Dinsdag 12 september 2006
FIG . 25 . - BETERE OPSTELLING
Fig . 25 . Betere opstelling , maar een beetje te veel regelmaat in de plaatsing van de drie boeken links .
Archief
Fig . 25 . Betere opstelling , maar een beetje te veel regelmaat in de plaatsing van de drie boeken links .
Dinsdag 12 september 2006
FIG . 24 . - LEGE COMPOSITIE
Fig . 24 .Nog een " lege " compositie .
Voor veranderingen zie men naar de volgende schetsen .
Dinsdag 12 september 2006
FIG . 23 . - VERBETERDE COMPOSITIE
Fig . 23 . Gunstige wijzigingen zijn hier aangebracht : een andere vaas en boeket ; toevoeging van een stoel met sjaal aan de linker zijde .
Dinsdag 12 september 2006
FIG . 22 . - ONJUISTE COMPOSITIE
Fig . 22 . Onjuiste compositie ; slechts uitgewogen .
Let op de grote leegte links .
Dinsdag 12 september 2006
FIG . 21 . - CONSTRUCTIE VAN HET STILLEVEN
Fig . 21 . Contructie van het stilleven , waarop de richtlijnen te zien zijn . Let vooral op de bril en de elementen A en B .
Dinsdag 12 september 2006
ART . NR . 51 . d , - FIG . 20 . - ORIGINELE WIJZE OPGEVATTE COMPOSITIE .
Art . Nr . 51 . d , Fig . 20 .
Een op originele wijze opgevatte compositie .
Dinsdag 12 september 2006
ART . NR . 51 . d , - VIJFDE VOORBEELD
Art . Nr . 51 . d ,
Vijfde Voorbeeld
Thans zouden wij , als toelichting van een opmerking uit het begin van dit lesdeel , willen aantonen dat een geest van compositie niet opgesloten behoeft te zijn in een kooi van starre beginselen . Oorspronkelijkheid en verbeeldingskracht kunnen , mits van goed gehalte en aan het onderwerp aangepast , eveneens tot gelding komen . Overigens zijn er bepaalde onderwerpen die als het ware bij voorbaat verplichten tot een soort van compositie , die geheel anders zal zijn dan degenen , die wij tot dusver de revue lieten passeren . De opstelling van de bestanddelen was daarbij onderworpen aan de algemene wetten , die wij meer dan eens bespraken . In het geval dat wij nu gaan bestuderen , is het de geest van het onderwerp zelf die een grondbeginsel van compositie verwekken zal , waaruit een bepaald rythme en een werkelijke indruk van harmonie geboren zal worden .
Dit motief zien wij in de figuren 20 en 21 .
Hij schijnt niet onderworpen te zijn aan de regels , die wij in het voorafgaande toepasten . De opzet is zo uitgevoerd dat wij dadelijk denken aan de dagelijkse bezigheid van een schrijver in het vertrek , waarin hij gewoon is te werken en wel door de tafel met papier boeken , tijdschriften en andere voorwerpen , maar toch niet zonder een zekere ordening , verspreid liggen .
Wij zien alles een beetje vanuit de hoogte , zodat de horizon boven de afsluiting van het schilderij komt te liggen . De kunstenaar heeft juist die hoekperspectief gewild om een rythme van bewegingen te krijgen , dat , in twee tegengestelde richtingen , verkregen wordt door het verdwijnen van de groepen evenwijdige lijnen , waarvan de ene gericht is naar een verdwijnpunt aan de linkerzijde , dat buiten de lijst valt en het andere naar een tweede verdwijnpunt dat op gelijksoortige wijze buiten het doek komt te liggen . Maar als het hier bedoelde rythme bij alle onderdelen van het onderwerp zou toegepast worden , dan zou er een saaie eentonigheid onstaan . Daarom nemen het geopende boek links , de bril en enkele andere voorwerpen afwijkende posities in . De as van die bril bijvoorbeeld , die nogal de aandacht trekt , vertoont een bijzondere richting en wordt middendoor gesneden door de verticale lijn op het gulden punt van de breedte ( zie fig 21 ) . Deze speciale richting van de bril , die contrasteert met ieder van de groepen van dominerende lijnen , wordt herhaald door een evenwijdige stand van twee andere onderdelen , waarvan het een licht van toon is , bij het grote boek ( A ) en het andere donkerder is ( B ) , gelegen onder de horizontale deellijn van de compositie .
