Oen de jongeleed

Brulloft-zaaing.

Komt, aalden en joengen, waes noglik en blie
Hir op dizze bruiloft, en zoeng ris mei mii,
Tot eer van C. B. A.
En 't joengwief F. G. H.
En ealders en zusters en broers.
Ealk waes no vorblied hir un dizze tied,
't Ijs hir no gin zaaik om to treuren;
Mar ealk zoeng mei mii, no lustig en blie:
Et zoengen dot steet ties no vrii.

Mar zoengen iis 't lang naat allonnig mei goo,
Want doensje en spriinge, dot mutte we ek no,
En paaikjen en driinken, en vreéndlik to kliinken
Komt hir ek wol tiigge to pas.
Ealk jouwt uet vormaaik zijn leeuwste en paaik:
Dot smekket as prommen en bolle;
En zoeng den as wij, ek lustig en blie:
Et zoengen dot steet ues no vrii.

Wii winskje bij dizzen de joengeleéd no
Mei gaauwens en zoon of en doatertjen to;
Dot jerre bom groeije, as haembollen bloeije
Tot bliidschip van ues allegaar.
Den wordes van zem al meer oen enkerm
Trog borntjes en liefde vorboenden,
En zoenge as wii ek lustig en blie
Et zongen steet jem den ek vrii.

Uut “ Taalproeven van Hindeloopen"
Wieze: Marchand de la parapluie

De twadde dei dae weér 't al raar,
Want nimmen zoeg dae meer gevaar;
En elk geén nei de zee,
Om te rieden op de ree.

De trodde dei waan 't jitte al oen;
Der weer en heerschip van fotsoen,
Dii lotte en tente slaan
Om de ziide van de baan,

Vorzeéke der, dii ‘t naat weér bang,
Vorscheidne leéd van de eerste rang;
Om de oore deis op zee,
Der to driinken en kop thee

De vearde dei dae weér 't zo vol
Van minsken,slieden,uet de tol!
Men reed dae om en priis
0p de scheije van et iis.

Ik zoeg men dae al rieden
Mei moaije hingste-slieden,
En vrounleéd on de kaant,
Krekt al weér et binnen 't laand.

Veuwer en 't zegtig Friezen,
Om vlugheid to bewiizen,
Jin komen op et iis,
Om to tiingjen nei de pries.

Dii deis waard 't naet biislisse;
Dot heéb men al hest gisse;
Men koast et naat oafdwaan,
Want der blieuwen zegtin staan.

Dae kom et zo vol minsken,
Dot wii er naat meer winsken:
Acht toezend,waard er zeid,
Zoeg men der roendom vorspreid.

Hir weér jitte ek zo vuele bii:
Doek, hoed en pet, galanterii;
Ealk schreeuwde het er koast,
Oft men gin gedachtnis moast.

Der stoegen trouttin tenten,
Jin jerre waar uetventten;
Ealk roapte; op zee,op zee!
Dot men 't heerde iin de stee.

De zegste dei weér ealk wur blie,
Dae reéd men mei de burgerie,
Omdot men wette moast,
Wa ’t van jem et hardst koast.

't Weér moai te zaen, de leste twa;
Jin mekken 't de iene de oore kwa:
Tjeerd Roosjen voar dii keer
Dii bijhelle dae de eer.

En Andries Draaier,vlug to beén,
Dii kreég de premii, nommer eén,
En de oore, nomer twa,
Geéng oen Eeuwe Frankena.

't weér raar, ho ‘t un jin deggen
De vremd' hir henne jeggen;
En, dii 't en laeflik koast,
Altijd nei de burgen moast.

Het hir op zee dae kaaipe iis,
Dot worde wii vest nooit nit vies;
Want, nei 't iik gisje ken,
Ront et iin de toezenen.

No leét 'k et hir bij blieuwe;
'k Ken alles naat bliischrieuwe;
Ek word iik al hest bang,
Dot miin zaaing oors word to lang.

