Een dagje uit 2

De bovenwoning aan de Gasthuissteeg mèt balkon.

Natuurlijk komen we tijdens zo'n tour de nostalgie er niet onderuit om door de Gasthuissteeg te lopen naar het geboortehuis van drie van de vier jongens, het beruchte balkon te bekijken waaraan Wim en Piet om de beurt Ben lieten bengelen om te zien wie het 't langste vol kon houden. We lopen langs de boerderij van van 't Land, de buurman die er voor zorgde dat het behang bij hen van de muur af kwam door de hooibroei. Wim wees de plek aan waar de haan zat. Als je daar binnenkwam pakte je meteen een bezem en hield die richting haan want anders werd je door die haan besprongen Huuuhh..! En zo liepen we al mijmerend weer verder richting Voerman Museum want daarvoor kwamen we.

En hier woon'n van 't Land en daor zat die hane...
De vrach met heui kon maor net deur de steege. En dat heui ging daor baoven deur die loek'n.
In het stadje Hattem woonden vroeger alle boeren ìn het stadje. Buiten de stad op de Hoenwaard, de uiterwaarden van de IJssel, liepen de koeien zomers.

Er was veel te zien in het Voerman Museum en het Anton Pieck Museum er achter. Vooral de schilderijen met het gezicht op Hattem vanaf de Hoenwaard kan ik waarderen. Ook aan Daendels is een hele kamer gewijd. Tussen de beide musea is een soort binnentuin waar je gezellig kunt zitten met het zicht op de molen.

Johannes Wildeman in zijn jonge jaren met een van zijn honden. Het waren niet alleen herdershonden zo te zien. Dit lijkt meer op een groot soort poedel waarvan wij er ooit ook een hebben gehad, via neef Gerrit. Jammer genoeg zonder de adviezen van Wildeman, want hij was bij ons niet te handhaven. Altijd ging hij er vandoor en werd gezien tot in de verre omtrek van Aalten.

In de bladen van Heemkunde Hattem, waarvan ik er een hele tas vol kreeg van neef Wilhelm, kom ik nog steeds aardige artikelen tegen. Soms in het Hattems. Ook een stukje over Johannes Wildeman, geb. 1912. In de volksmond werd hij de bosbaas genoemd. Die moeten we vast wel tegen zijn gekomen op onze wandelingetjes over het Mierenpaadje en langs de Mariaboom. Ik meen me ook zijn huis te herinneren, een boerderijtje dichtbij Molecaten.
T. Eghuizen vertelt hierover in 2001…:
Disse bosbaas, Johannes Wildeman, woont à sins joor en dag en noe nog in zien îêntien in ’t Attemer bos, säämp met zien onmisbäre wääkse ärde(r)s’hond.
Bi’j ’t uus löp een skoap en ’t ok met zien kipp’m, die veur de kä®värse eier zörg.
In uus ank an de muure in de veu(r)kämer eign op’ezette vogels, een vössien en een vedîênstelijk eing’emääkte tekening.
En vertell’n dät e kan; ’t iene verääl noa ’t ander.

Als veertienjarige jongen was hij al tuinjongen op de buitenplaats ‘Velthuys aan de Veldweg. Hij werd daarop al snel naar de bosbouwschool in Apeldoorn gestuurd door zijn baas die de complete opleiding voor hem betaalde. Maar tijdens de crisisjaren was die voormalige baas, directeur van een hotelketen, opgevolgd en kwam Johannes zonder werk en via de werkverschaffing ging hij aan de slag met de aanleg van een nieuw kerkhof, dat nu allang een oud kerkhof is. Hij hielp met het knotten van de wilgen aan de Nieuweweg en maaide het gras in het Gemeenteplantsoen bij het station dat allang geen station meer is. Het duurde tot dat de gemeentearchitect dhr Plat hem vroeg mee te gaan en hem de gemeentebossen liet zien. Het was één grote troep volgens bosbaas Johannes en hij kreeg de opdracht om op zijn nieuwe werkterrein van zo’n 6 à 700 ha te voorkomen dat konijnen aan het jonge groen vraten, verder de zorg op zich nemen voor het onderhoud en toezicht op houtdiefstal, stroperij en vandalisme. Hij kreeg een jachtgeweer en behaalde de jachtacte. Steevast werd hij begeleid door twee of drie door hemzelf afgerichte herdershonden. Morgen verder...

