III. FINALE

.

overgave
schoon
doch swaer

aen 't rhythme
van het leven
kent gheen maer
slechts beleven

.

als icke daerop
kan vertrouwen
ende niet
door die waen
worde bestoven

pas dan ben icke
bij machte
te ghelooven

.

pas dan

onbekende psalm

.

pas dan

als Ghie mijn verweerde hand
ghe­rimpeld
me aderen beslagen
ontvangt

in die ruste
van Uwen schoot

aenvaert Ghie
mijn swaere daghen

.

als icke meuge sterven
siene icke allen weder
ende siene vreuchde ende piene
in haort ende lieve
mie priemen

.

icke denke me smarte
aen mijn lieven van haorte
si gaven mie sorgh ende warmte
icke dancke hen
so gheerne

.

so mijn jonghen
mooghe icke kieken
onghelijck
ende elck so rijcke

't is waerlijck unne gave
hunne siele
te laven

.

mijne vrienden
o so teere
gelijcke vaoder
ende mijn moeder

maecken mie
so vele meer
icke soude so gheerne
die liefde wederkeeren

.

als icke meuge sterven
ende allen weder siene
laet mie dan die stilte

gelijck die doode
die ruste wil

.

waer dan blijve
die piene
in haort ende lijf
die mijne

icke groete u seere
mijn al-lieven
so teere

.

Julius: Vitanova, hfdst. 1, vers 5

.

icke wensche
unne nieuwe lente

dat die winter
sterve

vivat gladiolus

opdat ghie
die erve

(5)

II. INTERBELLUM

paragraaf 2

.

icke slenter, stelt ghie u dat voor
ende gae so mijnen weghe
vaek in ghedachten diep versoncken

dat hoort oock so
immers unne kip neemt oock tijt
voor den leg

.

icke hebbe ooghe voor ernstighe saken
niet dat icke per se
tot meerder wieshiet
sal gheraken

neen, icke denke omda'k ben
gelijck unnen wijsen mens
al eerder seyde

.

icke ben unne slenteraer
so eene van:

als 't heden niet en lukt
komt 't morghen klaer
gelijck in die volghorde
van ieder jaergetij

.

so doende denke icke noch aen ghisteren
dien daech was noch niet rond
alhoewel 't oock kan sijn
dat mijn huidich peynsen wordt ghevoed
door onduydelijcke woorden
uut uwen mond

.

ghie begrijpt nu mijn tempo

beladen me unne swaeren kop
ende vergrijsde slapen
hoef icke mie oock
niet te haesten

.

sijt ghie wel unnen beroemden dichter
nadat ghie u me ongheremde passie
so hebt uutghesloofd?

uwe woorden sijn morghen lucht
door verdampinghe aenghetast
uwe kritieken uutghedoofd
uwe ghedichten
so veel lichter

.

't moge duydelijck sijn
icke orden mijn ghedachten
scheppe een beeld
van ghisteren ende daervoor

.

icke strijcke dan door mijn haren
ende fronse mijn ghebrild aensicht

icke ben unne slenteraer
unnen dromer op straete
door innerlijck staren

so scheppe icke mijn leven
langsaem
opdat icke niemant stoore

.

icke nadere mijn banck
in un verloopen parck
omgheven door wilde struycken

hier kome icke tot ruste
hier kan icke waerlijck
onderduycken

.

plots maecke icke mie sorghen
ende dat is nieuw
om den daech van morghen

so ghie weet
is dat unne last

soude icke dan toch
door 't verwachten
worden aenghetast

.

neen, dat noyt
spoockte 't door mijn hooft

worde icke alsnog
van mijn traechheit beroofd?

.

besmet me 't moeten

neen, daervoor is mijn levensgang
te traech

tevreden draeye icke unne shaggy
dat leidt mie af
van die finale vraegh

.

daer wil icke u
noch mij selve me belasten
ende blaese den roock
strack voor mie uut

.

ghie sult 't wel begrijpen
dit sijn die stonden
waerin icke mijn hooft bevrijde
ende mijn werelt kan ontlasten

tot die schemeringhe
in mie selve
wordt ingheluyd

.

als die sonne verdwijnt
na unne langhe pose
achter die toppen
van die lindeboomen

ende die stilte so verschijnt
rust mijn ooghe
op unnen laetsten sichtbaren vogel
als hi nader wil comen

.

twee vreemden b'een
doch stille verbonden
bij 't verscheyden van den daech

raeckt hi unne wesentlijcke snaer:

't verstaen sonder monden

dat kende icke al
vertelde
unne teedere glimlach

.

icke sette mie aen
tot den weghe weder

doch siet dese woorden
niet zomaar als un slot

so gae icke in bedaerde tred
die mie immer al becoorde
ende waerteghen icke mie
nimmer hebbe verzet

.

