzondering van 3 jaren dat hij de Witbautleerstoel bekleedde, waarna hij zich op eigen aanvraag terugtrok. De leerstoel is in 1991 ingesteld, en is bedoeld voor de studie van grootstedelijke problematiek. De betreffende hoogleraar houdt zich in de huidige opzet twee dagen per week bezig met onderwijs en onderzoek op het gebied van de grootstedelijke problematiek, in het bijzonder gericht op Amsterdam. Deze invalshoek zullen we terugzien in zijn boek ‘Reizen zonder John’
Hoewel Mak van opleiding geen historicus is werd hij twee keer door het Historisch Nieuwsblad uitgeroepen tot historicus van het jaar en kreeg hij in 2004 een eredoctoraat van de Open Universiteit 'voor zijn belangrijke en originele bijdrage aan de geschiedschrijving’;
Op 23 september 1960 vertrekt John Steinbeck voor een expeditie dwars door Amerika, met als enig gezelschap zijn hond Charley. Hij wil de confrontatie aangaan met het Amerika ‘van nu’. Geert Mak wil, samen met zijn vrouw, dezelfde reis maken met dezelfde vraag in zijn achterhoofd: hoe ziet het Amerika van John er ‘nu’ uit?
Hij vertrekt op het zelfde moment maar 50 jaar later, aan het oude huis van John Steinbeck en volgt dezelfde weg. Het boek van John Steinbeck ligt als het ware op zijn knieën. Geert Mak laat ons de ouder wordende mens en schrijver John Steinbeck ontdekken: de man die vecht tegen eenzaamheid maar toch zijn imago van stoere bink niet wil opgeven, een man die ouder wordt, ziek is, na de reis, een goed boek wil schrijven en daarom de realiteit wel eens durft aanpassen. Naast John reist een hele bibliotheek over de Amerikaanse geschiedenis mee … en zo ‘vrijheidsminnend’ en ‘democratisch’ als men ons wil laten geloven is die geschiedenis niet.
Mak beschrijft de steden zoals ze zich nu voordien, maar haalt ook hun geschiedenis boven en hoe die vaak gemanipuleerd werd om een mooi beeld te creëren. Hij beschrijft heel indringend de opkomst, de bloei en daarna het verval van de steden. Daarbij hanteert hij cijfers die vaak naar adem doen snakken. De vraag nog maar waar al de oorspronkelijke bewoners van Amerika bleven. Hoe vaak wordt de foef niet gebruikt: er zijn geen bewoners, dus kunnen we het land in bezit nemen. Ik denk aan Israël, maar ook hele gebieden in Afrika.
Geert Mak laat zich inspireren door gesprekken ‘langs de weg’, door gebeurtenissen vroeger en nu: de Kennedy’s passeren de revue, maar ook Maartin Luther King, het opheffen van de segregatie, Katrina en New Orleans, het zich vastbijten in het individualisme in de politiek, ook als zich dit tegen het individu keert. Uitgebreid gaat hij in hoe in New Orleans dat gericht zijn op het individu voor zoveel duizenden mensen een catastrofe betekende. Omdat een politiek gevoerd werd van belastingverlaging, was er te weinig geld om te investeren in infrastructuur, zo ook voor de dijken van New Orleans, ondanks rapporten voorspelden dat de dijken het niet zouden houden. Zo wordt ook niet voldoende geïnvesteerd in nutsvoorzieningen. Enkele dagen terug las ik ergens dat er in een of andere voorstad van New York, de mensen al meer dan een week zonder stroom zaten … net of je ergens in een ontwikkelingsland zit. Ik zal nooit meer grommen als de weg nog maar eens open ligt om weer een kabel te leggen of voor en aanpassing van de riolering.
Geert Mak schrijft vlot, met veel humor. Je laat je zo meenemen in zijn verhaal … alleen, veel vrolijker ben ik er niet van geworden. Toch wil ik de lectuur aan iedereen aanbevelen.