Enkele onjuist composities
Hoe deze te verbeteren
Het lijkt ons zijn nut te hebben je thans enige voorbeelden van onjuiste composities onder ogen te brengen . Je zult hun fouten nu beter kunnen beoordelen en deze fouten in het vervolg met meer succes kunnen ontlopen . Wij zullen je daarbij geen compleet uitgewerkte schilderijen tonen , maar eenvoudige schetsen , die ruim voldoende zijn om je te laten zien , waar het over gaat .
Bekijken wij eerst fig . 22 , die een onevenwichtige compositie bevat . Ongetwijfeld is de vaas neergezet op een as die bij benadering overenkomt met een deellijn in de breedte , die verkregen werd volgens de gulden snede . Maar het gehele gewicht van het onderwerp bevindt zich aan de rechterzijde , terwijl aan de linkerzijde een bijna totale leegte heerst . Het grote schilderij , waarvan men een gedeelte op de achterwand ziet , neemt niet voldoende plaats in om het verbroken evenwicht te herstellen . Ten overvloede verkrijgt de vaas een buitensporig belang , ten koste van het boeket , dat overigens ook nog afgesneden wordt door de bovenrand van het opervlak .
Hoe ook de kwaliteiten zouden kunnen zijn van het modelé dat men hier zou toepasen of de eventuele rijkdom van het coloriet , de copositie als zodanig zou er nimmer door kunnen slagen ! Zeer zeker zou het al voldoende geweest zijn om aan de linkerzijde bijvoorbeeld een stoel te plaatsen en dat een kleinere vaas op tafel gezet werd , om de uitbeelding een sterke verbetering te doen ondergaan ( fig . 23 ) .
De tweede compositie verwekt een pijnlijk gevoel van leegte ( fig . 24 ) , waarbij de elementen van het onderwerp min of meer opgeofferd schijnen . Weliswaar ontvangt de beschouwer hier een zeker gevoel van evenwicht , maar dit gebeurt zonder dat het belang van het motief in de geringste mate vergroot wordt . Er bestaat geen centrum van belangstelling ; de leegheid in het midden kan daar beslist niet voor doorgaan ! Een beter resultaat zouden wij met weinig moeite kunnen verkrijgen zonder zelfs onze positie ten opzichte van het raam , het gordijn en het opgehangen schilderij te wijzigen . Daartoe verplaatsen wij de
" verminkte " lamp een weinig naar links en met de vaas doen wij hetzelfde naar rechts . Nu gaan wij er ook nog een paar dingen aan toevoegen : twee of drie boeken en een vouwbeen , bijvoorbeeld , waarbij wij deze voorwerpen volgens weloverwogen assen neerleggen . Zoals je ziet , heeft de compositie er aanmerkelijk door gewonnen
( fig . 25 en 25 bis ) .
Vijfde Voorbeeld
Thans zouden wij , als toelichting van een opmerking uit het begin van dit lesdeel , willen aantonen dat een geest van compositie niet opgesloten behoeft te zijn in een kooi van starre beginselen . Oorspronkelijkheid en verbeeldingskracht kunnen , mits van goed gehalte en aan het onderwerp aangepast , eveneens tot gelding komen . Overigens zijn er bepaalde onderwerpen die als het ware bij voorbaat verplichten tot een soort van compositie , die geheel anders zal zijn dan degenen , die wij tot dusver de revue lieten passeren . De opstelling van de bestanddelen was daarbij onderworpen aan de algemene wetten , die wij meer dan eens bespraken . In het geval dat wij nu gaan bestuderen , is het de geest van het onderwerp zelf die een grondbeginsel van compositie verwekken zal , waaruit een bepaald rythme en een werkelijke indruk van harmonie geboren zal worden .
Dit motief zien wij in de figuren 20 en 21 .
Hij schijnt niet onderworpen te zijn aan de regels , die wij in het voorafgaande toepasten . De opzet is zo uitgevoerd dat wij dadelijk denken aan de dagelijkse bezigheid van een schrijver in het vertrek , waarin hij gewoon is te werken en wel door de tafel met papier boeken , tijdschriften en andere voorwerpen , maar toch niet zonder een zekere ordening , verspreid liggen .