Julius: Vitanova, hfdst. 3, vers 4a

.

icke droome so vaek
mijn droomen
in 't licht van alledaegh

van mijn lief
ende verre gheluck

dat 't mie vermag
sonder eenighe smuck
nader tot U
te comen

(4a)

.

II. INTERBELLUM

 

paragraaf 1

.

hedde noch sin um mie te gaone
uut te gaone me mie
te suuke naor ons binne
op unne daech toe beginne

.

ut sal ons bringe
verre in siele ende haort
enne die haort doen singe
me lieve gepaort

.

so icke ghie segge
loopt mie die weghe
ghie vertrouwe mie doch
icke siene dien hogh

.

gelieke die sonne
umhoch te gaone
ghie wete dis seker
dun wieshiet kumt
me du jaore

.

Julius: Vitanova, hfdst. 3, vers 3

.

gaet henen
vermenichvuldicht u
in woort ende daet

keert weder
ende vereenvoudicht u
op weghe naor
uwe bescheiden maet

(3)

.

icke schetse u hier
een portret
van unnen schaduwriken mens

.

mijnen duusteren kant
kent unne blinde vlecke
slechts doorwinterde neuroten
herkennen die plecke
immers si sijn mijn lotghenoten

.

ghie, die blickt naor mijn ghesicht
siet unnen mens van seker staon
al ware hi van enig elitair gewicht

doch, die waerheit stellende
wert hi menichmael
door ebbe ende vloet
in 't leven ontwricht

.

so scheppe icke mijn universum
ja, ghie blickt naor mijn portret
icke ben unnen schaduwriken mens
in een onsiendbaer lijstken
voor u nedergheset

.

Julius: Vitanova, hfdst. 3, vers 1

.

dit so sijnde segge icke u:

icke voeghe hier niets aen toe
gheen ander dan ghie selve
kent mijnen woordenschat
als bollighe ghewelven

neemt mie niet al te ernstich
icke gae so menichmael
op mijn gat

(1)

.

II. INTERBELLUM

paragraaf 3

.

soms ben icke alleen
ende hebbe dan even niets
me dit of me ghie
of 't moeste die eenicheit sijn
wanneer icke lijde aen 't leven
unne niet te vatten rouw

.

icke houwe van roode gladiolen

.

oock midden op unne somerschen daech
ween icke mijn duustere wolcken
ghevoelens die niet anders doen
dan in mijn lijf te steken
me plots verschijnende dolcken

.

icke houwe van gladiolen: me roode
of witte bloem

.

als 't lijkt dat icke mijnen grip verlies
ende 't sicht versmalt
tot een ledich verhael
wat houdt mie dan noch hier
seght mie dat, in mijn eyghen tael

.

icke houwe van roode gladiolen

.

icke wete, men heeft mie lief
afwisselend besonghen
is dat nu 't ghelucksgherief
waernaor icke schreeuwde
me mijn gheboortelonghen

.

soms sijn der witte,
die vinde icke oock schoon

.

neen, reeds doe
blies icke al the last post
't blijft wachten
op die willekeur
totdat oock op mijn afscheyt
wordt ghetoost

.

icke houwe van gladiolen:
kan rood, maer oock wit ghekleurd

.

Julius: Vitanova, hfdst. 2, vers 1

.

keert u niet om, mijn waerde
als ghie u achterwaerts
soudt voortbewegen

oock dan siet ghie niet
wat achter u gheschiedt

ghie kunt immers
niet alles kennen
ende dat is
unne groote seghen

(1)

.

door die musijck van 't herte
die ouverture van die siele
waerbij sinne-snaren trillen
ende icke verre wech kan sien
hebbe icke niet te willen

.

als unne draeyenden wiel
me soemende tonen
ende silverglansende spaken
gae icke door 't heelal
sonder van mijn plaetse
te gheraken

.

begeleyd door schoone klanken
van unne engelenpartituur
raeckt dit wonderlijcke leven
aen sijne suyvere flanken

unne rilling van salicheit
in die eeuwicheit
van even

.

Julius: Vitanova, hfdst. 1, vers 7

.

hoopt die hope op
tot unne stercken verlanghen
uw oore hoort van selve
vreuchdevolle ghesanghen

(7)

.

lief
hebbe icke, ghullie
mijn lieven

.

voelt
icke strooye
mie uut
om ghullie
te gherieven

.

sacht ghefluyster
unne teedere kus
me gloeyend herte

.

in 't andante
van mijn lied
sweve icke umhoch
naor vluchtighe wolcken

ende beminne 't sachte
dat icke altoos suuke
maer niet en vinde:

.

icke ben niet
bij machte

.

