Uyt het Boecxken der Avondt-Wandelingen
Van de Vlamme in de Pijpe ende de Stilte aen den Haven
Op eenen regenachtighen avondt wandelde ick door Heusden, die oude veste, omringht door wallen als sterren der aerde, met poorten die noch altijdt schijnen te waken over vervloghen eeuwen.
De straeten glansden van vocht.
De lantaernen wierpen hun neveligh licht over steenen ende gevels.
Ende ick sal u bekennen dat sulcke avonden den aert mijner ziele nae verwant zijn.
Niet om somberheyt.
Neen.
De menschen vergissen zich lichtelijck.
Want tusschen regen ende schemer woont eene stille poësie die men onder klaarblauwe hemelen niet altoos aantreft.
Het is de stemminghe van verre gedachten.
Van oude verhalen.
Van vragen die geen antwoord behoeven.
Soo slenterde ick over de ronde steenen der oude straeten, terwijl de lichten achter de vensteren op menige tafel nederdaelden als cleyne haerdvuren.
Daer waren oock de flikkerende kasten die men televisie noemt.
Maer ick verkoos die niet te herkennen.
In mijn ooghen waren het slechts schemerlampen van een sonderlinge soort.
Toen bereyckte ick de haven.
Daer lagh het water in stilte.
Booten verbleekten tot schimmen.
Een molen verhief zijn donkere wiecken tegen den avonddamp.
Ende aen den waterkant bevond zich een huys van vertoeven dat den eenvoudigen naem Havenzicht droegh.
Een naem soo voorspelbaer dat hij wederom schoon werd.
Ick trad binnen.
Het etablissement was naeuwelijcks bevolckt.
Achter in de ghelagkamer zat een gezette dienaer des huyses verdiept in een courant.
Hij verlangde niet nae gesprekken.
Ende ick verlangde al evenmin naer de zijne.
Dat scheen ons beyden een groot genoegen.
Ick nam plaetse bij het venster ende bestelde cappuccino.
Niet om den koffij alleen.
Maer om het chocoladepoeder dat als een zegen op het schuym nederdaelt.
Sommige liefden behoeven geene diepere verklaringhe.
Daerna kwam de stilte.
Niet de ledige stilte.
Maer de bewoonde stilte.
Die waerin water ademt.
Die waerin regen luystert.
Die waerin de tijdt vergheet voort te gaen.
Op den achtergront kloncken oude liederen des volks.
Smartlappen noemde men die.
Ick heb zulcke zanghen altijdt gunstigh gevonden.
Niet om de woorden.
Maer om den dampkring die zij verwekken.
Gelijk het knetteren van een verre kachel.
Gelijk het murmelen van menschen die men niet behoeft te verstaan.
Aldaer begon ick te peynsen.
Of liever:
ick hield op met denken ende liet de gedachten komen.
Want daertusschen bestaet een groot onderscheyt.
Toen nam ick de pijpe ter hand.
Ende stak haer aen.
De vlamme verscheen.
Cleyn.
Warm.
Tijdelijck.
Maer nimmer zonder beteekenisse.
Steeds wanneer ick een pijpe ontsteken zie, meen ick iets van het oude vuur des levens te aanschouwen.
Een huyselijcke vlamme.
Een vrienschappelijck licht.
Een wederklanck van vergeten haerden.
Terwijl de rook opsteegh, richtte ick mijn blik op de kop der pijpe.
Ende wachtte.
Niet op antwoorden.
Maer op gedachten.
Sommige verhieven zich met den rook.
Andere vervlogen daarin.
Beide lotgevallen zijn even eerbaer.
Op dat oogenblick dacht ick aen u, die dese woorden leest.
Wellicht zat ghy tegenover mij.
Niet in lichaem.
Maer in verbeeldinge.
Wij spraken niet.
Daertoe bestond geene nootsaecke.
Wij wisselden slechts nu ende dan een blik.
Soms vol beteekenisse.
Soms ledigh als een wolcke.
Maer meestal vergezeld van een milde glimlach.
Want menschen die de stilte beminnen, verstaan elkander veelal sonder woorden.
Toen hief de stemme van een zangeresse zich boven de muziek.
Zij songh van een oud kerckhof.
Ende onmiddellijk dwaelden mijn gedachten naer het oude Joodsche doodenveld bij ons in de buyrt.
Niemand quam daer nog.
Het onkruyd vierde daer zijn stille overwinninghe.
De graven lagen tusschen mos, schaduw ende vergeten namen.
Ende daer, ommuurt door steen ende tijdt, woonde de eeuwigheyt even stil als altijd.
Jaeren geleden had ick gedacht dat ick misschien bewaker van die rustplaetse worden kon.
Het scheen mij een schoone roepinge.
Te waken over stilte.
Te zorgen voor herinneringe.
Te wandelen tusschen namen die niemant meer uitsprack.
Maer nae rijpe overweginghe bleek dat dese weg mij niet gegeven was.
Niet uit gebrek aen genegenheyt.
Maer wegens gebrek aen papieren.
Soo besloot de Schepper, naar het scheen.
Ende wie ben ick om langh met Hem te twisten?
Nochtans bleef een weemoed achter.
Een zachte weemoed.
Niet scherp genoeg om wondt te heeten.
Niet licht genoeg om te verdwijnen.
Een weemoed die sindsdien een kamer in mijn herte bewoont.
Toen de laetste druppel cappuccino verdwenen was, rekende ick af.
In stilte nam ick afscheid van mijn onzichtbaren tafelgenoot.
Van u dus.
Daerna verliet ick het huys.
Door den regen wandelde ick weder naer mijn vervoermiddel, dat buiten de wallen geduldigh stondt te wachten.
Ende achter mij bleef de haven liggen.
Met hare schimmen.
Hare lichten.
Hare regen.
Ende de laetste wederklanck eener vlamme in een pijpe
HET KOLLEKTANEEN EENS MENSCHEN - II. INTERBELLUM deel 2