(Wieze: Blaauwbloempje, die in het koren staat)
Uut “ Taalproeven van Hindeloopen"

Het dweit. men al om et jild

Iik weer langlesten op en beurs
Vol kooleéd burgers, boeren ;
Der weér en hevelsen ramoer !
Iik kijke stol et volk'ris oer
Der ronne ek wol to loeren.
Of 't hir soms ek akkaasje iis,
Dot se immen piere kenne;
Want der iis't zokke om te dwaan
Et mei den vroom of oenvroom gaan,
Dot mut den zo mar kenne
Iik toat,het dweit en minske al,
Om oon et jild to kommen!
En as men't erris wol iinzogt,
Ho gaauw dot hir ues tiid vervlogt,
't Geet krekt as mei de blommen,
Jin’t moams iin 't laand to proenkjen staan
Liik as en boenten wrinnde
En, op eén en de zoldigg'dei
Ken men vaaik ear de zonne iis wei,
Jer plaats nit eés wor viinde
Derom waarschouwje iik ealk as vreénd
Om der vaaik om to tinken.
Het healpt et ues hir iin de wraald,
Men iis den joang of men iis aald,
Iin rijkdom uet to blunken
Eéns komt er ziiker doch en tied,
Dot we alles misse mutte.
Den steet de Koning wor geliik
Al weér er hir ek nog zo riik,
Mei de alder earearmste butte.
Dwaan derom vuele goo,
En mie altjid et kwaa
Acht nooit et wraaldsche good
Bopp' riikdom nei de daa.

Om eerst toegang tot een meisje te bekomen, was het gebruikelijk, dat de jonginan eene bejaarde weduwe uitnoodigde, de baan voor hem bij het meisje en hare ouders klaar te maken. Werd hem het verlangde bezoek toegezegd, dan vond hij de vrijster op een bepaalden avond in het achtergebouw of Lytshuus hem wachten. Ten einde haar vrij te houden, gaf hij haar geld om een en ander te halen, veelal bij of door de weduwe, die daar al voor gezorgd en hiervan mede haar voordeel had. Kwam hij spoedig eens weder, dan was dit een goed teeken; maar liet hij lang op zich wachten, dan vermminderde de hoop. Zoodra dit kortgaerdjen echter door andere vrijers ontdekt werd, vonden deze er genoegen in om het paar te storen, waarom men altijd bedacht was het licht zóó te plaatsen, dat men het buiten niet kon zien, Het verzoek van den struner om toegelaten te worden, of om enkel zijn pijp aan te steken, kon soms niet worden geweigerd, dewijl eene weigering ligt aanleiding gaf tot allerlij baldadigheid en kattekwaad, gelijk op meer plaatsen in Friesland waar dit struunjeijen bekend is.

Uit: Merkwaardigheden van Hindeloopen

Hii zeé:,,miin vaan! no mut w' hest scheide;
,,Want,miin! de schipper het mii schreénd,
,,Dat iik eanuete oer mut komme,
,,En 'k haald him ek zo graaig to vreénd;
,,'tIis voar mii ek en besten heér,
Waes derom naat to vuele oersteér."

,,O nee,miin viit! iik mut mii voegije;
,,Et zulen briingt et ommers mei?
,,Mar het zol 't mii earst noatig waéze,
,,Want doe geest hir zo vier ewei;
,,O ja,as uk er rogt om tiink,
,,Iis 't krekt of 'k trog de groende ziink."

,,O vaan! doe geest mar vaaik uet neékjen,
,,Bii ate,ame,neef of nicht;
,,Dot zol de tied wol het vorkerte,
,,Wa wet,ho dot et dii vorligt;
,,En kom iik van de heérst wur tues,
,,Het zol dot waeze en nogt voar ues!",,

Kom,derom mut we no naat treure;
,,Haald altiid mar goo moe,miin vaan!
,,En oermoarn teénde zouwe vuije,
,,Want oer-oeremoarn den mut uk gaan.
,,Van 't voarjee'r iis et den voar 't lest;
,,Mar,miin! de knoap leit ommers vest,

Dii naats dae weéren snaat heel vleurig
Trog dot et heart jem zeét zo haaig:
Want,als se van et scheiden praatten
En oer et vutgaan van de kaaig,
Den zeéten ze allebei daastol,
Want den waard jem et moe zo vol.

Mar, eindlik,'t koast mem naat meer helpe:
De tijd weér der,dot hii moast gaan;
De tollers heeben 't goed al helle;
Jo geéng stol bii "de Foeke" staan:
Der weeuwd’ze jit ris mei de dook,
En,o! de kaaig geéng om de hook.