De Dijkpoort zoals de Hattemer schilder J.W. Liefers hem in het voorjaar van 1959 zag.

Het kan natuurlijk verbeelding zijn, maar het lijkt me toch dat het Achterhoeks heel wat makkelijker te lezen is dan het Hattems.( Wim z'n geboorteplaats) De klank die lijkt op een eu wordt geschreven als öö. En natuurlijk ontbreekt vaak de h waar wij denken dat hij hoort te staan en waar hij niet staat wordt die soms wèl gebruikt.
In een van de boekjes van neef Wilhelm van Heemkunde Hattem kom ik de volgende oude Attemer zegswijzen tegen. De tweede en de vierde komen we wel bekend voor.

IJ löp tuss’n deur en drumpel- Hij is ongedurig
’t Dug van gien kante- Er klopt niks van
Zie is de duuvel ontkrööp’m op ell’n lichte dag- Ze is een slimme vrouw
A’j altied de mond old, ku’j met de duuvel wel uuz’n- Je moet voor jezelf opkomen

Onze oppas op huize Schaapstreek is op een laag pitje gezet want opper-oppassers Anne en Tiny nemen nu de honneurs waar. De beide katten hebben zich naar verluid meteen gemeld en zijn niet van de bank te krijgen.
Intussen hebben we gisteren buurvrouw Wielens in haar zondagse outfit de dubbele sluizen in de Veenvaart Erica- Ter Apel laten zien en halte Tramweg met een bezoek vereerd. Toen we langs Museum Brands kwamen zei ze :’O die Jans Brands is vrogger bie-j ons nog ewes met de verbouwing. Hee vroeg of e effen op zolder much kieken of der nog wat biezunders veur um bij was’. Toen we dus op de terugweg weer langs Museum Brands kwamen gingen we er aan en buurvrouw keek haar ogen uit met al die oude spullen van vroeger die ze nog herkende. We kregen zelfs een paar gidsen mee, vrijwilligers, om van alles uit te leggen. Ze was erg tevreden over de gezellige middag en daar doe je het toch voor…De verzameling van Jans Brands was uit z’n huis gegroeid en er waren zoveel sponsors dat er een mooi museum aan gewijd is naast zijn huis aan de Heerenstreek in Nieuw Dordrecht. Er is een complete bibliotheek met oude boeken bij die je mag inkijken, … wel met speciale handschoenen aan.
Vanmiddag haalden we Anne en Tiny op om een gezellige middag te hebben. Ze hadden Emmen al vaker met een bezoekje vereerd en nu kwamen we langs ’t Fabriek waar een expositie van 9 hout kunstenaars was te bewonderen. Anne schildert zelf ook mooi en vond het zeker de moeite waard. Leuk om ze op deze manier eens bij ons te hebben. Beiden waren helemaal weg van Queeny en Storm die zich dan ook voorbeeldig gedroegen. Tijdens het rondje op het erf kwamen we bij de Finse Kota en we besloten om Wim z’n favoriete soepje daar te gaan nuttigen. Later dan verwacht brachten we ze weer terug naar hun logeeradres. Voor herhaling vatbaar!

Vroeger hadden we Jaap Kwak die in ons eigenste Dagblad van het Noorden een dagelijkse leuke column schreef. Sinds een aantal jaren hebben we elke dag Jan Wierenga en in de zaterdageditie Daniel Lohues.. Volgens mij woont Jan Wierenga net als Daniel hier ergens in de buurt want hij beschrijft vaak mensen en situaties in deze streek. Maar vanmorgen had hij in zijn column de nieuwe koninginnetjes te pakken. Zijn vrouw vond dat de beide koningen van de Lage Landen geen gekke keus hebben gemaakt met hun koningin. Hijzelf zou liever voor een andere gaan. Volgens hem is sexuologe Goedele Liekens eigenlijk de echte vorstin, die haar onderdanen van de beide landen oproept om vlijtig de bijslaap te praktiseren om zo positieve energie te tanken. Toen zijn vrouw een wat vragende blik op hem wierp, vulde hij aan: ’Maar jij bent mijn eigen koninginnetje!’, waarop hij even bij zichzelf dacht: ouwe slijmbal!
Ik mag graag Wim nog even uitdagen en zei zo even met een zucht tussen neus en lippen: ’Zo heb ie mien nog nooit enuumd… mien koninginnetje…..’ En ja hoor, meteen volgde: ’Dat zal ok niet gauw gebeuren… dan ku’j mien wel wegdragen’. Nee Wim is niet van de woorden. Hij gruwt ervan als hij woorden hoort als schatje, lieverd, en helemaal verschrikkelijk .... honnepon! Hij heeft een eigen vocabulaire, dat wel……maar daar ga ik het niet over hebben…
Nee.. ik mag niet klagen.....

