Berichten van 17 september 2008

Beschrijving:

Fabriek van spanen korven te Schiedam

Een meisje maakt spanen mandjes in een fabriek in Schiedam. De productie lag tussen de 140 tot 200 stuks per persoon per dag

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Glasfabriek v/h Meursing & Co, Nieuw Buinen

Een van de zogenoemde bindkamers in de Glasfabriek v/h Meursing & Co. te Nieuw Buinen

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Boekdrukkerij in Amsterdam

Een zogenaamde inlegjongen legt met de hand het te bedrukken vel op de boekdruksnelpers. Deze haalt 1800 exemplaren per uur, met een maximum van 2000 per uur. De beide andere machines hebben een automatisch inlegapparaat, waarbij de inlegjongen overbodig is geworden

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Schoenfabriek Jan van Arendonk, Tilburg

Hakspijkermachine; de hulp links zet de spijkertjes in een schijf, die dan onder het aambeeld wordt gedraaid. Met een slag worden dan alle spijkertjes gelijktijdig in de hak gedreven

Datum: Circa 1919

Uit "Een zestigtal Rapporten over Huisindustrie in Nederland"

De Schoenmakerij in de omtrek van Eindhoven.

Aantal: In de dorpen rondom Eindhoven werden ± 250 schoenmakers bezocht. Bijna altijd beschikken zij over een stukje land.

Zeer waarschijnlijk wordt dikwijls door de vrouwen door de kinderen (na schooltijd) meegewerkt, maar bij de enquête bleek hiervan weinig. Als de vrouw meewerkt, maakt zij de knoopsgaten en stikt zij het bovenwerk met de machine. Slechts in enkele gevallen wordt met een knecht of leerling gewerkt.

Arbeidsduur: Op enkele uitzonderingen na wordt steeds langer dan 10 uur per dag gewerkt; ± 150 schoenmakers werken 12 uur of langer. Door velen wordt geregeld 13 of 14 uur per dag gewerkt, door ± 20 personen zelfs I4, 15 en 19 uur.

Loon: Het stukloon bedraagt per paar bottines 60 a 65 cent (chroomleer 75 a 80 c.), mansschoenen 45 a 60 ct., jongensschoenen 45 ct, kinderlaarsjes 30 a 45 ct., rijgschoenen 50 a 70 ct., lage schoenen 50 ct., sneeuwschoenen 60 ct., sokschoenen 45 a 55 ct., vetleeren jachtschoenen 60 a 75 ct., laarzen 90 ct. a f 1.25, soms ook f 1.50 a f 2, pantoffels 40 a 50 c. Hierbij moet in 't oog gehouden worden, dat de huisarbeider ongeveer 2 cent onkosten per paar schoenen heeft.

Het weekloon varieert gewoonlijk tusschen f 5.50 en f 7.50, soms echter is het slechts f4 a f 5 en in enkele gevallen f 8 a f 10, maar hooger dan f 10 is het zeer zelden. Het uurloon varieert gewoonlijk tusschen 7 en 10 cent.

Woning: Eénkamerwoningen komen zelden voor.

De grootste helft der woningen bevat 2 kamers, de overige gewoonlijk 3 kamers. Een afzonderlijk werkvertrek vindt men bij de schoenmakers in den omtrek van Eindhoven slechts zelden; meestal is dit tevens woonkamer en keuken en in 33% bovendien nog slaapkamer.

Beschrijving:

Schoenfabriek Jan van Arendonk, Tilburg

Handzwikkerij in de schoenfabriek. Zwikken is het op de leest vormen van de schoen. [Onleesbaar].

Datum: Circa 1919

Uit "Een zestigtal Rapporten over Huisindustrie in Nederland"

De Schoenindustrie te Oisterwijk N.-B.