Wij zien alles een beetje vanuit de hoogte , zodat de horizon boven de afsluiting van het schilderij komt te liggen . De kunstenaar heeft juist die hoekperspectief gewild om een rythme van bewegingen te krijgen , dat , in twee tegengestelde richtingen , verkregen wordt door het verdwijnen van de groepen evenwijdige lijnen , waarvan de ene gericht is naar een verdwijnpunt aan de linkerzijde , dat buiten de lijst valt en het andere naar een tweede verdwijnpunt dat op gelijksoortige wijze buiten het doek komt te liggen . Maar als het hier bedoelde rythme bij alle onderdelen van het onderwerp zou toegepast worden , dan zou er een saaie eentonigheid onstaan . Daarom nemen het geopende boek links , de bril en enkele andere voorwerpen afwijkende posities in . De as van die bril bijvoorbeeld , die nogal de aandacht trekt , vertoont een bijzondere richting en wordt middendoor gesneden door de verticale lijn op het gulden punt van de breedte ( zie fig 21 ) . Deze speciale richting van de bril , die contrasteert met ieder van de groepen van dominerende lijnen , wordt herhaald door een evenwijdige stand van twee andere onderdelen , waarvan het een licht van toon is , bij het grote boek ( A ) en het andere donkerder is ( B ) , gelegen onder de horizontale deellijn van de compositie .
Enkele onjuist composities
Hoe deze te verbeteren
Het lijkt ons zijn nut te hebben je thans enige voorbeelden van onjuiste composities onder ogen te brengen . Je zult hun fouten nu beter kunnen beoordelen en deze fouten in het vervolg met meer succes kunnen ontlopen . Wij zullen je daarbij geen compleet uitgewerkte schilderijen tonen , maar eenvoudige schetsen , die ruim voldoende zijn om je te laten zien , waar het over gaat .
Bekijken wij eerst fig . 22 , die een onevenwichtige compositie bevat . Ongetwijfeld is de vaas neergezet op een as die bij benadering overenkomt met een deellijn in de breedte , die verkregen werd volgens de gulden snede . Maar het gehele gewicht van het onderwerp bevindt zich aan de rechterzijde , terwijl aan de linkerzijde een bijna totale leegte heerst . Het grote schilderij , waarvan men een gedeelte op de achterwand ziet , neemt niet voldoende plaats in om het verbroken evenwicht te herstellen . Ten overvloede verkrijgt de vaas een buitensporig belang , ten koste van het boeket , dat overigens ook nog afgesneden wordt door de bovenrand van het opervlak .
Hoe ook de kwaliteiten zouden kunnen zijn van het modelé dat men hier zou toepasen of de eventuele rijkdom van het coloriet , de copositie als zodanig zou er nimmer door kunnen slagen ! Zeer zeker zou het al voldoende geweest zijn om aan de linkerzijde bijvoorbeeld een stoel te plaatsen en dat een kleinere vaas op tafel gezet werd , om de uitbeelding een sterke verbetering te doen ondergaan ( fig . 23 ) .
De tweede compositie verwekt een pijnlijk gevoel van leegte ( fig . 24 ) , waarbij de elementen van het onderwerp min of meer opgeofferd schijnen . Weliswaar ontvangt de beschouwer hier een zeker gevoel van evenwicht , maar dit gebeurt zonder dat het belang van het motief in de geringste mate vergroot wordt . Er bestaat geen centrum van belangstelling ; de leegheid in het midden kan daar beslist niet voor doorgaan ! Een beter resultaat zouden wij met weinig moeite kunnen verkrijgen zonder zelfs onze positie ten opzichte van het raam , het gordijn en het opgehangen schilderij te wijzigen . Daartoe verplaatsen wij de
" verminkte " lamp een weinig naar links en met de vaas doen wij hetzelfde naar rechts . Nu gaan wij er ook nog een paar dingen aan toevoegen : twee of drie boeken en een vouwbeen , bijvoorbeeld , waarbij wij deze voorwerpen volgens weloverwogen assen neerleggen . Zoals je ziet , heeft de compositie er aanmerkelijk door gewonnen
( fig . 25 en 25 bis ) .
Dinsdag 12 september 2006
ART . NR . 51 . e , - FIG . 26 . - PAUL CEZANNE STILLEVEN
Art . Nr . 51 . e ,
Fig . 26 .
Stilleven van Paul Cézanne.
Dinsdag 12 september 2006
ART . NR . 51 . e , - ZESDE VOORBEELD
Art . Nr . 51 . e ,
Zesde Voorbeeld
We besluiten dit onderwerp over het stilleven met de analyze van een compositie van Paul CEZANNE ( 1839 - 1906 ) , die wij zien in fig . 26 .
Zijn bouw schijnt in tegenspraak te zijn met de beginselen , die we in het voorgaande uiteengezet hebben en het is vooral om die reden , dat we je hem laten zien . Maar , deze bijzonderheid daargelaten , bevat hij zodanige kwaliteiten , dat hij ruimschoots onze bewondering verdient op te wekken .