Julius: Vitanova, hfdst. 1, vers 7

.

een leven sonder
compassie
vertraecht uwen tred
naor ghenade

verheft uw hooft
ende legt uw sorghen
in die onderste lade

(9)

.

HET KOLLEKTANEEN EENS MENSCHEN

Deel I

SCHEPPINGE

Geboren uyt het paradijs
van warmte ende overvloed,
doch beroofd
van wesentlijcke verbondenheyt,

ben ick afhankelijck geworden
ende begrensd.

Mijn siele is gescheiden,
de voleindinge verloren.

---

Julius, Vitanova

Capittel III, Vers 2

Ick ben de Heer,
uw herder.

Mijn wijsheyt is als water
dat aen alle sijden leckt.

Het helpt mij eerst voort
wanneer sij van nu af
blindelings in mij gelooven.

Dan sal ick hun leeren
te zwemmen
op het droge.

(2)

---

Ick vertel heden
van de onmetelijcke grootheyt
in het schrijven
eener wijtstreckende Menschen-daet:

het scheppen der wereld
met al hare spruyten,

een wonder te doen geschieden
sonder eenigh verraad.

---

Alleen ick ben daer,

in ootmoedigheyt,

tot alles bequaem.

---

Het is aen de geringhsten
waere genade te gheven,

uyt het alomtegenwoordighe
ende wijtgestrekte Niet
een geheel te vormen,

waerin oock
de dorre mensch
leven mag,

ende plaetse blijft
voor de wormen
die over d'aerde kruypen.

---

Uyt mijn herte,
van minne versadigd,

ontspringt
een lelieblad,

opengevouwen
in de verwen
des regenbooghs,

als een fonteyne versierd,

alwaer de droppelen,
glinsterende ende juychende,
zich verspreiden

over een schralen
aerdschen grond.

---

Het is aen mij alleen
te seggen:

goed,

ja, goed,

is dese wonderlijcke
ende schoone daet,

sonder bedingh
uyt mijn sachtmoedigheyt geboren.

Overzienlijck is sij,

naer menschen maet.

De kostelijcke vloeystoffe
blaest ontelbare
betoverde bellen
van kristallen lucht,

ende strooyt hen
naer alle hoecken.

Wanneer sij teeder
nederdalen
in de ontvangende aerde,

gaen sij,
singende ende springende,

tot U,

ja, tot U,

ende seggen:

Ghy mooght hier sijn.

Hier.

Nu.

Soeckt niet langer voort.

---

Aldus geschiedde
de scheppinge van haer
ende van de anderen.

Maeckt nu selve
het beeld

van zee,
van lucht,
van dieren.

Hier ende daer
mogen wij
iets zichtbaers veranderen.

Ick sach nog eenmaal om.

Het was seer goed
aldus

te sieren.

---

Julius, Vitanova

Capittel II, Vers 5

Slechts jegens uw Schepper
sijt ghy
tot geringheyt verplicht.

Want voorwaer,

in grootheyt
sijt ghy geschapen.

Verberght U daerom niet
voor uw medemensch.

Want dan wordt ootmoed
te seer naer binnen gekeerd,

ende neygen uwe gaven
meer tot aerdsche sorgen
dan tot hare wordinge.

wat sal dit noch
tot wordinge brengen
vraghe ick mij af

want herhalen doe ick
al heet het dan
anders gheseght
dan ghij het segt

somwijlen voeghe ick mij
naer den heerschenden aert
soo die al heerscht
of naer mijn eyghen stemme
soo die tenminste
herkenninghe duldt

ende immer dat pogen
in woorden te vangen
wat ick ghij hij zij
wat wij aldus
uyt ons willen dragen

alsof wij schrijven moeten
alsof een stille dwangh
ons bij den mouw grijpt
opdat wij toch
ons selven
ter werelt stellen

de dwanghmatighe kent dit

wanneer het potlood
gheen slijpsteen behoeft
ende het papier
den spiegel wordt
van het oogenblick