Techniek: De arbeid, welke thuis verricht wordt, bestaat in het bevestigen van het gesneden leer op de zool en het oppoetsen van de schoenen. De thuiswerkers verrichten hun arbeid uitsluitend thuis en werken niet in de fabriek. Het is handwerk; slechts enkelen, die grovere schoenen maken, gebruikten een eenvoudige machine.

De werktuigen bij den arbeid gebezigd worden door de arbeiders zelf betaald, meestal is dit een niet zeer kostbare installatie, die weinig vernieuwd wordt. Daarbij komt echter per paar schoenen, dat geleverd wordt, een uitgave, ten laste van den arbeider, van 6 centen aan z g. onraad: draad, spijkertjes enz.

De arbeiders moeten het gesneden leer van de fabriek gaan halen en de afgewerkte schoen terugbrengen. De meeste fabrieken geven weinig werk tegelijk mee, zoodat met heen en weer loopen wekelijks ongeveer 3 uur verloren gaat.

Afgekeurde schoenen worden niet betaald. Dit komt echter zeer zelden voor.

Werktijd: De werktijd regelen de arbeiders zelf. Om echter een eenigzins dragelijk weekloon te verdienen werken de meesten van 10 a 14 uur. Slechts enkelen, meest gehuwden, werken 8 a 9 uur per dag.

Zondagsarbeid komt niet voor.

Kinderarbeid komt zeer weinig voor. Slechts enkele schoenmakers leiden hun zoon voor het vak op.

Loon: Het loon bedraagt in den regel f 8 a f 10 per week, waarvan de kosten voor onraad afgaan. Slechts enkele ouden en zwakken verdienen f 5 of minder. In een enkel geval was het schoenmakersbedrijf geheel bijzaak en bracht ongeveer f 4.- op. Bijverdienste van eenige beteekenis, behalve wat in sommige gezinnen door volwassen kinderen wordt ingebracht, komt niet voor. De meesten drijven nog een soort handel in kanarievogels. Veel meer dan f 25. per jaar brengt dit echter niet op.

Gedwongen winkelnering: Bij de meesten bestaat, ofschoon veelal niet uitdrukkelijk bedongen, gedwongen winkelnering; in het algemeen is de meening der arbeiders, dat zij elders goedkooper kunnen koopen.

De woningen zijn niet slecht. De meesten bestaan uit 3 a 4 kamers, de huishuur wisselt tusschen f 0.75 en f 1.25. De meesten hebben een afzonderlijk werkvertrek, waar de schoenwerker alleen zit. Slechts zelden komt het voor, dat meerderen zich combineeren en te zamen een werklocaal hebben. De meeste werkvertrekken hebben een oppervlakte van ± 9 a 10 vierk. meter. Dit is echter zeer varieerend.

Klachten over den slechten invloed van het werk op de gezondheid kwamen niet voor. Echter zit de schoenmaker steeds in een ineengedrongen houding, in een klein vertrek, waar een zeer sterke leerlucht hangt, zoodat het werk vermoedelijk op de gezondheid eerder een slechten invloed zal hebben.

In het algemeen kan gezegd worden, dat de toestanden in de schoenindustrie in Oisterwijk slecht zijn. Er wordt voor laag loon lang en hard gewerkt. Slechts enkele ongehuwden vinden er een behoorlijk bestaan in: waar een gezin te onderhouden is zijn de inkomsten onvoldoende.

Beschrijving:

Gordijnenfabriek Aug. Kleine

Het uitknippen van gordijnen op de Gordijnenfabriek van Aug. Kleine

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Kartonnagefabriek Meyer & Couvee, Amsterdam

Het beplakken van houten dozen. Het meisje rechts trekt het papier over een belijmde plank (het zogenaamde aftrekken). Het grotere meisje in het midden beplakt de dozen aan de binnenzijde. Het kleine meisje links strijkt het papier glad (nastrijken). Zij maken samen ongeveer 1000 dozen per week

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Aardewerk- en pijpenfabriek, Gouda

Het opplakken van decalcomanieën [zogenaamde plakprentjes] op pijpen

Datum: 1919

Uit "Een zestigtal Rapporten over Huisindustrie in Nederland"

Het drummen te Weert.