Uut “ Taalproeven van Hindeloopen"

Een oud gedicht in het Hylpers

En zommersen uetstep nei et vild op
un moarn biitiid van in veer mei ziin zoon.

Lest geén 'k op en moamtiid mei eén van mijn zonen,
Mei aaigmork, om him iin et vild oon te toonen,
Ho 't zommers der alles weér noglik en blie.
Wij stepten vrii haastig en laand menning henne;
Zo koamen we al gaauw en eénd steewaarts van denne;
Der geéng iik dae zitten, mijn zoon zee't bij mie.

                                       ****

'k Zeé: ,, joenge! no mutte wij roendom ues henne
,,Hir alles biikiikje, zo goe as we kenne;
,,Den valt ues voarzijker dizz' moamtiid wol ligt”.
De dauwe loai jitte op de gersen bij droppen,
Dat blaaink iin ues aaigen as zelwere knoppen:
Dit joeg voar et earst al en heerlik gezigt.

                                      ****

Et doere naat lang, dot iis ligt wol to tiinken'
De zonne biigoast mei zijn stralen to biiinken;
't Roan ek al nei vieuwen, to minsten zo 'k maen.
Wii kiiken roendom ues, en zoegen de blommen,
Zo 't liike, ek uet jerre naaitsleép opkommen:
Dot alles weér voar ues ek moai om to zaen.
                                      
                                       ****

De visken iin 't wetter jin spiillen en spraaingen,
De voeglen jin pieppen, jea fluitten, jea zaaingen
Mei moaje geluetten, doch ek wol ris tjoe;
De lammen jin doensen en weéren zo olik,
De hingsten en koebeesten weidden ek vrolik:
Ealk prieze zijn Schepper, zo goe as er koe.

                                      ****

'k Zee: ,,joenge het binne dot treffende wiinken.
,,Zo heerden wii ek alle moarnen to tiinken:
,,Want graat bin we ziikerlik bop jem iin rang;
,,Wii kenne ommers Genesins eén duedijk laeze,
,,Dot ealk van jem ues oenderdanig mut waeze;
,,Dii 't naat wol mei goedens, dii mut doch trog dwang.”

                                      ****

,,Dot vlogt iin de loft en dot kroept iin de zaanden,
,,Dot healt iin de vaart en dot ront in de laanden,
,,'t Steet allegaar oender de minsliike magt;
,,Dot zwemt iin de zee en dot geet op de wallen,
,,De heerschappii hebbe wij doch oer jenm allen,
,,Schoan ze ues vaaik oertreffe un graatheid en kracht."

                                     ****

,,Mar zoon! men het derom gin rogt om to tiinken:
,,Mut al et gedierte ues zo taenje op ues wiinken,
,,Het binne wii graat, der iis nimmen boppe ues!
,,Want as wii ues zem erris ernstig biikiikje
,,En ues mei de Mekker van 't al vorgeliikje,
,,0! den bin we litj en hir ek nit eés tues.”

                                      ****

,,Want, wa iis iin staat om dot Wezen to schetsen?
,,Iik heb der zo vaaik al miin hersens mei bretsen,
,,En toat bii mii zem: het iis dii Schepper graat,
,,Dii 't al het we zaene iin seks deggen mekke !
,,ik doer der nit eés hest mijn haad meer mei brekke,
,,Want 'k viid doch nooit worden, der goe to iin staat.”

                                     ****

,,Mar zoon! wur voar zouwe zo haaig ek op klieuwe?
,,Wie keime ommers hir op et eardriik wol blieuwe,
,,Iin Jezus wok sizze, der iis 't iin to viinden:
,,Hij heersche oer it wetter, Hii heersche oer de wiinden,
,,Want, mei eén word sprekken weér'n ze allebei stol."

                                      ****

,,En derbij geneesde er jitte ek vuele minsken;
,,Ass' Him er om vriggen, en dot van Him winsken
,,Den haalp er de minske, het kwaal 't er ek heé;
,,Ja asse iin Him leeuwden en Him er om baaden,
,,Den roapt er soms wur iin et libben de daaden:
,,'t Geschiedde altijd aanstons, as Jezus 't mar zee'."