Het bed naast mij is leeg als ik wakker word. Wel beslapen gelukkig, maar Wim had een onrustige nacht. ’Ik bun mien ring kwiet’, zei hij gisteravond al voor het slapen gaan. ‘Zo straks toen ik op de banke zat, ha’k em nog. Et jökken mien der een betjen onder en toe ha’k em an de pink edaon… en noe is e weg. Die vin ik noóóoit weer.’ Hij had het laatst een rondje over het erf gelopen met Queeny en Storm. Hij hoefde nu in het donker echt niet te proberen om hem terug te vinden.
Toen ik er uit was had Wim al twee keer het erf minutieus doorzocht en zelfs de bankkussens omgekeerd. Maar niks… helemaal niks. Ik zeg nog: ‘Wim.. het is maor een ding’. Maar hij was helemaal ontdaan. Een jaar of vijf geleden had ik het kleinood voor hem gekocht, een gouden ring met een jeansblauwe steen. Hij vond hem mooi en droeg hem altijd als hij tenminste niet aan het werk was. Toen hij meer dan 50 jaar geleden een soortgelijke ring, met zwarte steen, van zijn toenmalig vriendinnetje had gekregen gaf hij na het uitraken van de vriendschap de ring aan Piet met de opdracht om hem aan een jongere broer te geven als hij zich zou gaan verloven. Toen dat gebeurde ging de ring naar Henry en de bedoeling was dat hij bij diens verloving doorgegeven zou worden aan Ben. Ik heb geen idee waar de ring gebleven is. Maar nu was hij tot zijn grote schrik die ring van mij kwijt. ‘Wies nog es precies an waor ie’j gisteraovend met de hunde elopen hebt’, commandeerde ik en samen volgden we dat spoor opnieuw. Maar ook dat leverde niets op. Ik bedacht me ineens wat hij altijd doet vóór hij de honden uitlaat…. juist… een bezoekje aan het toilet. Dat is ook wat minder omslachtige plek om te zoeken. Als hij in de pot gevallen was had hij het vast gemerkt maar ik nu keek links en zomaar ineens… lag daar het kleinood.
Ik kan je vertellen. Wims dag is helemaal goed!

‘De familie geniet hier van hun vakantieplek met uitzicht op tuin en zee.

Als je toch oppast kun je misschien ook even die big bags met tuinafval wegwerken’, zo was het verzoek van Mark voor hij op vakantie ging. Och… dachten we, laten we dat maar meteen doen. We hadden net een opruimsessie achter de rug op ons eigen erf en dachten dit er even achteraan te doen. We passen immers op hun huis en have d.w.z. Queeny, huis, katten, vissen en tuin. We hoeven het niet alleen te doen want buurman Lammert aan de overkant houdt ook dag en nacht de wacht. Nova, de zwarte kat keek ons vernietigend aan toen we arriveerden, maar sprintte toch direct mee naar binnen. Toen was het de beurt aan de big bags. Ik wist wel dat Mark stevige benen had, maar dat hij zoveel prikkende tuinafval in één zak kon stampen had ik niet verwacht. Dat duurde even voor we de grote zakken op de kar hadden gehesen en hoewel Wim niet van stevige woorden houdt kwam er toch het een en ander uit dat ik nog niet van hem kende. Het moest en zou ook allemaal op één aanhanger. Maar… het is gelukt. Het groen uit de tuin heeft een nieuwe bestemming gevonden, de basis van een nieuwe geluidswal naast ons eigen erf. En terwijl de familie in het verre zuiden van zon, zee en brocante geniet, houden wij toezicht… mèt Lammert. Volgende week is het de beurt aan Anne en Tiny die er meteen een weekje vakantie van maken in ons mooie Drenthe.