Omvang: Door nog enkele vrouwen in Weert wordt voor een fabrikant in rookpijpjes bovengenoemde werkzaamheid in huisarbeid verricht.

Techniek: Onder drummen wordt verstaan het bewerken der aarden pijpjes, nadat deze gemodelleerd zijn en vóór zij gedroogd worden om het ovenproces te ondergaan. De arbeidsters krijgen de weeke gemodelleerde pijpjes op een plank thuis, moeten de overtollige pijpaarde van den kop afsnijden, daarna met een passenden houten stop opnieuw de kop modelleeren en een ijzerdraadje door de steel steken. Hiermede is de bewerking afgeloopen en worden de pijpen weder op een plank aan de fabriek voor droging afgeleverd.

Loon en arbeidsduur: Het drummen geschiedt per gros, doch onder dit voorbehoud, dat ieder gros 180 stuks telt. Deze getalverhooging geschiedt, omdat de pijpjes zeer spoedig uit het model gaan en vormloos worden; de arbeid moet daarom voorzichtig en met veel zorg verricht worden. Per gros wordt 7 a 9 cent betaald, waarvoor ruim 1 uur arbeid noodig is. De productie is ongeregeld, bij vlotten gang van zaken wordt er niet langer dan 30 of 40 uur per week gewerkt. De gemiddelde verdienste bedraagt f 2.10 tot f 2.50 per week. De arbeid geschiedt in de huiskamer. Het is uitsluitend vrouwenwerk, kinderarbeid of hulp van mannen komt niet voor.

Beschrijving: In de enveloppenfabriek Bontamps in Venlo haalt een meisje gegomde en gedroogde enveloppen van de automatische gommachine en maakt er stapels van

Datum: Circa 1919

Beschrijving: In de enveloppenfabriek Bontamps te Venlo worden enveloppen met de hand gegegomd. Dit handgommen - met een productie van 6000 tot 7000 enveloppen per dag - wordt alleen gedaan bij kleine partijen en incourante maten

Datum: Circa 1919

Beschrijving: In de jutevoorspinmachine van de jutespinnerij Ter Horst en Co in Rijssen worden de gekamde jutevezels tot dunne draden gesponnen

Datum: Circa 1919

Beschrijving: In de Koninklijke Stearinefabriek in Gouda pakken vrouwen kaarsen van de band en knippen de lonten op maat

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Fabriek van spanen korven te Schiedam

In een fabriek voor spanen korven wordt het hout geschild. Van een boomstam wordt een dunne laag afgeschild. In 3 minuten verkrijgt men op deze wijze van een stam van 60 cm een plaat van 2.50 m lengte en 1 millimeter dikte

Datum: Circa 1919

Beschrijving: In een tricotweverij te Vriezenveen brengt een jongen garen van het magazijn naar de spoelsters. [N.B. het betreft hier waarschijnlijk de fabriek van Jansen & Tilanus]

Datum: Circa 1919

Beschrijving: Inlegkamer van de sigarettenfabriek Mignot & De Block, Eindhoven. Leeftijd van 13 jaar tot 18 jaar en daarboven. Uur- en stukloon. Weekloon fl 4,- tot fl. 18,- en hoger. Productie van de inleg bedraagt 50.000-100.000 per week. Werkuren 7-12 uur, 2-7 uur met vrije zaterdagmiddag en twee rustpauzes

Datum: Circa 1919

Beschrijving: Inpakken van doosjes lucifers. De fabriek is onbekend

Datum: Circa 1919

Beschrijving: Interieur van de glasoven van de Glasfabriek v/h Meursing & Co. te Nieuw Buinen

Datum: Circa 1919

Beschrijving:

Schoenfabriek Jan van Arendonk, Tilburg

Jongen bewerkt een schoenzool aan een machine

Datum: Circa 1919