                                      ****

,,Hir oen iis et ommers no duedlijk to morken,
,, (Want wa deé hir ooit zokke wondere worken?)
,,Dot Hij weér Gods Zoon, - en Hii koam hir om ues,
,,m ues mar to redden, om ues to biivriejen;
,,Om ues woed er sterwe, om ues woed er lieje,
,,Om ues joeg er Him ek vriiwollig oen 't krues.”

                                      ****

,,Het weér dat en liefde, dot Hij ues biitoonde!
,,Dii 't om ues to redden, him zem naat vorschoonde
,,Het leit er no ek en vorpligting op ues.
,,Wii mutte ek iin vreénschip mei ealk no vorkeere,
,,En naat vreéje, het dot ze tiinke of leere:
,,Wii heere hir boppe doch allegaar tues.”

                                     ****
,,No, zoon! et word zoetjes ek tied dot we gane.
,,As wii hir den no mar nei libje en dwane,
,,Den word dizze dei mooglik nuttig voar ues.
,,De zonne dii riest ek al haaig uet de kiimmen;
,,Lik schei derom no mar ris uet mei miin riimmen;
,,Kom, staan den mar op, en den gaan we nei hues."

                                    ****

Uut “ Taalproeven van Hindeloopen"

HYLPER VOLKSLIED

Wor iss op earde en laand to viinden
Dot zok en koninginne het;
Jo’t iin jer dwaan en iin jer leéten
Altiid op rogt en oenrogt let;

Jo’t nooit gin kwesje mei jer boerren
of eénig minske zeékje zol;
Mar, om de vrede to biihaalden
Altiid wol graaig het to joan wol;

Ja, om de oarlog to ontkommen,
As’t moglik iis, earst dweit jer best;
En os jo dot naat ken vorkrieje,
Den steet geliik en paal so fest.

Den ’t haad wol beat oon grate magten,
Ja somtiids wol oon twa geliik,
Jin’t jer iin strekte vier oertreffe;
Want jo het mar en heel lik riik.

En as de nood biigont te naaikjen,
Dot immen tjen jer mekket twist,
Den roentut tjen jer volk doot te sizzen:
“Hir boppe iis mien lot beslest”.

En mei één wink as jo’t biijerrit.
Vorscheidne toezen man zogt staen,
Jint’t jem vriiwollig zem oonbaedde,
Om voar jer iin de daa to gaan.

Die lêve koningin’ iis uesses,
Jo’t mei jer deugt jer troon versiert
Leét us den no ek noglik waeze,
Omdot men joe jer jeédei viert.

Kom, dot wii jer gesoendheid songe,
Jer prins en born, ja ‘t heele hof
En alle jin, dot ues regeerje,
Gelok en zegen, eer en lof:

Oer de winter van 1887 op 1888.

De zommer wead vorbie,
De heast die koom ien 't laand.
Ealk dee zien best mei varren,
De eene die broat koal.
Of cocus,of takken, wurum
oaren koamen mei zaand.
In heel graat schip, mei
turf, koam ut zee vorbie 't Zoal.

De winter koam,en
voorré wead van alles,
De Granen voor de Bakkers
Jin koamen ek op 'e tied,
De leste turf, diet no
jitte vor de wal ies,
Die blieuwt er oer,
zoo praten ze al om stried.

Et wetter dot waad ies,
Mar men ko toch naat riede,
Want it snee, koam hir en
der bie heele bulten del.
Men hee no niks to
As op 'e breagen glide,
Of geengen den wor staan,
Op 't Aest ien 't citadel.

Mar no koom it feest just oan,
De bon hir ut de schoale,
Jin rieden,om un pries
In moai gezigt,'t krioele.
't wead aadig om te zean,
Wa 't hadste dot ko dwaan.
Die 't zem naat riede woat,
Die blieuw tog even staan.

Mar ho kot wead de wolle,
Ho kot it plezier.
't Begoan wor to teijen,
En vut wead de tier.
De Syl die koam epen,
En 't ies geeng wor vut.
Wie heejen 't leawer naat,
Mar de commissaris ze 't mut.

De boaten jin vadden wor
Binnen en buten.
Dot joeg wor vortenst
En 't dee ek vortuten.
De arbeides geengen
Mei fliet wor nei 't feald
Der komt wor un winter
Mei un heel strenge keald.

En de 't wie de vriedes
en de sneuntemoans op koamen,
De waed of ze alle
lust jitte ontnoamen.
De oastewiend die bleeste
us mei kracht om 'e leden,
Want workelik, der wead
hest gin minsche tovreden.