We constateren hier dus niet een toepassing van de grote wetten , die de grondslag vormen van de klassieke kunstwerken , die het verleden ons naliet . Maar toch is dit een evenwichtig schilderij . Twee grote vlekken , de ene donker aan de linkerkant en de andere licht aan de rechterkant , stellen hun toonwaarden tegenover elkaar aan beide zijden van het bordje , dat ongeveer op de middellijn van het vlak gelegen is . De twee vlekken zijn enerzijds de fles en anderzijds de handdoek , waartussen het glas als een soort van " band " dienst doet .
De blik wordt allereerst geleid naar het centrum van het schilderij door de stralende lichtheid van het doek . Twee belangrijke
" rythmes " van bewegingen treden hier op de voorgrond . Het ene is horizontaal en wordt vertegenwoordigd door de rand van de tafel , herhaald door de opstelling van de groenten en voor een gedeelte ook door de witte doek . Het andere rythme is verticaal en dat wordt voortgebracht door de fles , de staarten van de uien en het glas . Maar ook het neerhangende gedeelte van de doek werkt hieraan mee .
We hebben gezegd dat in de werken van de oude meesters de grootte van de lichte partijen niet omvangrijker is dan het derde deel van het totale oppervlak . Waar dit beginsel hier niet strikt in acht genomen werd , zult je toch constateren dat het oppervlak van de lichtste toonwaarden geringer is dan het oppervlak van de minder lichte tonen . Overigens is het duidelijk dat de waarde van deze compositie vooral schuilt in de uitdrukking van de kleur , waarvan het clair - obscuur in hoge mate opmerkelijk is . Laten we van dit woord
clair - obscuur de reeds gegeven definitie hier dus aanvullen . We zeiden dat dit woord betrekking heeft op de goed doordachte verdeling van licht - en schaduwpartijen , van de toonwaarden dus . Maar als we nu met kleuren te doen hebben ?
In dat geval beantwoordt clair - obscuur aan hun harmonie , die verkregen wordt door de intensiteit in licht en schaduw . We hebben dus ook hierbij te doen met waarden , maar met gekleurde waarden .
Zesde Voorbeeld
We besluiten dit onderwerp over het stilleven met de analyze van een compositie van Paul CEZANNE ( 1839 - 1906 ) , die wij zien in fig . 26 .
Zijn bouw schijnt in tegenspraak te zijn met de beginselen , die we in het voorgaande uiteengezet hebben en het is vooral om die reden , dat we je hem laten zien . Maar , deze bijzonderheid daargelaten , bevat hij zodanige kwaliteiten , dat hij ruimschoots onze bewondering verdient op te wekken .
We constateren hier dus niet een toepassing van de grote wetten , die de grondslag vormen van de klassieke kunstwerken , die het verleden ons naliet . Maar toch is dit een evenwichtig schilderij . Twee grote vlekken , de ene donker aan de linkerkant en de andere licht aan de rechterkant , stellen hun toonwaarden tegenover elkaar aan beide zijden van het bordje , dat ongeveer op de middellijn van het vlak gelegen is . De twee vlekken zijn enerzijds de fles en anderzijds de handdoek , waartussen het glas als een soort van " band " dienst doet .
De blik wordt allereerst geleid naar het centrum van het schilderij door de stralende lichtheid van het doek . Twee belangrijke
" rythmes " van bewegingen treden hier op de voorgrond . Het ene is horizontaal en wordt vertegenwoordigd door de rand van de tafel , herhaald door de opstelling van de groenten en voor een gedeelte ook door de witte doek . Het andere rythme is verticaal en dat wordt voortgebracht door de fles , de staarten van de uien en het glas . Maar ook het neerhangende gedeelte van de doek werkt hieraan mee .
We hebben gezegd dat in de werken van de oude meesters de grootte van de lichte partijen niet omvangrijker is dan het derde deel van het totale oppervlak . Waar dit beginsel hier niet strikt in acht genomen werd , zult je toch constateren dat het oppervlak van de lichtste toonwaarden geringer is dan het oppervlak van de minder lichte tonen . Overigens is het duidelijk dat de waarde van deze compositie vooral schuilt in de uitdrukking van de kleur , waarvan het clair - obscuur in hoge mate opmerkelijk is . Laten we van dit woord
clair - obscuur de reeds gegeven definitie hier dus aanvullen . We zeiden dat dit woord betrekking heeft op de goed doordachte verdeling van licht - en schaduwpartijen , van de toonwaarden dus . Maar als we nu met kleuren te doen hebben ?
In dat geval beantwoordt clair - obscuur aan hun harmonie , die verkregen wordt door de intensiteit in licht en schaduw . We hebben dus ook hierbij te doen met waarden , maar met gekleurde waarden .
Woensdag 13 september 2006
FIG . 28 . - CONSTRUCTIESCHEMA .
Fig . 28 . Constructieschema .