dan is de wanhope
niet verre

ja
ghij hebt wel gesien

dit is
mijn eyghen leven

ick stelle mij selven
in de etalagie

neen
sonder rosse glans
doch wel met siel
soo magh ick
somwijlen hopen

ende naeckt daerbij
doch wijselijck
met kleederen aen

ick wil ghehoort
ende ghesien worden

of tenminste
dat mijn dicht
ghelesen wordt

of het waerachtigh
een ghedicht is
dat net ghedicht is
als netghedicht

daer begint
een ander lijden

het eeuwigh wachten
na de verrukkinghe
van een voltooid ghedicht

ende dan
die snijdende onzekerheyt

het wachten op een cijfer
hooger dan vijf
opdat mijn middelmaet
wat stevigher
op zijn beenen staet

ooit
ja ooit

geschiedt het
dat ick mij van gewicht voel
sonder dat een ander
mij eerst behoeft
te wegen

achter het stuer
van mijn wagen

of met een ledighe aktetas
wachtende op den intercity
naer Lutjebroek

of als ick alleen
in de stationsrestauratie sit
ende plechtigh
mijn ledighe agenda
openslae

dan sou een mensch
haest gelooven
dat hij iemand is

doch mijn borst
swelt eerst recht
wanneer mijn woorden

prachtigh
goed
eenigh
ende liefst
onnavolghbaer

worden gheprezen

ja
dan denck ick

doe ick het dan toch
niet om niet

dit dichten
in een nat hemd
tot diep
in den nacht

ja

ick ben
goet besigh

reeds in den aenloop
naer mijn memoriën

ende de werelt
weet noch van niets

haer wacht
een open boeck

vol
met sorgvuldigh
genummerde
bladzijden

Uyt den struick der eeuwighe bloemen,
vol verwe ende saechten roock,
alwaer de enghelen, buyten tijde,
aen alle sijden
den Onsienden eeren,
wordt, in minnende sorgh
ende noch sonder gesproken naem,
de waere Oermoeder geboren.

Haer is gegeven
het eerste verbond:
het voortgaende leven
aen leven te smeden,
ende aldus de scheppinge
van vrouwe tot vrouwe
bezield voort te draghen.

Maer sterft haer kind
voordat sijn tijt vervult is,
dan sal sij bitter weten
dat de toekomst
gheen erfgenaem meer vindt.

Het diepste lijden
kan sij slechts
in haer herte bewaren,
waer gheen woort meer reickt
ende slechts het schreien blijft,

onseghelijck,
sonder uytwegh,

tot stilte wordende
in haer.

Op bracke gront

.

hij vertelt sijn verhael, desen morgen
gelijck hij elcken sondach doet aen mij
sijn ouderdom is hoogh, sijn werelt grooter noch
hij suyght niet uyt den duym, noch uyt enighen mist
maer laet mij telckenmale een eynde mede gaen,
aen sijne sij

.

ick hebbe noch tijt van doen
om mijne geschiedenis te verslaen,
al is mijn lijf versleten,
in den gheest ben ick noch diep
van beteekenisse

laet hij mij, als ter sijde, weten

.

hij doorkruyst sijn jeught,
daer warmte hem ontbrack
maer schrijft met sijne lippen
hoe lot oft wille sijne werelt inneemt
en schijnt daarbij schier alle beweginghen
met woorden aen te stippen

.

doorheen de jaren heeft hij wijsheyt
weten te vergaren
en stapelt haer, laagh na laagh,
op dat eene stuck bracke gront;

ja, tegenover mij sit een besonder mensch
die hooghten ende diepten
aen malcanderen weet te verklaren

.

ick gunne hem noch toekomst,
soo is mijn innighe wensch
want sijne werelt vertelt
van veler menschen bestaen

en gaerne wil ick noch
een deel des pads met hem begaen;

Deo volente

totdat ten leste
sijn grens
oft mijne
ons van malcanderen doet gaen

spreeck niet van later,

want later woont niet in mijn ure.

dan ben ick reeds

wechgegleden uyt uwen tijt.

.

maer nu

drijf ick op de rimpelen,

lichtblaeuwe wateren,

gelijck een stille ademtocht

onder den hemel.

,

alsof den deze

mijne glimlach bemint,

alsof het hooghe

mij wederkent.

.

ja, ick ben ick,

ende voor een corten stond

gevoele ick de bevrijdinge

van mijn wezen.

.

maer wanneer ick

wederkeer aen het stenigh strant,

treckt een trage koude

door leden ende gebeente.

het lijf herinnert

wat het water vergat.

.

ooch ghi siet mijn lach.

die bleef.

gelijck een klein licht

na het wijcken der zonne.

.

ende nu wone ick

in het lant der liefde,

niet verre van hier,

maer diep in mijn herte,

alwaer de siel

haer ruste vindt,

.

die luystert

naer den wederklanck

van datgene

waervan zij houdt.