Hest veertig man,zoog men
mei krodden en schoppen.
Want streeten en weegen,
't wead alles opstoppe.
En huzen,en baimen,zoo
wol bute, as ien 'e steê.
't Het alles een kleur kriege,
't koom van de snee.

En jimme! he jimme mei
de winter jitte op.
Of zis jimme, as iek,
kom voarjier,kom op.
Want alles ies no zoo
bedrukt en zoo treurig.
En komt et voarjier,
den ies et ten easten wor fleurig.

En no goade vreanden
Tienk jimme zo as lek
Den geat schielik ealk
Mei de schoppe nei de diek,
Gin winter, gin snee, gin
Ies meer mar zommer,
En dot ealk de gaauw
Oan de doebeltjes mei komme.


Uut de "Garuda" van Maart 1979.
van A.T.Bakker.

Toelichting op onderstaand gedicht "Strûners by naet".

Dat jongelieden, die verkeering met elkander hebben, met andere zoodanige paren een gezelschap vormen, om nu en dan een vrolijken avond of nacht door te brengen, in een daartoe afgehuurd of eigen lokaal, -- dit gebruik, dit uitgaan om te vrijen, is nog niet afgeschaft. Dat jongelingen zich naar het huis begeven, waarin zich een gezelschap meisjes bevindt, om daar met haar tot laat in den nacht vrolijk te zijn,-- daarvan heeft ROOSJEN eene even eenvoudige als natuurlijke schildering gegeven in het hierachter voorkomende vers: Hûnlipper Houmanhou of Vastenavond, met de eigenaardige woorden der volkstaal.

Om eerst toegang tot een meisje te bekomen, was het gebruikelijk, dat de jonginan eene bejaarde weduwe uitnoodigde, de baan voor hem bij het meisje en hare ouders klaar te maken. Werd hem het verlangde bezoek toegezegd, dan vond hij de vrijster op een bepaalden avond in het achtergebouw of Lytshuus hem wachten. Ten einde haar vrij te houden, gaf hij haar geld om een en ander te halen, veelal bij of door de weduwe, die daar al voor gezorgd en hiervan mede haar voordeel had. Kwam hij spoedig eens weder, dan was dit een goed teeken; maar liet hij lang op zich wachten, dan vermminderde de hoop. Zoodra dit kortgaerdjen echter door andere vrijers ontdekt werd, vonden deze er genoegen in om het paar te storen, waarom men altijd bedacht was het licht zóó te plaatsen, dat men het buiten niet kon zien, Het verzoek van den struner om toegelaten te worden, of om enkel zijn pijp aan te steken, kon soms niet worden geweigerd, dewijl eene weigering ligt aanleiding gaf tot allerlij baldadigheid en kattekwaad, gelijk op meer plaatsen in Friesland waar dit struunjeijen bekend is.

Uit: Merkwaardigheden van Hindeloopen

De strûners by naet

Kóm jûnges, wy solle faniend
Es ferm oen it strúnen.
Yk wet in heel geselskip
Faniend yn ‘t op ‘e Toenen
Kóm, eet ús earst es nei De Krim,
En der in slókjen drynke.
Of wol'me löuwer nei De Swan
En der es mei'nerm klynke.
Tynkt jimme dot naat goo,
Den kriie wy mear moo.
En beste klaere jeneaver,
En yk traktearje as 't wêze mut.
Kóm staen nó naat te sangerjen
Kóm jûnges, kóm nó furt.
En jé kómen op it strúnersplak,
It wied alles tiaster búten.
Jê keken almar óm en óm
En Jê kloppen oen 'e rûten.
Geart see: 'Der binne têen!
Jan see: 'Leet my ris sên'.
'Waraitsjes!' rôpte Stóffel,
"k Hear jerm rabbeljen ûnder elkerm':
'Wy wolle gin strúners hewwe,
Wy bliuwe mei ús sem.
Mar jitte degen jê jer' best
Om yn 'e hûs te kómmen.
Mar al jerre smeaken jooch jerm naat;
Jê kôsten búten brómme.
Jê waarden tyge kwaa,
Jê skreauden jerm hael daa.
Jê skódden oen 'e feensters
En je klóppen tyge oen 'e dór.