Derde klas van de Kweekschool. Ik sta in het midden met het lichte vest en naast mij Grada die hier het praten niet kan laten. Aad is er niet bij, zeker vergeten....

Het stukje dat ik op 6-12-2009 plaatste.

Grada Bosch komt uit Bronckhorst, het kleinste stadje van Nederland. Nu is het een trekpleister voor heel Europa en Omstreken. En ... woont Grada op een woonboot in Amsterdam!
Toen was het gewoon …een heel klein stadje met een kerk èn een bakker: bakker Bosch, Grada’s vader. Haar moeder kan heel leuk dichten en wanneer ze de enthousiaste verhalen van Grada hoort stroomt er vanzelf weer een nieuw stuk Achterhoekse poëzie uit haar pen. Aad Dorst en Gert Jan Somsen zijn meestal een dankbaar onderwerp. Ik heb deze indertijd (1962) uit de krant geknipt!

‘t Jammer höltjen
-historisch-

Toontjen had et veurjaor weer te pakken.
De schoonmaakwoede sloeg eur in de bol.
Ze zei dat zi’j- as eur mevrouw et goed von-
Vandaag Joops kamer effen nemmen zol.

Wat “effen nemmen” is, hef Joop ervaren
Toen hi’j in huus kwam van de school- wat strop-
Toen dreef zien kamer- inclusief ook Toontjen-
Vanaf de vloer tot et plafond van ’t sop.

Hi’j ging die aovend bi’j zien vriend studeren
Mor biester lukken wol zien studie niet.
Want hi’j hef zenuwachtig uutgelaoten’
‘k Bun straks al mien eigendommen kwiet.

Hi’j had dat al zo vake ondervonnen
As Toontjen an et schoonmaakwoeden was.
De helft verdween rap in de vuulnisemmer
De rest op zolder in een olde kast.

Den andren dag is hi’j op school gekommen
Gehaost mor toch nog net precies op tied.
Zien vriend mos um effen de blokfluit lenen
Natuurlijk was hi’j ’t jammerhöltjen kwiet.

Ik bun beni’jd wat ik een volgend keertje
An Toontjens schoonmaakzin ten offer leg.
“ 'k Zol zeggen”- hef zien vriend um angeraojen
“Breng al oew eigendommen van te veuren weg.”

Het was een klas met uiteenlopende figuren op de Kweekschool voor onderwijzers in Doetinchem, zoals het toen heette. Niet alleen wat betreft de karakters maar ook hun geografische achtergrond. Ze kwamen vanuit de hele Achterhoek en Liemers, van Gelselaar tot aan Velp. En Grada kwam uit Brockhorst, de dochter van bakker Bosch. We hebben samen heel wat afgelachen want Grada was een vrolijk type. Dat had ze niet van een vreemde. Haar moeder was net zo. Die hield wel van een geintje.
Toen Grada na haar Kweekschooltijd in Vorden aan de mij zo bekende School met den Bijbel kwam te staan, werden na een tijdje de collega’s in Bronckhorst uitgenodigd op de koffie. Juffr. Van de Hel, mijn eigen oude juffrouw van de eerste klas was er nog bij en waarschijnlijk ook de toen al oude meester Berenpas. Moeder Bosch had het een en ander gehoord over de stijlvolle collega’s natuurlijk en kon het niet laten.... Toen het gezelschap precies op het afgesproken tijdstip arriveerde, had moeder Willemien net alle stoelen op de kop op de tafel staan, een schort voor en een doek om het hoofd zodat het net leek of ze druk aan de schoonmaak was. Wat een consternatie. Toch stonden in een ogenblik alle stoelen recht, zag Willemien er pico bello uit en kwam de taart op tafel. Ze hebben nooit geweten of ze het misschien vergeten of dat het als grap bedoeld was.
Bovendien kon die erg aardige gedichtjes maken over alledaagse zaken die ze zag of haar ter ore kwamen. Ze maakte ze ook naar aanleiding van de verhalen die Grada vertelde als ze thuis kwam. Zo ook het gedicht over de kwijtgeraakte blokfluit van klasgenoot Aad. Die was trouwens wel vaker iets kwijt. Sommige kwamen in de krant terecht, zoals het Jammerhöltjen. .
Afgelopen weekend gingen we met Ben en Riet vanaf camping De Boomgaard naar Bronckhorst om even rond te kijken en een kop koffie te drinken in Herberg De Gouden Leeuw. Ik schoot met Riet ook even een winkeltje in, gewoon even kijken. Ik zag ineens dit boekje liggen: In en Umme Bronckhorst, waarin een aantal gedichtjes in het Achterhoeks van Willemien Bosch weergegeven worden. En dan gaat het verleden weer leven. Het is een heel dun boekje, uitgegeven in 1970. Ik kocht er een. ‘Vind u het niet erg dat er in geschreven is’, zei de dame achter de kassa. ‘Het geeft wat extra’s, gaf ik als antwoord, ’het is haar handtekening.’ Ik vroeg haar nog of zij de schrijfster gekend had. Ze had geen idee. Zo gaat het…

Het is wel eens goed dat je mensen over de vloer krijgt die verder komen dan je keuken en kamer. Een paar keer per jaar gaat de bezem er hier extra door. Volgende week dinsdag komt de taxateur die de gemeente geregeld heeft vanwege de perikelen omtrent Schoolpad 50, zoals hij dat zo mooi omschreef. De bedoeling is om het op twee manieren te taxeren, mèt en zonder woonbestemming. We zijn benieuwd of het ons nog wat oplevert. Je wilt er voor zo’n gelegenheid toch extra voordelig voor de dag komen. Het werd een rondje huis en schuur, tuin en erf. De tuin hebben we gehad, nu ben ik boven aan het opruimen. Er staan al stapels tijdschriften van 10 jaar geleden klaar om naar de Kringloop te brengen. Ik wist niet eens meer dat ik ze had. Dan nog wat oude schilderijen van toen ik pas begon en een paar vuilniszakken met kleren die me te klein zijn of toch niet staan. Ruimt lekker op moet ik bekennen. Gisteren zijn terras en tuinstoelen onder handen genomen met de hogedruk spuit.
Het is jammer dat de meeste rododendrons zijn uitgebloeid, alleen de roze naast het huis staan nog in volle bloei. Maar ook de witte rozen, Iceberg, staan er prachtig bij voor het huis. Per dag staat er weer iets anders in bloei. Juni is een mooie maand om thuis te zijn, hier in ons eigen paradijsje aan het Schoolpad.

Soms komt er iets boven water waarvan je vergeten was dat je het had. Toen Jos en Margo op de Boomgaard hun huis aan het inrichten waren kwamen er na 55 jaar een paar schoolschriftjes van mij te voorschijn. En als ik in de grote hutkoffer van Wim kijk vind ik van onze kinderen het een en ander. Maar ik ben niet de enige die dingen bewaart. Toen ik in Hattem begon aan mijn onderwijzersloopbaan was het de tijd van Pinkeltje en ik heb in die tijd de kinderen heel wat verhalen voorgelezen. Eén van de ouders zocht een model om te schilderen en vroeg, ik denk via zijn dochter, of ik wel zou willen. Och waarom ook niet. Ik had een kamer bij de fam. Sobering en had behalve mijn schoolwerk weinig meer te doen. Het werd een aardig schilderij dat jarenlang bij mijn ouders heeft gehangen en nu boven ons bureau een plekje heeft gekregen. Dochter Hannie vond het niet echt lijken, ik sta er wat ernstig op en enigszins geflatteerd. Als dank voor het meegekregen schilderij gaf ik toen een boek van Pinkeltje. Dat werd zo gewaardeerd, dat ze het nog steeds als een soort relikwie bewaart. 'Mijn zolder is net een museum', meldde ze, en stuurde de foto van het 50 jaar oude boek. 'Van juffr. Eggink 1963', staat er voorin. Zo kun je lekker mijmeren als je eens op de zolder rondstruint. Toch erg leuk om te horen.